Skip to main content

Full text of "Patrologiae cursus completus: sive biblioteca universalis,integra uniformis ..."

See other formats


This is a digital copy of a book that was preserved for generations on library shelves before it was carefully scanned by Google as part of a project 
to make the world's books discoverable online. 

It has survived long enough for the copyright to expire and the book to enter the public domain. A public domain book is one that was never subject 
to copyright or whose legal copyright term has expired. Whether a book is in the public domain may vary country to country. Public domain books 
are our gateways to the past, representing a wealth of history, culture and knowledge that's often difficult to discover. 

Marks, notations and other marginalia present in the original volume will appear in this file - a reminder of this book's long journey from the 
publisher to a library and finally to you. 

Usage guidelines 

Google is proud to partner with libraries to digitize public domain materials and make them widely accessible. Public domain books belong to the 
public and we are merely their custodians. Nevertheless, this work is expensive, so in order to keep providing this resource, we have taken steps to 
prevent abuse by commercial parties, including placing technical restrictions on automated querying. 

We also ask that you: 

+ Make non-commercial use ofthefiles We designed Google Book Search for use by individuals, and we request that you use these files for 
personal, non-commercial purposes. 

+ Refrainfrom automated querying Do not send automated queries of any sort to Google's system: If you are conducting research on machine 
translation, optical character recognition or other areas where access to a large amount of text is helpful, please contact us. We encourage the 
use of public domain materials for these purposes and may be able to help. 

+ Maintain attribution The Google "watermark" you see on each file is essential for informing people about this project and helping them find 
additional materials through Google Book Search. Please do not remove it. 

+ Keep it legal Whatever your use, remember that you are responsible for ensuring that what you are doing is legal. Do not assume that just 
because we believe a book is in the public domain for users in the United States, that the work is also in the public domain for users in other 
countries. Whether a book is still in copyright varies from country to country, and we can't offer guidance on whether any specific use of 
any specific book is allowed. Please do not assume that a book's appearance in Google Book Search means it can be used in any manner 
anywhere in the world. Copyright infringement liability can be quite severe. 

About Google Book Search 

Google's mission is to organize the world's information and to make it universally accessible and useful. Google Book Search helps readers 
discover the world's books while helping authors and publishers reach new audiences. You can search through the full text of this book on the web 



at |http : //books . qooqle . com/ 



I 



PATROLOGItE 

CURSLS COMPLETUS 

SIVE 

BIBLIOTHBCA UNIVBRSALIS, INTEURA,UNIFOKM1S,GOMMOOA,OBCON01I1GA, 



OUNIUM SS. PATRUM, DOGTORUM SGRIPTORUMQUB EGGLESIASTIGORl tt 
AB ^VO APOSTOLICO AD INNOCENtll III TEMPORA 

rLORUERUKT; 

RECUSIO CHR0N0L06ICA 

^IINIUM {iHM EXSTITKllE MONUMENTORUM CATHOLlCiC; TRAOITIONIS PER DUODECIM FRIORA 

ECCLESIiE SiECULA, 

JOITA KI>ITI0(«F.8 ACCt:|lATIS8IM.\8« LNTCR 8E COMQUE H0NIIULL18 C0DICIBU8 IIA{IU8€RIPTI8 C0LUTA8. 

PBRQUAM DILIGBNTBR CA8TI0ATA; 

»l88EnTATlONIBUft, COMMENTABIIS LF.CTiOMlBUSQUB TABIAMTIBUS CONTiMBNTBB ILLU8TBATA ; 

OMJIIB08 OrBBIBUS PO«T AMrLlSSIMAB EBITI0NE8 QUA TBIBU8 M0VI88IM18 BiBCULIB PBBBNTUB AUBOLUTAf 

IDETBCTIS* AUCTA; 
U<IDI€IBU8 PABTICUtABIBUB ANALVTlCiS, BWGULOB 8IVB T0M08, 8IVB AUCTOBBB ALICUIU8 MOMRNTI 
BUBSEQUEirriBus» domata; 

CAHTULIB INTBA IfSCM TESTUM BITB DI8PO8ITI89 MECNON BT TITULI8 SINCULABUH PACIMABUM MAB6INEM SliriBlonBM 
DISTINCUKNTIOUtf SUBJBCTAMQUB MATBBIAH 8I0NIFICANTIBU8, ADOBNATA ; 
j 0PBBIBU8 CUM DUBIIS^TOM AJPOCKTPIIIB, ALIQUA VBBO AUCTOBITATB IN OBDINB AD TBADITIONBM 

' BCCLBSIASTICAM P0LLKNTIBU8, AHPLIFICATA; 

IIV!VinHEII4Bll.lBIJS INDICIBUB LOCUPLBTATA ; SED, PBvBSEnTIM l»UO0U8 IMMENSIS ET GBMBBALIBUB, altcbo 

8CILICKT KERUM, QUO C0N8ULT0, QUIDQUIB NON SOLUM TALI8 TALISYE PATEB, VERUM AUTEM UNU8QUI8QUB 

PATBUM, ABSQUE ULLA EXCEPTIONE, IN QUODUBBT THEMA 8CR1P8ERIT, UNO INTUITU CONSPICUTUR ; 

Ai.TRno SCRlPTURifi SACRi£, bi quo lbctobi compbrirb sit obvium quimam patrkb et 

IN QUIBU8 OPERUM 8U0RUM LOCIB 8INGUL08 8INGUL0RUM LIBBOBUH BCBSPTURiB VEB8U8 , A 
, PRIUO GENESEOS USQUR AD NOVISSIMUM APOCALTPSIS, COMMENTATI 8INT. 

BDITIO ACCURATI88IMA, CiT.TERISQUB 0MNIBU8 FACILB ANTEPONBNDA, 81 PEBPENDANTUB '. CHARACTBRIiM NITIDITA8, 

CMABTiB. QIALITAS, INTBGBITA8 TEITU8, PBRFECTIO C0RRECT10NI8, OPRRUM BECU80BUM TUM VARIETA8 

TUMNUHBBUS, FOBMA VOLUMINUH PEBQUAM COMMODA 8IBIQUB IN TOTO OPEBI8 DECUB8U C0M8TANTKR 

8IMIU8, PBKTll BSIGUITA8, PRiCSBRTIMQUB I8TA COLLBCTIO« UNA, MBTUODICA ET CUBONOLOOICA, 

8BSCBNT0RUM FBaGMENTOBUM 0PU8CUL0RUMQUB HACTENU8 HIC ILLIC 8PAB80BUM , 

PBIMUM AUTBH IM N08TBA BIBLIOTBBCA , EI 0PBBIBU8 AD 0MNB8 iBTATEB , 

LOCOS, UMGUAS F0RMA8QUB PBRTINENTIBU8 » COADUNATOBOM. 

SERIES SECUNDA, 

III QUA rHODUUNT PATRES . DOCTORES SCRIPTORESQUK ECCLBSMt UTINiB 
A GRI^IGORIO MAGNO AD INNOCENTiUM III. 

ACCURANTE J.-P. MIGNB, 
BUuoTBaGJi qumi oMivamsji, 

SIVB 
CURSUUU COMPLBTORCM IN BIN60L0B BGIBllTIJt BCCLK8IAS1 IC Jl RAIMOB BDITORR. 



fATBOLOGlA, AD INSTAB IPSIUS ECCLESliE, DUOBUS PARTIBU8 CONSTAT SIMUL RT DIVIDITUR, ALIA NEMPB LAIVNA, 
ALIA GRJEC.V. LATINA, PENITUS ESARATA, OCTODECIM ET DUCENTIS VOLUMINIDUS EST VALIDA ET IMMENSA, 
N0NA6INTAQUB ET MILLE FRANCIS VENIT. GRfCA SUBDIVlDITUB, ET DUPLICI EDITIONE T\PIS MANDATA EST. PBIOR 
GBiECUH TESTUU, UNA CUU VERSIONB LATINA LATERALI AMPLECTITUB, ET FOBSAN CENTUM VOLUMINUM ESCEDET 
NUMERUM. P3STERI0R AUTEM HANCCE VER8I0NEM TANTUM ESHIBET, IDEOQUB INTRA QUINQUAGINTA CIRCITEB 
VOLUMINA RKTINEBITUR. UNUMQUODQUE VOLUHEN GRJSCO-LATINUM OCTO, U.NUMQUODQUE MERE LATINUM QUIN* 
QUB FRA.VC1S EMITUR. , 

___ . * '-- *: /• -'• :•"• -- - 

— — ^-./^f.::;: -^ :: 

PATROLOGIiE TOMUS CGXII. 
' * . ::-.::•:*: • 
PETRUSDE RIGA ET iEGlDlUS PARISIESSI3. ODO UBfJSOLtttO >AlllSlENSIS EPISCOPUS. 
GUNTllLRUS CISTERCIENSIS MONACIIUS. HELINANDUS FRiGIDl mONTIS MOKAC^BS. 



EXCUDEBATUR ET VENIT APDD J.-P. MIGNE EDITOREH. 
bWHUOISE, PROPE POUTAM LUTETL*; PARISIORUM SVLGO D^ENFEUl 

rr-MON 

185o 



IN YIA DICTA bWHUOISE, PROPE POUTAM LUTETL*; PARISIORUM VULGOD^A/YfZkNOMINATAM, 

»SKU PETIT-MONTMOIGE. 






. • • • ••! 

.. •••• ••: •*• :: :•• ••• 

..•••• • 

« • • • • 



•• : 



SiSCULUM XII. 



HELINANDI 



FBI61DI MONTiS HONAGHI, 



?iEC!^0!f 



GUNTHERI CISTERCIENSIS, 

OPERA OMIVIA. 



AGCBDUKT 



ODONIS DE SOLIACO PARISIENSIS EPISCOPI, 

PETRI DE RIGA ET JGIDII PARISIENSIS, 
SCRIPTA VEL SCRIPTORUM FRAGHENTA, 

ACCURANTE J.-P. MIGNE, 

BIBLIOTHBOS CIiBMI OldTBBSB 

UVB 
eUKSUUM COHrWTOmili n SISSULOS •CIKRTI* «CCtBSUiTIC» *AIIOt IDITORI. 



TOMUS UNICUS. 






• ^ •• 



EXCUDEBATUIl ET VENIT APUD J.-P. MIGNE EDITOREM, 
IN VIA MCTA DAHBOISE, PROPE rORTAM LUTETIiE PAIUSIORUM VULGO DENFKR NUMlNATAIf» 

•EU PKTIT-MONTIIOCCE. 



ELENCHUS 



Mvmmvm et oPBauH qyji ni hoo toho ocxu ooMmiBHnm. 



PETRUS DE RIGA ET iGGIDlUS PARISiEN9i5. 

EragmenU ex Aurora tariis in locis olnter inserta. CqL ii 

ODO DE SOLIACO PARISIENSIS EPISCOPUS. 

Synodics ConstilutioAes. S7 

Statuta et donationes pi». 69 

GUNTHERUS QSTERCIENSIS H0NACHU9. 

De orationBi jejunio et eleemosjna, lihri xiii, 97 

Historia capt» a Latinis Constantinopoleos. 221 

Ligurinus» sive de r^bus gestis Fridetici iEnobarbi. 355 

HELINANDUS FRIGIDI, MONTIS HONACHUS. 

Seroiones. 48i 

Helinandi Flores a Vincentio Bellovacensi collecti. — De cognitione sui. 721 

De bono regtmine prineipis. • 755 

Epistola Gualterum, sive Liber de reparatione iapsi. 745 

Passio SS. Jereonisi VictoriSi Cassii et Florentii^ Theboorum martjrum. 759 

Chronicon. 77t 

Garmen de morte (Fragmeuta). 1081 



•• ••.::.: • ••• : 



Ex 4ypis BllGiNE, aii Pelit Monlrougc. 



PETRUS DE RIGA 



ET 



^GIDIUS PARISIENSIS 



NOTITIiE 



(DvDiii, €<mmenl. de script. eccUs.^ tom. II, pag. 1551) 



IN PETRUM D£ AiGA. 



Petrus de Riga, canonicus et cantor primum 
Beatae Mariae Remensis, deinde canonicus reguhris 
ord. diyl Augustinl In abbatia Sanctl Dionysii Re- 
mensis, natione Gallus , patria Vindocinensis, flo- 
rebat» ut tult Carolus Dufrenius du Cange in /ii- 
diee Auciomm qnem praemisit Ghssario medim et 
infimag Latinitatis^ columna 158, ab amooltOO; 
anno autem 1170, ut tuH Guillelmus Cavus in 
Historia scriptorum ecclesiasticorum^ ad 1170, pag. 
682; quem inter doctorcs sui temporls doctissimum 
vocat Joannes Trithemius. Cum florcret lUe eodem 
tempore quo Petrus canonicus et cantor Beatae Ma- 
riae Parisiensis, Inde factum esl ut saepe confiih- 
dautur tam in titulis mss. codicum quam eiiam in 
assignandis openbus. Scripsit carmine vario Au^ 
roram vel Bibliothecam inscriptum opus, quo plu- 
rimos sacrae Sriptur» libros exponit carmlne pror- 
sus pro ssculo insigni, quod ms. in multis Gailia- 
rum, Angli;» atque Germaniae, bibliolhecis reperi- 
tur. Hujus quiudecim mss. codd. in bibliotheca 
Galliarum regia , nempe 4139 , 4140, 4141, 4142, 
4145, 4144, 4145, 4140, 4592, 4393, 4594, 4595, 
4396, 4597, 4398 ; duo mss. codices in bibiiotheca 
Sancli Germani Parislensis, ordinis divi Bcnedictl, 
plures in Culbertina et Victorina ; idem ms. .in 
bibliothecisPraemnnstraii, Bonifoniis Cisterciensis, 
et Bellacvallis Praemonsiratensi ordinis bis, in epi- 
scopatu Remensi ; In bibliutheca Fratrum Praedica- 
torum Lugdunensium. Ac nullus auclorum qul 
tanium et tam frequenter transcriptus sit, quamvis 

(1) Ediiionem Aurorce molitis Caspari Barthio, 
Christiauo Daumio, Andreae Rivino ct Casimiro 

Patrol. CCXll. 



A opus vere egregium impressum non sit. Ecloga 
Thomae James quam Oxonio-Cantabrigiensem ap- 
pellat, recenset exemplaria quatuor hujus Aurorm 
mss. libro ii, pag. 55 : Oxonii, in hiblioiheca Mag- 
dalenae, cod. 5 ; Cantabrigiae, in bibliothcca collegii 
Sanctl Benedicli, codd. 45, 571 et 595. HujusPetri 
Auroram ad varios mss. codices coUatam , olim 
edltionl paratam habui (1). NuUus sane qui tanto 
successu Scripturam carmine reddiderlt. Ejusdem 
Tropi et phrases Scripiurm mss. In citato collegio 
S. Benedlcti Cantabrigiensis, cod. 595. Idem in- 
scriptum De tropis theotogicis^ ros. In bibliotheca 
Sancti Victoris Parlsiensis, littera GG. 15 et liuera 
E. 17. Item Inscriptum Summa de tropis loquendi^ 
ms. ibidem, litiera PP. 10, et B. 6. Incipit : Vide" 

B mus nunc per speculum et in mnigmate^ etc.; sed 
spectat hoc opus ad Petruro Cantorem Parisiensem, 
librariis et exscriptoribus saepe Petrum Cantorem 
Parisiensem cum Petro de Rlga, canlore Remensis 
Ecclesiae, perperam confundentibus. Ambrosius de 
AUamura in Bibliotheca Dominicana, ad annum 
1265, pag. 19, hunc Petrum Remensem absque 
auctorltate et ratione suis ordinis Praedicatorum 
Fratribus assignavit, eam forsitan ob causam quod 
ms. Aurora hujus Petri In biblioiheds quibusdam 
Fratrum Praedicatorum conventuaUbus inveniatur. 
At mortuus erat Petrus de Riga aute ordinem Do- 
minicanorum natum, quem alii fere omnes claruisse 
circa annum 1160, alii circa 1170 utCavus asse- 
runt qul parce admodum ac disjecte de Petro Ri- 

Oudino fata interoessere. Fabrig. BUUioth, med. et 
inf. Lat.. t. V, pag. 277. 

1 



<^ 



9> 



il 



rETliUS 0£ RIGA ET iClUDIUS PARIS. 



1« 



gftfio lociilus esl. Il2ec ego tantiim in primo liiijus 
opeiis molimine, sed latios de Aurora peiri Rigae 
ioqui opene preiium doxiwus, edilioiie isla altera 
qutt ad compeodiiHn boq cogU. Avrorie^ tolius cir- 
mine e^pressx vario , Prologus prosalcus inclpU : 
Frequeni $odalium ineorum peiUio^ cum quibui cou^ 
tersando fiores mece infanliai exegi^ ut iibrum^ etc. 
Ordo Aurora talls esl qualem depingit Antonlus 
Possevinus -io Apparaiu saero , tomu U , ful. ^, 
\erbo Peirus de lUga. 

In Cenesim tncipiunt carnuna, 
Primo facu die, duo, cceinm, terra l^ntur : 
Et firmamcnti spbsera seqiicntc die, etc. 
Incipit Exodus. 
Harc dimdeiia Palrum suni nomiHS, qui quasi ple • 

[bis 
Samina Judaicse, tot triboere tribus, etc. 
'IncipH Letiticus, 
Vux autem Domini Moysen vocat, imperat illi 
Ui sua verba fercns, plebls in aure serat, etc. 
/iictpticnl Kumeri^ seu Uber Nwnerorum. 
Alloqnitur Moyseii Deus, et Jubet ut numeretur, 
Omnibos ex tribubus, fortis ad arma cobors, etc. 
lucipit Deuteronomium. 
Ilflic sunt verba quibus Moyses instruxit llobraeos, 
Et velut altera lex, dicttur illud opus, eic. 
Incipit liber Jjsue, 
rost Moysen Josue p(»pulo dominatur Ucbrspo : 
Terram qtiam Moyses iion dedit, iile dedit, ctc. 
Incipit liber Judkum, 
Post Josue de Judicibus uarratio fiat , 
De quibus auxilium sumpsit Hebrspa tribus, etc. 
Incipit liber Ruth. 
Ad Ruth fcslinat Petri slylus, bujus ul acius 
Depingat teoui cariHine, scrmo brevis, etc. 
Incipit in libros Begum, 
f^ost librum de Judicibus, sacra lectio tractans 
De R^um titulis, nobile ponit opus, etc. 
Incipit tn Caniicum canticorum, 
^lus Origenes cum doctos vinceret omncs 
lu libris aliis, tamen in libro Salomonis, elc. 
Incipit inlibrum Tobia, 
Qui legis bistoriam Tobiae, discute sensum 
Qui latet, ez petra longe fluenta bibes, etc. 
Indjnt in iibrum Danielis, 
Posiquam subjcctos sibi rex Babyiuuis llebraM)s 
Vicit et alDixit, ense, dolore, faine» etc. 
Incipit Uber Judilh, 
Eostocbjo, Paulseque faveiis lliei-oiiymiis, acitis 
TraiistuHl insigiies, bisloriamque Judilb, etc. 
Incipii tiber Esther, 
Donec ad ^ihiopum terras venialur ab Iiidis, 
Rege sub Assucro subdlta terra foil» etc. 
Incipit proiogus Machabaorum. 
Magnus Akxander quo primum Grspcia rege 
Floruit, e terris magna trophxa tulit^ etc« 

inriptaiil reeapitulationes Yeteris Testamenii, Et 
primo oytliu- per versus Ane A, 

Priuciplo rerum post quinque dies, bomo prtmus» 



A Conditus in scxto croditor esse die, etc. 

Tum sequuntur alise sine littera B, aliat sine C, 
aliaesine D, et sic cooseqoenter cnin exclusione 
omnium litteramm alpbabeti. Opus quidem ingciuo- 
sum et laboriosissimum, sed cujus carmen baud 
ita purum tersumque esse potuit. 

Incipit prologus in Novum Testamentum. 
Post legem veterem respira, Petre, refulget 
Lez nova, fac versus de novitate iiovos , ete. 
Incipit prologus super Actus appstolorum. 
Dixi me linlsse librum, sed rursus in Actus 
Poscor apostolicos, continuare stylum, etc. 

Indpiunt Actus^ostohrum versibus Leoninis hexa' 
metris, 

Tiberii nono decimo regnantis iii anno, 
" Dura serviret adhuc diro Jutl;ra Tyranno, etc. 

Ilsec autem duo uliima poemaia iu Actus apostO' 
iorum falsQ Lucas Wadingus Alexandro de Villa 
Dei, Minoritae, aliribuit, cuin illa sint pars hiijus 
Auroree Pctrl de Riga, qui mullis aiinis Alexan- 
drum de Villa Dci praecedit. 

Auctor Magiii Chronici Belgici ait eum obiisse 
Remis aiino 1209, aique fuisse canouicum regula- 
rem ordinis divi Atigustini iii abbatia Sancti Dio- 
nysii Remcusis, et Bibliothecam cogiioniinatum. 
Vulgo tamen iu mss. codicibus clcricus aut cauior 
aut presbyter Remensis appellalur, qul patria Vin- 
docinensis erat. Ita bic auctor, sed fuissc illum 
eanonicum reguiarem^ argumentum decrciorium est 
Q auctoritas iGgidii Parisiensis poet«, qui aliquanio 
post morlcm Petri de Riga, correxit Auroram ejus, 
cui coiilempQraneom iliuin fuisse, eunrque olim 
familiarem habuisse et amicum, satis probabile est. 
Uic iiaque ^gidius, qui circa annum 1210 vel 1220, 
imo ct an. 1200, ut posiea dicemus, scribebat, in 
prologo quem ad Auroram a se correctam praemisit, 
ioclpiente fraterncs charitatis guasi quamdam sapit 
duicedinem^ eic., cxpresse Pelrum de Riga fuisse 
canonicum reguhirem S. Diouysii Remensis , hU 
verbift ait : Dfctmirs imprimis quod quidam canoni' 
cus reguiaris Sancti DiongsU Remensis^ Petrus no« 
mtii^, Riga cognomiiu^ juxta Hiud^ 

Petrus Riga voeor^ cui Chrisii petra rigat cor^ ete. 

Hiec nos ex ms. codice Sancti Vicloris Parisicn- 

^ sis, lillera KKK. 27, fol. 62 , ubi dicia Aurora Pc- 

tri Rigse cum commentariis et correciioiiibus i£gi- 

dii Parisieiisis. Iiiitio auteni opcris hujus prarmit* 

titur hic in frontc versiculiis. 

Indpit hie Rigce bibiiotheca Petri, 
Opus vcro istud uipote sacruni, proponit legenduro 
scholaribus, in locum profanoruni auclorum. 

Ergo poetarum potius quam dicta canora^ 
Ilmc tibi proponi^ turba schoiaris^ ama, 
Et in fine opcris rogat correcior uperis magistros 
Parisienses et Aurdianenses ut illud suis disciiiulis 
pndeganL 

Qute tibi dat teilus metra Vindocinensis aiumna^ 
Praiege Parisius, Aurtiianis habe, 
Et paulo aute ad librum et ad versus suos sic ail : 



15 



NOTITU IN PETRUIf DE RIOA. 



U 



Vobii hexamelrii 0b$U Guaiteridot uU 
Penlameirig elegis Vindocinemis amat, 

Vo$ eiegi magi$ elegi, qnia legU amico$ 
Vo$ meiriee metrica cen$eo lege iegi. 

Viderat Capsar Egassius Bulkeus, ut refert sapcu' 
lo IV Ui$toria Vnit€r$itati$ Pari$ien$i$9 fol. 768 , in 
eatalogo illustrium Academicoruin , mss. codlces 
duos hujus auctoris apud M. Jacobum Mentellom 
doctorem medicum, manu alicujus maglstri glossls 
et scboUis iUostratos, sicut ct vidirous unum supra 
dictum in bitUiotlieca S. VicCoris Parisien^is» alte- 
rum ]m bibliotheca Praeroonstrati» et apud Bellam- 
Vallcm alios duos, quae in arcbiepiscopalu Remcnsi 



A est. At opinor lios Tersos Auroram in sclioUs com« 
roendantes, non spectare 9Ld Petrum de Riga , sed 
ad eoromentatores» eo quod in pluribus Aurorm 
mss. codicibus et antiquioribus non compareant, ut 
ipsi vidimus. In ros. Bell» Vallis post Auroram 
subjiciUntur scquenlia, quae dcsunt in aiitiquiori 
ms. Boiiiroiitls ordinis Cistcrciensis in Thierascia. 
Qratio Petri Rigw^ qui iibrum dompo$uit* 

Ui$ le» Petre^ tui^ etc. Vide infra ad caium frag^ 
menlorum. 

Iiem oratio cujusdam^ gui diruta redintegrapit, 

Me $imui in $erie^ ctc. Vide ibid. 



NOTITIA ALTERA IN PETRUM DE RIGA. 

(Polycarpus Letscr, Uistoria poelarum medii eevi^ Hake Magdeb. 1721^ 8«, p. 602.) 



Pelru$ de Biga » Anglicns (2) , magisler (2*),Re- 
mensis Eeclesise clericus{5), vel canoiiicus Ecclesiae 
011» vulgo dicitur S. Dionysii de Bestume (4). Uu- 
4ie ct noiiien pjus in codicequodam ros. hoc offendi : 
pETRUs DE Kemes. Si(|uideni Is ruerit Pctrus» quem 
▼tiisse memorat ^idius Parisicnsit temporeCoe- 
lesiini 111 pap»', qui sedi Romanae prsefuit ab a. 
1191 ad a. 1198 vel ad litieni saxuli xii» vel ad 
ipsum saecuU iiii initium erit rcferendus. Iia vero 
aictus iGgidios (5) : 

Quem intepuitse doiemu$ 
Patrmm w divini$ rerbotetiu$ aita eequentem. 

iEgidius, nisr faUor, respicit Pctri senectutem et 
Auroram, Nou itaque a vero aberrare puto aiicto- 
rcm catalost libroruro manuscriptoroja coUc^i 
Corporis Cbristi in Oxonia, qiii Petrum a. II '0 
claruisse viilt (6). Gv. etiam Caveus(7)eum au. 1170 
vel paulo post floruisse observat. Aliis diem obiissis 
creditur circa a. 1265 (8). 

Scripsit I. Ueptateuclium^ duo$ iibro$ Uegum^ 
Evangeiia etiani melricc, non solum hisioricum 
sensuin, sed etlam aUq^oricum , in quanluro potuii, 
brevitcr expriroeus» narrante Uenrico Gandaven- 
slJU, queni seqoitur G. Caveus (10). Pleniorem 
operis iiotitiam pra^bet Joann. Tritlicinius (11), qui 
ita : f Scripsit Petrus opus metricum iusigne super 
liibliam, quod Attrorom praenotavit , ut sequitur : 
In Gene$im iib. i, liiit.: Jnitium mundi quaies. In 
Exoduiu Ub. 1» luit.: ttcec duodena patrum, InLevt- 
ticum \ib. u lu.: Vox autem Domini Mog$en. iii 
Numero$ iib. i : Ailoquitur Mogeen Deu$, lii Deute' 
ronomium Ub« i : Um $unl verba Dei. In Jociie 
lib. I : Po$t Mog$en Jo$ue. In Jndicum lib. i : Pec- 
dU. Uebrmu$ att, lu Rutlt hb. i : Ad Ruth fe$tinat 
f€. Iii Regum lib. iii : Monte manen$ E$lra. lu Com- 

' (2) V. Inscriptionem codicis ms. Iii Cataloffis 
AngUaeeiMiberniae, 1. 1, p. ii, p. 120, n.iObS, 

'\S') V. 1. c. et Tbom. Smitlii Cauloffnm bibUo- 
theca^Cottonikiia^, p. 113, Ve$pa$ianu$D. V. I. 
(5) V. Menricus Gandav. De S. £.» cap. ±2. 

(4) V. Cataloffos, 1. c. 

(5) In Karolino. V. Franc. DuchesnU tti$tor. 
Francor. Script.^ toro. V, p. 323. 

(6; V. Cauiogos I. c, p. 53, n. 1635, 188. 

(7) De S, £., p. ro. 592. 

{9) V. Ambrosium de Altamura bibliotit, Domh^^ 



4,1. 



B tica cauticorum lib. i : Soiu$ Origenee cum do. In 
guartumRegum lib. i : Regnavit Saiomon. In Danic' 
lem lib. i : Po$tguam $ubiecto$ $ibi. In Tobiam 
lib. I : Qui ie^$ itt$toriam. lu Job lib. ii : Librum 
Job Mog$i gutdam. \n librum Jtuiith Ub. i : Etuto^ 
etuo Pamaque. In librum Ue$ter lib. i : Vetme $ub 
JEthiope$ quw. In libros Machabeeorum 1. 1 : Magnu$ 
Aiexander. In Evanaeiicam hi$toriam lib. i : Ciaruit 
Uerodejue re. In Actu$ apo$toiorum lib. i : Tiberii 
nonodecimo. Recapituiationum lib. i : Ume de iege 
nova et vet. 

In codicibus manuscriptis quibus sum usus , in- 
scribitur Uber nierooratus Aurora^ ilcro Ribiiotheca.^ 
Inde facturo forte ut auctor quidam baberetur Pe- 
trus de Aurora» qui super Bibi:a roctrice scripse- 
ril(t2). 

Coutinere Auroram paraphrasin Testiroenti Vet. 
et Novi, usque ad Epistolaui ad Koroanos inclusive 
perperaro tradit catalogus bililioihec^ Bodlciaiiae 
Q ex doiio Tbomae Bodleii (13). Totaro bistoriam Bi- 
blicam a Genesi ad A|)ocalypsin in ilttrora eiiarrari 
non minus falso pcrhibet caulogus libroruni ma- 
nuscriptoruin coliegii Univcrsitatis in Oxonia (14). 

Versus iiumerantur in Aurora 15,956 (15). 

Non soluro Petrum nostrum agiioscit auctorem 
Aurora » sed interpolatorem iiisuner iEgidium 
quemdaro, quod sequentia, quae in Guelpheroytaiio 
codiee ros. legunfur, declaraiit : Scire eupi$^ iector^ 
ani$ codici$ i$tiu$ auctor. Petrtte Riga vocor cui 
Chri$tu$ petra rigat eor^ proiogue iiiiu$^ qui hune 
iibnum correxit et $uppietione$ de tuo appo$uit^ et 
ubicunaus invenitur obettu inter dtto$ puncto$ per 
totum librum ibi ittnt dieta et ,ver$tu iliiu$. Et paalo 
post in eodem ros. baec adduutur : 

Scirc cupis, lector, quis codids istius aoctor. 

Htcanie, p. 19, apud Jo. Alb. Fabriciuro not, u. ad 
Trithcroiuro De S. E., n. 388. 

(9) De S. E., cap. 22. 

(20) Ui$t. iib. $cript. ecciee., ed. 1688, p. 68i. 

{{\) Deecriptor. eccied.^ n. 388. 

(12) V. Caulaffos mss. Angliae et Hibernic, 1. 1, 
p. II, p. 12, n. 476, 8, et in Indice. 

(13) V. CaUlogos cit. part. i, pag. 145, U.27M» 

(14) V. Catalogos ciL p. ii, p. 5» o. 149| 4. 

(15) V. 1. e. 



15 



PETBUS DE RIGA ET iCGlJDHIS PARIS. 



16 



Audi qiiitl breYiler dical ad isia liber. 
Pelrus et ifigidius nie ctiDScripsere : sed ille 

Auctor, corrector ullimus iste fuit. 
llle prior Reinis, hic Pansiensis alufnnns : 

Uic levilt gradu, presUyter IHe maneni. 
Simplex clericus bic; $acri or<tintf| ille profi^sor . 

Ambo ipraves annis : hic vir^ et ille senex. 
AUer adinvenit operam, sed in ordice peccans 

Omnia dimisit sensibits ire vagis. 
Aller acu l^piaa distinciis versibus itnum . 

Gonsuit in corpus, alque revinxil opu«. 
AUer abundantis sliidii; sed auctior alter, 

Quis proponendi debuil ordo geri. 
Dulcius ul saperet modulaminie coodlta raetri. 

Incipit bic Ri(pe bUtliotheca Petri. 

Hinc Petri de Riga Aurora ab iEgidio Parisiensl 
aucta et emcndala, adducitur ab Henrico Langhlo- 
no in catalogo tibrorum manuscriplorum collegil 
S. Trinilatis apud GanUbrigiam {\6), Dtci debe- 
' bat : Pelri et i£gidii ; nou : Peiri ^gidii Ul»6r, qui 
dicilur Aurora, tu Gataloao codicum quos G. Lau- 
. dus donavit bibliolhecae Hodleiaiiae (17). 

Non Peirum de Riga, sed Peirmn Comeet^rem 
auclorem Aurorte facit Ghroiiicoii quoddam ms. iu 
Dodicibus mss. Tliomae Bodleii (18), forle prasoo- 
minis pariiaie decopium. 

Gaudent iibri Scripturae ab auctore translati 
carroine elef;iaco, exceptis Gantico cantcoruiny 
i.amentatiouibus Jeremiae, libri Jobi, et Aciibus 
•postolorumy qui c^irmine bexamelro, eoque rhytb- 
mico, scripti sunt. Non ergo satis accurate dicitur 
ilKroratn gauderc versibus hexametris et penlame* 
tris, in catalogo libroruro manuscriptoruiB biblio- 
Ihecee Bodlciaii» ex dono Thomae Hodleii (l^) aut 
versu elegiaco (^), aut versu heroico (21). 

Kxsiat Gompendium Aurorse ioso Petro aa- 
-ctore (2^; et £pitome iibri Petri de Riga qui Inscrl- 
bitur Aurora (^). Recapitulationem inferius me- 
morandani hic indicari existimo. 

Typis ediia nouduin est integra Aurora, quam 
ad varios colhitam manuscriptos codices se editioiit 
paratam habnisse testatus esl Gasim. Oudin (24). 

Esiherce iiber evuigaius est a Gasp. Harthio (t5). 

Bina disticba de Rubeii ex Anrora deproinpta lu- 
»cruii Thonias Rubdonie Hhlorite majori WintO' 
ioniemi (i(j). 



i\Q) N. 55, V. Gatalogos mss. AngUae et tliber- 
ju». t. L p. 111, p. 96, n, m 

(17) D. u. 94. V. Gatalogos cit. p. i» pag. 60» 
a. 76U 

(18) N. 14. Tr. 10, v. Gataiogos 1. c, pag. 100, 
D. 1979, 

(19) N. m. y. Gatalogos I. c^ p. 145, d. 2702. 

(20) V. Gatalogos cii., p. ui, p« 96, n. 287, Z%. 

(21) V.Lcn. 290,35. 

(22) V. L c, p. 133, n. 1319, 43. 

(25) Y. ThQmft Smiihi Gaulogum bU4iotbectt 
Gouoiiianae, p, 130. Titu$ D. XX, 10. 



A Distichon quoddam de Aoth ex A^urora sumptnm 
habet idem Rudborne (27)* 

Duo disticba de Juda Machabaeo ex eadem Aiirora 
decerpu sistit idem (28), 

Integram Auroram edere nunc noUimus, sed spe- 
cimina soluin cx ea aliqua. Tres Inpriinis codices 
manuscrtptos consuJuimus, duos Uelmsiadienset 
upumque Guelpberbyunuiq. 

Pnnmitto ordinem librorum V. et N. T. qaem 
servant codices Helmstadienses. In primo baec se- 
ries observatur : Genesis , Exodus, Leviticus, Nu- 
meri, Deuteronomion, liber Josue, Judieum, Ruth, 
Rdgum prifflus, secnndus, lertius, Gantica cantico- 
nim, Re(;um quartus; Lamentatio Jeremiae, Daniel, 
Job, Tobis liber, £siher, Judith, Machabaeorum, 
Evanffelium Lucie, Marci, Aclus apostolorum. Go- 
dex alter Helrosiadiensis hoc ordine procedit : Pen- 
tateucbus, Hbri Josue, Judicom, Riitb, Regum, To- 
Q biae, Danielis, Judith, Esther, Machabaporum, Job, 
Lucas, Marcus, Actus apo«tc4orum, Gantica canti- 
coi um, Laineiitaiiones Jeremiae. 

Observatu ciiriosum est finitis Actibus legi in 
eodlce posteri<»ri : Explicit Vetu$ et ^ovum Teno' 
mentum. Incipit prologus super Cantica canticorum. 
Videturque auclor eum librum canouici vulgari non 
vindicasse. 

Specimiuum loco dabo. 

L Prohgum ex codicibns priori Hebnstadicosi ec 
Guelpberbyuno mss. 

2. Subnectitur in oodice priori HelmsUdiensi 
ms. Aurorte Recapilulatio utriu$que Te$tamentt^ 
quae in altero posita inier Machabaeorum et Jobi 
bbros. Similis ea est Folgentii libro absque btteris. 
Textom ipsum ex binis codieibus Uelmsudieusibus 
dabimus. 

3. Singuiaria qiiaedam ex Petri de Riga Aurora 
C txcerpta^ quae a textu in primis Scripiurae S. ablu- 

dere videntur, eaqiie historjca, noubimua. 

II. Petri de Riga Speeulnm Eccie$iw carmine ex- 
stat manuscriptum in bibiiotfaeca Garoli Theyeri 
u. 288 (29). 

III. ExsUnt et Carmina Petri de Riga manuscri- 

EU in biblioibeca Rodleiaiia ex dQuatioi.e Keiieldi 
^igbaci, n. 104 (30). 

(24) Supplem., p. 475, apud Gv. Gaveum De S- 
£., p. m. 592. 

(2o) Adver$ar.^ lib. xxxi, cap. 15. •— Diversiutes 
leciioiium quas bic ex codd. Helrostad. afleri Le,«- 
ser adhibuimus iu textu fiartbii eroendando. Edit. 

S26) L. 111, c. 3, in AngUa $acra. ed. Lundiu., 
ll,p.2U4. 

(27) L. c. 

(28) L. c, c 7, p. 209. 

(29) V. Gaulogos ms$. Angliae ei Hiberniae, t. II, 



vol. I, p. 292, n. 6658. 
<(30) V. GaUiogos ciL, 1. 1, p. I, p. 82, n. 1705. 



II. 

NOTITIA IN iEGIDIUM PARISIENSEM. 

(OoDiN, ubi $upra, p. 1723.) 



iEgidius Parisieiisis, gradu seu conditiooe diaco- D Parisiis diu professus e&t, arteque poetica praeser* 
Dus, artes liberales atque gramroaticam praesertim tim excelluit, qui inter primarios sul temporis pqe« 



j 



17 FRAGMENTA EX AUROftA. 

U8 recdnsctnr a Guillelnio Brilone, in Biie sa% A lionori P&ritiensinm eonsuientcdv 



Philippidoi, 

si Gualterus illft, Td iEgidivs etael 
Tempore! qHara claremleant tua bella <H>tliurno! 
Totus Alexander, et qui processit ab ijfo 
Antiochus, bis sexque duccs pl^bs cssc dolcbunt 
Respectus splelidore lul : succifmbet et ips* 
De te com|M>ftiio mordax giha pigra iibello, 
Homm si similem mereatur habere poetam. 

Hic iEgidlus anno clrdter isto f ^ scrfpsit /itsfrtc- 
etionem jnurilm in qniuque libros digestam , quam 
Ladovico Philippi Angusti fitlo adhuc parvulo de- 
dicavit, qua enm ad amorem yirtutis exemplo Ca- 
roli Magoi adhortatur : unde opus istiid Carolinum 
inscripsil. nabetur ms. in insigni bibliotheca Gol- 
bertiua, codice 4507, cui titulus littcris minlo exsra- 
lis: tndpilCaroiinus{%A) Mgidii scriptus adinVrU'' 
ctionem illustYis pueri Ludovici ¥rancim regis fitii. 
Alium opeHs hujus ms. codicem habuil Parisiis 
Jacobus Mentelius, quem transcripslt Uirquardug. 
Gudius mann sua, dum Parisiis h^f^t , vt con • 
sut ex catalogobibliolhecaedlcti Gudii, qui a. 170G, 
in-i"*, Kilonl impressus est apud Bartholdum Reu- 
therum. lUic enim inter mss. codd. 554, in-4*,pag. 
57i, dicti catalogi. Prologus aliquot carmiaum. 

Interius si quam vldcatur habere medullani, 
lloc jaro praemissis adjicialur opus. 

Initium iibri priml. 

Primus apostotiei studio decUrat bonoris, 
Srptennem Carolum gessisse insignla regis. G 

Siibdit ut ante pater rex est de conaule factusi 
Htlduicus subsedit inera, iu claustra reciusus,elc. 

Hic ad calcem libri quinli de professoribus ex urbe 
Parisina oriundis agil, ul eomm retundat iiguriam, 
qni aiebam nuUot viros doctos, ex ipsa urbe, ubl 
constituta csset Academia, esse oriundos. Hos re- 
ferl saeculum iv Uistorim UniversHatis Parisienm^ 
ad a. 1198, fol. 526 et 527, tanquam faventes-el 

(51) Prodiit Caro/fnt llbcr quinlns, Bed mulHus, 
iiiter Scriptores Gbesiiii, loro. Y; intogrior postea 
in Recueil du historien$ de France^ lom. XVII. 
Ebit. 

(52) Fallltur attdhins. Hanc Htstoriam scripsil 



»8 
l<lem Gilo seit 
iCgidius Parisiensis, poeta sni temporis liabitus 
insignis Uistarium^ primm expeditionis Bicrosoi^- 
mitnnm post f nkonem Hhris iv absoKil (52) , quos 
habes in Collectaneo Bistorieomni Francim An« 
drea &aehesnli, tomo IV, p. 898, sub hoc litulo : 
indip^ liher qnartns a Domino Gilone Parisienti^ 
cum cmterk sequent¥fUt ele^ahur scriptue. Usus esl 
verslbus leoninis, ut Fidconem quera excipiebal 
imitaretur. 

Interpolavtt quoque et emendavit Auroram (iia 
dictum opus Petri de Riga) scholamm pulpiia jain 
occupantem, meiinrique ordine disposuit. Hnbelur 
haec Afrrora Petri Rigm cum commentariis H. iEgi* 
dli Parisiensis, ms. ia liiblioliieca S. Victoris ad 
inaros Parisiensis liltora KKK. 27, fol. 62. Prolo* 
giis iSgidii qul Auroram correxit, incipit : Fruienm 
charitatis quasl quamdam sapit dulcedinem , et in 
Domino jacU quis eogitatmm eumn^ elc. Hsec asiem 
leguntur in prtefatione codicis ms. Paullnae biMiO' 
Uiecffi Lipsiensiom. 

Scire cupis^ Lector^ «I eaetera, quas jam sopra 
l^ntnr apud Leyserum. 

Ittec inter alia Aurorm adjecit JSgidlus : 1"* Pr»» 
falionem meiricam, ad Odonem Parisiensem epi- 
scopum,quam ex codice Helmstad. exhibel Leyser^ 
p. 757; 2* Epilogum. Excipil Epilogum narrati» 
quaedam quae quidam i£gidil nomen non pnpfert^ 
ei lamen non incoihmode adjudicatur. Eani edidll 
laudatus Leyserus, p. 740. 

Adneclitur el Aurorm ejiisdem ifigidii tractatii^ 
De pmna infernali metricus^ ibid., p. 742. 

Mffsterium de afuo pasehali per Mag. ASgidium^ 
veliil singuUure scriptom idducitor intor cndicoa 
BMS. <iuos G. Lauduft^donavil bibliolhme Bodleianee^ 
<)uod lamen non nisi exoerplinn quoddam ex Au^ 
rora esse videlur.] 

GUo alter Parisiensis, S. R% E. car<lina]is, Tuscu- 
lanus cpiscopus, qui aiino 1142 obiit : videPalro/ii« 
gim t. CLXXlll, et Bistoire iilt^rttire do la Franee^ 
lom. XVU (in-4% Firmiu Didol. 1852), pag. ^f 
el5t^. 



FRAGMENTA 

EX LIBRO PETRI DE RIGA CUl TITULUS : 

AURORA, 

VARIIS W LOCIS OBITKR INSERTA 

Gum ^GiDu Paris. additionibus. 



I. — PROLOGUS PROSAICUS. D conversando aftrem UAmttkteugU ut libmm Ce- 

(Fabric. Bibtiolh. med. et tn^. Lat., V, 277.) neseos stylo metrico depiogerem, et inde aliquas 

frequenssodalium mcornm pctilio,Gum quibu< AUegorias elicerem^ inslanlor persuasil. Ad haue 



19 



PETRUS DE RIGA ET ifiGIDlUS PARIS. 



iO 



fdteor saasionem animus meu8 In dabio pcpendit* A His ego fralernom meritis milii venor annNrem. 



inoerlut an scriberel an obmutesceret. Vires enim 
ingenii tanto operi minime sufBcere eonsiderabam. 
Sed aiia de parle petitioni sodalium obvli^ forml- 
dabani. Neque enim fas erat oflendere lllos» cum 
quibus in scbolis ab lufantia oonversnlus sum, cum 
quibus grammatic» libros pereurri» elGiceronis 
aureos flores lcgi, ct elegl, el Labyrinthium Aristo* 
tells non lllo Daedali sed Fillo Dei duce lotroivi ali- 
quaiitulum, Inspcxi, sed non peultu^ introivi. Assi- 
diia ergo sociomm prece vel polius fratema chari- 
late devlctus, opiis Injunclum arripuit cogitans 
^ bisloriam Genesls verslbus lexerc, studensque de 
ipsa aliquas irtlegorias elicere, lanquam nucleum 



Hls ego miimlleum veoor babere Dcum. 
Da, lua facta, Deus, ut prosequar ore fideli 

£t sit sermo imiR vnis in ore tui. 
Tu gressus dispone meos. Tu peclus adauge. 

Tu sensus aperi. Tu plue verba mibi. 
Porro sil mecum, qw »e ildei proaielur 

Esse receptorem, Chrisllcolamque luum. 
Myntologi (33) cedanl, et apud gymnasia vatum 

Hic babeant primum prmipuunique locum. 
Hic rerum figens oculum simul ire videbit 

Grammalicos apices, eloquiumque sacrum. 
Hic adhibens studium juxla genus omne Lalinnm 

Dicendi Invcniet elicielque modum. 



de lesta, granum de palea , mel de cera, ignem de |. £>*S0 poeUrum polius quam dicta canora 



fumo, medulbm de ordeo, vinum de azymo. In 
quo opere lla studui desudarCt ut videns quadam 
consonantia siblmet concordare, s. Christi marga- 
rilam ciim Moysi adamante, flores Eoclesia cum 
herbis Synagog», aurum Cbrlstiauorum cum ferro 
4udaeorum, legcm novam cum lege aiitiqua, molam 
cum mola, roum cuni rou. Porro visum est etvun 
buic libcllo JuxU operis tcnorem hoc nomcn con- 
gruenier imponere : Aurora. Ncc Immerilo. Sicot 
enim Aurora termjnum nocti imponit ; principium-% 
que diel adesse tesiatur; sic et libellus isle tene- 
bras umbrarum ct veteris legis obscuritates discu- 
lions veritatis fulgore et allegoriarum scintilliilis 
micantibus totus refulgeat. Yel ideo certe Um clarl 
nominls majestale banc paginam insignivi, quia C 
sicul angelus, leste hisloria quam pcrcurro, post 
lucumen nodumum locuius est ^d Jacob : DimUU 
me, aurora mI, sie el^ fp$\ luclamen et labo- 
rem, quem in ho)C opere esercuj, qoodammoJo 
libellum meum ejusdem verbo alloculus sum » 01- 
mUte me^ Aurora e«l, quasl dicatur, iinem iinpoiio 
buic operi, quia figuras et nmbras explicul, et ve- 
riutis fulgor patenter illuxit. 



Hic tibi proponi turba seholaris ama. 
Uic tibi magna seges ubi qui semei inspicit, et si 

Primo discredit, postea nemo negct. 
Sustiiieas igitur, et me procedere fas sit, 

Si fierl possit, invidc, pace ttia. 
Nam nihil eflSceres, ubi tot tutoribus utl 

Spero ; sed essel opus claudere labra tibi. 
Hcc, utpnemisi jam, nunc dicenda vltleto 

l^tor et boc vigili primitus aure nou. 

Ul. -^ PROLOGUS METRICUS ALTER, 

Qiit e$t JEgidii Pariinensii, et prwmittitur Novo 

TeUamento, 



U. — PROLOCyS METRICUS. 
(Levscr, p. 701.) 
Inilium mundi : quales iu origine prima 

Traxit ab arlificis cond\fio|ie vices ; 
Qua fabrics eonlenudedk; quaesemina rerum; 

Omne cre^torii^ mupus opusque beu 
Quodani chirographoi Moyse duce carminis hujus 

Est animus molus commemorare mci. 
Ui^ adhuc putei, velul eruderator in altom. 

Ad typici sensus vim penetrare volo. 
SicquaBfigurali mysteria clausa sigillo 

^ensijbus hisloricls elicilurus cro. 
Nec quam nil operer stlid sic magis optima secver 

RidiCulo debent serla nosira legi. 
Credo supervacoo non Indulgere hborl^ 

Credo leclorl, credo valere mihi. 
^nsona nam cum sint fidei noslraeque saluti.^ 

H»c egO non aKo ducor amore loqai. 

(33) Forl^ M^thoiogi^ 



(Lctsek, p. 737.) 

Incipil prologns ad Odonem Pari$ien$em episc^^ 
pum. 
Utile cum dulci sludio miscere sategi, 

Quaiido liasc inclusi myslica lege melri* 
£x se res quod amctur habd. Modulatio pnestat, 

Ut magis e factii possit in aure bibi. 
Nil aeque cupio, quanluin ut sit fructus In istis, 

Meniem lectoris aedificdsse mei. 
Res ideo tractare sacras posl illa reducor, 

Qiiae quondsun ex animo forte fuere levl. 
Sicque deceb|il,^ nisi tot jam ante negotia lu^, 

Ut cuperem vel nunc ad mellora rapi. 
Muuus ab iflgidio mlssum tibi suscipe, quaeso, 

Magne paler, p.raesujl Parlsiensis, Odo. 
Saepe aliquo volul vobis servisse vlderi, 
D Nec satis adverti, quomodo posset agi. 
Donec eo libro, qui bibiiolheca vocatur, 

Causa ad rem faciens« et satis apu, dalur. 
YuUiiflcabat euim dcfectio magna libcllum, 

Cui neque quae decult janua j^ima ft^t. 
Post faciens saltum, de paschaU nihil agno 

Dixit. In hoc languens, deficiensque, loco. . 
Forsair materia est uimis ardua visa canenti. 

ForsiUn ei fessus rapuit acior onus. 
Quocirca, a sociis crcbro muitiimque rogaius, 

Istum defectum loUere velle. Tuli. 
Insuper In libris TobiaR, Judith, et Estlier, 

£t Macbabaeorum, mystica mulu dedl. 
posl toto veicrl snpplevi iii corpore le^is^ 



..^•J 



21 



PBACMEMTA EX AUROaA. 



n 



U( KUigis adverti, quidqoid alie^sel ibi. 
Quidquid Dou reinis visum esl debere qiiod auriy 

IJ pleriqoe suis iaseniere libris. 
Deinde Evangelio» quidquid quasi fessus omiuit» 

Maxima supplendi cura laborque fuit. 
Totque fuere, qoi baBC perscribere vix ego gessi 

Spem, si tentarero, posse nocere mibi. 
Poslea coHcgi per singula, qua: caput idcm 

Tcxtus, et expositor promptus ubique fui. 
Eii ego perscripsi voliisque in mininia misi, 

Sicut dilecto praecipuoque pater. 
Mon quia non essct modulus faciendus ad aures 

Tanti ponlificis ardui ore chely. 
\erum materi» pro roajestate putentur 

Sicut qu« deceant et saiis apta dari. 
Sunt nounulla quibus, veniam peto non bene mis* 

[sis 

Sed fuil id fieri lege necessc metri. 
Esse etiam clemens optatur ad omnia lector 

^am neqiie inesl elogis forina venusta nimis. 
^iec cito prosiiiant nosci in coinmune» sed anle 

Privati incipiant et sine teste legi. 
liuo suli examen veniant prius. Inde favorem 

Sub tllulo vestro, si meruerc» ferant. 
Tunc landem dicaut esse baec supplemiiia iiostra. 

Ac tu kclor ubi sic decet esse nota. 
Num quia sum libri consutor. factus ubique 

Versiculis iiostris prsetitulalur aens. 

IV. -. PRAGMENTA EX GimSI. 

(Lbt&eb» p. 727.) 

Ceu, II. Perhthet auctor primam Unguam Uebrmam 
fui$$e, Adamum^ iomno tmmiMo, prophetam fa- 
ctum, visionesque suas uripto tradidtsse^ 

Mox Deus adduxit animantia singula lerRc : 
- Pnel^eat ut cunctis nomina rebus Adam. 
Ilebraiceqoe loquens imponil nomina rcbus 

Omnibus ille« Prior illa loqucla fuit; 
Post in Adam misit virliis divina soporem. 

Non somnus, sed erat exstasis, illc sopor. 
In qua perspicuae causas vUisse sopernas 

Fertur, et evigilans inde proplieta fuil. 
Judicium per aquam» per flammam» vidit, et oiuim 

Ghristi praedidicity Ecclesi^eque fldem. 
Ista proplieti» mysteria novit ibidem. 

Inque suis libris baeo rcseravit Adanu 

Cen, 111. Adamum ea ierra Damascena creatum 

perMet : 

Post ejecit Adam Deus extrai de paradiso 
Iit lervam, cujus pulvere factus eral. 

Inque Damaseeno cainpo» de quo prius illum 
Tralistulerali posuit, cultor ut essel ibi. 

Ibid. Statuit EHam et Enoehum in paratHtum ^er^ 
restrem venisse : 

Obstruilur paradisus» el igoea spaiha, tucndo. 

Pro ligno vit», pontiur ante fures.. 
Ac ideo gladiiis versaiiBs esse refertur, 

Qttod taiidem vcUet bunc rcnLovorc Dcus. 



A Hdias et Enocb paradisom oum sobiere, 
i Prasbuit ad tempus illc lerootos iler. 

Cen. IV. Tremorem capitis signum Caino a Deo da- 
tum dt(tt : 

Dai Deus ergo Gain signum, cito ne pertmatur, 
£t motus capitis, ei tremor, illod erat. 
Ibid. Somen uxoris Caini reteiat: 

Ille vagus in terra Noth cum conjnge mansit. 
Gonjugis iUius Galmana nomen erat. 

Ibid. Adamum xolumnas futurorum indices posuisu 
refert : . 

Et quasl novit Adatn priroum dixisse: ftHuriim 

Judiciuni doplex : scilicet ignis, aqux, 
In geniinis artem scripsit, posuitquet columiiis. 

Exslilit hxc laterum. Marmoris illa fuit 
^ Ut non hau: per aquam percat; non llla per ignen^ * 

5i sit deQciens una sit una manen». 
Ut nobis Joseplii dcdarant scripta : eolumnai» 

Marmoream lcQus Syrica servat adhuc. 
Ibid. Quomodo musica inimta sit exponitr^ 
Aure Jubal varioa ferramcntt notat ictos. 

Pondera librat in his. Gonsona qosqiie hdi 
Uoc invenu modo prius est ars musica, qoainvift 

Pythagoram dlcant hanc docoisse prius. 

Ibid. Lamechi hisk>riam vafiis circumstantii^ 
au^t : 

Lamech venator jaculo pollebat» el arcu t 
Qui videndo diu lumine pauper erat^ 

Hic, pro deliciis pecorum, vel pellibus, arcum 
Q Gestabat. Garnis noii crat usus adbuc. 

Hojuserat duclor jttveiils, cujus docomenio 
Vulnerat iUe Gain» dum putajt esse feram. 

Rem Lamech discit. Dolel, et transverberal arco 
Hiiic jtivenem, ciijus livida roembra facit. 

Post Lamech mctuens merita , vidensque, qtiab 



Jure Gain pcen» sopplicioqoe daCus : 
GcRperat uxores ipsum ne forle necarent, 

Aut male Iractarenty citimuisse suas. 
Idque verebalur, quod eis odibilis esset, 

Ut jam dilUcilis decrepiiusqtte senex. 
Ergo volens super hoc scipsum prxmunire per 

[asloiu 

Talia coojugibus insimulare stifelcl. 
^ De peccanle Galn puiiUio septupla flet ; 

Per septem dccics septupla peeiia mei est. 

Cen. IV. Adamum luxisse mortem Abielis per centum 
auttos refert : 

Jam post Abel, qncm centum luxerat annis^ 

Uxorem rorsus ingravidavU Adara. 
^sserat hoc Dominus camem snmpturus, et Ulam 

Nolens de reproba sumere eariie Gain.. 
Cap. XIX. Quatuor cum Sodomaperiise urbes tHtrrat : 
Post haec praemissa Sodomam forat ignis,.cl uvbcs 

Quatuor auiuales aH|ua ruina irahit. 
Quinque ruunl urbes, Dominusquc pluit supcr iU.^s 

Ignem flammivomum, sulpbureosque globos. 

Cap. xxvui. Scalm Jacobi xii assignat gradus * 
Ula (cradus babuU quasi bissenos : quia bissex 



^3 PCTRUS DB lUGA 

Eistant discipnli, qai docuerc fidem. 

Cap. xzxvii. Dt pulchrttudine Josephi pronuntiat 
hcBc : 

In vuUos alios vigili minus usa labore 

Hinc natura dedit, quidquid habcbat opum. 
In pueri vuUus tautura fuil illa decoris 

Prodiga. Post munus pene remansit inops. 
Gommendant pueri decus : os roseum; gena fio- 

[rens; 

Scintilfans oculus; mens pia; para earo. 
Os; luroen; dentes : imitacur; reddit; adsquant : 

Pura; nitens; niveum : lilia; sidus; ebur. 

Cen.xxLW. IllicUi Putipharis erga Josephum amoris 
mentiohem facit : 

Sulpbureo vitio dicilur esse notatus 

Pliuiiphar isle fuil captus amore losepli. 
Nam qui scit, quos non laqueo pr^delur amoris 

Os, in quo certant lilia misLi rosis. 
Magnus habebatur antistes regis. £oque 

Phutiphar a vitio non alienus erat. 
Nunc ettam taies absorbet» eoque laborant, 

.Qui mundi regimen et loca summa tenent. 

V. — EX LIBIIO EXODI. 

Exod, XXVI. Occasione circulorum aureorum quin^ 
quaginta numerumlibrorum cananicorum profirt : 

Ex auro circli decies sunt qninqfie parati, 

Per quos velorum copuh facta fuH. 
Circlis auratis decies suni quinque notatl 

Libri, quos implent aurea verba Dei. 
Quot circli, tot sunt libri. Nova lcx babet octo. 

Lex antiqua tenet com quaier octo dccem. 
Isti terdcni libri sunt et duodeni 

Aniiqnae legis, si numerando legts. 
Quinque Moys : Josue ; Judex ; Paralipomenon ; Job; 

Bis bini Regum ; Rutb ; Davfd ; et Salomoii ; 
Ezecluel ; Daniel ; Isaias ; Jeremias ; 

Esdras; Pliilo; Syrach ; plena vigorc Jm^tli ; 
Hester amoena genis; Tobias ; et Mach^bxi ; 

Scripia prophetarum sunt daodena simul ; 
Nempe Neemiae dedlt bospitium liber Esdne ; 

Ei Ruth judicibus hospita facta suliest (54); 
Scriptorisque sui Baruch libruin Jeremias 

Post libri recipit posteriora sut. 
Hinc Evangelii scriptores quatuor augcnt 

Librorum numerum continuantque soos. 
Post Apocalypsis, Paulique volumen, et Actus 
\ In numerum veniunt, canonicusque liber. 
Postea de libris novi fcederii clarius : 
Hebraeos libri quadraginia duo ditant. 

Octo libris vernat plebs tua, Christe Jesu. 
Ex Evangeliis sunt libri bis duo. Quintus 

Est Apocalypsis mystica verba gerens. 
Sextus apostolicos luce liber exserit actus, 

Septimus et Pauli scripta profunda nimis. 
Uliimus ex scriptis Jacobi, Petrique, Joanuis 

Et Judae, trahltur conseriturqiie liber. 

, (54) Ruih liber jam euperius numeratus fuit, 



ET JHGIDinTS PARIS. ii 

A Ex.xxxni. DelsmeHtwumang^otuteturihtsekabH: 
Aadierat ttoses : Tecum meus angetiis ifrit ; 

Hunc petit, ut mellns indicet lllud ei 
Genti cuique snus custos datur ah^etns. ffhic est, 

Quod gens Judese sub Mlchaete jaoet 
Nemo nisi Mich^el adjuior iw otntiibns istfs. 

Exstitit. In libris hoc Danielis habcs. 

VI. — EX LIBRlS RGG«H. 
/// Beg, IV. De siipientia Satcmonis : 
Invenit voces, qulbus adjuvafe sotebat 

iOgrorum n^orbos, subsidiumque dabar. 

Obvia spiritibus invenit verba nialignls, 

lude fngabat eos non remeare sincns, 

|. Deque characteribus fuit auclor, quos pretiosis 

Insculpsit gemrois, mira potenter agens. 

Quos cum radice, qiiain novit, naribus a^gri 

Ponens, pellebat daemonis omne genos. 
Cap. X. Reginam Austri de ligno erucis aliqua pra^ 

dixisse auctor perhibet : 
Post redltum r^na suum quod dioere prtesens 

Noluit, hoc al>ten8 per sua scrfpta docet. 
Indiciis certis regi post nobile llgnum 

In saltus positum nuntiat esse domo : 
In quo priveturvita pendens homo, cu}us 

Pro nece jos regni perdet Ilebraea tribus. 
Hoc metuens Salotnon rex, intra viscera terrse 

Abscondit lignum, delituitqtie diu. 
Donec promeruit piscina probatica circa, 
Q Christe» tumn tempos istud htbere sibi. 
Esse crucem dicunt boc lignum mobile, cujus 
Virtus exstinxit lumen, Hebraee, tuum. 

VII. — EXLIBRO RCTH. 
Ad Ruth festina^ Petri stylus hujus ut actus 

Depingat tenui carmine scrmo brevls. 
In terra Judae sub quodam judice plcbem 

Coepit confuiidens aegra vlgere fames. 
Hac urgente fame timei Elymelec. Fiigit. Gxit 

De Bethlem, remanens in regione Moab. 
Uxor adhaerct ei Noemi, puerique gemelli, 

Hic Maalon, Chelion ille vocatus erat. 
Sed vir ibi Noemi viduam moriendo reliqoit 

Cum pueris. Sponsam duxit uterque pner. 
D Dicitur haec Orpha, Rulh dicitur llla. Decemque 

Post annos sponsis mors viduavit eas. 
ElTundit lacrymas, profert suspiria, natis 

Orba suis muUer, et vidnata viro. 
Has lacrymas redimit ridcntis gralia famae, 

Quae terram Juda: narrat habere cibos 
Ergo redire parat. Redeontero gente rellcta 

Ruth sequitur. Sequitur et simul Orpha comes 
Has Noemi remanere roonet : Non est meus, Inqui;, 

Ut vester, popalus, partlcipesve Dei. 
Sed neque de vobis possum sperare nepotcs. 

Natos quos genui inors tnlit una duos. 
Audit, et abscedit, et tunc redit Orpha , sed lUam 

Ruih sequitur, quamvis illa resistat ei. 

isqoe si toUatur calculus ad XLI non XLII assorgtt. 



F&i43IICMTA EX AUIKmA. 



Hanc licet impediat Noemi^ jnbealqte reverii 

Ad popnlMi, umeii bse kislai» et iBqoti ei : 
At quemcunqiie hMram ^tspon» peri^ere, pergaro. 

Qui Deoft, aulpopuhis» est tuus Ule meua. 
Quae te susdpiet morientem lerra, seputenim 

Post metam Titm conffir^ iHa miM . 
Ruth sancum Dotat Ecdesiam ^gentibus orlam 

Quae prlmum cohiit idda plena dolis. 
Nunc colit et recotit sacra Vera» Oeomque fatelur 

Huncsoliim, aancti quem coluere patres. 
Quae perrenturam se 8perat> qoo caro Cbristl 

ConsoeAdit» postqiiam pertitltt ille eraeem. 
Rutli Noemi sequttttr, eum geiis oonversa priore 

Moribus et meritis est trottaia patres. 
Intrat cuni No^i Kuib ierram plebis Hebrtt». 

Cum nova coepentni bordca falee meti. 
Haec petil arva Booth, tdii spicaB carpit eundo^ 

Obsequiis grasam se facit esse suis. 
Est ibi dispostiQm propCer s«a fsrta, quod illam 

Ex Abrah» geeitus semine ducat homo , 
£t qui dicaitir in sttrpe propiiiquior illly 

Sed vir lalis eam docere posse negat. 
Mox alii cedit, et se dtscalceat illey 

Seque suo prival )ure, ^ocoque suo. 
Iste Booth ; Domiaiis vobiscum; primvs ad illos 

Dixit, qui segetes faice secante metant. 
Laude favente decem majorum RuUi datur illi : 

Namque secundus erat Iste propinquos ei. 
Bunc atiende loeotai tu qui legis ista. Joannls 

Bapiistae formam conlhiei iste locus* 
Nam veiut iste prior cogoatus se negat illam 

Ducere, sed post hac Jungitur ilia Booth. 
Sic et praecursor, quem plebs credebat Hebnra 

Christum : Non Christus nominor, iiiquit els. 
Est sponsus» quera vos nescitis, et ejus amicus 

Stat foris, ei gaudens credit, et aiidit eam. 
Hoc verbo se praecursor discateeat : ^us 

Gorrigiam iton snm solvere dignus, ait. 
Hocque modo Christos se cakeat, hujos amictu- 

Carnis dum regitur, ut sociemur ei. 
Ergo Riilh Ecclettam, signatque Booth Cruclfixam. 

lungitor illa Booth : jungitar ista Deo. 
Majorumque decem l)encdicit sermo duobus, 

Ut det eis fructfim, qui dafre cuncta potesi. 
Hic notat illa decem benedictio^ quod benedict 

Gens salvanda Jesu nomine semper babet. 
Nomen ceme Jesu : jota IHi^a prtma vocatur, 

Demonatratqae Jesum, significatqoe decem. 
Ylta per noc «lomen datur omnibus, et bciiedicl 

Absqoe Jesu solo nomitie nemo potest* 
Ille Bootfa generavit Obeth de Ruth. Pater isle 

Efficitur Jesse. Fit pater iste David. 

VHI. — EX LIBRO JUOITH. 

Nabuehodonosorem €um Cambyse eumdim fktmdo* 

cei in Hbri Judith ftoligo kii verbis : 
Eustochio Paulaeque favens Hieron]rmus Actus 

TranstuUt insignes historiamque Judith. 
Qui magis cx sensu sensum, quam verba secutus 



B 



A Ex verliis, egit scripta lobcre suo. 

Rcx Nabucbodonosor Cambises dicius in anno 
Regni bis sexio grande feregit opus. 

IX. — LIBTEb ESTHER. 

(Barthius, Adijersaria, Hb. xxxi, cnp. 15, p. 1456, 
in-fol. Textum Barthi! emendavimus ope codd. 
Helmstad., quorum vaHas lectioiies affert Leyse* 
rus in Hutoria poetarum medii <evi, p. 697. 

Donec ad iEihyopom terras ventiatdr ab Indis 

Rege sub Assuero subdita terra faii. 
Huic soli regi regio ceBtena ministrans 

Prona jacens bomiHs sub pede regis erat. 
Susis in urbe thronum posuit, qu« quaslibet urbes 

Non est aequales passafuisse sib:. 
Tertius annus erai regni, cmn larga paravit 

Prandia rex dacibus prtncipibusque suts. 
Praeslitit bic ^kim cenium septemque diebus. 

In regis celebri sldereaque domo. 
Quam festiva fuii domus b«c si censulis aotos 

Regis Aiexandri scire legeado potes. 
Praebebat robur argentea massa columnis 

Quas manus artificis sci^pserat arte nova. 
Tectum fnlgebat insur coeli cameraium 

Cum cobIo certans peoe decore pari. 
Illic ridebant vtncentes sidera gemmiei 

Lux iuerat thalaniis sidereusque nitor. 
In septem gemmis errantio sidera septem 

lllic aspiceres cursibus ire vagis. 
G Chrysopastts solem, lanam complexa smaragdiis, 

Mercurium jaspis, cfarysolitusqoe Jovem. 
Marti nobit onyx, Veiras cst juticta beriUo, 

Saturnum magnes licgcl adesse scnem. 
Gemmarum porro bis ^x sculptura Oguris 

Bis sex signorum par similisque fuit 
Verve», Bos, Gemim, Cancer, Leo, Ylrgo, Statcra, 

In sppiem gommis signa tot ista nitenu 
Scorpius, Arcitenens, Capricornus, Fusor aqua* 

[nim, 

Pisces, in genniys qninquo vlgendo oitent. 
Slc duodena cohors gemmarum cum duodeno 

Ordine signomm ludit honore pari. 
Postquam sampserunt regalja fercula finem, 

Convivas alios regia mensa vocat. 
^ Rex jubet ut populus, qui Susis in urbe moritiir, 

Conveuiat, senis festa diebus agat. 
Extra septa domas astabal porticus, bQrto 

Proxima Oorigero deliciisque dato. 
Rex jubet hic omni populo pneclara parari 

Fercula, pincemas Btare, novare scyphos : 
Plurima convivis ex horto gratia fluxit 

Condibatque cibos visus odorque datos, 
In speciem pascens oculos, nareis in odorem ; 

Iii gustum.fauceis nobllis bortus erat, 
Quaelibet arbor ibi confert tria ; fit medicina 

Morbis ; fii fessis umbra , Ot esca fami. 
Nun aliquam sterilem prudens natura reliquii. 

Noii illic arbor vivere virgo potest. 
In medio splendcns atat vinea noblfo auro, 



«7 

Argeiito, gemmis, ienca, «Im, mieant. 
Blaieries inerat argentea titibns ejus, 

Aiirca palmitibiftti qntuai aii9tnte& npn». 
Disiiiicti Tario gemmamm sldere betri 

Pene videbaniur gignere YeJIe merum. 
Illic fulgebant tentoria plcta, columiia& 

Argentum, fuiies purpura, byssus» eranl. 
liiSigiiit lectos nitor argenti, rubor auri, 

Seque smaragdinus miscet utrique cotor 
Convivas ridcre facit, qu» ridet In auro 

Gutta sapora mcri, duleis, odora nimis. 
Quorum maleries ibi iion erat aurea, servt 

Exsillum faclent omnia vasa pati. 
[Convivas prandere fadt qui pauperat iltie 

Gustiis humum, gustus aera, gustus aqnas. 
Convivas rcOcit sludio non absque palatt 

Terra leris, aer alite, pisce fretum (35)]. 
Convivas mulcet in odore, sapore» colore, 

Dedignans specles Baccbicus lUe liquor. 
Non aliqifis potum speciebus adulterat illum, 

Non Tbetidi Bacchum caupo maritat ibi. 
Ut potiim sumat non est conviva coaetus, 

Ad libitnm sumit pocula quisque suura. 
Porro decens Vastbi regina paravit in aula . 

Uegis comparibtis prandia digtia suis. 
Cclligit bic dominas patrix, qiias purpura vestit, 

Quas slirps nobiliiat, qujii beat oris lionor. 
Postbaec rex hilaris post Bacchi pocula, mittens 

Eunucbos, Yaslhi Jussit adesse sibi. 
Ut diicibus niousirei quanto stelkita decore 

Eniu*at facies, lumina, colla» genae, 
lUa venire negat. Rex iram concipit, Ularo 

Cousilio procerum privat honorc suo. 
Mox jubet inquiri rex omiii partc pucUas, 

Insignes, digiias regis^amore toro 
Qua taciem Yasthi rcdimant, quas forma venusiet 

Quas honor et sensus nobiUtetque genus. 
Maturanl regis famuU pnecepta , puellae 

Adsunt egregiie perspicuaeque genis. 
Inter quas cnnctls sit r^ gratior Esther, . 

Quain qiiasi spina rosam prompsit Ilebraea tri- 

Ibus. 
Arte, cibis, aliae proprium jutere decorcin » 

Non hxcmendicat quamUbet artis opein. 
Piginenlis, oleo myrti, niveoquc deeore 

Auget naturae quaeque pueUa decus. 
Cum ciiltu vario dabat haec protector earum 

Aggeus eunuchus, nilque negabat eis. 
Sufficit huic soli naturae gratia, cujus 

In specie muUas Ula refudit opes. 
Mista rosis nubunt in vultu HUa ; nuHum 

Artis adulteriura separat iUa duo. 
Cumpliiit hanc tanto.natura decore quod ejus 

Plusqiiam mortales judlcat esse genas. 
Ad se post aniium dictas intrare puellas 

Rcx Jubet ; ingrediens vespere, mane redit. 
Quarum nulta, n.si vi»cet hanc ex nomino princcps, 



PETRI3S DE RIGA ET iCGIDIUS PARIS. 



A Regis in ampiexiis ausa venine fnii. 
Tompus adest igitor gratmn, cum debtiti fislker 

Ad niitum regis ejus adire tborum 
llla fuit quam mors orbarat utroque pareutes 

Quam Mardochaeus fovit amore patrls 
Ilic Judaeus erat« baec c^s fllia solo 

Affeclu, patrio sangulne neptis erat. 
Ciijus consillnm, doctrinam, Jussa» sludebaC 

Fortiter in faetis omnibus illa scqut. 
Do Babylonis bumo qua transmigravertt llle 

Transtnlil haiic Susas, hic faciendo moram. 
Sed iiune ad rerum seriem redeat stylus. Esther 

Supplex ad lectum prineipis ire parat. 
Haeret iii liaiic oculo rex, nec minus haerel amore, . 

Tolnra praidatur forma vemista virum. 
^ £t cognovit eam rex el dilexit amice. 

Pro Vasihi regni feeit babere decus. 
Copulat banc igitur slbi, dat diadema, per unnm 
• Mensem conJugH festa manere jubens. 
lii r^no data pax per mensero floruH tslum 

Et sitiens et egiens sanguine muero carel. 
Ne pacem rumpat gladius, conjnnctio regis 

Totius regni sibula faela Cuit, 
Nam pcr cursores niajestas regia paeeni 

In tbto regno jusserat esse ratam. 
Eunuchi gemliii, servanles osHa regis» 

lloc spalio regi damna necemqne parant. 
Non latuit Mardochaeum tam flebUe mortis 

ConsUium, neptl nuntlat ille dolos. 
d Exhorrens tantum scelus Esilier, omnia rcgen 

Ex Mardochaei tiomine sclre facit. 
Resesl quaesila, resest inventa, roosque 

In eruce suspendi priiicipis in jubel. 
Hoc faclnus libris conunittitur^ inquibus aclus 

Regum scriploris penna iiolare solel. 
Posl haec rex exallal Aman, qui traxeral orlum 

Ex iiifelici germine r^is Agad, 
Rcgis, cui vilatn concessit mucro Saulis, 

Quem Samuel gladians consocrat ense Deo. 
Dictus Aman dives opibuit, suUlimis honore» 

Multis florebal Susis in urbe bonis. 
Huic plcbSf liuic prjooeres, huic pbirima turba p<k» 

[tenium 

S.rpe genu flnctuni dum terii Ule vias^ 
^ Sulus erai Mardocbaeua qui^legis Uebrieae 

Jussa sequens^ flexum spemit babere genu.. 
Sxpius haec experius Aman, qjna vindtcei arie 

Dedecus boe^ coeplt voivere corde malo« 
Nec placet huic sic pnniat hunc ul gentis Hebraeui 

Qiiae manet in. regno puoial omne genus. 
Rheloricis igilur pbaleris. sua verba coiorajis 

Aflbclum regis ad sua vota irabil. 
Impetrat ut princeps sua scripta sigillet et omnes 

Judaei pereant, qui regna sua colunl* 
Per varias varios legatos dirigit urbes 

Quas babitando collt vulgus, Uebraee, tuum. 
Igiieperlre) paii ligni suspendia^ tundi». 



(35) Uncis Inclusa desunt in icxtu edilou 



29 



FRAGXENTA EK AURORA. 



SO 



VertKTe, Iransfift Tubere, scripla docent 
Lttxque sUtuta fuit et tenipore fixa fuere, 

Cum debet peragi flebile stragis opus. 
Plcbilis bic runior Mardocbsei ferit aures 

Infigitcordi vulneradira dolor. 
Sacco membra tegit, clamando concutit aulam, 

Yesleis ungue secat, fletibus ora rigat. 
Reginas mandat ut sit roedicina dolori 

Ut com rege loqnens exerat inde preccs. 
IIxc Mardoctoo jejunia maadat» ut oniuis 

Gens soa jcjunet Susis in iirbe manens. 
Cstber aditregem. Pius ille tetcnditad isum 

Aureolam virgam quam tenet iile manu : 
Oscula dat virg» regina ; dat oscula priuceps 

Sunti regiuae, sidus utrumque stupens ; 
Curoqoe suos oculos in forma pasceret, inquit« 

c Si, Regina, petis dona, pctiu fcres. 
Diriidiam regni partem tua forma meretur, 

Quod cupis ergo peus, fiet id absque mora. » 
Esther ait regi : i Precor bac in tuce venire 

Ad mea dignentur prandia rex et Aman. > 
Adsuut : utuntur epulis, plauduutque LyaH) 

Qiiem per convivas aurea vasa piuunt. 
Rex hilaris factus post largi necUris imbrem 

Protolii baec : i Esther, quae cupis, illa pete. • 
Inquit : c Rex et Aman vcniant precor ad mea soli 

Prandia cras; regi tunc mca voU loquar.i 
Exit Aman ketus, assurgit vulgus eunti, 

Inclinat caput bic, flectit, ille genu ; 
Mardocbaeus ei nullos impendit bonoresa 

Nec solo motu sedis bonorat euim* ^*: ^ 
Iram dissimulans abit bic» declarat amicls 

QuanU slt Ipaius gioria» quamubrfipnbf.^^ ; T^ ^ 
Adjnngens quod eum eum rege ^oc^verii^ ICmikr; 

Ut aenim sumant kice sequente cibnm. 
Nil Umcn esse puUt quod unto spleudet bonore. 

Si Mardochaeo vivere detur adhuc. 
Uxor et afliiiea ilii responsa dederunt, 

Vi magnaro Xitius pr»paret ille trabem. 
In qua Judaeus pereat suspensus et illud 

Suggcrat et moveat regis in aure prtns. 
Ut pede festivo detersa nube doloris 

Sic ad regiiiaeprandia laetus eat. 
Consilio credit ; parat ergo trabem cmets iiisUr 

Ex oculis vertex cujus ad astra fogit, 
Rex nullum somnum capit ilia fijoctc» jubetque 

Libros aSerri« regia scripu legi 
Dumqiie ftdem Mardocbaei describerel, istud 

Factum, cujus ope regia xiIsl steftl. 
Rex inquit i cTanlae fldei quae feddila merces 7' t 

Respondetur ei ; c Pnemia nulla tulit. • 
Atria regis Aman subit hoc in tempore, vou 

[(56)PraeconcepU promens consiliumque datuin, 
[Intendit postqnam fuerit sibi copia , regi] 

De Mardocfiaeo suggerat omne malum» 
Cognitus est : patuere fores, a rege vocalur, 

Cui rex iterbun^ <lingit» isu loqucns : 

(56) HiJdc omittuntur in textu edilo. 



A ( Quid ficri deceat horoini quem gratia regis 

Sublimare cupit cr<^at ut cjus honor.i 
Ille putans de se diclum quo regis ab ore 

ProsilUit, (auces solvit ad isu «iias : 
c Quem rex iiisigncm fieri cupit, induat, omet 

Purpura praefulgcns et diadcma micans. 
Regis diuo sedeat cui frcnum fulgeat auro 

Quem phalerae fiugunt pictaque sella tegit. 
Ducat equum primus de principibiis, cclcr ui'i>eui 

Introeat, cives ad nova jussa vocct : 
Qui Uli ciamore sonat : Quem regis honorat 

Gratia, sic daro debet honore frui. » 
c Huuc Mardocbaeo , rex Inqnii, confer bonorcro, 

Nil pRelermitUs inde caveto tibi. • 
Regia jussa timcns quamvis invitus bonorans 
B Judaeum, properans oninia complet Aroan. 
Nubiliis iniie domuin redtt, boc exponit amicis, 

Corde gemens« vuitu turbidus, ore fremens. 
Rcx miuit famulos ad Aman, festinet ad Estliei 

(57) [Prandia. Suscepit mensa parau duos. 
Rex bilaris factus post blandi necUris baustum,] 

Inquil reginae, c Qii» cupis illa pete. > 
Respondit regina: t Mei populi petovitam 

Cujiis damna, neces, plcbs inimica sitit. > 
Rex ait : t Hoc facinus disponere quis ausiis? > 

Intnlit baec : c Agithoc iste cruentus Aman. > 
Ii-as in regem pariunt haec verba, stuporem 

Iiicutiunt in Aman, bic dolet, iste stupct. 
Rex hortum subit iratus, detergat ut ejus 
^ N*jt)em tristitiae forma serena loci, 

• ^Comtit iinic4lirofi1iiu reginae criminis auctor, 

6rahs*ut regrsMeAiat illa minas. 
Rcjc^ rediens. pronum prope leaum conjugis illum 

fnyenieos; ^roft^rtaspera verba nimis. 
Profa pudor! hiciiosti^ln regis dedecus, ipsuro 

Nec inetuens, Esther vull viohire deats. 
Arbona respondet, stat lignum, brachia cujus 

Pro Mardochaei morte paravit Aman. 
Inquit rex : c Expirct Aroan suspensus in illo ; 

Puniat auctorcro poena paraU suum. > 
Obtinet efiisctum vdocem jussio regis. 

In cruce suspensum viu reliiiquit Aman. 
Impetratbaec Iterum regeni regina precando, 

Ut damnet scriptis scripu priora novis ; 
D Ut perfccta salus Judasis dctur et hostes 

lllorum pereant subjaceantque neci. 
Ut crudells Aman pueri bis quinque necaii 

In ligno corvis dent alimenta cibi ; 
Ut Mardocbxus regis mercatur aroorem, 

Totum possidcat quidquid habebat Aman. 
Oronia rcx fieri cito praecipit, omnia fiunt, 

Nullam senseruni rcgia jussa moram. 

Cpd. Beinniad. I addit : 
Rex qnr facit convivia tempore in alvo 

Virginis est, mundo gaiidia fesu parans. 
Regis ad has cpulas Synagoga vocatur ut intre!, 

Quae dalignatur atquc vcnire negat. 

• Respuit hanc, et captivam sibi Christus adopUI 

(57) Hos versus omisit Bartbius^ 



Sl 



PETRDS DE RIGA 



Ecdesiam. Sic fit nobal ut Esther ei. 
Ilanc infestat Aman, mundanus quisque tyrannus, 

Sed perit ars ejus et manel hujus honor. 

Hic iubjunguntur in utroque codice Helnutadiensi 
vertui sequentei : 
fiide quod evasit mortis gavisa perictum, 

Feslum plebs summo fecit Hebraea Deo, 
Quod dcbere coti veieres statuere futuris 

Et festo nomen imposuere rhoiim. 
Solemnizat adhuc JndsHs ei excotit Esther, 

lllud ab antiqtro perpefuatido decus. 

X. — DE SAN€tA SOSANNA. 

(Vide Patroldgim, l. CLXXl, col. !5S7, inler Hil- 

dcberii GenoiiMiA«nsis Caraina nnitfoeUattea.) 

XI. -- DE ftiJBEN. 
(Wkrton», Anilia itteru, I, 20i.)| 
Tii^ prifBogenitii»> Ti>tu8 mea, tuqne dolorts 

Principiiim, ^onis tmperioque |>rior : 
Sicot afM liqnor es eibsos ; crescere mroquami 
Posses; IsesisU nempe eobile patris. 

1(1. — DE AOTH. 
(Ibid.) 
Qui popohtm servet, qui deitram contcrai hostis : 
liia Dei pieus pro pobe mittit Aoth. 

X1H.-*D£ JUDA MACHABwEO. 

Post patris occasum Judas Maehabseus, nt h<|^ , 

Exstinguatf Hentes eonterat, /tnoefAnA. • •** 

Fratribosetsociis^eteognatiset amfcfe 

/ Foltusot a4ititaftp volnoe in hosle faqjt. , .^ 

— :•**•:**:••:* *•*••* 
XIV-XTI. — la^fcViWMLid/'* *•* 

Tange^ CamenM. — Trei reeepiL — Triita domue, 

(Yide Putrohmm, tom.GLXXI, col. 1588, f589,in- 
ler Hildeberti Carmina miicellanea,) 

XTH. — EX EVANGELIO SECUNDfJM 
HATTHiEtJM. 

(Uiit. Utt. de la France, XVlI, 55.) 

Yentre Joseph cernensqoe stopensqoe Mariam 

Qo&rit ot abscedat, clamqoe relinqoit eam ; 
Sed monet angelus hunc in somnis ut sua fiat» 

Conjuge nil in ea cogitet esse mali; 
Conceptum puerom sacro de Pneumate credat, 

Imponensque Jesu nomen honoret eum 
Qui salvet populom, qui mondom mondet ab omnl 

Crimine, fit miseris spes, medicina reis. 
Paroit ille sacris monitis vir, virginis esse 

Gaodens, com sancta Virgihe virgo manens. 

XVIII.— RECAPITULATIO UTRIUSQUE 
TESTAMENTI. 

(LfiTSEa, p. 705.) 

Indpit protogui in brevi recapttulatione^ qum Mfnt* 

(57) C. in Ch. aut saltem in voce Christos a lit- 
tera C. ordinaria diversa habetor, scribitorqoe ple- 
rumqoe in codicibos veteribos mss. Ch. in Cfhristos 
pcr Graecum X. Qoamvis vcro hx*c vox cxcusari 



ET iEGIDIUS PAiJS. 5i 

A tur de omnibui, quas iuperiui diffuiiui pertractata 

iunt. 
Haec de lege nova vet^Hque Tohimiha complens 

Facturtfs finem, si fleuisset, emm. 
Hic fuerat sundum, nisi ^iod ifftel^ votnnus 

Ecce mihi snrgit. conBifmihque novom. 
Nam lector quaecunqHe prius dflfusras cgl, 

Ut docilem reddam cuncta, resomo ti!ri : 
Supra personas, et res, et tfomtmi ihoHsi, 

Descripsi, memori si bene mente tenes. 
Ne qua trbi desint ea magtra parte tetfumo, 

Et brevibos verbis, bretioHB wyio. 
Queres : heiametro qoi me nonc lege gerebam, 

Cortteromclstidts hic vehor ipse roti^. 
Hoc est pentametTfs cor rtrrsum verslbas utor, 
B Nam nCqueo longse taedla ferre morae. 
Ad metamproperarejuvat : viclna videtor, 

Hftctenus eifhsain qo» mihi sistat itei'. 
Porro qtne subdo, nova sont, qoamda[m novilatem 

Dom seqoor in verbis, artificemqoe modom. 
Nec to colpandi stndio, qoae scria diii, 

Otia dicturos, lodicra nostra putes. 
Qoidqoid hl est attende ilbens. Deservii In osum 

Nostra rodimenti cora laborqoe toi. 
ExpHcit prologui. 

INClPIOtlT HECAnnJLATIORES OTRIUSQftB TeSTAIENTI. 

I^fima dtitinctio iim A. 
Principio rerom post qolnque dles homo prhnus 
>; A CoA(tili|) t^*se\to creditur esse die. 
.P;Ex|iB^(Mc dhristnm, qul seito tempore mundum 

IngredienS fll homo nos redlmeBdo crnce. 
*. ;FIC Httjgi%*fif bift4 virl, dum somnns in illom 
V ilfifttiiip, et <!tiiliti mors fult iile sopor. 
Ecclesiae signum fWit haee de corpore Christl 

Terreni gen^ris iumpsit origo Odem» 
Per ligni vetlti gvsuim iios llle peremlt. 
Iii croce nos reiimil Hle eniore aoo. j 

SlneB. j 

Ense Cain ftntris transTodit viscei*a sangois : i 

Fosos de terr^olamat In aui^ Dei. 
Jodaeos Christom perfodlt (^ospKle, cujus 

Sangois sic dainat, qood mafe nostra lavau 
Privos In terra ftf ndatos eiprimf t Enos, 
|. Moenia de euffas nomine faeta legls. 
Seth, tnlns hemen sarrectltt dlcitur, Ithim 

Monstrat qoi surgens de croee sunraia ten<ei. 
Enos, qol noiben Domlni prius invo<^t, iilos 

Insinuat, qii gpe gaodia vera pecant* 
Qoem redimit post septeni» dedes genituras 
Et septem, Gbristos exstat knago, Lameeh. 
Septhnus a primo patre translatos foit Euoch r 
Quo8 redpit reqoies septima signat eos* 
Sine C. 
Ne pereat mondos lignom Noe reik Ih ondis : 
Per Ugnuni peT aqoaH hi>8 i^e Christe (37) lavas. 

possit, tamen in aliis versibus auctor aut scriba 
adversus institutiim pugnavit qUo littcra. C. abcssc 
dcbebaL 



53 FRACMENTA 

Sem signat quosdam^juslos, aliosqae profanos, A 

De quo profluxit illa propagp patrum. 
Oeniitis populi, qui noverat inter Hebraeos 

Tivere porro, Japhet esse flgura potest. 
Frater, qui patrem derisit, siguat Hebraeos , 

Qui rident Ghristi probra, crucenique (38) no- 

(gant^ 
Is, quem vir justus pro patre suo maledixitj 

Judasos signat, quos modo mundus liabct. 
Quos patres egere reos in sanguine Christi 

His verbis prole^, post roala npstra lavat. 
Nemroth qui turrem construxit (39) ad astra mi* 

[nantem 

Est Sat^nas qusrens al(a« sed ima teji^ns. 
Mansio signat Heber, ubi prima loquela remapsil, ^ 

iEdem, Christe, tuaro, qua roanet una fldes, 
Rex dominusqup Salem panem vinumque liiavit, 

In quo s^natur Christus utrumque potens. 
SUie D. 

^terni Fatris typus esl Abraham pater : aM( 

Ille snom natum consecrat» iste swim. 
Nil Isaac patitur, aries fll victima : Christi 

Nil patttur nHnnen, cnm moriatur bomo. 
Isinael ac Isaac sacra testamenta igiirant : 

Exprimit ille veui&. Exprimit iste novum. 
Hirsutus rufuB Esau nntat, exprimit iilos : 

Qui tinxere manns sanguine, Gfariste, tuo. 
Fratri prsBlatus Jacob notat genus istud 

Fralultt Hebrseis qui cor opus4{ue notat. 
Est Laban Satanas, cujos nomen soiiat album : 

Nam t^itur falso saepe colore Satan. 
Parca Rachel manet in partu, ventri sed avaris 

Jacturam pensat largus in ore nitor. 
Proies nobilitat ulerum Lyao : sed egenas 

Et sleriles habuit, et siue flore, genas, 
Pulcra Rachel slerilis mens est inienia supernrs, 

Fraierno parcens utilis esse lucro. 
Lya viget parla, quod (40) lucra per utile verbi 

Semen in eeclesiis actio sancta parit. 
Sine E. 
Dum vir cum Jacob luctaiur missus ab alto, 

Ciaudus in inslanti sil palriarchai ioi^o. 
Cum sic luctatur Cbrislum Syiiagoga Tatigans 

Claudicat, et (41) tilubat hinc mala multa pa- ^ 

Irans 
Lol sanctps signat, quos mundi finis ab illis 

^ividity ac salvat,, quos mala Qauuiia vorat. 
¥xor Loi notat hos, quos primum gratia Christi 

Traxit, post faciunt ad mala prima vian^. 
Hanc palriam, qua nunc Samaria fungitur, una 

Filia Lol ^ignat, ultima nata Sion : 
Doctrini$ qontra Dominum maculatur iniquis 

lllius aut hujus incola tiirba loci, 
Sim F. 
Est Ruben primogenitMS, populum.notat illum 

(38) Fidemque reclius ol G careat vocabnlum. 
^39) Ad C. toUendum poiuissel scribi : Qui tur» 
rim Simroth ex$truxit^ vel : Nemrothu$ turrim qui 



EX AURORA. 34 

Quem prrus elegil gratia somma Dei. 
Ille eubile patris violat, dum, quam sibiGhristus 

Conjungit, camem cogit fnn*e crucero. 
Scrifoere quos Siroeon notat occidere prophelaa 

Postque prophetarum roerobra pereropta Jesum 
Quem manus illorum clavis lerebravit aculis 

Qui murus noster et petra nostra manet. 
Auctores scelerrs in Chrisli morte Levitas 

Presbyterosque notat insinualque Levi. 
Judas designat Gbristuro, quem laudal in altis 

Angelus, in terris pronos adorat homo. 
Bina luce solet catulus dormire leonis, 

Postque duos surgit evigriatque dies. 
Sic et tertia lux de somno suscital llium. 

Qui stirpis Judas dicitur esse ko. 
Est asinos validus bsachar recubans prope me» 

[tas, 

Quidbona slt requies, optima lerra, videns: 
Doctoreroque notat, qui robustos gerit adus, 

Ad veraro requiero iuroina roentis habens. 
Quae yiise roeta, quis mundi terminus exstet, 

Comroemorans, et In his mente cnbare stodcns, 
Ecclesiam signat Zabulon, quae fluctibus bujus 

Atteritur vilae, sopplicioque patet. 
Dan judex, coluber in largo calle; Cerastes, 

In stricto venlens : stabit iniqoos eqoo. 
Ex hocascendensAntichristos trabet ortum, 

Ut Scriptora docens inde loqoendo sonat. 
Hic erit ol colober mordens , tanqoamque cera- 

[stes 

lllis qui rectis gressibus ire volunt. 
Est equus hic muudus; est sessor quisqiie super- 

[bus. 

Mondi terminus est ungula pedis equi. 
Illequidero veniens in roundi lurbine perdet, 

Quos poieril roordeiis dejiciensque reiro. 
Bclla Gad accinctus hunc praecedendo movebit ; 

Accinctus veniens stabit et ipse retro. 
Discipulos notat hic ad Chrisli bclla paratos, 

Quos prseit et sequitur gratia larga Dci 
Panis pinguis Afer, pinguedine panis abundaus : 

EjMs delicias regibus ille dabit. 
Allaris saiictus cibus illo pane noiatur, 

Qui reges, populos, Ecclesiamque cibat. 
Nephtalin emissus ccrvus dicatur, ad omnem 

Gursum succinctus, verba decoris haliens : 
A Domino missos celeres portare per orbem 

Splendida verba Dei dciiotat ilie virQs^ 
Sine G. 
Joseph venditus est, et Christus vcpditus : iiie 

Praeficitur popMlis, omnibus iste praeest. 
Benjamin anie lupus prxdam rapiens sibi roane 

Anipuit sero, dividit ille cibos. 
Ad typicuni sensum venio. Saulum not^t ille 

Ex cujus natus dicitur esse tribu* 
Iste prius praedam rapuit sibi more Inpino^ 

etruxit. 

(40) I^ quo^ qoia ItUcni d ;ibcase ddbeL 

(41) Rcclios : ac. 



95 



PETRUS DE RIGA ET ifiGIDlUS PAIUS. 



30 



Dum furit in saneliit protequiturqne piot. 
Poftt Paulttf factuft jam deftinit esfte superlMift* 

In populum Doroinl dniii pia Yerba fterit. 
Manaftfteft populis prior eftt, Epbremqiie ftecunduft« 

Qumn praBcedenii praelulit ecce Deua. 
Eftt Thamar Ecclcsia, quaesaiictos concipit actus, 

Dum tanquam baculo nitttur illa o^ucl. 
Filo coccineo cqjus maous hxsit : Hebrasoft 

Moiistrat pollutos Gbriste cruore tuo. 
Nos vero frater alius monstrare videtur 

Ecclefti» matris nutrit ulro&que sinuft. 
Diva coacta subit cum terrse prlncipe stulum 

Insinuans animam, quam mala vaua trabunt, 
Job paiiens Ghristum paaftum nout; ejuft amici 

Scbismaticos, quorum corda superba tument. 
Filius iste Sar» de bassa (42) rex Idumeae 

Quartus successor post Esau nituit. 
Sed de stirpe Nacbor frater qul dicitur Abraa 

Grediturhic natus sicut Hebraeus^ ait. 
Hoc ex principio libri, quem scripsit babelur 

Uis ubi praemittilcodicis ille locus. 
Kacbor enim natos octo coiijux sua Malcba 

Edidit, et prinius Uus fuit inter eos. 
Pro quo, scillcet llus a quo descendit, ab iUo 

Dicitur iu terra ilus, nomiiie Job» vir erat. 
Sim 1/. 
jEgypti priuceps muliebrem vivere sexum 

Imperat, et mergi cogit in amne mares. 
Da^nion femineos etmolles diligit actus» 

Ac sauctos odit prosequiturque viroft. 
Vitalem Mosea hoc teinpore prodit aJ ortum, 

Per quem Judada lex fuit orta Dei. 
Quem lisceila neci furatur sclrpea ripae 

Flumiiiis impositus fleus pner anget aquas, 
Aure blbit parvi vagitum (ilia regis; 

Tolli jusait; ali fecit; amaviteum. 
Isia sacram notat Ecclesiam » quae credula Gbri- 

Istuitt. 

Ad fontem lavacri cernit adesse ftacri. 
lu ripa lacrymaus Moyses Gbristuni lacrymantem 

Denolat : ui cunis flevit uteniue puer. 
Aarou , qui populos emuiidat aanguine, Gbristum 

Signat, qui lavit saiiguine cuucU suo. 
Qiiaiii ttfligil lepra Moysi soror, esl Synagoga 

Qiias lepram patitur credere dura Deo. 
SineL 
Dclia niovcus Amalccli laiiquam cruce factus ad 

|amia 

Languet llebrarorum parte levante manus. 
Piraevalet et superat Uebneos, qnando rdaxat 

Paliiiaft, et cessat fructuft ab ore precuiii. 
Quoil, cum dependent, admoiae mox ope petnc 

SusteiiUiit recUs Hur Aaroiique luaiius. 
Uoc sua lela modo marcent, duui mente levalur 

Ad ccelum clamaiis, corde vcl ore precans. 
Uocque moilo celebrat tracuns arcaiia sacerdos 

Tunc mauttum supplcx asut utramoue levaus : 



A PraetenUAft oculoft nostro ftemone Tccatut 

Rector Amorrbaens fertur obesse Sion. 
Nosce per bonc SaUnam cnm se transformat , nt 

[cxfttat 

Angeluft et fallat qna valet arte bonos. 
Ogqne Basan rectot quem conclusnm vocat aiictor, 

Yel conclndentem, denout esse SaUn 
Nam conclusns adest ccelo cenclndere qnaerens 

Estpraesens mnndo noslacerando modo. 
Porro senos dies septem sacrus replet ardor 

Totque loqueke sunt, quae ftacra verba doceui , 
Per quos crcdentes ardescunt Pneumaie sacro, 

Tol snnt sermones, quos modo mnndus babet. 
Sine 'K. 
In ligno botrus pendens est, in cruce Christus : 
^ Profluit binc vinnm ; profluit Inde salus. 
Sunt duo vectores botri geniilis Hcbraeus : 

Hic prior ; ille sequeas : caecus hic , ille vidcns. 
Qui prior est dorsum curvans caecalur Hebiaeus, 

Ne vidcat Christum crcdere durus ei. 
Scd plebs qnae seqnitur gentilis Inmine recto 
Haeret*in fannc Ghristum mente fldeque videns. 
Sabbau coutemnens homo ligna legens nout illos» 

Qui maUi mnltiplicant et sine pace maneiit. 
Uti tbnribnlis Abyron Dathan et Chorc tenUnt 

Conlra jnssa Dei, schismaticosque notant* 
Sed sicnt tellus Ules absorbuit ofllfts, 

Sic et ftchismatlcoft puniet ira Dei. 
Qul faciunt alure recens, qui scbismaU quaemnl, 

Qui baptlftroa novant, Ecclesiamque premnnl. 
^ Conductus Ualaam fuit, ut maledicat Hebraeis, 

Sed maledicu magi sunt benedicu magis. 
Insidel bic aslnae; mutnm loquitur pecus ; ensem 

Non videt angelicnm sessor ; aseUa videt. 
MuU prlus plobs gentil s, loquitur modo laudcs, 

Christe, tuas : Istud signat asella loquens. 
Ejus erat ftcssor quivls, qui falsa docebat 

Sacra coli, donec respuit illa deos. 
Donec Ghristus adcbt, qui consilii fuit alti 

Angclus, et geiites subjugat ille sibi. 
Gum Zanibri scortum Phinees ferit, et notat illum 

Qui verbi gladio pessima quaeque secat. 
Sine L» 
Est Josue Gbristi typns : hic divisit Hcbraeis 
D Terrea regna patris; regna dat iste suis. 
Si nos isU viros Jericho transmiitll ad urbein, 

Per quos agnosoat gentis et urbis opus. 
Est Jericho mundus, duo tesUroenU ledemptof. 

Misit ad hunc, hominuro facta per isU probaus. 
Funis cocdneus pendciis haerensque feuestne 

Servat ab hoste Raab rcsque genusque snuitt. 
Nos servat roseus fusns cruor in cruce Ghristi 

Cuspide cosla patens ista fenestra fuit. 
Gcns Uebraca irlbus Jericho circumsinat urbcm, 

Inde ruit murus sicque triumphai eam. 
Non armis, sed verbomm vinnu sacrorum. 

Yicit amatores orbis in orbe fldes, 



(4i) Aasftus alioqui nout inferiorem. Fortc llagar eo nomine veiut aiicilla et inferior Sara, uoutnr. 



57 



Cujas nbi ftonas iitsoniiH mox oorruit oiim 

Toia superslitio perfkli«qne sutns. 
Peccat Achor rspiens anntin ; petni viodicil atirt 

Peccatum ; damnal aurea furU Deus. 
Sehismaticos notal hic, qui inlsceot aurea scriplis 

Verba sacris : istos puniet ira Dei. 
S£Ta tribus procerum, quam diut sanguinis ortus 

MonU stetil Garizlm, ut benedicit ibi. 
Inflma sena Iribus, qme non iu sauguine vernat, 

Monte sut opposilo yerba severa movens. 
Ili quibus incumbil benadictio, corda liguraiit 

Quae faciunl summ» pacis amore boiium. 
Ui quibus iiicumbit maledidio corda figuraiil 

Intuitu poenae quae vitiosa cavent. 
Ara nout mentem, quae camis conterit asstus» 

El motus animae sub ralione premit. 
A patre douanlur arae duo munera nobis ; 

A patre qui regnat muuus utnimque daiur. 
Cum caro jejunat datur arida terra petenli ; 

Cum gena rore madet buinida lerra dalur* 
Sine M. 
Post losuae de priiicipibus narratio fict 

A qoibus ad JucUn fulsil llebraea uibas. 
Sic post te, pie rez, pie duz. pie Cbriste, perili 

liectores veuiuul noslraque beUa geruul. 
Si sacra vaua colens populus peccarei Uebiaeus 

Islos tradebat bostibus ira Dei. 
Si prece puisaret coelos sacra vaua relinquens» 

Uostes terga dabant istud agente Deo 
Sic tc jussa Dei sperneiite ttius viget hoslis, 

Si puises precibus x*iJiera, victor eris. 
Peccat Hebra&us aUhuc : rex Eglon praevalcl illi : 

Pressus et afllicius snpplicat ille Deo. 
PUingil, suspirat, Gideou respirat iu iUo» 

Sperat qui fleuti gratus adesse paral. 
Piignis dexter Aoth pugnat, cruri datur ensia 

Dextro : rex Egion corruit, ille redit. 
Slgiiai Aioth justos, qui nulla parte sinistri 

Ut sint a dextris slngula dexira gerunt. 
Sexcentos Sangar in vomere percutit hostes, 

Doctoresque nout qui sacra verba serttut. 
Ycllus rore fluit, prius aruil area : vellus 

lud^s ; gentes arlda terra noUL 
Lcgis nule Deus prius irroravit Hebraeos : 

Sed fuit a taiito plebs aliena bono. 
Yellere siccato post haec fluil area : spretia 

Judasis genti gratia larga fuit. 
Coiicha replelur aquis expresso vellere : concha 

Virgiuis iuipleiur sancu liquore sacro. 
Delbora sive Jachel proba quae lij^no capul hoslis 

Perforat, Ecclesiae quaeque figura fuil. 
Quippe sacro liguo, signo quasi, Susara SaUn 

Yiiicitur, orbatus juris honore sui. 
Hinc sequitur Jepte, pro cujus laude iriupiiphi 

Yinea nau fuit hostia facu Deo. 
Clarel in hocChrislus : caro cigus in arbore pen- 

[dens . 



FKAGMENTA EX A6B0RA. 

A Uosiia pro nostra facU sahite fult. 



Sd 



Faudbosexsultalasini Sanson, crooe Christiis: 

Sternitur hinc hoslis, vincitur inde SaUn. 
Fons novus edente salit, et prodest silienti : 

Nos lavat et renovat crux sacra fonte sacro. 
Sine N. 
Dux fortis Gazam petit, ut societur aniico, 

Ducat ut Ecclesiam UrUra Chrisius adit. 
Fraude ducem sepelit hosiilis turba : sepulcro 

Christi custodes ponit (15) Hebnra cohors : 
Ilostibus ille gravis stellarum tempore surgit 

Iste sub aurora laeU trophaea refert. 
Uic nrbis porUs, praedam tulit ille beaUni : 

Praevalet ille suis ; praevalel isie suis. 
Ardua rapis adit vidor dux hoste subacto. 
B Yiclor Uebneorum Chrislos ad astra redil. 
Quod capui itlitts spoliavlt amica capillo 

Sacro; quod diris hoslibos ille daiur ; 
Quod visum perdit; quod ludit; quod molit; istud 

Discuie 10 ledor qui sacra verba tegis. 
Est ratio quasi vir fragilis ; caro dcdita dulci 

Luxuri» dici Dalida jure poiest. 
Illa comam radil, dum U caro lubi ica fallit : 

Est coma rasa Dei gratia rapu libi.. 
Is(a de causa le deludit luus hostis ; 

Qui ruil e coelo, qui mala quaeque facit. . 
Sic oculos pe rdis, quia pulvere te viliorum 

Caecat, ut mittas corde videre Deom. 
Teque facit torquere molam, dum circuii orbcro, 
^ Corque tuum miserum per mala multa rotaL 

Ecclesiam Ruth designat de gentibiis ejus 

Yir Christus caste qui sibi jongit eum. 
Aiina prius steriiis invenu parens Samuelis 

Munere coelesti facu subinde fuit. 
Facuque de sterill fecunda figurat :.eaHidem 

Ecdesiam pleoam fruclibos esse piis. 
Sprelus Heii nascens Samuel marcescere legom 

Designat veierem, lege seqoente dau. 
A(l gentes legis transire decus gladlati 

Patris Heli juvenes arcaque capla pcluul 
NaiUir arte Saul rex, ut parvi cithariste 

GulUs sanguioeas regia tela bibant. 
Sic ct Judaeus in Christuiu perfldus, ejui 
D Eburiit, sitiit, vnhiera, vlncla, crqcem. 
De parvis Isai miiiimum reperimus inungi.: 

Sic agil in minimis gratia larga Dei. 
Rcspicil hic humiles aliena quibusque superbil 

Nam Ules abjicit, atque resisiil eis. 
Jure David verum David expressit, quia Chrisiuin 

Edidtl ex ejas sturpe beau parens. 
Bersabee nuda regi placuit, quia legem 

Chrislus amat, cujus lucida verba micant. 
Rcx IHa privai Uriam : sic Christus Hebneum. 

Lege sua ; damnum neseit uterque suuw. 
Quam geril Urias Uriam iiltera perdii : 

Quae gerit Udbraens per sua scripta periu 



(45) Ui r.ttera N. absit, subsiituatur : sAddit aut simile vocabuluin. 



n9 



PETROS DE RIGA ET i£GlDIUS PARIS. 



40 



Getbeuin DaWd euliiiguil, Chrisliisqtte soperlMim 

Qui dioelMl : Erit pe&super aftli» ineu& 
SifteP. 
Trans bomiaeiii SakHDon senau cum rebus alML^' 

[dans 

Fulsit, ei affluxit istud et illud habens. 
Dignam laude domum cu^us certare decori 

Non audeni alke dedicat ille Deo« 
Ecclestam^ mulloquam Ghristua bonore beavit, 

Gonstnut es justis sidereisque viris. 
Regis in aide sa^ no» est audita securis» 
. Nulius in aetfaerea sede tumuUus erit. 
Naturas honinum ; caiitus avium ; inediciBas 

Herbanim, stelias aeiberis ; alu maris ; 
Yim venti : Tires gemmarumt flumiiiis iram; 

Ei rerumlatebras eai tibi scire datum. 
Fit thronus en ebore; Salomon ebur induit anro : 

Non mernit similem mundus habere thronum. 
Rcx Salomon Je9us est ; majestas numinis aurum, 

Yirginilas ebur est ; virgo Maria Ihronus. 
Sub Roboam» sub Jeroboam : divisio regni 

In duo facla fuit istud, ageiile Deo. 
Designat Roboam Salomonis filius ittos 

Nascenli domino qui tribuere ndem, 
Jcroboam servos illos ostendii Hebrseos, 

Quos in fine necat filius ille necis. 
Sitie Q. 
Igneus Ileliam rapU ad sublimia currus : 

Non ope non curru rertur ad astra Deus. 
fiospes inops mulier Hdiam pascit, et ille 

Pascit eain : magis haec pascitur , llle minus, 
Non huic dcfecit oleum farrisve medulla, 

Nec minui poteral ille vel ille cibus. 
Ecclesiam muller signat Gbrlslumque propheU : 

Uunccibal bunc reQcit moribus illa bonis. 
Esi Ghrisli corpus et chrismalis unclio viclus : 

Iliiic cibat Ecclesiam gralia larga Dei. 
Iste cibus semper expendllur; iste redundat 

Semper; nec m.nui sive perire polest. 
Sumptus iu allaii panis inanet inieger; illuin 

Semper sumis ; eum snmere semper babcs. 
Ascendatcalvus, pueri cbmant Helyseo ; 

Sed necal ursus eos, devoral ille siroul. 
Jure noiat calvus Gbrislum : calvaria nempe 

Dicilur esse loci pars, ubi Ghrlstus obit. 
Ursi sunt illi duo : Titus, Yespasianus : 
Jerusalem cives hic secal, ille necat. 

Glamantes : Grudfige Jesum ! crucifige ! necan- 

ftur, 

Et palrum culpas lota propago luit. 
Das famulo bacolum, Iradas Helisaee minislro : 

Nil agilur surgit te veniente puer; 
Non hominem salvat prasmissae liliera legis : 

Gcepimus adventu vivere, Ghriste, luo. 
8lne R. 
Tottts fit Naaman mundalus, dum subit undam : 

Nos peniltts mundat quoii aqua sancta lavat. 
Peccans Ozias Judaeam denotat ejus 

Foetel pollutum labe fluente caput. 



A Slc et ittdasos Dominomque fldemque negantes 

Poliuit impietas, et mala fama necaU 
Hts Exechias, eui iudes «Midit aaaos» 

Signat eott, qutbus est danda beau qoiM. 
Jos&as sandum pMdm fi|cit idoli toUil : 

Pascha Jesus faciens idola qu«que fugat. 
Fit Sedecbias cscus deliitus ad hosles ; 

Subjectus Satatt» lumine mentis eget. 
SaadQs Esaias pandil loca myslica, tanquan 

Sint evangelicum qu« sua lingua sonat. 
Gastus homo natus Enathot patiendo loquendo 

Te signavjt in hao laude benigne Jesu. 
Hos tua lin^ ieau docuit : nos passio lavit 
. Utilis ecclesiis illa vel illa fuit. 

^ Qui mala corripoit Eaechid notat illumv 
Qui mundi rector omnia recia docet. , 
lom populo loquitur» labor et dolor opprimit U- 

[lust, 
Gum docet his plebem Cerl patitufqtte erucem» 
Electrum nitidum, blBasque videntur ab illo 

Virgx qu» latet bic mira figura fuit. 
Fulget iu electro nitor argenli rubor aart. 
Emicat in Domino cum deitatecaro. 
. Argentum carnem; deitatem denotat aurum ; 
Game Dei Verbom eopulat ista duo. 
Virga prior virgo; crux allera virga vocatur ! 
. Illa deoore placet; isia vlgore valet. 
Vita datur mundi, Ghrislum pariente puella; 
Q Vipereum frangit criix benedicU caput. 
Floruit et vigult pudor in Daniele; per illum 

Et vigor exprimitur innuiturque pudor. 
Eflicitur Dauid, qui floret carnepudica, 

Quem non ad vitium csca libido trahit. 
Qui carnem macerai, qui rerum culinen abhoriet 
Lubrica oonlemnii cum Daniele viget. 
SineT. 
Gum mcechain ducis Osee : signas crucifixum 

Eccle&iam mmcham pronuba iua*cha viro. 
prior Ecdcsia prius idola vana coletido, 
Moecha quidem fueras corde ddosa Deo. 
Sed couversa modo sis regis amica snperni, 

Numiiia falsa cavens cariniiia vera canens. 
Nunc Domino laudes cdebras opoiiso canis aym* 
D [iios : 

Glonficas illum moribus, oie, fide. 
Pro sponso laudis modo psalmis , vocibus , hyni- 

[nis, 
Gum quo gaudebis ac sine fitie canes. 
Sine V. 
Porro Jod sonat indpieiis hominemque peten- 

[tem: 
Prima sacra menti dona nolare potest 
Pastorem plebis in Amos pastore notabis : 

llle gregi, plebi profuit IsleDei. 
Pascens Abdias centenos paife prophetas : 

Altos doctores pontificesque nolat. 
Num tales debent coelesiis neclare pani*^ 
Pascere credentesEcdesiaeque fidcm. 



I^ iEGIDlI PARISIENSIS VEKSUS. 

Tales commeiKht scrmoni» graUa, lardos A T«bi ires paero8. magnmcanique Jesum 

Laclc cibant solido fortia corda cibo. 



4% 



Sine J. 
T:|m scrmoue Jonas, quam naufragio, notal illum, 

Qui palris est sermo naufraga corda docens. 
MiUiiur hic ; missus roetuil ; metuens fugit ; inlrat 

Vas fugiens ; somnum vase receptus inlt ; 
Unda tumet ; missa sors hunc facit in marc mergi ; 

Pisce voralur homo; supplir^t ille Deo; 
Pisci prsectpitur, nt quem tenet evomat oflam ; 

Auctoris verbo paruit ille sui. 
Tertia quando dies primumjubar atlulit orbi 

Evomit iu lcrram bellua jussa Jonam. 
A domino servus et fllius a patre missus 

Dicitur : liic Domino paruit ilie patri 
Puppe Jonas dormit : moritur Jesus in cruce. Servi 

Ille sopor : domini mors pretiosa fuiu 
Puppis ligna crucem : Domini tumuluin gula ceti 

Signat. lu hoc per tres dormiit ille dies. 
Teriia facu dies vomuitde ventre prophetam : 

De tmnvlo Dominura susdtal iUa dies. 
SineY. 
Ceniitroente locum, pronuniial ista Michaeas: 

Quo pantura Deum regia maler erit. 
Nomine teste Nahum consolator uout illom 

Qui nos conforut et bona verba sonat. 
Fortis luctator Habacuc, qui cornoa vidlt, 

In manibus Domini quisqne fldelis homo. 
Qui Domino credit, qui salvatum cruce mundum 

Pnedicat ei toto spargit in orbe fldem. 
UIos insinuat Sophonias speculator, 

Qui Martham spernunt esse Maria volunU 
Praecipit Aggsus Domini domus ut renovetur 

Ut juvenescat opus qnod senuisse vidct. 
Unus sepienis lapis est ornatus ocellis, 

Quem Zacharias mente stupente videt. 
Hic est justitlae sol, quem septena replevit 

Gratia, cui penitus omnia nuda patent. 
Nuntiat angelicus Malachias dona piorum, 

Poenas pravorumjudrciiquedlem. 
llle flgurat eum, qui dicitur angdus altl 

ConsUii, qui fons est el origo boni. 
Mathan, Achiam, Sadoch, Abian, Aian, 



Esdram, Zorobabel, Eslhcr, Judith, Machabttos : 

Non sihe Susanna quse fuil sequa viro. 
Cum supradictis quos carminis ordine puri 

Continet hos, tenet hos, lex velus illa vlros. 
Explicil de antiquis patribus. Incipit de novis. 

Sine Z. 
Isti sunl in lege nova baptisU Joanncs 

Cum patre, cum matre, virgo Maria parens. 
Petrus et Andreas, Paulus, Jacobusque Joannes, 

Custos virgineus qui sine labe fuit. 
Thomas, Matthaeus, Philippus, BartholomaMis, 

Jacobus et Judas non malus imo bonus. 
Matthias, Marcus, Lucas, Simeon, Timotheus, 

Barnabas el Titus hi docuere fidem. 
6 Expllcit de patribus Novi Testamentl. 

XVII. — EPILOGUS. 
Oratio Petri Bigw qui librum e^mpoeuU. 
His te, Petre, tui merito roediante laboris , 

Consociet Christus conuumeretque bonis : 
Ut cum te lutco solvet de carcere, regni 

Consonem faciat participemque soi. 
Qua ne fraudari possis mercede, beate 

Vivere te faciat et sine labe mori. 

Amen. 

Item oratio cuju$dam qui diruta redintegramt 
Me simul in serie qui libri abrupta redegi, 

Nec comes, at servus hic tibi, Petre, fui. 
^ Sed quis sim taceo, volo namque latere , minusqui> 

Mundi, plus oculis cognitus esse Dei. 
Novil enim Domiuus ob publica commoda fralrom 

Quis super hoc motus, qualia vota tuli. 
Cumque sit illud opus quod nonnisi coelilus hausil 

Mens tua, divinum turbabeata canet. 
Fratribus hoc factum pro commodiute legendi. 

Si qua tua esl merces in regione poll, 
Me quoque munlflcet propter suppleu libelli, 

Portio perpctui quantulacunque boni. 
Et tu, lector, habe partem precis hujus utrique. 

Si nostrom cupias idque preceris agi, 
Dicilo : Fiat ; ego respondeo : Sic cupientem 

Te quoque contingat hac prece posse frui. , 

Amen. 



MGmi PARISIENSIS 

VERSUS 

De numero |ibroruai utriusque Testamenti ec modo legendi. 
(Letser, Ui$toria poetarum medii cevi^ p. 741), 



Denumero librorum utriusque Te$tamettti, et modo D Dal triginU duos iex vctus. Octo nova. 

legendi. gm,l im dispositi mira breviute libelli, 

taauditur iste Ubcr in quadraginU libellis. Praescripii numcri monsirat ut ordo libL 

Patrol. CCXIK 2 



45 



Ore slyloque Dei digestus etedilusorbt 
Canon ScripluraB credilur esse sacrae, 
Qui lamen excipil hos : Tobi, Judith, et Maeha- 

[baeus, 
Et Baruch, atque Jesuoiy pseudographumque ii- 

[brum. 
Sed licet cxcepti, lamen hos auihenticat usus 

Ecclesiae, iidei regula, scripta Palrum. 
Scito quod isia Dei digito digesla fuerunt. 
Altus hic est puteus, grandis abyssus inest. 
-Omnia non caperes si ssecula roulta videres, 
Et studio vigilans, et ratione vigens. 
Spirilus isla docet doctor, qui conditor idem, 

Quiquc scicuda dedit, hic quoque scire facit. 
Scire facit, si mente studes, si sedulus instas. 
Cum prece dans studium , cum studioque pre 

[cem 
Sic studuere patres, ut pagina sacra pateret. 

Sic reseranl sancti clausa sigilla libri. 
£iniplex muliiplicem cortex hic continet escam. 



PETRUS DE niGA £T i£GlDIUS PARIS. 

A Littera ceu cortex. Sen»a8 ut esca triplcs 



U 



Historicum, typicum, moralem discute sensum. 

Si cupis hoc typico le satiare cibo. 
Cum legis histori^ textum, bibitur quasi duleor 

Lacteus, aut potius simplicis haustus aquae. 
Ncc multum juvai hic. Cum quis tamen appetrt^ 

[ejus 
Spiritus exemplis ut recrectur ^git. 
In typico sensu vini senlitur acumen. 

Potus inebriat hic, exhilaratque magis. 
Qui bibit hoc vinum scripturae, saltibus altis 
Venatur, reperit, consequiturque Jesuro. 
Moralero vero cum dat tibi lectio sensum* 
Tunc quasi mellitum sugis in ore favum. 
H» sunt deliciae, quibus intus pascitur, et lit. 
" Dives mens hominis moribus inde bonis. 
Horum tu quodcunque fei*as ut praemia Justis 
Vel quae sunt, discis, flagra ferenda malis. 
Proximus inde Deo propier condimen honoris» 
Inde timoralus et bene caulus eris. 



EJUSDEM 

VERSUS DE P(ENIS INFERNI. 

(ibid., p. m.) 



TraeiatUB de eo , quod pma apud inferoi non sit 
aftema. Et runum e conlrario quod ip$a $it wter- 
tia. Bene enim votest utrumque $U8ttneri. Et hoc 
docetur his versibus magistri j£gidii, 

Saepius in sacris poenae fit mentio scripiis, 

Quae punit reprobos tarlarcosve reos. i 
Quare post flnem libri bene debuit hujus. 

Meniio supplicii quantulacunque sequi. 
Hic sibi doctorcs quasi dissentire videntur, 

Forsitan et quaedam dogmata parva serunt. 
Quod sit» vel non sit, ea paena perennis, eorum 

[est 

Muiua lls, et in hoc quia tueantur habent. 
Inde vir illustris urbis Matthaeus alumnUs 

Lauduui, breve quid tradere dixit in his. 
Ver$u$ magi$tri Matthan Laudunen$i$. 
Manibus inferni nou est data poena perennis, 

Namque duplex in eis est dala poen^ reis. 
€redo quod in coelis largitur gloria jugis, 

Cum sit ab aeternis motio nuHa jugis. 
Mamibuft infernis sic est data poena perennis 

Nam lapsis in eis flt fuga nulla reis. 
Yer$u$ magi$tri Mgidii. 
bte quasi tetigit, quod posset utrumqve tueri, 

Scrutari placuit utraque dicta mifai. 
Sique sua est, in qno brevior, sententia : visum est 

Illud ui exsequeres uberiore stylo , 
Manibus esse votunt pcenam pl^rique perennem. 



G Oppositi plures infidantur Idem. 
Est opus atiendi, quid et hi secuntur, et illi, 

Ad quod ut attendas hoc breve dogma dedi. 
Distinguendo solent diverse sumere pcenam 

Unde flt ex variis utraque secia modis. 
Quod petna inferni e$t wterna. 
Est Instrumentum, quod punit, poena : vocarl 

Nomine sic poenae furca latronis habet. 
Poena potest etiam dolor in pationte vocari, 

Sive ex illalis anxieludo malis. 
Hoc utroque modo poena est inferna perennis, 

Perpeluusque rogus, perpetuaeque nives. 
Sic etiam nunquam patientum passio cessa« 

Semper qui patilur hic alibive dolet. 

Quod pmna inferna non e$t atema. 
Alterius sectae re^tat documenta videre. 

Augustinos ait : Est quasi poena duplex, 
Et quasi de nivibus est iransitus ad gravis aeslttm 

Ignis, et ad gelidas rursus ab igne nubes. 
Hic jaro non est ipsa anxietas, neque poenaro 

Ardores dicit, frigora sive nivis. 
Haec duo poena duplex. Est quaedam poena nivalia 

Algor. Et igneus est altera poena calor. 
Haec vero sibt sunt contraria, nec retinendo 

Hoc proprii quod habent, insimul esse queunt. 
Haec simul esse nequit : subjecio in simplice sicut 

Spiritus est, doplex dissona poena sibi. 
Nam patieus istum dum sustinei, allera cessat 



45 



itlGIDll PAHISIENSIS YERSUS. 



4G 



Inlerea. QutfeiMiitrt perennis erit. 
Aliera senlitur, sed netilra simul, paiieuti. 

Sicque nec in sensu pcrpetualur eL 
Judicium siuHie est. Ex omnibus ergo perennis 

Dici nulla polest, qua; variameii hal)et* 
Posset eiiim dici revera pocna perenuis : 

Si caior aut algor semper inesset eis. 
Sed nunc sentilur calor, et nunc algor, et uno 

Instanti paflter neuter inesse potest» 
Imo magis physice si disquiratur, oporlet 

Aliera ubi perstat, aliera poena vacet. 
Ignls enim non est calor in nive, sed nivis algor. 

Sic neque sentitur algor in igne nivis. 
Imo magis, cum, qui pniuitur, transit ad igneni, 

Ipsum jam punit ignis in igne calor. 

Solatio, ubi oitenditur quid meliu$ tenendum 
est. 
Non cadit a vero, qui sic intendit, et idem 

Subiili graditur artificique medo. 
Ezplicui, quid id est, sed abominorhoc male di- 

[ctum : 
Poena quod infernis nulla perennis inesl. 
Nam quasi dicilur hoc, tauquam st dicere reslet, 

Quod neque puniri delieat ullus ibi. 
Aut quod eo lapsis sil abinde redempiio, circa 
Scripturae volitum, sanclaque dicla patrum. 
NuUa pmna perenniM inetl infemi$. 
Simplex quis sermone capi possel bene in illo» 
£sl lamen in sensu vera loquehi suo. 
Delerminatio, 
Nam si sumalur subjecU ex parle perennis» 
Tunc sensum faisum falsa loquela Uciu 
Infemis vero posi verbum juge perennis 
Sensus operlior hic, aed bene verus eril. 

Opinio prior et melior et facilior^ qua dieilur, quod 
poma inferna^ $ive qum tnfemi$ infertur^ e$t ester^ 
na. 

Verior illa^prior relinetur opinio, vera 

Cum sit, ei haec baeresin velie fovere sapit. 
Hanc ideo reprobo, nolim in commune fateri) 



A Unde sil inflrmis forte ruina mali. 
Dicere tulius esi, quod quisque fatetur, el absque 

Omuibus involucris, et sine nube, patet. 
Dicere quod jugis est : in coelo gloria justis. 

Ex a^quo esl justis, poena futura malis. 
Nam quanto est major, qui offenditttr, hoc quoque 

[major 

Dcbelpoena geri, qua salagaturei. 
Verum infiiiiie esl magnus Deus. Ergo suis est 

Poena innnite magca ferenda*reis. 
i£ternus Dcus cst. i£leruaquc poena ferenda esl 

flis, quibus olTensus per male facta Dcus 
H«e ubi jam dixi sit suOicientia didi l 

Nain beiie cuncta reor exposuisse tibi. 
iEgidii nescit Threniensis niusa, docendis 

Se quibus iroplicuit, ut libet esse brevis. 
Nam ubi dcducat in apertum cuncta tenorem, 

Sicui mens dictat, desipuisse putat. 
Cumque aliquid lego» rectus ibi mox quaeritur ord \ 

Omniaque ut pateant, inque teiiore bono. 
Si secus invenio, supplendi caetera voto 

Saepius haud possum continuisse manuni. 
Haec mihi causa fiiit, ut Eigae inveiitio Petri 

Cresceret adjunctis bibliotheca metris; 
Nam bene non poterat plena integritate doceri, 

Si non scirelur quidquid abessct ibi. 
Hoc autem adjuncto jam detruncatio nuUa 

Librum delurpat, plenaque summa patcl. 
Hoc quoque fecil, ut bos simili de tbemate scriptos 
(; Adjiceiem versus post tua dicla meos. 
Sed praejudicium nolim pro versibus istis 

Versibus ul fiat, docte Mattha^e, luis. 
Tu brevis es, prolixus ego. Subtiliter ipse 

Incedis ; petitur semita lata mihi» 
More meo dixi. Si pleuius aut magis apte. 

Non ideo lua sit musa molesta meae. 
Cessei in hoc livor. Sit mutua gratia nobis. 

Inque vicem nostrum dical ulerque vale. 

Explitit de pcsnU infemalibu$. 



De libro iBgidii Parisiensis cui lilulus : CaroUnuey « scnpto ad instructionem illustris 
pueri Ludovici, Francorum regis filii, » et nondum typis edito, vide Hisioirt litUraire de 
la Franct^ tom. XVII (in«4% Paris 1832> Firmin Didot), p. 36. 



A!ffC0 DOMINI MCOYIII. 



ODO DE SOLIACO 

PARISIENSIS EPISCOPUS 

NOTITIA 

{iHuina Clttistiana, uov. «Hlil., I. YII, col. 7S) 



Post decessum Mauritii episcopi, si Radulfo ab- 
bali Coggeshalensis monasteril !n Chronieo Angli- 
cano fides (I), ab universo clero et populo, rege 
annuente, episcopus electus est Petrus, cantor Ec- 
clesiae Parisiensis, qui ponliflcatus honorem, ne ab 
altiori gradu gravior fleret casus, rccusavit. Is au- 
lem onnium fere scriptonim ilUus aetatis litteris 
commendatus, natus esl Parisiis, vel Remis ex Ra- 
dulfo. Ad lilteras ephebus mentem appulit, quas 
faccus supra aefatem doctus, In Academia PariMensi 
cum magna laude palam profcssus est ; sed quod 
eximium ejus aninii ornamentum fuit, antiquorum 
viiidex morum, severiorisque disciplinae diligentis- 
sirous fuit exactor, quibus cum virtutibus prxfttl- 
geret, facile Parisiensis Ecclesiae pnecentoris hono- 
riflcentisslmum haec Ui Ecclesia munus consecutus 
est. Ad Tornacensem cathedram aliquando evoca* 
tus humiliter vocationem declinavit (2). Denique 
post recusatum quoque Parisiensem episcopatum» 
auctore Raduifo, cum a Wlllelmo Remenst archi- 
episcopo cleroque et civibus rogatus, ut decaniam 
illius Ccclesiae susciperet, Parisios ut hanc a capi- 
lulo licentiam impelraret proficisccretur, ad Lou- 
gum Pontem ordinis Cistercieiisls monasterium ap- 
pulit, ubi gravi intirmiiate decumbeus, habilum 
tanctae religionis suscepit, vitamque beato fine 
complevil, cujus corpus e loco in quo sepultum 
fuerat, ad structuram aedlAciorum motum» suavis- 
simuin exhalavit odorem. Legitur ejus epilaphium 
in claustro monasterii Longi Pontis, in quo mors 
cjus ad XIV Kalend. Junii, anno 1180, consignatur ; 
sei recentius est epitaphiuro. Melius ilaque Guil- 
lelmus Nangius, Yincentius Bellovacensis, Alberi- 
cus, et monachus S. Mariani auctor horumcc tem- 
porum, ad annum 1197 de Petri obitu loquuntur» 
seii etiam Radulfus ipsius mortem anno 1198 as- 
siguat, utpote ciijus adhuc mentio est In charta 
Odonis anno 1197. In Necrologio Parisiensi (3) de 

(1) Ampliss. collecL, tom. Y, p.iff. 846. 
(i) Gall. Christ., tom. lU, col. iU. 



A eo legilur : vii Kal. Oclobris obiit Petrui prwfmutr 
et diaeonus, qui dedit nobis quodru^ntn likras otf 
emendos reditus. Varia composuit opera, quft in 
diversis bibliotbecis adbuc nss. asservanlor. So!» 
ejus SummBf quae dicitur Verbum o^^revfiif tnvt » 
Moutibus Impressa fuit anno 1059. Quibusdam nje- 
vis aspersam ejus doctrinam IViisse volunu Narral 
Caesarius Petrum ejusqoe discipulos hunc in erro- 
rem impegisse, ut crederent panem In eucharistia 
ccnseeratum non esse, nisi diam riBi accedetet 
consecratio, et vice versa. 

Petro tamen omisso, auctor est Petnis Blcsensis 
(epist. liO) vacanlem per obUum Mauritii Parisien- 
sem cathedram arobiisse multos, inter quos senes 
nonnulli collecla a longo lempore ad eroendum epi- 

B scopatum pecunia, sacram bauc dignitatem nimdi- 
nari non erubuerunty sed eorum arles elusit capi- 
tulum : elegerunt quippe virum mintine cogitanteni, 
nedum optaniem, sed tam generis claritate quam 
nobilitale morum decoralum, Odonem de Soliaco ; 
tres enim celeberrimas juxla ac nobilissimas totlus 
orbis Cbristiani familias consanguinitate attingebal» 
Franciae scilicet et Angliae regum ac coinitum Cam- 
paniae. Filius quippe Erchembaldi de Soliaco, e\ 
Henrico Stephano Campaniae comite et Adela fiiia 
Guillebni regis Angliae in recta linea descendebat» 
quorum filius aller Theobaldus Magnus Campa- 
niensis genuerat Addam» Laidovico YII FranconiBi 
regi nupiam. Fratrcm quoqne habuit Uearicum 

p Bituricensem archiepiscopum. Odoais vitaro et mo- 
res anle episcopatum graphice depinxit epistola ci- 
tata Petrus Blesensis, qui qiiae ipse viderat, narrai, 
ex quibus pauca baec excerpsimus. Parisus militiae 
SGbokria tirocinia posuit Odo, at inter exercitia li- 
beralium artium doctrina ccelestis meliora ci cha- 
risniau infiuebat, tesle ejus paedagogo Pelro de 
Yeriio, qui Petri Blesensis fuerat discipulus, elee- 
mosynas condiebat lacrymis. Vix pubertatis annos^ 

(5) Wtit. Eccles, Paris., 1. U, pag. il4. 



19 



ODO DE SOLIACO PARIS. EPISC. — NOTITIA. 



50 



adefrtus, Romain peliUt quo teinpore€regoriu8 VIII A rant Patres et coocilia, nec tanien atwlere poiiie- 



successit Urbano, ubt Tidit Petrus Blesensis hono- 
rem a papa ei exhiberi non mulio inferiorem epi - 
scoporum revercntia. Cum vas suum in sancliGca- 
tione et lionore ab infantia possedissel, insolentiaro 
tameu carnis vigiliis, Jejuniis et disciplinis doraa- 
b^t. Uberem redilum quem babelat in Anglia di- 
spersit pauperibus, Indeque tres scholares honestos 
ditavit. Talibus bonis operibus vacans, electus est 
unanimi Parisiensis capituli consensu, ut qui jam 
cantor in Ecclesia Bituricensi fructiGcari coeperat, 
Parisiis episcopus plus fructuum afierret. Hsec plu- 
ribus explicat Petrus Blesensis, el in Qne epi.stoIae 
de genere rcgio Odonis, quo regum Galliae el An- 
gliae consanguitieus erat, quaedam subdit, quae fuse 



rant. Hanc ergo nefandam festivitatem ab Ecclesia 
sua exstirpare cum suscepisset Odo, Pelri sanct« 
sedis apostolicae lcgali aucloritate fretus, decretum 
edidit anno li98 quo non solum abominabilem il- 
lam festivilatera prorsus interdixit, verura ipsius 
loco festnm Circumcisionis Domini solemniter ce- 
lebrari prxcepit. Neque tamen his decretis profana 
illa festa, de quibus consule Cangii Glossarium ad 
vocem KalendtB, sublala sunt et aiitiquata, cum eo- 
rum noniiullis in Ecclesiis superiorl fere saeculo 
superessent adhuc vestigia. Jus dixit eodcm anno 
Odo pro canonicis Sancti Victoris, qui litigabant 
pro justitla domontm ct terrarum suarum cum 
Guidone domino Yillarisbelli. Discordantes quoquc 



czplicat Petrus Gussanvillaeus in notis ; neuter au- ^ monachos Compendienses et canonicos Sancli Clc- 



tem Odpnem canonicum regularem , ut Viciorini 
volunt, tradit. Porro electus vocatur Odo in litieris 
Amelinae, Calensis abbatissae, datis anno ii96, in 
. 4|uibus ipsum, dccanum, canlorem Parisiensem et 
priorem S. Marlini arbitros iiisiiluit conlroversioe 
qux Mauriiii temporibus orta fiierat inter Ecclc- 
siam Parisiensem et monasterium Calense super 
libertale et exemplione monasterii Calensis ab Ec- 
clesia Parisiensi et jurisdictione episcopi et arc!.i- 
dlaconi (4). Selpsc adhuc electum nuncupat Odo in 
senientia ab ip^o et arbitris lata inler idem mona- 
sterium et arcbidiaconum, anno ii97 (5). Hoc ipso 
amno, episcopatus primo, subscripsit cbartae ces- 
sionis Petri de Doi^on militis factae Ecclesiae Pari' 



meiitis ejusdem urbis composiiit cum Hugone ab- 
bale S. Dionysii et Petro de Corbolio. Anno ii99, 
episcopatus secundo, dedit ad hostislas et ad cen- 
suro terram de Marna, ea lege ut homines ad cii- 
riaro episcopi apud S. Clodoaldum venirent. S. 
quoque Stephani Ecclcsiae Bituricensis patroni, in 
cujus greniio ab ineuiite nutritus fuerat aetate, fe- 
stum, in quo non minora patrabantur, quam in die 
Circumcisionis, magnis Ecclesiae solemnitatibus 
annuineravit, clericisque et canonicis tam pro festo 
sancti Stephani quam Circumcisionis de roensa epi- 
scopali slipendia assignavit anno eodem episcopa* 
tus tertio> 
Bullam accepit ab Innocentio III, iii Idus No- 



siensi apud Jardum in curia reginae Francorum C vemb., indictlone secunda , pontiGcatus sccuiido, 

omnla privilegia episcopi ad normam decessoruro 
suoruro reccnsente et coiiGrmante. Scripsit eidem 
summus pontifex epistolatn quae est 4 libri i, ul 
qua valebat apud Philippuro Augusturo aucloritala 
et gratia eum sapientibus monitis induceret ad ro- 
cipiendam Ingeburgero rejecU Agnete. Inlerdicti in 
rcgero Philippuro et regnuro hanc ob rero decreti 
observantissiraus Odo e sede sua a mililibus regis 
ejectus (9), pedes ire compulaus est, equis et man« 
ticis ac rebus suis omnibus spoliatus : at solrto 
postea interdicto, ob ijijuriam Odoni illatam rex 
lllum exemit anno 1200, qnandiu vixerit, ab oiniii 
exercitu et equitatione, quam regi ad bellum proti- 



Adelae. Eodero Victorinis concessit annualia semi- 
pnebendarum Ecclesiae Parisiensis (6). Dedicavit 
renovataro post incendiuro S. Petri Latiniacensis 
basilicam. Institutus auno ii98 ordo SS. Trinita- 
tis, cujus fundatores Felix et Joannes ab Innocen- 
tio UI ad Odonem Parisiensem episc. roissi» cujus 
cousiliis adjutus Joannes Regulam scripsit, quam 
nonnullis adjectis approbavit summus poniifex anno 
exeunte. Eodem per totam Galliaro auctoritate apo- 
stolica piiblice praedicabat Fulco Parisiensis pre- 
sbyter (7), ciijus ad sermones innumeri conflue- 
bant populi tolaque patria in roelius mutata 
est. 



Vigebat tunc temporis in Ecclesia Parisiensi ciscenti subministrare tenebantur episcopi 



prava quaedam consuetudo, sive profana festivitas 
(8), quam stulti ejus inventores festum fatuorum 
pominabant, quae in Kalendis Januariis celebraba- 
lur, in qua innumerabiles abominationes et nefandae 
enormitates, ut ipse Odo loquitur, a laicis, et, hor- 
rendum dictul ab ipsis dericis in ecclesia ad gra- 
dus aliaris inter missarum solemnia et divinas 
laudes , turpiier et scandalose committebantur. 
Inoleverat jam diu inveterata illa consuetudo in 
multis Ecclesiis, conti>a quam acriter insurrexe- 

(4) Hi^t. EccUtim Paris., tom. H, pag. 214. 

(5) Ibidem. 

(B) Ibidem, pag. "i^. 

(7) Spkil.y tom. IX, pag. 520. 



Circa id tempus'curo Oclaviani sedis apostolics 
legati visendi causa ad domum Genovefanam ve- 
nisset (iO), ibique cum eo mcnsae accumbere vel- 
let, ortus inde tumultus non sedator, nisi datis ab 
Octaviano litteris, quibus slgniGcabat nulliim pio- 
pterea detrimentum libertati ecclesiae S. Genovefae. 
accessurum. Eo quoquc tempore moniales Cam- 
pellae, utpote incorrigibiles , ad monasteriuni S. 
Farae tum sicuti est liodie reformaturo traduxit 
Odo, baruroque in locuro duodeciro csnonicos sae- 

(8) Hiit. Eccle$i(v Paris., toni. II, pag. 216. 

(9) Spicileq.. tom. IX, p. 540. 

(10) mst.Fxcles. Paris.,1. II, pag. 280. 



81 ODO DE SOLIACO 

culares subrogavit. Bituriceiisis arcbiep. electioni A 
accersilus a elero ejusfJem Ecclesia^, unde ad pon- • 
tificalem apicem assumptus fuerat, adfuit anno eo- 
dem, ubi electus ut quem vellet archiepiscopum 
diceret, Guitlelmum Caroliloci abbatem elegit die 
23 Novemb. PontiOcatus e>us annus iv componilur 
cum anno Incamatlonis 1200 in cbarlulario sancti 
Evurtii Aurelianensis. Donationem factam a Gui- 
done de Levis fratribus dc nemore Guidouis con- 
(irmavit, eosque a decimis liberos declaravit anno 
1201, episcopatus .quarto. Una cum Petro arcbi- 
episcopo Senonensi anno eodem ex pluribus va- 
riisque leprosorum doroibus duas fecit , alteram 
Meloduni pro viris, alteram vero Corbolil pro mu- 
lieribust ut honeste omoes viverent (11). Transegit 
cum abbate S. Maglorii pro ionleio^ cujus loco as^ ^ 
slgnavit ei abbas 30 solidos. Thomas de Bruerlis 
cessit ei post mortem jus omue quod habebat in 
capellam de PIeisseis« Ab Innocentio deputatus est 
X Kal. lunil, poniidcalus quarto, cum abbate Lati- 
niacensi, ut a clericis Resbacensibus obedientia et 
honor debitus Ansello Meldensi episcopo exbibe- 
reutur. Approbatam jam ab eodem pontifice prolem 
a Pbilippo ex Agnete susccptam, datis roense Ja- 
«uario Iltteris legitimam approbavit. Quae ab inilio 
episcopatus Odonts magnis partium animis agitata 
nierat (12), exeuntc anno eodem causa iuter Odo- 
nemetloannem abbatem S. Genovefae super pos- 
sessione juris parochialis Sancti Stephani de Monie, 
ad votum episcopi terminata fuil ix Kalendas Ja- q 
nuarii (13), Innocentii pontificis anno iv, cujus 
sententiam, qua interdietum in burgum S. Geno- 
vefae» institutioque et destitutio capeliani de Monte 
episcopo interdicitur , cxtera vero ad jus paro- 
ehiale pertinentia conGrmantur, Genovefanis signi" 
Itcarunt delegati anno 1201, mense Martio. Inse- 
quentl, episcopus et abbas ne liies postea recrude- 
scerent, compositionem fecerunt mense lunio (U), 
qua jus omne parochiale penes episcopum stetit, 
cui cessit abbas capellam S. Genovete de Ardenti- 
bus» praebendamque et vicariam in Ecclesia Pari- 
siensi. Hanc compositiouem sumrol pontinds no- 
mine approbavit Helias abbas S. Columbac Seno- 
nensis (1:5), mense Januario 1202, et ipse summus 
pontifex Yii Kalendas Aprilis, pontiOcatus vi. Hac d 
autem facta compositione, Tfaeobaldus canonicus 
S. Genovefae curam animarum parochiae de Monte 
Sttscepit ab Odone anno 1202, mense Junio, episco^ 
patus quinto. 

Fecit eodem anno Odo polestatem Vietorino ab- 
bati amovendi ad libitum presbyteros e parochiis 
^as habent in dioecesi Parisiensi. Capeilae in pa- 



PARIS. EPISC. 



52 



rochia Sancti Saturnini de Campinfaco exstruendie 
assensum praebuit (16). Scripsit litteras anne 1202, 
episcopatus scxto, pro fundatione capellae de Bene- 
molin, cujus capellanus debet esse frater de S. Tri- 
nitate, ad inslitutionem et deslitutionem episcopi. 
Statuta condidit pro capella in dorao eleemosynaria 
de Cruce reginae (17). Eodem anoo, episcop^itus 
sexto, comitis8aeTrecensiconcessitl20 libras Pm- 
vinensis monetae, quas Th. quondam comes Blesen- 
sis dederat in feodum Erchembaldo quondam do- 
mino Soliaci, palri ipsius Odoiiis et Theobaldi 
nepoti, qui eas comiti Henrico consangulneo suo 
pro 550 libris Pruvinensis et Meldcnsis moneU« 
obligaverat. Dissidium habuit Odo hoc anno cuTn 
capitnlo S. Clodoaldiproecclesiaquam aedifieaverat 
in loco nomoris de Mama, quod fecerat exstirpari, 
cnjus terminandi causa, episcopi se arbitrio coni- 
miseruntcanonici, Orta inter episcopos Parisienscm 
et Belvacensem de limitibus utriusque episcopalus 
in ioco de Moinel conteutio sopita, est, limitibus di- 
stinctis metisque positis anno 1202, niense Novem- 
bri, in crastino S. Martini (18). Dedit eodem anno 
chartam de furnis Adae de Monsterel canonici Pa- 
risiensis in Campellis (19). Insequenti, de mandalo 
summi pontificis coemeterinm pro leprosis de Villa- 
])etrosa benedicit, episcopatus sexto. Assignavit eo- 
clesia; de Vanviis parochianos de Tssi sitos ih terra 
S. Petri Latiniacensis in compensationem peraiuta« 
lionis cum Genoveftinis factae. Denarios 13 cen- 
suales apud S. Clodoaldum permutavit pro hostisia 
Guillelmi de Moudon. Jussi Innocenti III visitavlt 
mense Malo coenobium Sancti Medardi, ubi qiiae- 
dam edidit statuta praesentibus Roberto Sancti Ger* 
mani a Patris, Joanne Sanctae Genovefae abbatibus, 
aliisque mullis. Monasterium quoque sancti Maglorii 
in nativitate sancti Joannis Baptislae visitavit, non- 
nullaque pro bono ejus rcgimine statuit. Ordinavit 
annoeodem collegra canonicorum sua; dioecesis (20), 
decretaque sancivit pro electione et residentia de* 
cani et cantoris S. Gerniani Antissiodorcnsis mense 
Octob. Idem statuit in eoclesiis S. Marcelli et S. 
Clodoaldimense Jan.episcopatus septimo (21). Apl 
probavit fundationem capellae de Crauioel an. 1205, 
epis. septinio, eodemque anno donatus ab Adamo 
de Munsterolo.canonico Parisiensi dccimam de Es- 
pieriiset quatuor libras Parisienses proquatuor pcr* 
petuis matriculariis sacerdotibus, quos cum tribus 
laicis Odo tam de suo quam de capituli palrimonio 
inslituit anno 1204, episcopatus septimo, ut eccte* 
sla interdiu noctuqp.e ab ecclesiasticis viris contra 
prai^doneset irreligioeos custodiretur (22). Cessil 
eodem anno pro augendis matriculariorum redili^ 



12 

^^ 

15' 



Hf$t, Eccki. l^ath,,^, 11, pag. 220. 

Petr. Bles., pag. 794 et 795. 

Eut, Eccles. Paris.t tom. V, pag. 597. 

Hi«(. Eccle$. Pari$.^ tom. U, pag. 153. 

Ibidem. pag. 281. 

Bi$i, Sancti Hartini a Campis. p. 489. 



17) Hi$t, EcclesiiB Pari$., t. Ifl, p. 73. 

18) Ibidem, 1. 11, pag. 221. 

19) Hi$i. Sancti Marlhd a Campi$, p. 108« 
[20) Hi$t, Eccle$. Pari$.y t.II, p. 22K 

21) Ibidem, p. 222. 
(22jPetr Bles.p. 788. 



55 



NOTITIA. 



5i 



bus capHulo Parisiensi praebcndam ei \icariani« 4 dit (34). In cbarlulario Calensi morliciiiii jus pro 



quam facla compositloiie ipsi contulerant Genove- 
fani(83). 

Multa eUam alia Ecclesi» Parisiensi bona contu* 
lity quomm iniuitu capitulum anniversarium ei as- 
signavit (24), pro quo ipse 60 solidos Parisienscs 
apud Brunellum largitus est, et clericis chori 40 
libras Parisienses adrcditus rei gratia comparandos 
an. 1204« episcopatus octavo. Concessit eodem ab- 
batiae Autonii Parisiensis easdem immunitates, 
qulbiis csterae Cisterciensis ordinis abbatise gau- 
dent (25). Decimam de Soiseio pro 30 libris Pa^ 
risiensibus emit anno 1204, mense Junio, a 
Guipone de Caprosia. Nense eodem donavit ca- 
pcllam S. Nicoiai monialibMS de Footel ad opas 



decimis de Pompona concessisse legitur mcnse 
Aprili. Ejus curis et opera ad metropoUtanam Tu- 
ronum sedem boc anno evocatus est Gaufridus de 
Landa archidiaconus Parisiensis. 

Tanta aquarum diluvies mense Decembri facta 
est, quanta nusquam visa aut iiudita Parisiis fue- 
rat : Odo itaque solemnem ad B. Genovefam indixii 
supplicationem, ciijus ad majorem basilicam delatis 
reliqiiiis imminutae sunt aquse. Mense eodem Mat- 
tbaeus comes Bellimontis concessit Odoni locum in 
quo sanctns Dionysius carcere detentus ferebatur, 
qui dicebatur capella S. Catbarinae, haud longe ab 
ecclesia S. Dionysii de Carcere situm, ea lege ut 
comes unum, Odo vero diios sacerdotes ibi insti^ 



infirmariae. Capellaniam a Guiberto fundatam, a so ^ (uerent, quod concessit Odo, qui inibi capellam so- 



vero doiatam pro anniversario H. Bituricensis ar 
cbiepiscopi fratris sui instituit in capella sua de S. 
Clodoaldo, episcopatus octavo. Approbavit eodem 
aliquot arpennos terrae presbyterio Capellse prope 
Parisios faciendae coiicessos. Fundatam Sancii Ilo- 
aoraii ecclesiam confirmavK (26). Fecii potestatem 
Gaidoni de Caprosia exslruendae ecclesiae et do- 
landae in vico de Lois, et capellae in vico de Meen- 
eouri(27). Donaium excepit a Guillelmode Fir- 
■litaie feodum en Port-rois^ ad instituendas ibi 
monlales (28). Anno i205, episcopaius octavo, ca- 
nonicorum*S. Marcelli residentiam ad rectam lincain 
ordinavit (29). Collegium quoque canonicorum de 
Campellis emendavii,ciijus praebendas ad augendum 



lemniorem erexit, quatuorque capellanos in ca ser- 
vituros instituit anno 1207, mense Aug., episcopa- 
tus decimo (35); atque haec sunt iniiia ecclesiae 
Sancti Symphoriani. Instituendus capellanus de 
Grousiaco committitur Odoni a Guillelmo de Gar- 
landa mense Apr. Astitit roense Julio clevationl 
corporis S. Benedicti apud Floriacense monaste- 
rium. Batam babuit mense Augiisto aedificatam a 
Sangermanensibus capellam apnd Clioisiacum. Con- 
tentionem inter capitulum Sancti Germaiii Antis^ 
siodorensis et domum S. Trinitatis exoriam menso 
eodem dcfiniit (36). Festum sancti Bernardi primi 
Clarevallensis abbatis in Ecclesia Parisiensi datis 
hanc in rem stipendiis cclebrari primus instituit in 



Dei servitium ex undecim viginti duas fecit (30), ^ craslino S. Bartholomaei apostoli (37). Decimas 



qnod a sumnio pontiflce statutum jam fuerat iii Kal. 
Januani,poniilicatusvii. Emit decimam deOrceaco 
ei de Maodesior a Burchardo de Orceaco (31). 
Guidoni Fossaiensi abbaii recognovit nullum prae- 
judicium monasterio oriturum ob ponlemquero in 
poriu qni diciiur Olins fleri perroittebat abbas. 
Cessit monachis de Diogilo jus parocbiale vallis 
Derltndi tnno 1205, qui vicissim episcopo cesserunt 
quod anno 1205, episcopatus nono, assignavit ec- 
elesiae sancia: Genovefae, unuro modium bladi in- 
fra festum Omnium Sanctorum in grangia corum 
de Goaessa. Confirmavit anno eodem legata eccle- 
siis Parislensibus a Malciooe regis camerario (32). 



omnium novalium tam facicndorum qiiam foctorum 
aliis non assignatas in dioecesi Parisicnsi capitulo 
concessit (38). Una cum Hugone decano aliisque a 
sede apostolica dcputatis judicibus ratam habuit 
compositionem inter roonachos Sancti Dionysii et 
moniales de Footel initam super prioratu de Argen- 
tolio VII Kalendas Septembris, eademqiie die ter- 
minata tandem est lis (39) quae inter episcopum 
Parisiensem ei monachos S. Dionysii inerat pro 
monasterio Argentoliensi, quod ex judicum senten- 
tia remansit prioratus a S. Dionysio dependens, 
episcoporum vero et archidiaconorum jurisdiciloni 
subjectus, cujus rci gratia abbas et monaclii as* 



Prlrous auctor monosierii Portus regii merilo cen- q signaverunt episcopo sex modios bltdi apud Hcr 

blaium, quomm unum ad mandaturo 50 paupeniro 
singulis annis faciendum assignavii capitulo Odo 
(40), qui cum maxlme necessariam esse cancellaril 
Ecclesiae Parisiensis et academiae residentiaro agno- 
scerei, statutum super ea cum decano et capitulo 
Parisiensibus confecii anno eodem, quo et Remcnsi 



semlus esl Odo (33), quippe qiil curo Matbilde de 
Gtrlanda uxore Matthaei de Marliaco e diversis 
donationibus praesertim a Monmorenciaca familia 
faciis hoc fundavit coenobium pro virginibus, anno 
1266, quod sicut et tbbatiam Sancti Antonii eodem 
toiio A. tbbati > Cisterciensi ordintnda tradi • 



(23) Hist. Eccles, Paris. II p, 225. 

(24) Petr. Bles. p. 792. 

{25} Hist, EccUs, Paris., i. II, pag. 209. 

(26) Ibidem, t. Ili, pag 76. 

(27) Ibidem, t. H, p. 226. 

(28) Ibidem, t. H, pag. 225. 

(29) tbidero, p. 226. 

(30) tbidero, p. 228. 
(ii) Ibidcm, p. 250. 
(32) Ibidcm, p. 295. 



(33) HisL Ecclesia Paris., p. 225. 

(34) Ibidem, t. II, p. 209. 

(35) Petr. Bles., p. 792. 

(36) Hist, Eccles. Paris., t. MI, p. 74. 
(37)Petr. Bles.,p.789. 

(38 Ibidero, p. 791. 

(39) Hist. Ecclesim Paris.,i. H, p. 72. 

(40) Petr. Bles., p. 790; Hist. Ecclesim Partf., 
II, p. 502. 



.W ODONIS DE SOIJACO PARIS. EPISC; M 

arditeiMSCopo deAiiicto, alier arcliidiaconus eccle. A adhuc malura, natus quippe antios 40 aut i«, sed 
.-, ^ laboribus fractus, viam univers» caniJs Ifigrcssus 



•ue Parlsiensis Albericus, procuranle imprimis O^ 
dorie, suflTeclus est. Phllippus rex aiuio 1207 Odoni 
indulsit, ut 60 laiilum librse pro tallia ab hominibus 
Ecclesise Farisiensis solTeraitur, quando regalia in 
manus regias devenirent, dedaravitque ex summa 
2iO librarum , quae uUra prsedicum post obitum 
Mauritii fuerat exacta, nullum deinceps episcopam 
vel Ecclesiam Parisiensem passuros delrimentum, 
Quaedam adhuc boc anno ordinavit pro (Hsclesia S. 
Germani de Derenciaco (41), el probavit donaiio- 
nem faclam Sangermanensibus apud Bulenvillers a 
liilone, Aiio TheobalJi Cocherelli. Denique vigilan- 
tia illa pasloralis, quam super universum gregero 
suum cxhibuit, maxlnie elucei In egregils illis sta- 



est III Idus Julii, anno 1208, et quia ecclesiae mvt^ 
gna ex parte a decessore Mauritio constmctje quasi 
coronidem posoerat, miiUaque bona eonttrterat, 
vdut ipsius fundator et beneractor m medltullio 
chori primus episcopdrum Parisiensium sepnltus 
est sub fieneo sepulcro pontiOcis efflgiem exbibente. 
cnm his versibus cifcum hiscriptis : 

Quem ealhedrw dtcormt konor, qu»m tmuftdt WitttSp 
Qnem morum gramtai, hic jacel Odo §Uu$* 

Prwtulis hujut eral^ quoili habenl hwc tempora raro^ 
Ment tincera^ manus munda, pudica caro. 

Lehibut hic lenit, loga nudis^ victus e^enk, 
Yita fuit juvenit clnra, probaAa untt^ 



tuli5, qiiae non soluni ad suo) diocceseos informa- ^ ^'* texcenteno CitritU^ ^artoque bis awio, 

iionero, verum ctiam ad tolius Ecclesiae uiililatem 

condidit diiabus in synodfs, quae pluribus ad (Idem 

ms. codicis S. Yictoris Parisiensis naevis expur* 

gata, typisedita sunt auctoritale Francisci de Har- 

lai, Parisiensis archiepiscopl, an. 1674. 

Quanti autem pro exiroia sapientia Odonero face- 
rel, satis aperte ostendit summiis pontifex Iiino- 
rentliis III, ciim plurlma mngiii momenti negotia 
ad Ipsius arbitrium remisit ; verbi gratia cum eum 
nna curo Blichaele de Corbolio caiionico Parisicnsi 
judicero fecit cujusdaiu controversise, quae verteba- 
tur inter Stephanum episcopum Tomacensem et 
Bemarduro de Iiisula pro quadaro praebenda eccle- 
siae Tornacensis ipsi Bernardo a CoelesUno 111 con- . 
cessa. Ilunc etiaro arbilruro constituit Idem |nno- 
centius inter Lingonensem episcopiiro et capitnlum 
ipsius libro i Epistolaruro decreuliuni, cap. Cum 
o/tm« Eidero dirtgit caput 5, ex parte de eorpore vi- 
tiati$t ubi alt Michaelero presbyterum, qui leprse 
vitandae causa sibi virilia aniputaverat, posse altari 
nlnistrare. Odoni adhuc committit inquisUlonem 
et examen super vita et roorlbus electi Caroeracen- 
sis eodem libro priino DecretaUum. Epistola sic 
iucipit : t Eam de diseretione lua flduciam obtine- 
roua, ut si quaudo tibi committimus quae ad hono- 
rem divinuro ct utilitatero eecleslasticam pertinere 
noscuutur, gratia et timore postpositis satagas pro- 
movere. In bac parte nobis coadjutor existens, qui 



Tredecimo Julii transtit Odo die, 

De eo Necrologium Pansiensis ficdeslae : c m iim 
JhIII de doroo Sanciae Mariae obilt domnus Odo de 
Soliaco, episcopus Parisicnsis, qui dedU nobis 
stationem panis, vmi et caraium in festo Pentecos* 
tes reddendam ; Instltuitque ut natale saneti Sl^ 
phanl deinceps solwne celebraretur in ecdesia 
tantum Parlsiensi ; et ut singuli clerici, qul in 
mlssa responsum vel alleiuia in organo iriplo vcl 
qiiadruplo decantarent, sex dt^narios annuatim per- 
ciperent super prspositura Parlsicnsl. Dedit et 
clericis cbori, non vero canonicis, qui in Circuro- 
cisione Doroinl noclomis intererunt, tres denarios ; 
singulis autetn pueris duos denarlos in redUibiis 
capitil perciplendos. Dedit insuper clericis raatuti- 
nararo roedietatem oblationiim cracis, qoae prove* 
nlunt sexta feria in Passione Domlni. Iiistituititem 
quod festuro beati Bernardi Claraevallensis deinceps 
celebretur in dimidiiim duplum in Eeelesia Pari- 
siensi ad xiii. Kal. Septembris, et ad hoc assigiM** 
vit decimaro, quaro emerat apud Buch. Praeterea 
dedlt unuro roodium bladi annuailm percipiendimi 
In declroa, quaro haboit de pace Sancti Dionysif, 
ad faciendum mandatum per manum siiocaitoris» 
qui ministrabU nccessaria In mandalo, et si qaod 
fuerit residuum, erit succentoris. Deditel unuin 
palllum, duas cappas, unam casnlam curo dalinah- 
tica et tanica e samicio, et aU>ain parataiu cum 



ex injmictae servitutis officio secondom propbetam D siola et maniptilo parato ct amiciu, et missale ad 

debemus eveUere el plantare quae in ecclesla Dei 

evellemla fuerlnl et plantanda. > fixstat tomo I 

Anecd.^ col. 669, epistola Adaroi abbalis Persen- 

niae ad Odonem Parisiensein eplscopnm scripta, 

qoae loU est de amore et humiliute. Sub fineni 

gratiasei agU de cbaritateduabus pauperculls mu- 

lieribus teropore farois iuipensa. Legiiur quoque 

toroo I Amplitt. Collect.y col. 1014« A. monachi 

(ejusdem forlasse Adami) ad Odoneni epistola, quem 

arguit quod suae dioecesis pfcsbytcpis UlUas im^ 

posuerit, aliaque nonnulla ei insinuat et exprobrat. 

Derouro Odo postqnam egregll et sancti pastoris 
'paries.lmplevisset per annos circiter undeciin, aelaic 

(41) tiist. SanctiMartini a Campis, p. 297 



servitium roajoris alUris, et psaUeriom ad ser- 
vitium cbori, et bassaniuin cunt crystallo, pai- 
lium paratuin cuin aurifrigio, librum ordlnarium, 
sandaUa et caligas et tapetum epistopale ; insuper 
et iroaginem beatae virginis octo marcharum ar- 
^enti ad reponendum sacram succiiitorium. SUUi^ 
lum esi autem a capilulo, quod ejus annivecsa* 
rium solemniler ad majus altare celebraretur ca- 
nonicis choram tenentibus. Conces&it autem capi- 
tulum sacerdotem altari sancli Slepbanl deservieii- 
tem, quicumque fuerit, in distribuUone Canonicis 
parem esse. • 
Praeclara quoque Odonis meulio cst ad huac 



n 



STMOOICifi GONSTITUTIONES. 



M 



dieiD ftpnd scriptores coaetaneos : in Telere Mar- A honeftiatisqae ac justHi» pr«e^ sedatores. Ipso 



tyrologio dieitur beneractor singularis ecclesi», 
cit{us vigilanlia solers in gregis custodia facile de- 
prehenditur ei saflctissimis constttutionibus, aliis- 
que pneceptis synodalibus de septem sacramentis. 
De eo clironicon Antisnodorense : i Odo Parisien- 
sls episGOpus obiil vir «mulalor virtutis, et vilio- 
mm egreghis insectaior, qui inter caetera bona qiii- 
bus enituit, id babebat phaBcipuum, quod in itene- 
fleiis eedesiasUcls confercndis, non ad genus, non 
«d Mmis, non ad preces, sed ad mores scientiam'* 
que respiceret, nec uisi dignos ad dignitates eccle- 
^S^s prorooveret : binc est quod ejus studio 
Girflleliins ad Moricensem, GaufHdus ad Turo- 
nensem, Albericusad Remensem arcbiepiscopa 



prsterea satageote ac suggerente aetum esl, nl 
dominus papa principes et populos perGalliaseoa- 
citaretad debellandam Albigensiimi b«reliconuD 
perfidiam. » Legendus Stepbanus eptstola il8« «M 
celebratur Odo a nobilitate generis, hpnestatet a«* 
ctoritate dignitatis esl et prudentia. EistaiH nd 
eum Petri Blesensis eplstolaB 160 et 227, praeter 
eam de qua in superioribus. Ei his autem omnibus 
liqaido constnt quam temere Rigordus libro De 
gestU PMlippi Augustif et sanctus Antonius tomo 
XYH, cap. 9, scripserint Odonem a M auritlo de- 
cessore suo moribus et vita longedissimilem fuisse, 
cumab omnibus sui aevi scriptoribus inter cele« 
berrimos, sapientissimos ac piissimos sui tempo* 



tum promoti sunt, quonim prior Caroliloci abbas ^ ris antistites annumeretur. Quam l)ene hanc in 
exsiitit, aiii duo Parisienses archidiaconi sibi in- rem observavit Antonius Pagi (42), scriptores 
vicem snccesseront, viri insignes actimentcs Deum, quandoque calamo abuti et falsa narrare ! 

(42) Tom. IV, p. 715. 



ODOMISDE SOLIAGO 

PARISIENSIS EPISCOPI 

SYNODICiE CONSTITUTIONES 

(Mansi, ConciL, XXII, 075.) 

In nomine sanct» Trinitatis incipiunt prohibitiones et preecepta observanda ab omnibus 
sacerdotibus, data a venerabili Odone Parisiensi episcopo. 



Cap. 1. De modo et tempore celebrandi sgnodum. 

I. Fit Jovis in luce synodus qumproxima Luew. 
Lux Jovis hae replicat tertia Pascha sequens, 

1n principio synodi, antequam cantetur, Ven^, 
ereator Spifitus, qnaeratur utrum praesentes sint 
abbates et sacerdotes qui tenentur synodo inter- 
esse. Et hoc facto incipiat episcopus alu voce, 
Veni creaior; quo finito dicantur orationes, his 
precibus praecedentibus, Pater noster ; Et ne nos, 
etc. Benedicamus Patrem^ etc. Post parlum^ etc. 
Latamini tit Dommo.etc. Fiat pax, etc. Dominus 
9o6tsciim, etc Oratio, Omnipotens- sempiterne Deus^ 
qui dedisti famutis tuis, etc. Actiones nostras^ qua- 
sumuSf Dominey elc. Deus qui salutis aternw, efc. 
PropUiare, quaisumus^ Domine , nobis famuUs tuis 
per sanclorum tuorum, quorum corpora vel reliqui(B 
in ecclesia praesenti requiescunt^ merila gloviosa^ ut 
eorum pia intercessione ab omnibus semper protega- 
fmur adversis. Infirmitatem nostram^ quxsumus, 
Domtrae, respice^ elc. Deus a quo sancla desideria , 
eit. Per Dominum, eic. Finitis orationibus resi- 
debunt, et legetur lectio ; qua lecta fiet sermo. 

(45) Id e^t,venani apcriri faciat qnispiam adsan- 
guinem eliciendum prseteitu morbi,utlortccriminis 



C Cap. U. De eodem. 

I. Finito sermone, licentiabitepiscopus laicosd 
scliolares, et alios clericos qui non debebunt sy- 
nodo interesse. Hoc faclo, legantur praecepta sy- 
nodi. 

i. His expletis, dicantur capitula quae sunt ad- 
denda, ct in fine districie praecipiatur ut serventur 
sacerdotibus. Deinde se(|uuntur preces pro neces- 
sitale locorum et personarum. 

5. Districte praecipitur sacerdotibus iil jejuni 
intrent synodum ; in jejunio enim debet fieri d 
oralione. 

4. Districle prsecipitiir ut indutt albis et slolis 
intrent sacerdotes synodum illam, quae cclebra- 
tur teiiipore paschali ; illam vcro quae (it Septembri» 

D superpellioiis tantum et stolis. 

5. Prohil>etur sacerdotibus, ne causas addncanl 
ad synodum, aut aliqua ne^olia quae non pertlnent 
ad quosdam, et ne sibi tunc minuatur (45), cum 
dcbent synodo interesse, probibelur. 

6. Praecipilur districlius , ut omiies presbyteri, 
inaxime curam animarum habentes, veniant ad sy- 

.nlicujus conscius absens synodo, contumaciae non 
damnctur. 



90 0D<H«18 D£ SOLIAGO PABI5. EPISC. 

nodum ; el si gra?! IniniiiUle ddciUi. aut alia ne- A Caf. V. CspUula d€ $ucramenio aliaru. 



<!» 



eessiute hieviubtli, yenire non poluerint, suum 
eapellanum milUot, aut elerieum, loeo suo. 

7. Pnecipiior in eundo et redeundo a synodo bo- 
neste ambulent presbyteri, et bonesU quaerant bos- 
piiia, ut in eis circumspecie se babeaiit, ne status 
ctericorum veriatur in contemptum et opprobrium 
popuio. Praecipimus in yirtute Domini nostri et DeU 
ei obedientise, ut bonor maximus ei revereniia de- 
biia singulis sacramentis sanct» Ecdesi^, praecipue 
a s^icerdotibus et clericis, exbibeantur, ei ut laici 
similiter exhibeant in quantum sacerdotes moneani 
eos et exbortentur. 

Gap. III. CapUula baptismum langemta. 

!• Baptismus cum reverentia et bonore celebre- 
tur, el cum magna cautela, sub bac forma : N. ego ^ 
baptizo Uf in nomine Palris , et Ft/it, el Spiritus 
iancti. £i caveal maxime in distinclione verborum 
ei In prolatione» in quibus tota virtus consislit sa- 
cramenti et salus puerorum. Etin Romano sub ea- 
dem forma doceant frcquenter sacerdotes, laicos 
baptizare debere pueros in necessiiate; et posi 
inundationem ea faciant sacerdotes pueris quae so- 
lent lleri post immersionem. 

2. Pro baptismo nihil omnino ante exigatur, sed 
post laudabilis consuetudo exigi potesl. 

3. Foutes sub sera clausi custodiantur propter 
soriilegia. Chrisma similiter ei sacrum oleum sub 
clave servetur. 



i. Summa reverentia et bonor maximus sacris 
aluribus exhibeatur, et maxime ubl sacrosan- 
ctum corpus Dominl reservatur et missa eele- 
brctur. 

2. Linteamina aluris et indumenta saepe abluan' 
iur, ad reverentiam et praesentiam Salvatoris nostri 
et totius curi» cmlesiis, quse cum eo praesens ad- 
esi quoiies missa celebraiur. 

3. Galices quibus inflrmi communicaniur deco- 
rentur, et mundi custodiantur, ut devoiius commu- 
nicent infirmi. . 

4. AmpuUuIae vini et aquae in minisierlo aluris 
mundae ei integrae babeantur; similiter ampullulas 
cbrismaiis et olei sancti. 

5. Non permitUnt presbyteri diacones (com- 
minatur episcopus eis qui hoc non servani) de- 
ferre infirmis sacrosanctum corpus Domini , nisi 
in necessitate 9 cum sacerdos absens fuerit; sed 
semper sacerdos cum magna reverentia et maturi- 
Ute deferat in pixide eburnea bene clausa, propter 
casum, et cum lucerna praecedente,|canUntes (44) 
septem |»aImos pocnitentiales cum iiUuia pro In- 
firmo, eundo et redeundo. Si longa via fuerit, ad- 
dant quindecim psalmos et alias orationes : fic 
enim debiium persoWunt infirmo, et audienies in-^ 
viUnt ad exbibendam Deo reverentiam et honorenk 
ei orationem. 

6. Frequenter moneantur laici ut, ubicun- 



4. Semper sacerdos interroget laicum diligenter, q que viderini deferri corpus Domini , statim ge- 
cunn in necessiute baplizaverit puerum, quid dixe- 
rit ei quid fecerit. Et si invenerit laicum discrete 
et modo debito baplizasse, et formam verborum in 
Romano integre protulisse, approbet factum : sin 
autem non, bapiizet puerum modo debito. Et bic 
est modus : Petre, $i es baptizatusy non te baptizo ; 
si non es baptizatus^ ego baptizo /e, etc. 

5. Ad elevandum parvum de fonte, tres ad 
plus recipiantur ; quod enim amplius esl , a malo 
est. 



Gap. IY. Capitula de sacramento confir' '^ 
mationis, 

I. Sacerdotes frequeiiter moneant popuium ad 
conflrmationero puerorum. 



nua flectant Unquam Domino et Creatori suo, 
ei junctis manibus» quoadusque transierit,. 
orent. 

7. In pulcbriori parte alUris cum summa diligen- 
tia et boneslate sub clave sacrosanctum corpus Do- 
mini custodialur. 

8. Nulli clerico permitlatur servire altari male 
ornato [F. nisi more servaio] in majori ecclesia» ul 
lusi in superpellicio Aui cappa clausa. 

9. NuUus bis in die missam audeai celebrare» 
aut cum duplici introilu , nisi in magna neces- 
siute. 

iO. NuUus antequam matutinas dixerit canonicas, 
ei Primam , praesumat absque aliqua necessiute 



2. Post baplismuin debelsuscipi sacramcnlum D celebraremissam. 



confirmationis. 

3. Quod si conflrmandus adultus fuerit, confitea- 
tur prius, ei posiea confirmetur. 

4. Saepe dicatur laicis ne exspcctent diu ad con- 
firmandura pueros adventum episcopi, scd ducant 
eos ad eum, nisi adesse audierint prope ; et quod 
possent nomina mutari puerls, si velint, in conflr- 
matione, aut si visum fuerit expcdire. 

5. NuUus sacerdos conflrmare aut conseccare 
virgtnes praesumpserii; soUus episcopi est confir- 
mare, virgines consecrare, ecclesias dedicaref or« 
dines dare. 



il. Ad borasbeatae Virginis semper tertius versus 
dicatur, capitulo, ut observat H. S. Naria mater 
gratiae, et cantentor In ecelesia cura nota ei de- 
votione, vel in regendo an cavendo. 

Gap. VI. Capitula de confessione. 

1. Sacerdotes circa confessionera maximam cu- 
ram adhibeant et cautelam, scilicet ut diligenter 
p^ccata inquirani; usitata, sigiUatim ; inusiUU , 
non nisi a lohge per aliquam circumstantiam , sic 
tamen ut ex peccatis detur materia confltendl. 

2. Ad audiendum confessiones communiorem 
[o/. eminentem] locuuf in ecclesia sibi eligant sa* 



(44) Sacerdoicm inUlIigit cum comiie clerico el aliii quolquot adciinL 



61 



STNODlCii: CONSTITUHONES. 



cerdoles,m coiminiiiitcriboiiiiHbn8vid«rl posslnt; A inquirant nomina pertonarum cum quimis pecca- 



el In locis abditis, aut extra eocleslam, nullus re- 
dpiat conressiones, nisi in magna necessiiate tcI 
infirmitaie. 

5. In conressione babeat sacerdos TuUum bumi- 
lem, et oculos ad terram, nec aspiciat Tultum con- 
fiteutis, ma\ime mulieris, causa debitae honestatis, 
et patienter audiat quae dixerit in spiritu leni- 
tatis, et ei pro posse suo pluribus modis persuadeat 
ut conflteatur integre ; aliter enim dicat ei nihil 
Talere. 

4. Ittcestum faciens^ defiorans^ aut homicida^ 
Pontificem quceras ; papam, si miseris ignem. 
Saerilegust patris percussor^ vel Sodomita , 
Si pereussisti clericum^ Simonve fuisti. 

5. Sacerdotes majora reserreul majoribus in 
confessionibus, sicut bomicidia, sacrilegia, peccata 
eontra naturam, incestum et stupra Tirginnm, in- 
Jectiones manuiim in parentes,T0ta Tracta, et hujus- 
modi. 

6. Sunt tria in quibus nullus babet potestaiem 
absoWehdi, nisi doniinns papa tcI ejus Ticarius , 
nisi in necessilale , sciiicet in injeclione ma- 
nuum in clericos Tel quosTis religiosos , in incen- 
dio , per quam senlentiam sunt Tocati Simoniaci ; 
nibilomlnus tamen talijim rei remittendi ad episco- 
pum. 

7. Iii dubiis semper conressor consulat episco- 
pum aut sapientes Tiros, nisi ex necessitate ; quo 



B 



Tcrint confiientes, sed circiimstantias tantum et 
qualitatcs; et si eonfitens indicaTerit, arguat eom 
confessor, et secrelum illud teneal sicut confitentis 
peccatum. 

i5. Nuilus ira, tcI odio, tcI etiam metu mortls 
in aliqua audeat rcTelare confessionem signo toI 
Tcrbo uliis, generaliter T.el specialiter, ut dicendo : 
c Ego scio quales estis. i Ct si rcTelaTerit, absque 
misericordia debet degradari. 

IG. Omnes preecipiant instituia jejunta senrari, 
ut jejunium Quadragesims, Quatuor Temporum , 
Vigiliarum, nisi ex magna et rationabill causa 
conlra fiat, et scxtae feris; exdebito euim tenentur 
facere talia jejunia. 

Cap. VI!. Capituta circa matrimonium. 

i. Blalrimonium cum honore et reTcrentia cele* 
bretur, nec cum risu et joco ; nec conlemnatur, 
etiamsi secundae et terti» flant; autequam fiat, 
semper tribus Dominicls aut iribus festiTis diebus 
aeque distantibus, qiiasi tribus edictis, perquirat 
sacerdos a populo sub pcena excommuuicationis de 
legitimitate sponsi et sponsae qoi debent conjungi, 
et ante fidem datam de contrabendo matrimonio, 
et ante haec tria edicta nullus audeat aliquo modo 
matrimonia celebrare. 

2. Prohibeant firmit^r laicis, per excommunica- 
tionem, sortilegia fieri ; malefici quoque et celantes 
consanguinitatem et alia impedimenta niatrimonii. 



rum consllio certificatus, solTat securius aut liget, {;; Totum, ordinem, consanguinitatem, afflnitatem. 



maxime praelatos siios. 

8. Audita confessione, scmper confessor inter- 
roget confitentem si Tclit abstinere ab omni mor- 
Uli ; aliter Tcro non absolTat eum, nec injungat ei 
pconitentiam, ne inde confidat , sed nioneat ut 
itenim faciat quidquid boni poterit, ut Deus cor 
illius illustret ad pcenitenlinm. 

9. In injungendis parTis poenitentiis sibi caTeanl 

sacerdotes; secnndum enim qualitatem culpsc et 

possibilitatem confilentis debet esse qiialitas pcc- 

nitentia!; alioquin quod minus est requiretur ab 

eis. 

10. Cum furto raptus^ eum fenore Simonis actus^ 
De sic possessis eteemosyna fit ab ipsis. 



disparem cultum, compaterhitatcm, quae tanlum 
quatuor a matrimonio excludit pcrsonas, compa- 
trem, commatrem, filiolum, et fratrem et sororem 
spirihialem, scilicet, filium tcI filiam patrini [Sttppl. 
excommunicati publicentnr.] 

5. Nullus sacerdos audeat perficere matrimoniitm 
in casu dubio, inconsulto episcopo, sed ad eum sem- 
per referat omnes roatrimonii dubielates, si opus 
fuerit. 

4. Probibetur districte sub poena suspensionis ne 
ullus sacerdos aut capellanus exigat aliquid ante 
benedictionem nuptialem, siTe pro testimonio fc- 
rendo, sItc pro matrimonio celebrando, occasiune 
ferculorum quae debentur pro nupliis; celebrato 



il. In furto, rapina, usura, fraude sibi Talde D jutem matrimonio recipiat fercula sua, et exigal, si 



caTeant sacerdotes : non alias injungant poeniten- 
tlas, sciiicet missarum, eleemosynarum, et bujus* 
modi, priusquam reddiderint ; non enim tale Air 
mittilur peccatum, nisi restitualur ablatum. 

i2. NuUus missas qiias injunxerit celebret, nec 
trlcenarium nec annuale, el pro minus nullus trien- 
naleet quinquennale. 

13. Frequenter presbyteri moneant ad con- 
fessionem, et praectpue abjnitio Quadragesimae 
Instanter pr»cipiant Tcnire generaliter ad con- 
fessionem. 

i4. in confessione caTcant aibi confcssores ne 



necesse fuerit, sicuti consuetum est. 

5. Prohibeat sacerdos in ecclesia publice sub 
excommunicatione ne alter conjugum transeat ad 
religionem, aut recipiatur nisi per episcopum. 

Cap. VIII. De sacramento extremm unctionis (45). 

i. Cum rcTerentia deferatur eleum sanctum ad 
infirmos, et eos ungant sacerdotes cum magno ho- 
nore et orationum celebritate quae ad hoc sunt ordi- 
natae, et nibil inde penitus exigatur, sItc a paupere, 
siTC a dlTite : sed si quid gratts datum fuerit» gi^jiitis 
acciplant. 

i. Ad sacramentum extremae unctionis moneant 



(45) Vlile concHium Nannetensc» cap. 4« 



63 



ODOMIS DE SOLUCO PARIS. EPISC. 



64 



popaluni saccrdoies» non Uolum divUes et senes, A 9. Non perioiUanUir 'praedicaU>rc9 super arcas 

ted pauperes et juvenes orones tcmpore discreUoniSy 

maxime a qualuordecim annis et supra, el ad omnes 

ccmmuniter» ut se paratos exbil)eant, cura necesse 

fuerit. 

3. Doceant flrequenter populum hujusmodi sacra- 
roenlum licile ilerari, et sape recipi, scilicet in qua- 
libet magna inflrmitate unde melus esl morlis ; et 
post susceptum licite reyerti ad opus conjugale eum 
qui convaluerit de inflrmilate. 

4. Librum qui dicilur Manualis habeant singuli 
sacerdotes parochiales, ubi conUnetur ordo servilii 
extrems .uncUonis, cathecbismi, baptismatis et bu- 
jusmodi. 

5. Habeanr singuli Canones poenitentiales , et 



celebrare, nec pulsare campanas per vicos, nec 
loqui in ecclesiis, nec praesentare reliquias, sed tan^ 
tum deferant ferenda, et sacerdotes pro illis loquan- 
tur. 

iO. Exbortentur populum semper presbyteri ad 
dicendam Orationem Dominicam» et Credo tn Dettntf 
et salutaUonem beatae Yirginis. 

11. Moneant semper popuium, et maxime mulic- 
res, ne faciant vota sua, nisi cum magua dcli- 
beratione, et assensu virorum, et consiiio sacer- 
doluni. 

12. Nullus sacerdos vel capellanus teneat in 
domo sua aliqua occasione mulierem, nisi sit mater 
aut soror, aut talis de qua visum sii episeopo quod 



ordinarium ofiicium Ecclesias, secundum usum et ^ careat omni suspicione iuhonesta. 



modum qui servaiur in ecclesia majori. 

6. Moneantur sacerdotes ne tesiamenta sua ordi- 
nent per manum laicalem, et ipsi frequenter prohi- 
beant laicis ne sua tcstamenta faciant sine praesen- 
tia sacerdoUs, dicat episcopus quod non faciant eis 
In unum (46). 

Hie incipiunt communia pracepla iynodalia. 

i. Praecipitur sacerdolibus ut omnes rediius et 
possessiones ecclesise scribant iii missalibus suis, et 
probibetur penilus presbyleris et parocbianis ne de 
his quae sunt ecclesiae aut presbyleris alienani ab 
etclesia, nisi per consiliuin episcopi. 

2. Probibetur districte ne pro inlerragio corpus 
sepeliri difleratur, sed post sepulturam extgant lau- 
dabiles consuetudines. Idein dicimus de similibus. 

3. Quicunque reaediflcaverit in coemeterio excom- 
municetury si principaUs pars domus per se ceci- 
derit. 

4. Tribus diebus continuis vocetur excommuni- 
candus, et nisi jusUiiae se obtulerit, et fldem dede- 
rit quod veniet ad diem sibi assignataray ac diem 
adversario nnntiaveril, excommunicetur : et ex- 
communicatus niillo modo absolvatur, nisi modo 
a majori, praeterquam in arliculo mortis, et tnnc 
tamen data cautione, quod stabit judicio Ccclesiae, 

3. Presbyieri super cilationibus faciendis credant 
bis qui dederint fldem ; sed super excommunicaUo- 
nibus faciendis non credant sine liiteris. Seiitenlias 



13. Probibetur penitus universis sacerdotibus 
ludere cum deciis, et interesse spectaculis, vel cho- 
reis assistere, et intrare tabemas causa potandi, el 
sine amictu, scilicet cappa vel pallio vel superpelli- 
ceo, el comite clerico vel laico intrare domos aiie^ 
uas, aut discurrere per vicos et plaleas, et ne ha- 
beant cappas alatas et yestes inordinatas omnino 
prohil>etur. 

14. Nulius clericus vel regularis accipiat deci- 
maiQ de nianu laici, nisi per manum episcopi. 

15. Nullus clericus fldejubeat Judaeo vel fenera- 
tori, nec obliget pro pignore aliquo modo ornanienta 
ecclesiae vel libros Judaeo. 

Q 16. Nullus recipiatur ad praedicandum, nisi sit 
authentica persona, vel ab episcopo vel arcliidia- 
cono missus. 

17. NuIIus clericus faciat jusjurandum anlequam 
fucrit episcopo pra^sentatus. 

18. Frequenter moneantur laici ut non reiineanl 
decimas, quas in periculum animarum suarum re- 
Unent. 

19. NuUus ciericus potest sibi retinere decinas 
jure hasreditario posscssas; sed auctoritaleepiscoirf 
possunt clerici fructus reclpere, ita tamen quod 
semper iaborent, et quod ad ecdesiam revertan- 
tur. 

20. Die Dominica pra^cedente, synodum sacerdo- 
tes qui capellanos non habent in snis parocliiis, 



audacter fcrant, latas districte servent, ut citius ^ semper inquirant piiblice In ecclesia si qui siiii 

inflrml in parocbia, ei terlia sequenti die visitenieos, 
si aliqui fuerinl infirmi, etiam non requisiti, ct 
faciant quidquid fuerit ad salutem animarum, ne 
mora quam facturi sunt in synodo fiat occasio peri- 
culi ; eorum nibilominus tamen etiam saluti procu- 
rantes provisionem, quam solent facerc per capel- 
lanos vicinos qui remanent, et diaconos proprlos. 

21. Sacerdotes die octavo semper renovent sacra- 
menta ad fontem benedictuni oleo et chrismate, ei, 
sanctam eucharisUani, ne vetustate aliqui ad indc- 
Totionem moveri valeant aul errorem. 

22. Si ncgligentia eYeneril ut, praeleclo Canoiie 



quam sententiae deflciant, nemini parcentes, aui 
limore, aut amore, nec pro absolulis eos habeant, 
nisi eis bene constiterit. 

6. Mortuae in partu scindantur, si infans cre- 
datur vivere ; tamen si bene constiierit de morte 
earum. 

7. Sacerdotes audito parochianorum suorum obitu, 
fitaUm absolvant eos cum psalmis pro derunctisy el 
collecta. 

8. Item inhibetur ne faciant designationes eccle- 
siarum in manu abbatum, vel quorumlibet patrono- 
rum, sed in*manu episcopi vel praebU sui. 



/46) Loeus hic corrnptus est, et decst quidpiam. 



65 



SYNODICiE CONSTmjTIONES. 



et pcrdcta consecratione, nec vinum nec aqua repc- j^ quam sanguinis, et vini puri, aliquantam ab e&- 



riaturin calice, debet statim infundi utrumque, et 
sacerdos reiterabit consecrationem ab illo loco Ca- 
nonis : Simili modopostea quam ecmatum est. (Luc. 
xxii), usque ad flnem, ita tamen ut illas duas cruces 
omlttat quas singulariter feott super panem. Quod 
si de slmplice vlno vel de aqua sine vino flat con- 
secratio, vinum reputatur pro sacramento, sed 
aqua non reputatur; et ideo ista negligentia de 
aqua posita sine vino, m^jor, et majori poenitenUa 
emcndanda est. 

25. Sl quid ceciderit de sangnine Domini super 
corporale, rescindendum est ipsuro corporaie, et in 
loco reliquiarum observandnm ; si palla aitaris inde 
tincta fuerit, rescindenda pars illa, et pro reliquiis 



puendo abslineanl ; et si absUnere non possunt, in 
piscinam hoc facianl suaviter et urbane : vinura 
autem poUus rubeum ministretnr in calice, propter 
simililudinem albi vini cum aqua. 

9Q. Prohibetur distrfcte sacerdotibus ne habeanl 
secum prolem qaam in sacro ordine susceperinl 
propter scandalum ; et ne in suis domibus babeant 
scaccos et aleas vel decios, omnino prohibetur. 

5(K Prohibetur districte sacerdoUbus ne accipiac 
gazeras vel admodiationes, nisi de decimis, qno- 
niam esset species ncgoUationis, et ne haboant fn 
pallis sttis pecias nisi blavi vel nigri coloris. 

51. Similiter praecipitur presbyteris quod immo- 
bilia de bonis ecclesi» acquisiu ecclesiis suis tan^ 



servanda. Si super infulam, casulam, vei super B tummodo legent (nam de jure aliud faeere non pos» 



all>am dccurrat, similiter fiat. Si super quodlihet 
▼estimentum , coroburenda est pars ilta, et pulvis 
in saorarium reponendus es^ ; si vero in terram 
«leciderit, lingenda est terra ; est tergendus et ra- 
dendus locus ipse, sive lapis» sive lignum, sive 
lerra, et pulvis in sacrario reponendos. 

24. Porro si in ipsum sanguinem musca, vel 
aranea, vel aliquid tale ceciderit, quia non sine 
vomitu et periculo corporis atiquando sumi potest, 
igne cremandum est, et tunc sauguis Domini suma- 
tur; iilud tamen quod intus cecideril prius debet in 
calice vino perfundi, et quanto cauUus fleri poterit, 
ablui, et postea super piscinam comburi, et illam 
abiuUoneffi sacerdos sumat. Quod si de corpore ^ 
Domini super quodlit)et aliud vesUmentum, non 
incidatur, sed vino abluatur, ei a minlstro sumatur 
vinum ipsum. Quod si in [/*. id] primo datum reji- 
dtur, prout diligenUus poterii recipiat, et conjun- 
ctuffl cum vino m calice sumatur ; sed integrum 
sumi non poiest, eo quod ore alterius projectum 
est. 

2$. Reus autem hujus negligentiae, et qui cum eo 
particeps fuorit culpae, competenU subjaceat disci^ 
plinae ; si autem supra lignum vel lapidem ceciderit, 
niodus supradictus de sanguine Domini tenendus 
esl. 

26. Prohibeiur sacerdoiibus ne nimis fesUnent 
venire Parisios occasionc synodi, et nc magnam 
faciant Mioram sese visiiando et reficiendo tam in D 
via quam in civitate. Quidam enim iter arripiunt 
praecedenti Dominica, veladie Lunse, summo mane, 
et moram factunt usque ad sequentem Dominicani, 
et magnum imminet periculum saluU animarum. 

27. Dislricte praecipitur ut quitibel sacerdos ba* 
beat in cetebratione missae, propier mundiUam 
vestimentorum circa aliare, unum manutergium. 

28. Prsecipilur presbyteris ut cum in Canone 
missae inceperint : Qui pridiej tcnentes hostiam, ne 
etevent eam statim nimis alie, ila quod possit ab 
omnibus videri a populo, sed quasi ante pectus deti- 
neant, donec dixerint : Hoc est corpus meum (Matth, 
xxvi) ; et lunc elevent eam, ut possit ab omnibus 
videri; et post talem susceptionem tam corporis 



sunt); de mobilibus vero suis raUonabile faciant 
legatum. 

52. Itero prsecipilur sacerdotibus ut frequeuter 
Dominicis et aliis fesUvis diebus in aliqaa parte 
serroonis proponant fldeliterpopulo Symbolum fldei, 
et eis diligenter distinguant articulos fldei, et in 
singulis conflment populuro, auctoritatibus et ra- 
Uonibus sacrae Scriptane pro posse suo propter 
hapreticos. 

55. Sciatis quod excommunicaU sunt omnes illi 
in synodo qui fldem dederqnt vel acceperunt de 
celandis matrimoniis ; et excommunicatio ista reci- 
tetur in parochiis a singulis sacerdotibus. 

54. Prohibetur sacerdotibus ne habeant capella- 
nos habentes cappas manicatas, sicut nec ipsse per- 
sonae debent habere ; prsecipitur enim omnibus ha« 
bentibus ecclesias ut ad singula tempora ordinum 
se ordinandos offerant ; et hoc inlelligitur in jura- 
mento quod fecerunt. 

55. Iteni praecipitur sacerdotibus districtissime» 
et sub poena magnas emendae, ut cuslodiant prae* 
ccpta synodalia quae scripta sunt in libellis suis. 
Quidam enim, licet jam elapsi sint tres anni ex quo 
praedictos libellos faabuerunt, ita sunt negligenies, 
quod nondum habent pixidem ebumeam, nec labcr- 
naculum ubi reservetur cuin honore corpus Domiui, 
nec fontes sub clave, nec chrisma vel oleum in 
aiiqua capsnla. 

56. Prohibeant sacerdotes ne flantcboreae, maxime 
in tribus locis : in ecclesiis, in coemeteriis et in 
proccssionibus. * 

57. Probibeant sacerdotes per excommunicatio- 
nem, el maxime tempore vindemiarum , singulis 
dlebus Dominicis, ne aliquis Christianus retineat 
apud se marcbum vindcmiarum, quem Judaei cal- 
cant aliquo modo, propter illam horribilem imniun- 
ditiam quam in conlemptum sacramenU altaris 
faciunt; et si remanserit, detur porcis, vel expan- 
dant ad opus pro firoo. 

58. Prohibeant per excommunicationcm saepe ne 
camiflces permittant Judseos laniare cames saas, 
nisi totum deUneant Judaei. 

59. Item districte praecipitur presbytcris ne ho- 



07 ODONIS DE SOUACO PARIS. EPISC. 6$ 

8tia8, licel non sacraUs, dent pueris uUo modo; et A Heres post puerperium veniunt ad purificationem. 



inhlbetur ne cdebrent sine caligis. 

40. Iteni probil)etur di8tricte ne sacerdotes cultel- 
lum porteot cum^cusplde, nec clerici eorum. 

41. Item districte prohibeiur sacerdotibus ne 
permiltant praedicare aliquos ignolos sive illittera- 
tos, etiam exlra ecclesiam, sive in viis, sive in pla- 
teis, sive in aiiis locis parochiae su» ; et saepe de 
Dominicis diebus sacerdotes moneant, et etiam sub 
poena excommunicalionis inhibeant parochianis 
suis ne tales audiant, propter pericula haeresum et 
errorum quos seminant. 

42. Item districte praecipitur presbyteris quod mo« 
neant parochianos suos et parochianas, quod pro- 
videant Ecclesi» Parisiensi, quae muUum indiget 
albis, et siolis, et toallis» et hujusmodi. ^ 

43. Item moneani sollicite et assidue parochianos 
8U0S ut in Albigenses haereticos se accingant, et ite- 
rum eamdem habebunt indulgentiam quam alias 
habueruut. 

44. Item moneant presbyteri sub poena excom- 
niunicationis omnes illos qui crucem habuerunt, et 
votum suum non sunt prosecuti, quod crucem suam 
et proponant resumere, et portent. 

45. Item praecipitur omnibus presbyteris quod 
excommunicent in generali omnes illos qui fecerunt 
conspirationes contra presbyteros suos vel contra 
eccleslas suas. 

46. hem praecipitur presbyteris ut cum aliquis 



dent eis tantummodo panem benedictum, et corpus 
Domini eis nullo roodo propiuent, nisi expresse 
petant, et prius confessae fuerint. 

51. Item moneant presbyteri parochianos suos in 
conressionibus et in praedicationibus suis ut saltem 
semel in anno peregrinando visilent ecclesiam Pa-. 
risiensem. 

52. Praecipitur districte omnibus presbyteris ut 
pro domino rege faciant specialem commemoratio* 
uem, quando poterunt. 

53. Itein praecipitur presbyteris quod singuli scri- 
bant nomina parochianorum suorum confratruui 
Ecclesiae Parisiensis, et etiam scribanl pro quanto 
quilibet est confrater. 

54. Item praecipitur presbyteris ne recipiant 
capellanos sine conscientia episcopi vel archidia- 
coni. 

55. Item pnecipitur presbyteris quod nihil exiganl 
a parochianis suis, eo quod testimonium danl pro 
eis, quando debeiit matrimonium contrahere. 

56. Item prohibetur dislricte ne diaconi ullo 
modo audiant confessiones, nisi in arctissima ne- 
cessitate ; claves enim non habent, nec possunt 
absolvere. 

57. Praecipimus omnibus decanis quod inquirant 
de caetero, et in scriptum redigant nomina omniuiu 
presbyterorum qui in decanaiibus suis decedent« 
eaque deferant ad synodum recilanda, ut oremus 



confitetur eis se fidem dedisse alicui muiieri de ma- q pro eis, et moneantur singuli presbyteri ut faciant 



triroonio contrabendo cura ea, et post fidem datam 
cognovit eam, non dent ei licentiam contrahendi 
cnm alia, quoniam sequens carnalis copula cum iHa 
cui fidem dedit malrirooniuro confirmavit. 

47. Item distriete praecipitur presbyteris, et sub 
excomnmnicatione, ue aliquos matrimonio clande- 
stino conjungant vel benedicant. 

48. Item excommunicentur omnes illi qui faciunl 
se conjungi clandestine, autbenedid, et^omnes ilii 
qui intereese praesurount sacerdotes. 

49. Ilem praecipltur presbyteris ut, quoties du- 
bium erit quando aliqiia jejunia vel processiones 
institutae fieri debent, sicut in festo sancti Marci, 
petant a decano loci, et sine ejus consilio ea facere 
non praesumant. 

50. Item praecipitur presbyteris ut quando mu- 

(47) Malehas consCitutiones Binius rctiilit ad Gre- 
gorii Vlll pontificaium, qiii obiit an. 1187, cum 
Odo Parisiensis episcopua non fuerit nisi post no- 



servitium speciale : hoc enim libentissime debent 
facere, quia, cum decesserint, fiet similiter pro eis. 

58. Item districte praecipitur presbyteris omni- 
bu8 quod excommunicent ter in anno, 8cilicel in 
Pascha, in Nativitate Doinini, et in festo Ecclesiae, 
omnes illos qui scienter celant feuda Paris., el 
orones illos qui sciunt super hoc aliquid, niii illud 
revelaverint Parisiensi episcopo vel ejits manda- 
tario. 

59. Iiem praecipimus singulis presbyteris quod 
annuatim, idque in crastino S. Trinitatis» anntver* 
sarium omniuni coniratrum B. Mariae per totam 
Parisiensem dioecesim celebretur. 

(60) Praecipimus ut moneantur non Judaeis praC' 
^ stare rotas, secunduin quod praeceptum est ; alkH 
quin compdlantur per excommunicationem (47) 

vem ut miniroum annos. Mauritio enim successitt 
qui auno demum obiit 1196. 

Gabr. Cossaet. 



K 



STATUTA ET OONATiONES. 



70 



ODONIS PARISIENSIS EPISCOPI 
STATUTA ET DONATIOiNES PIJE. 



(Ex Append. ad Opera Petri Blesensis ed. Pelri de Gussanvilla, p. 778 et seq. passim ; et GaUia CAf> 

$tiana^ t. YU. Inslrum., p. 79 el seq., 1227.) 



1. 

Charta Odonii qua concessit ecclesiiB Sancti Victorii 
Pariiiensii annualia semiproibemlarum Ecclesias 
Parisiensis. 

Ex annalibus mss. Sancti Yictoris ad ann. il97.) 
Odo, Dei gratia Parisiensis episcopus, omnibus 
ad quos prassens scriptum pervenerit, xternam in 
Domino, salutem. 

Quanto venerabiiis eeclesia Sancti Yictoris fam» 
suae sinceritatem et bon;e opinionis odorem sua- 
vius cireumquaque diffundit, in qua fervor reguia- 
ris observantise non tepescit, sed per Dei gratiam 
de die in diem gratiora percipit incrementa, tanto 
etiam et fratres ibidem divinis obsequiis mancipa** 
tos uberiori charitate debemus amplecti, et eorum 
tranquillitali et commodis specialibus imminere. 
Licet autem eidem Ecciesis annualia vacantimn 
pnebendarum in Parisiensi Ecclesia a prsedecesso- 
ribus uostris Parisiensibus episcopis fuissent olira 
pia liberalitate concessa, et munimentis auihenti- 
cis conflrmata; tamen multoties contingebat, ut 
dimidia prael>enda vacante, et eo qui dimidius ca- 
nonicus exstiierat integrato, ecclesia S. Yictoris 
privaretur. Attendenles igitur eamdem ecclesiam 
concesso sibi beneflcio minus rationabililer defrau- 
dari; et inteliigentes diinidiam vacarepnebendam, 
quoties de inlegra prsebenda dimidia canonicus in^ 
vestitur, prassertim cum juxta consnetudinem Pa- 
risiensis Ecclesiae, dimidiam et integram pariter 
habere non debeat, et integra praebendt dimidiari 
non possit : habita super hoc pleniori deliberatione, 
el communicato pmdentum vlrorum consilio, prae- 
fata ecclesia S. Yictoris concessimus de conniven- 
tia Parisiensis capituli et assensu, ut cum a nobis 
vel successoribus nostris dimidio canonico prae* 
benda integra conferetur, ecclesia S. Yictoris pri- 
mo anno dimidiae pncbendae beneficium annuale 
sine diminutione percipiat, sicuti et integrarum 
annualla praebendarum percipere consuevit. Ut igi- 
lur praescripta concessio perpetuae robur obtineat 
firuiitatisv eam praesenti scripto sigilli nostri im- 
pressione munito fecimus commendari. 

Actum anno Incarnati Yerbi 1197, pomificatus 
noslri anno primo. 



A U. 

Litteroi Odonis efnscopi Parisiemts, pro abolendo festo 
Fatuorum^et restittienda solemnitateeireumcisionis 
Domini. 

(Anno 1198.) 

[Ex Chartulario illustrissimi domini Joannis Bap* 
tistae deContcs, decani Ecclesiae Parisiensis. Charta 
156). 

Odo Dei gratia episcopus, H. decaniis, R. cantory 
Mauricius, Heimericus et Odo archidiaconi , Galo, 
succentor, magister Peirus cancellarius, et magi- 
ster Petrus de Corbolio, canonicus Parisiensis, om* 
nibus ad quos praesens scriptum pervenerit,aetemam 
in Domino salutem. 
Cum dominus Petms, S. R. Ecclesiae titulo Sanctae 

l^ Mariae in Yia>Lata cardinalis, in partibus GallicanU 
legationis oflicio fungeretur, super corrigendis qui-* 
busdam quae in Ecclesia Parisiensi audierat corri- 
genda , mandatum suum nobis sub hac forma por» 
rexit : 

c Yenerabili in Christo Pa(tri et amico charissimo 
Odoni, Dei gratia episcopo, et dilectis suis H.decanoy 
R. caniori, Mauricio, llamerico, et Odoni archidia- 
conis, G. succentori , magistro P. cancellario« et 
magislro P. de Curbolio, canonico Parisiensi, P. 
d^vina miseratione Sauctae Mariae in Yia Lata dia- 
conus cardinalis, apostolicae sedis legaius , salutem 
et sincerae dilectionis affectum. Quanto nobilis Pari- 
siensis Ecclesia in regni capite et urbe tam celebri 
conslituta , de cujus plenitudine omnes accipiunt, 

C puriores radios circumquaque diffundit , et ubique 
terrarum famosiiis praedicatur, tanto ad ordinaudum 
ipsius Ecclesiae statum , et exstirpandum penitus 
quod ibidem sub praetextu pravae consuetudinis ino- 
levit, uberiorem oportet maturitatem et diligentiam 
adhiberi» ut de cujus foute ferc ad universa mundi 
climata scientiae rivuli derivantury vitae et honesta- 
tis poculum degustatur ; et ubi litteraturae viget 
magisterium , ubi morum elegantia reluceat caeteris 
ad exemplum. Sane cum in partibus Gallicanis lega- 
tionis officium exsequentes , in ipsis visitationis 
nostrae primordiis :.d eamdem Ecclesiam veniste- 
mus » ex fideli relatione quamplurium didicimus 
quod iu festo Circumcisionis Dominicae in ei^km 
Ecclesia tot consuevemnt enormitates ei opera fla- 



71 



ODONIS DE SOLIACO PARIS. EPISC. 



gilioea commi.li, quod locum sanclum, in quaglo- A cessione tcI canlu ad ecclesiam adducalur, vel ad 



liosa Virgo gratam sibl mansionem elegit, non 
solum foeditate verborum , vcrum etiam sangiiinis 
effusione plerumqne coiitingil inquinari; et eateaus 
adinventio tam periiiciosae temeritatis invaluit » ut 
sacratissima dies , in qua mundi Redemptor voluit 
circumcidi, festum Fatuorum nec immerlto genera- 
liter consueverit appellari. Allendentes igitur quod 
in eis diebus calamitatis et luctus, quos turbalio . 
temporum el terrarum, et praecipue desolatio terrae 
Orientalis, graviori perfudit amaritudine, potius 
debemus orationibus et lacrymis indulgere, quam 
bujusmodi vanilalibus et turpitudinibus deservire ; 
Tolentes etiam a sanctuarjo Domini omnem spurci- 
tiam et occasionem contaminationis excludere,auc- 
toritate legationis qua fungimur, districtius inbibe* ^ 
mus ue in Ecclesia vestra de caetero in praescripta 
solemnitate a quibuslibel aliquid attentetur quod 
clericalem professionem non deceat , aut videatur 
Del reverentiae derogare ; sub intermlnatione ana- 
Ihematis problbentes ne deinceps sub consueta 
enormitate eadem agatur solemnitas. Yobis quoque 
cadem auctoritate districte praecipiendo mandamus 
ut in liac parte Dei timorem et solam honeslatem 
habentes prae oculis, ita praedictam solemnitatem, 
dllatione et occasione cessantibus,ordiiiare,et quod 
resecandum videritis , resecare curelis ; ne circa 
cultum Ecclesiae vei statum clericum aliquid possit 
honestati contrarium deprehendi. Si quis autem 



domum suam ab ecclesia reducatur.In choro autem 
induet cappam suam, assistentibus ei duobus cano- 
nicis subdiaconis,et lenens baculum cantoris, aste- 
quam incipianturVesperae, Incipiet prosam : LmU' 
mur gaudiis; qua Gnita episcopus, si praesens fue- 
rit, vel decanus, absente episcopo, vel capellanui 
episcopi, utroqiie absente, incipiet vesperas ordi« 
nate et solemniter celcbrandas; boc addito, quod 
Responsorium et Benedicamus, in triplo, vel qua- 
druplo, vel organo potcrunt decamari; ati^nin t 
quatuor subdiaconis indutis cappis sericeisRespon- 
sorium cantabitur.CompIetoriiim ordinate et solem- 
niter cantabitur. Pulsato autem unico classico ante 
Matutinos, sicut in summi$ soleoinitatibu8« Matutint 
ab episcopo, vel decano, vel capellano incipianiar 
ordine debito COnsummaodi, boc adjecio quod ter- 
tium et sexUim Responsorium in organo , vel in 
triplo, vel In quadruplo cantabuntur. Cantor Malu- 
tinorum Responsoria ordinabit. Missa similiter cum 
caeteris horis ordinate celebrabitur ab aII<iuo prae- 
dictorum, hoc addito quod Epistola cum farda 
dicetur a duobus in cappis sericeis , ct postmodum 
a subdiacono : nihiloniinus perlegetur Responso- 
rium et Alleluia in triplo, vel quadruplo, vel organo 
in cappis sericeis cantabuntur ; et .erunt in roissa 
quatuor procedentes.Yesperae sequentes sicut prio-. 
res a Lwtemur gaudiis habebunt inilium ; et canta- 
bitur Laiabundut^ loco hymui. DeposuU quinquies 



contra formam vobissuper hoc constitutam temeri- q ad plus dicetur loco suo; et si captus fuerit bacu- 

tate qnalibet venire praesumpseril , ipsum nostra 

freti auctoritate , ab officio et beneflcio, et insuper 

ab introHu ehori et capituli suspendatis, et tandiu 

pro suspenso habeatis , suspcnsionem capitulo 

denuntiantes, donec de praesuniptione sua satisfac- 

tionem exhibeat competeoteiu. Nihilominus etiam 

omnes illos eidem sententiae vinculo praecipimus 

Innodari, qui se occasione prohibitionts hujus aut 

constltullonis vestrae a servitio Ecclesiae in vigilia 

vel in die solemnitatis ejusdem malitiose duxerint 

subtrabendos.Quodsi omnes his Cxsequendis nequi- 

verint interesse, aut si forte, quod absit! aliquis vel 

allqul vestrum etiam praesentes se super his discor- 

des exhibuerint, vos, frater episcope, cum decano 

etreliquisde praenomlnatis quod vobis Injungimus, D 

adimplere celeriter et exsequi procuretis. i 

Nos Igitur, inlellecto et cognito quod praescripta 
solemnltas Dominicae Circumcisionis minus regula- 
riier ageretur, volentes in statum canonicum revo- 
eare quod In seandalum Ecclesiae temere noscitur 
pnllulasse, auctoritate praefati legati, adhibtta matn- 
ritate consilii, supradictam solemnitaiem ordinavl- 
rous m huno modum : In vigilia festlviiatis ad Ye- 
speras campanae ordlnate sieat in dnplo slmplici 
pulsabuntur. Cantor faeiet mairieulam in omnibus 
ontinate; rhjrthmos, personas, luminaria herciarum 
nisi tanluin in rotis ferreis , et in penna, si tamen 
vohierlt ille qul cappam redditurus est, lleri prohi- 
bemus; statuimus etiam ne dominus festi cum pre* 



lus, flnito Te Deum laudamus^ consummabuntur 
Yesperae ab eo a quo fuerint inchoatae. Ultimum 
similiter Completorium ordinate dicetur. Per totum 
festum in omnibus horis canonici et cterici in stallis 
suis ordinate et regulariter se habebunt. Inhibemns 
igitur ne ordinationem istam aliquis perturbare 
praesumat : et qui eam observare noluerit, senten- 
tiam incnrrat in pra^misso authentico domini cardi- 
nalis expressam. Ut autem institutlo ista firmior 
in posterum perseveret, eam praesenti scripto sigll- 
lorum nostrorum imprcssione munito commendarl 
feciroos. 
Actnm anno incarnati Yerbl ii99. 

in. 

Aliw Ulter<e ejusdem Odonis Parisiensis episcopi, jpro 
solemnitale Circumcisionis Domini et sancti Ste- 
phani, 

(Anno 1199. 

[Ex magno Paslorali Parisicnsi.] 
Odo , Dei gratia Parisiensis episcopus , omnibus 
ad quos pagtna praesens pervcnerit, in Domino saln- 
tem. 

Ad hoc nos, licet immeritos, in hujus pnelatlonis 
oflicio dispensatio voluit divina constitui, ut ad 
diviiii cultus ampliflcatlonem siudiosius debeamus 
intendere, et quae cqntra honestatem ecclesiasticam 
in domo Domini minus regulariter pullnlasse nove- 
rimUs, exsMrpare.Cum igitur Domlnicse circumGi- 
sionis veneranda solemiiltas olim in Ecclesia Pari- 



73 STATUTA ET DOiNATlONE^. 74 

ftiensi minus regnlariler agereiur, ei iub praelextu A ptum ad Grroitalem roajorem fleri et sigilli noslH 
make consueludints ad lant»* dissolutionis esset pnccepimus impressione muniri. 

Actum anno incamationis Verbi 1199 , pontif. 
nostrl anno tertio. 



redacta pernieiem, quod pleruroque ipsa die enor- 
mitates abominabiles el opera conlingeret flagitiosa 
committi, tandem domino Petrot Sanct» Mari^ in 
YiaLata diacono cardinali, tunc.in partibus nostris 
legationis oflicium exsequente, cura ei de praedictis 
excessibus et enormilatibus conslilissel, solemtiita- 
lem ipsam per nos et quosdam de noajoribus Eccle- 
siae noslne voiuit ordinari. Nos igitur cum praedic» 
lis maadalo praefati cardmalis devotius assui*geu* 
les, el a sancluario Domini totius dissolutionis 
ciipientes eliminare maleriam , praediciam festivita- 
lis Circumcisionis, in qua el aclus nostri debent et 



IV. 

PhUipipus rex Odonem epiteopum a belH onerikui 
eximil, 

(Anno 1200.) 

[Ex magno Pastorali.] 

PniLrppus Dei gratia Francorum rex. Noverinl 

universi praesentes el futuri, qnod nos charissimum 

consangoineom el fidelem nostrum Odonem epi- 

scopum Parisiensem, iutuiiu diledionis qaam spe- 

cialiter hal)emus ad ipsum, occasione eliam cujus* 

bbia circumcidi, ordinarij curavimus, el qua rese j^^ conlumeli» eidem a servienUbusnosirisillata, 

a- *• ^^.Ai,^M^^ _, I A^i..i i^ 



canda credimus, resccare, sicul in scripto authen 

Uco super hoc coinposilo, el lam nosiro quam pra- 

dictorum sigillis muailo pl^eqius continetur. Ad hoc 

quoniam festivitas beati protomartyris Stephani 

ejusdem fere subjacebat dissolutionis et temeritails 

iiicommodo, nec ila solemniter, slcul decebal et 

fnartjrris merita r»5quirebaiA , iii Ecclesia Parisiensi 

consuev«ratcelebrari,nos,qui eidem martyri sumus 

specialius debitores, quoniain in Ecclesia Biluricensi 

paironum habuerimus, in cujus gremio ab ineunle 

alate fuirous nutrili : de voluntale el assensu dilec- 

lorum nostrorum Uugonis decani et capituli Pari- 

siensis, festivitateni ipsam |d statum reducere regu- 

iarem , e^mque mngnis Ecclesiae solemnUalihus 

adnumerare decrevimus ; statoentes ut in ipso festo ^^j[j.i^ 

lanturo celebrilatis agatur, quaiilum in cacleris fes- 

its annualibus fieri consuevit. Volenles igitur ut ex 

pnedictiH instUution.bus ejusdem Ecclesiae servitori- 

bus non solum spiriluale coromodum, sed etiaro 

lemporale provenial , in signuro devolionis , el ob 

ipsius prolomarlyris reverenliaro , singulis canoni- 

cis Parisieiisibus , vel clericis majori altari senrien- 

libus, qui in Nalali S. Slephani Matulinis uHerfue- 

rint, sex denarios Paris.* singulis vero dericis 

chori non canonicisqualuor deiiario8,singuUsautero 

pueris chori duos denarios, singulis eliam clericis 

qtii in missa responsum vel Ai(e/ttta, in organo Iri- 

plo seu quadruplo decantabunl, sex denarlos Paris. 

benigne coQferimus in praepositura nostra Parisien- 



quam audienles plurimuro doluimus, in persona 
sua tanturo quarodiu vixeril« ab omni exercilu ei 
equitationf^ absolvimus penitus, ol quiltarous tam 
tempore nostro , quani successonim nostrorum 
regum Franciae, salvo nohis debilo militum, quot 
idem episcopus tenetur mitlere in servitium no- 
sCruro. Quod ut ratum sil el firmuro, sigiUi noslri 
numimine el regii nominis caraclere lAferius anno- 
tato, praesemem paginam fecimus roborari. Aclum 
Parisius, anno Verbiincara. ncc, regni vero nostrl 
anno vicesimo primo, astanlibiis in palalio nostroy 
quorum noroina supposila sunl et signa, dapifero 
nullo Sig. Guidonis bulicularii. Sig, Mallhaei c%^ 
merani. Slg. Droconis conslabularii. Dala vacants 



Philipput rex confirmat U^rtaiem claustri 
Pariiienus. 
(Anno 1200.) 

In nomine sanclaeel individu» Trinitatis, ameii. 
Philippus Dei gratia Francorum rex. Nbverit unl- 
versilas praesentes pariler et futuri, quod noa li- 
benaiem et imrounitatem quam ecclesia el clau- 
slrum Parisiense temporibus praedecessorum no- 
strorum el nostro habuil ratam hahemus, approba- 
mus, el eidemecclesiai el clauslro conlirmamiis. Iia 
quod qulcunque praediclam ecclesiae claustn liber- 
talem vel imrouniutem infregerit, is cenlum libris 



si in perpeluum percipiendos. In festivitate vero o Parisiensis roouetae ecclesiae Parisiensi emendabil. 



Circumcisionis singulis clcricls chori non canoni- 
cis, qui Matutinis interfueriul, tres denarios Paris., 
eingulis vero pueris chori, duos deiiarios annuatim 
in redditibus capituli Parisiensis percipiendos dona- 
mus, et in perpetuum habendos concedimus , et 
snccessores nostros ad solvendos redditus supra- 
diclos in perpetuHm obiigamus. Verumlamen si 
praedictas solemjiitates ad anliquain enorroitatem, 
vel inordinatiqnem (quod Deus avertat) reduci forie 
comingerat , lam nos quam successores nostri ab 
eorum solutione reddituum penitus essemus iin- 
mttofs. 

Vi igitur quod pro divini cultus augmento sta- 
luitur perpetuo robore convalescal, praesens scri- 
Patrol. CCXII. 



vel si centum iibras reddere non potuerit, nos 
personam illam quae forisfactum fecit, si tamen in- 
voiiri possit, dlctae ecciesiae reddemus, sin autem 
universas res illius salvis lamen servitlls el con- 
suetudinibus, quasterrae debent dominis in quorum 
feoda sunl, et de quibus movenl quas ille tenebii 
qui forisfaclum fecerit, eidem ecclesiae raiione pnt- 
didae poenae tra<Iemus, et exponefldus absquc con- 
tradictione ad capiendum, donec ipsi ecciesl» sU 
satisfactum. Actum Parisius Verbi Incamali mcc, 
regni vero nostri anno xxi, dapifero nuUo. Sig. 
Guidonis buticuiarii. Sig. Malib»! eaMeraril. 
Sig. Drogonis conslabularii. Data vaeanlt eaoeel»- 
laria. 

3 



w 



TI. 



Odo Paritiensis epiteoput atterit donum Guidonit 
de Levit factum abbatia de Roca, 

(Anno 1201.) 

Odo Parisiensis episcopus onmibus ad quos prae* 
scHles litlerae pervenerint, in Doroino salutem. 

Noverint universi, quod conslitutus in nostra 
prassentia Guido de Levis, laudante et concedente 
Guiburge uxore sua, pro remedio animae sua: dedit et 
crmcessit in perpetuam eleemosynam Deo et fratri- 
bus de Nemore Guidonis duos modios* bladi in de- 
cima sua de 'Logiis, et tres modios vini in vineis 
suis de Marliaco annuatim percipiendos. Dedil etiam 
iisdem fratribus unam carrucam terrae, contiuuam 
ilii terne, quam olim ipsis in eodem loco contule- 



ODONIS DE SOLIAGO PARIS. CPISC. 7C 

A conventus Beati Victoris Parisiensis, talutem. 
Notum facimus quod cum in iis parocbialibus ec- 
clesiis quas babemus in dioecesi Parisiensi, iit olim 
in ecclesiis de Atheis, de Villaribello, de Vallejocosa, 
et sancti Pauli,.tam ego quam successores mei Pa- 
risiensi episcopo canonicum regularem ad curam 
auimanim praesentare teneamur, venerabilis pater 
noster domnus Odb Parisiensis episcopus de capi- 
tuli sui totius assensu, intuitu dilectionis, qua nos 
et ecclesiam nostram amplectitur, propria nobis 
liberalitate donavit in perpetuam et concessit, ut 
liceat mihi abbati et successoribus meis universis 
praesentatum canonicum quandocunique volueri- 
mus, inconsulto episcopo Parisiensi, et non requi- 
sito ipsius assensu, sine conlradictione amovere. 



rat, et praeterea grangiam, quam ibidem babebat. ^ ita tamen ut infra quindecim dies post amotioneui 



Caeterum de assensu A. presbyteri S. Nonni per 
manum nostram ordinatum esl et staiutum, quod 
fratres ipsius Ibci de nutrituris animalium suorum 
decimam non soivent presbytero S. Nonni, sed ab 
ipsius solutione liberi penitus erunt et immunes. 
Quod ut Grmum et stabile perseveret, prsesentem 
chartam ad petitionem praedictorum Guidonis, et 
A. presbyteri S. Nonni fieri (ecimus, et sigilli no* 
fitri impressione muniri. Actum anno Incarnati 
Verbi Mcci, pontificatus nostri anno iv. 

VII. 
Litteras Odonit tuper legitimatione liberorum domini 

regis tuueptorum de (ilia ducit Merania*, tempore 

papas Innocentii, 

(Auno 1201.) < 

[Ei chartQpbylacio regio Sanctae CapeHai Pari- 
siensis.] 

Odo, etc. 

Noverit universitas vestra quod nos vidimus au< 
tlieiilicum sanctissimiTatris nostri Innocentii papse, 
in quo coutinetur quod ipse fihum et filiam excel- 
leulissimi domini nostriPbilippi regis Franconim, 
quos ipse susceperat de Agnete filia nobilis ducis 
Merahiae,-legitimationis titulo donavit utnuUus ex 
natalibus eis defectus existat(48). Nosvero tanquam 
sacrosanctae 'Ecclesiae fiiii mandatum apostolicum 
liumlliter suscipientes, eosque legitlmos babentes, 
auctoritate apostolica, cujus in liac re mandatum 



iiiius pnedicto episcopo, aut successoribus ejus 
alium qriem volucrimus repraesentemus ad curam . 
Quod si aliquis de praedictis canonicis qui iu prae- 
falis ecclesiis praesenti et instituti ad curam deser- 
vient, episcopo vel suco^ssoribus ejus videbitur 
minus idoneus, et hoc ex parte episcopi mihi ab« 
bati fuerit nuntiatum, yel abbati qui pro tempore 
fuerit, illum canonicum sine contradictione qua- 
libet amovebimus, et alium quem voluerimus, sic- 
ut supradietum est, episcopo aut ejus successon* 
bus infra quindecim dies post amotionem iiiius 
praesentare tenebimur. In bujus rei perpetuam fir- 
mitatem, ;etc. Actum anno Incarnati Verbi mccii. 

: IX. 

Litterm Odonit epitcopi Paritiensit de tibi prtB" 
sentato ad curam parochice tancti Stephani de 
Monte per abbatem tanctos Genovefas Theobald^ 
tanctof Genovef(B canonico, 

(Anno 1202.) 

Odo Dei gratia Pariensis episcopus, omnibus 
praesentes litieras inspecturis, iu Domino salutem. 

Notum facimus, quod perAmauritium canonicum 
sanctae Genovefae de Monte, qui nobis tradidit Ut- 
teras Joannis, abbatis S. Genovefae apertas, ex 
parte ejusdem abbatis nobis fuit praesentatus TIieo> 
baldus canonicus S. Genovefae ad curam anima- 
rum de Monte, et idem Tbeobaldus curam anima- 
rum ejusdem parocbiae suscepit a nobis, et praeseii- 



stiscepimus, excommunicavimus et anathematiza- ^ tibus sacrosanctis Evangeliis et deosculatis ab eo- 
wus, ct a liminibus S. matris Ecclesiae sequestravi- 
nius omnes Hlos qui aliquo modo huic sanctioni 
apostolicae attelitaverint contraire vel in aliquo de- 
rogare. 
Actum publice Senonis anno gratiae 1201, mense 

Januario. 

Vlll 

Odo Paritientit epiteoput abbati S. f4c$orit faeil 

potestaUm presiytirote sws parochiis ad libitum 

umwmdi, 

^Anno 1202.) 

^roaibas In Cbristo fidelibus ad quos praesens 
•cfiptum itervenerit , Absalon abbas totusque 



dem, promisit nobis sicut episcopo Parisiensi in 
verbo sacerdotis et super ordincm suum justitiaim* 
obedientiam et fideiitatem, quandiu regeret paro- 
chiam memoratam. Hoc autem totum factum est 
Parlsius in capella nostra superiori, prjesentibus 
Archembaldo decano Bituricensi et magistro ior- 
dano socio ejus, Gaufrido de Lenda, magistro Lo- 
tberio, magistro' Bernardo, magistro Gaufrido de 
Pissiaco, roagistro • Nicolao Gregorio Rodulfo de 
Lineriis, Guidone arcbipresbytero, et Leodegaiio 
clerico ejus, Odone presbylero de Viceour, Pelro 
nepote Engolisroensis episcopi, Roberto Bituricensi, 



(48) Epistolam hmocentii 111 de legitimatieneliberorum ^bilippi regis vide inter Regesta Innocentii, Pm* 
troloqice tom. CC&IV, col. 1193. 



77 



STATUTA ET DONATIONES. 



78 



Pelro de Lineriis clerico, Nivelone Johanne clerico A triculariorum. Uanc itaque donaiionem ab eodeni 



niagistri LoClierii, Odone de S. Mederico, Willeluto, 
Escuacol, Jobanne Mauriito, tunc etiaui praesentato 
ab eodem Willebno, fratre Otranno, el fratre Petro 
de S. Lazaro. In cujus rei memoriam praesentem 
charlam sigilli nosiri fecimus impressione muniri. 
Actum anno Gratiae mccii, mense Junio, pontificatus 
nostri anno quinlo. 

X. 



LUter(P super compo$it'wne [imUum episcopaluum 
Beivacensii et Parisiensis, 

(Aniio m%.) 
[Ex chartulario Parisicnsi.] 
pBiLipptJs,Dei gratia BeWacensis, el Odo Parisien- 
sis episcopi, omnibus prsesentes litteras inspecturis, 
in Domino salutem. 

Notum facimus quod cum intcr nos contenlio ver- 
teretur super limitibos Belvacensis et Paiisiensis 
episcopatuum in loco de Moynel, a parte orientali 
prope caput Ecclesix ; tandem ad locum personali- 
t?r acces&iiinis, et in prsesentia nostra, et abbatuin 
Vallis Beat» Mariae, et Sancti Jusii, ct de Herine* 
riis, et roultorum aiiorum bonorirm virorum facta 
inquisitione diiigenti a vicinis utriusque episcopatus, 
pari voluntate et consensu limites distinximus, et 
mctas in hunc modum posuirous. Ad originem fon* 
iis de Moynel, qui est in stagno fratnim, primam 
roetain lapideani, secundam ei directo in Calceya, 
teriiaai in Campo subtiliori, quartam et uUimani 
sub quercu ex directo, quae est juxta nmrttm qui 
daudH hortos fratrum, et juxia quemdaro rivulum* 
qui emanat a fonie praedicto, ita quod id quod efii 
a parie Ecclesiae, est in episcopaiu Belvacensi : id 
quod est ex alia parie, est in episcopalu Parisiensi : 
caeteris ierroinis et limitibus cpiscopatuuro praedi- 
ctorum in eo statil manentibus, in quo erant. Quod 
uiratum permaneat et inconcussuro, praesentem 
chartam sigillorom nostronim muniuiine roboravi- 
inus. 

Actum anno incamati Verbi 1202, mense Novem- 
bri in crastino Sancti Martini. 

XI. 
Littera ejusdem Odonis de deeima de Espiers quam 
Adam de Monsterotio dedit quatuor matriculariis 
presbyteris. 

(Anno 1203.) 

[Ex Chariulario Parisicnsi.] 

Odo, Dei gratia Parisiensis episcopus , omnibus 

praesentes litleras inspecluris, iii Domino salutein. 

Notum facirousquod cum in Ecclesia nosira Pa- 

risiensi institiieremus quatuor perpeluos matricula- 

rios clericos, et ad instiiutiouem istam dedissemus 

in perpeluum de redditu nostro, et decanus et 

capituluro Parisieuse siroiliter de suo, dilectus noster 

Adaro de Munsterolo, canonicus Parisiensis, intuitu 

cbarUatis, dedit in perpetuaro eleemosynam eidein 

instiiutioni decimaro suam de Espieriis, quam ipse 

tenebat, et quatuor libras Parisienses annuatim 

perpetuo percipiendas In furiio de Loures^ ei Inde 

aedevestivit in manu nostra ad opus dicionim roa-' 



faclam laudaverunt, et ratam habuerunt, et se serva • 
turos fide interposita promiserunt Alix roater ejus- 
dero Adaro, et Helvis soror ipsius A. et Robertus 
Ferratus roiles inaritus ejusdero Hclvis. In cujus rei 
perpetuam firinitatem de consensu eorum praesentero 
chartam sigilli nostri fecimus muniroine roborari. 
Actum anno Domini 1203. 
XH. 

LUleriB ejusdem pro iiistiiuiione quatuor matrieuta' 
, rwrum sacerdotum in Ecclesia Parisiensi, 

(Aiino 120^.) 

[Ex Chartulario D. decani Parisiensis , charta 161.] 

Odo, Dei gratia Parisiensis Episcopus, universis 
Christi fidelibus ad quod prsseus scriptum perve- 
B uerit, aetemam in Doroino salulero. 

Quod pro divini cuUus augroento siatuitur, iitie- 
ris dignum est adnotari, ne facile ab huroana me- 
rooria processu teroporis per oblivionero deleatur. 
Hinc est quod taro ad praesentium quaro postero- 
rum notitiaro volurous pervenire, quod curo de con- 
sensu et voluntate capituli nostri in Ecclesia Pari- 
siensi quatuor matricularios decrevissenius instt- 
tuere sacerdotes, quoruro institulio ad nos nostros* 
que successores perpetuo pertinebit , dilcctus no- 
ster Adam de Musterolo canonicus ejusdem Eccle- 
siae de sua suorumque parentum salute sollicitus, 
et tam piae institutionis fructum attendens, ad eo- 
riimdem raatriculariorum sustentaiionein dedit, et 



^ concessit in perpetuaro eleemosynaro laudaniibus ei 
fide inlerposita ratnro hal)enlibus Alix niatre cjus- 
dero Adae et llelvis sorore ipsius Adae, et Robcrto 
Forli marito ipsius Helvis, deciroam de Espiers , ct 
quidquid juris habebai in tractu decimae, et qua- 
tuor libras Parisiensis monets in furno de Loures, 
anmiatim percipiendas, quam decimaro et furnuui 
jure haereditario possidebat : ita quod quisquis te- 
nebii Furauro illum, ienebitur reddere matricula* 
riis sexaginta solidos in Naiivitate Domini ei viginii 
solidos iu Pascba sine aliquibus matricuhiiiorum 
mlssionibus, vel expensis : si autem circa eroenda- 
iionem vel reparationero furni aliquid ab ipsis roa« 
iriculariiscontigeril expendi , licebU eis percipere 
et sibi retinere ciiin perrmentiis fumi, donec suro- 

H ptus in eodeni furao factos et redituro praedictaram 
quatuor integre perceperint. Sciendum praeterea 
quod nos dedimus et assignavimus praefatis matrl- 
culariis in perpetuiun septem libras Parisiensis mo* 
netae, quas Parisiense capitulum nobis et succeiso^ 
ribus iiostris annuatim solvere (enebaliir nomine 
pracbeodae, quam abbas et capitulum Sanctae Geno- 
vefae ratione compositionis inter nos et ipsos factae 
nobis dedisse et in perpetuum concessisse noscun- 
tiir. Et praeierea dedimus eis sexaginta solidos post 
mortero magistri Alberti annnatini similiier a capi- 
tulo, vel ab illis, quos capituliim ordinaverit ptr- 
solvendos pro vicaria ejusdem praebendae nobis a 
capitulo sanctae Genovefae colla^a et oronibos ad 
vicariam pertineniibus. Decanus autero et capi|u* 



70 OPONIS DE SOUAGO PARIS. EPISC. 80 

lum dederunt eisdem matriculariis decem libras A rint instituti, nobisque fidelitalis exblbuerint jora- 
Parisiensis monelae; ita quod tam Ipsas decem li- 
bras, quam praescriptas sepieni libras, et sexaginta 
solidos, quos supradiximus , sxpefatis malricula- 



riis annualim duobus terminis, scilicel in Pascha, 
et in festo Omniuni Sanctorum, solvere tenebuntur. 
Nos igitur ipsius Adae devotione pensaia, statuimus 
et ordinavimus quod duo de praedictis qualuor sa« 
rerdotibus in una septimana, alii duo in alia , sin- 
guli singulis diebus septimanaesuaeproanima, prae* 
dicii Adje, et animabus parentum, fratrum quoque 
et sororum suarum, et omnium illorum, qui bene- 
iicium istud adauxerunt, vel imposterum augmen- 
tabunt, missam defunctorum bona fide in eadem 
Ecclesia, et in altari, vel in altaribus ad boc sibi a 
cnpitulo dcputatis celebrabunt, et tam commenda- 
tioncm, quam trium lectionum vigilias dicent, ex- 
ceptis diebus Dominicis, et in fesiivitatibus Nativi- 
latis, Circumcisionis, Epiphanise, Passionis, Resur- 
rectionis, Ascensionis Domini, et Pentecostes, In- 
ventionis et Exaltalionis sanctae crucis , solemnila- 
libusbeatse Mariae, JNatalitiis apostolorum, Nativita- 
- tis beati Joannis Baptistae festivitate, beatae Marise 
Ifagdalenae, et beati Micbaelis, Natali beati Diony- 
811, depositione beati Marcelli, festivitate etiam Om- 
nium Sanclorum excepla, etNatali beati Stepbani. 
llli vero duo qui !n septimana non erunt, vigilias 
trium lectionum cum Yesperis in septimana non sua 
ier dicere tenebunlur ; in principio quoque, et fine 



mentum et bomagium fecerint « venire in capi* 
tulum, ibique fidclitatem jurare capitulo tenebun* 
tur, sicut matricularius laicus ab antiquo facere 
consuevit. Ibidem etiam iisdem matriculariis altare» 
inquo, sicut ordinatum est, celebrare debebunt 
dccanus et capitulum, assigfiabunt, et eosdem inve- 
stient de altari. Caeterum cum in Ecclesia nostra 
uuicus esset matricularius laicus ab antiquo, nec ad 
tanti sufliceret pondus officii, tres alios matricula- 
rios laicos eidem de assensu et voluntate capituli 
duximus a^juugendos in propriis personis Ecclesiae 
ser\ituros; quorum quilibet centum soUdos Pari- 
sienses, quandiu Andreas matricularius vixerit, de 
redditibus matnculariae percipiet annuatim ab eo- 
^ dem Andrea in Nativitate Domini , et in Nativitate 
sancti Joannis persolvendos mediatim ; cedente vero 
vel decedente Andrea, omnes redditus et proventiis 
ejusdem matriculariae inter matricularios qiiatuor 
laicos dividentur a^ualiter, eo excepto q^od major 
mairicularius qui antiqua libertate et immunitate 
gaudebi:, successor videlicet Andreae, ullra quartam 
portionem, quae ipsum conliiiget, tres modiotf el 
dimidium vini solus percipiet annuatim de undectro 
modiis et dimidio vini, quos percipiebat matricula- 
rius ab episcopo : Et prapterea sei sextarios bladi 
de dccem et octo sextariis bybernagii quos perci- 
piebat in granario episcopi, et insuper fercula quaa 
roatricularius in domo episcopi percipere consuevil; 



inissarum suarum, quaecunque sint pro ipso Adan p residuuin vero tam vini quam bladi , et omnium 



quandiu vixerit, et pro aliis viventibus, ad quos 
data haereditas pertinebat , specialeiu orationem 
cum secreta dicere tenebuntur prxdicti quatuor 
^acerdutes; qui vero propler infirmitatem, vel aliam 
necessitatem non poterit agere praedicia officia, 
providebit bona fide qui suppleat defectum suum. 
Quod si neglexeril , in illius sumptibus providebit 
^apitulum. Si vero aliquod istorum beneficiorum 
^lari non sacerdoti contigerit, portio beneficii, quae 
ipsi competeret, si sacerdos esset, dabitur pro rata 
teniporis ei, qui loco ejus dcserviet sacerdoti. Sta- 
tutum est etiam, quod nisi infra annum in sacerdo- 
lem fuerit ordinatus, tunc episcopus habebit pote- 
statem conferendi beneficium sacerdoti. Praefatt 



reddituum et proventuum tam collalorum quam 
inposterum, annuente Domino, conferendorum,per 
quatuor partes aequales inter quatuor matricularios 
dividetur ; omnes autem praedicti malricularii laici 
sicul et clerici instituentur a nobis : qui poslquam 
a nobis instituti fuerint, nobisque fidelitatem et bo- 
magium fecerint, in capitulum venire, et fidelitalem 
jiirare capitulo tenebuntur, quam ab antiquo ma- 
tricularius exhibebat : si vero major matricularius 
laicus circa servitium ecctesiae assiduitatem non 
fecerit, pro se servitorem idoneum providebit , qui 
cum tribus residuis matriculariis tam circa pulsa* 
tionem campanarum, quam alia, quae ipsis incum- 
bunt agenda , matricularii supplebil officiuro. In 



vero quatuor sacerdotes, cum a nobis vel a nostris D juramento sane matriculariorum ipsorum , quod 



successoribus fuerint instituti , se praedicla bona 
fide servaturos jurare in nostra vel successorum 
nostrorum pncseniia tenebuntur. Quod si infra de- 
cem dics post institutionem suam jurare noluerint, 
extunc se noverinl anathemati subjacere, si aliquid 
de praedicto b^neficio perceperint, anlequam dictum 
praestiterint juramentum. Sub eodeni etiam jura- 
inento quatuor sacerdotum comprehendelur quod 
ita diiigenter Ecclesiae custodiam observabunt ut 
omni tempore tam de die quam de nocte bona fidc 
unus eorum quatuor ad minus in ecclesia valeat 
inveniri, et quod duo illorum in ecclesia de nocte 
jacebunt : nunquam autem ecclesia de die claude- 
lur. Cum autem pnefati matricularU a nobis fuc- 



tam nobis quam capitulo exhibebunt, specialiter 
exprimetur quod ecclesiae custodiae ita diligenter insi- 
8tent,utomni temporetamdediequam denocte unua 
eorum quatuor ad minus, sicut et de sacerdotibus 
superius dictum est, in ecclesia valeat inveniri : el 
quod duo illorum in ecclesia de nocte jacebunt. Si 
quae vero alia sunt quae officio matriculorionim tam 
clericorum quam laicorum velimus adnectere, cum 
a nobis et a capitulo fuerint ordinata, redigentur 
in scriptum ; et matricularii eadem observare el 
facere tenebuntur. Quod ut perpetuam obtineal 
firmitatem, praesentem chartam fecimus notari , et 
tam sigifli nostri quam sigilli capituU muniminero- 
borari. 



81 STAT13TA ET DONATIONES. . 82 

Actum anno Incarnati Verbi 1404, pontificatits A glnta ^oliilos ejiisdcm monelx annuallm solvere 

tcnebantur. Ut igitur donatio Ista et concessio per- 



nostri anno septimo. 



ini. 



nstUutio anniversarii Odonis (acta a capitulo 
Parisiensi, 
( Anno 1204. ) 
^ [ Ex Magno Pastorali. 

Odo, Dei gratia Parisiensis eplKCopus, omnibus 
Adelibtts praesenles litteras inspecturis, in Do- 
niino salutem. . 

Notum facimus quod cum charissiini nostri H. 
decanus et oapitulum B. Marisc Parisiensis, anni- 
versarium nostrum instituissent in Ecclesia Pari- 
sfensis solemniter et perpetuo celebrandum, et ad 
hoc quadraginta solidos Parisiensis monetae in bur- 
sa capituli annuatim excipiendos benigne et libe- 
rallter assignassent : no^ ipsohim devotionem at- 
tendentes, in augmenlum pnefati beneficii dedlmus 
et concessimus in perpetnum capitulo meniorato 
seiaginta solidos Parisienses in censu nostro de 
Brunello annis singulis percipiendos. Sciendum au- 
tem quod lidem sexaginta solid! cum praefatis xl 
solidls a capituiOi sicut dictiim est, persolvendis in 
▼igilla et in die annirersarii nostri distribueulur 
canonicis B. Mariae, et clericis roajoris aliaris ser- 
▼Itio deputatis^ qul anniversario nostro intcrerunt. 
Caeteris vero clericis cbori B. Mariae dedimus xl 
libras Parisienses monetae ad reddiius comparan- 
dos, et tam in vlgilla quam in die anniversarii no- 



peluoroboreconvalescat, praesentem cbartam sigilli 

noslri feciinus imprcssione muniri. Actum anni 

Incarnati Verbi , mcciv ponlllicatus hostri anno vii 

XV. 

Donationes factce Portui regis. 

(Anno 1206.) 

Odo Dei graiia Parisiensis episcopus, omnibu 
pracsenles litteras inspecluris, in Domino salulem. 

Notum facimus quod cum dominus Matiba^us de 
Malliaco olim esset Hierosolymam profecturus, 
ipsc pro remedio animae suae, et animae Mathildis 
uxorts suae assignavit xvlibras annui redditus apud 
Mellentum, et posuit eas in nostra et ejusdem Ma- 
tbildis dispositioiie, ut eas assignarenius et confer- 
remus prout videremus expedire. Consilio iiaque 
bonorum virorum assignavimus eas et contuiimus 
eas iii perpetuum ecclesiae de Porrois. Praeterea 
cum dicta Matliildis acquisivisset quosdam red- 
ditus apud Galardum, scilicet tertiam partem in 
molendino Hercbenout, et dimidiam partem in nior 
lendino Divitis burgi,et quarUm partem in mo- 
lendino de Freteval, concessit in perpetuani cle«- 
mosynam eidem ecclesiae decein modios bladi an- 
nui redditus in praedictis redditibus molendinorum 
jam dictorum, absque omiii exnctione et molendino- 
rum reparatione, percipiendos ad mensuram de 
Galardon, bladi videlicet rationabills, quale mo 



fttri clericls cJhori similiter distribuendos, In hujus q lendina lucrarentur. Ita quod si unum vel duo pr«- 



lUque rei perpetuam nrmitatem praesentem pagi- 
nam sigilH nostri fecimus impressione muniri. 

Acrum anno Incarnationis Verbi 4204, pontifl- 
catus nostri an. viii. 

XIV. 

Odo Parisiensis ejnscopus prwbendam ei mcariam 
capitulo Parisiensi concedit, 

(Anno 1204,) 
[Ex magno Pastorali,] 
Odo Dei gratia Parisiensis episcopus, omnibus 
Christi fidelibus ad quos praesens scriptum perve- 
nerit, aeternam in Doinino salulem. 
Ad universorum notiliam volumus pervenire, quod 

cum venerabiles viri, abbas et capitulum S. Genovefa ^ 

praebendam et vicariam, quam in ecclesia B. Mariae Actum anno Dom. nccvi 



dictorum molendinorum aliquo casu, quod avertat 
Deus, in ruinam redigantur, de reddita moiendin* 
superstitis, prout poterit suflQcere, praedictx ec- 
clesiae super decem modiis satisfiet. Hanc autem as- 
signationem et donationem super dicta peciinia. 
et mcmorato blado praefatae ecclesiae factum lauda- 
verunt, et fide iiiterposita concesserunt Buchardus 
el Matthaeus fralres, scilicel filii praenominatorum 
Matthaei et Malhlldis. Matthxus etiam dominus 
Montismorenciaci, de cujus feodo movebant praefatao 
quindecim librae, eamdem assignationem laudavit et 
coucessit. In cujus rei testimonium de consensu 
ejusdem Mathildis et filiorum suorum, praesentem 
chartam sigilli nostri fecimus impressione munfri. 



Parlsiensis habebant, nobis et successoribus nostris 
ratione compositionis quae inter nos et ipsos inter- 
cesserat , contulissent penitus et quittassent, nos 
postmodum, tam prael)endam quam vicariam me- 
moratam dilectis fratribus nostris Uugoni decano 
6t capitulo Parisiensi concessimus et quittavimus 
perpetuis temporibus possidcndam, ut tam de prae- 
benda, qiiam vicaria eisdem prout voluerint, liceai 
ordinare; iia tamen quod capitulum supradictum 
pi-aeier decem libras Paiisiensis moneiae, quas ma- 
triculariis saperdotibus iii ecclesia nostra a iiobis 
noviter instiiutis habendas perpetuo contulcrunt, 
eisdein mairiculariis septem libras Parisienses, ei 
posl ces.^ionem ^^el docessum magistri Alberti sexa- 



XVI. 

LittercB Odonis Parisiensis episcopi , pro institutione 

festi S. Bernardi in Ecclesta Parisiensi. 

(Anno 1207.) 

[Ex magnoPastorali.] 

Odo , Dei gratia Parisiensis episcopus , omiiibus 

praesentes littcras inspeeturis , in Domino salutein. 

Notum facimusquod cum decanuseicapitulumPa- 

risiensa ad preces iioslras nobis liberaliier concesse- 

riiilet benigne, quod singulis annis \n craslinoS. BaN 

tholomaei apostoU facient fcstum B. Bernardi, prinii 

Claraeiallensis abbatis, in Ecclesia Parisiensi ad di- 

luidiuri duplum, assignavimus ct contulimus eis in 

pcrpclsamcleemosynam dccimam iHam, quam emi- 



^^ ODONIS D£ SOLIACO PARIS. EPISG. 8i 

msapod Buft» ▼ersus Caslrum-forte, iu qued A Aveltna oior ejusdem Guidonis, et lam ipse qusm 



inde annis singulis in feslo pnedicto ad matutinas 
distribuentur singulis canonicis praesenlibus , et 
quatuor malriculariis presbyteris, singulis videlicet 
sex denarii. Si quid vero residuum fuerit de pretio 
fructus decimae supradicl», dislribuetur clericis 
cbori Parisiensis, skut extendi poterit ad singulos 
illorum, qui praedictis intererunt malutinis. In cu- 
jus rei perpeluani firmitatem praesenli cbarlae bi-. 
gillum nostrum fecimus apponi. 

Actum ab tncarnatione Domini 1207, mense Au« 
gusto. 

XVU. 

LitUra ejiMem Oaonh qua donal novalia capitulo 

Pari$ien$i. 

(Annoi207.) 

[Ex Magno Pastorali. ] 

Odo, Dei gratia Parisiensis episcopus, dilectis in 
Cbristo fltiis Hugoni decano, tolique capitulo B. 
Mariae P!arisiensis, in perpetuum. 

El vestrae conversationis honeslas, et ecclesia- 
slictt utUilalis nos inducit ut eo libeutius veslris 
provideamus eoramodis, et quieti, qni vobis et Ec- 
clesiae vestrae sumus specialius obligati. Ea pro- 
pter, ditecli in Domino filii, vestrse devotionis at- 
lendentes affectum, in omnibuslocis nostrae dioece- 
sls, in quibus decimationem babetis vel babituri 
eslis, decimas omnium novalium faciendorum, seu 
jam factorum, quae nou sunt aliis assignatae, vo- 
bis, et Ecclesiae vestrae in perpeluum quiete et li 



ipsa fidem dedit de ferenda garantia. In cujus rei 

testimonium de votunlate dicCi Guidonis, praesen- 

tem cbartam fleri fecimus, et sigillo nostro munirL 

Actum anno Domini mccvii mense Augusto. 

XIX. 

Fundatio eceletia sancti Symvhoriani. 

(Anno f207.) 

Odo Oei miseratlone Parisiensis episcopus, om* 
nibus ad quos iitterae praesentes pervenerinl, ia 
Domino salulem. 

Quod pro divini cuHus augmento slaluitwr, 
lilterarum convenlt leslimonio commendari, ne 
processu lemporis valeal in oblivionem addue»: 
ad uuiversorum itaque notitiam volumus perve- 
B njre, quod cum essel in civilate Parisiensi locus 
quidam, reverentiae, el reUgionis antiquae, in <fuo 
gloriosus martyr Dionysius in carcere tradituv 
fuisse delentus, quem etiam Dominus Jesu3 Cbri« 
stus sua perbibetur praesenlia bonorasse : cum ei- 
dem manyri corporis sui sacramenlum propiua- 
vil ibidem, ubi eliam devotio fidelium capellam 
erexerat, quae postmodum per incuriam ad solitu- 
dinem redacu fueral el neglecta. Tandem Inspi- 
rante gratia Spirilus saucti, nobilis vir MaUbfeus 
comes Bellimonlis, qui tam iii capella quam do- 
muncula adjacenle jus patronatus et proprielalis 
habebat, quidquid juris habebat ibidem in nos ac 
successores noslros pia liberalitate transfudit. Nos 
ilaque locum ipsum ad bonesliorem slatum redu- 



bere possidendas concedimus,donamus,ctpraesen- ^ cere cupientes, ibi in menioriam et venerationem 



tis scripti patrocinio confirmamus, salvo jure alie- 
rius Ecclesiae, qiiae in eodem terriiorio partem de- 
cimalionis baberet. 
Aclum anno grailae 1207, mense Augusto. 
XVIII. 
Auctoramentum de venditione auorunidam prwdio^ 
rum a Guidone domino Lapro$i<B facta. 
(Anno 1207.) 
Odo Dei gratia Parisiensis episcopus 
Noverint universi quod Guido dominus Caprosis, 
vooognovit in praesenlia noslra se vendidissc pro octies 
viginli libris Parisiensibus iiovellas domui de Porrois 
molendinum quod ipse habebat apud Germevillam, 



B. Dionysii capellam soUemuiorem ereximus, el 
capetlanos instituimus in eadem ecclesia servituros 
et residentiam in personis propriis bona flde faclu- 
ros. Ad eorum igitur susteutationem Elienor illu- 
stris comitissa Viromandl», pro salule dominae A. 
serenissimae quondam Franclae reginae, pielatis in- 
luiiu contulil centum marchas argenti, dc qitibus 
comparavimus ab abbate et conventu Montiscstivi 
furnum quem babebant Parisius, qui dicitur fur- 
nus i;iferni, cum omnibus ad eum pertineiilibus, 
pro centum el Iriginla libris Parisiensibiis. De re- 
siduo vero videlicet sexagiiita el decem libris Pari- 
siensibus, ementur redditus ad opus capeliaiiorum 



clterram, et pralum quodhabebatjuxta praedictum ^ quos praediximiis, Cjim decima Willelmi Buignelli 



iiiolendinum, et pratum quod Magna Roschia voca 
tur, quod habebat sub molendino, et boscum suum 
prope Porrois situm ex allera parte rivi, sicut si- 
gna el metae determinant ; el feodum suum conces- 
sit eidem domui acquirendum, sicut termini el 
'uelae deinonstrant, si poteril ab eis acquirere qui 
iiabent dominiuin. Coiicessit etiam animalibus prae- 
'iictae donius absque capris pascua in communibus 
iiemoribus, nec pecora domus alia nemora Guido- 
iiis secla poterunt intrare infra quinquennium, nisi 
stcut communitas terrae intrabit, nisi specialiter 
hoc concesserit idem Guido, et si ipse vel baeres 
suus velit essarlare nemora sua, praedicta domus 
non poterit rectamare. Hoc concessit et laudavit 



militis redeinpta fuerit, quae pro illis sexaginta el 
decem libris modo tenelur pignori obligata. Ad 
opus ejusdem capellae Garnerus etiam de S. Lazaro 
civis Parisiensis, ct Agnes ejus uxor domum suam 
sitam ante portam S. Juliani Pauperis totain sicul 
comportat se usque in magnum vicum, liberam ab 
uoo denario censuali, et^omni consuetudine el jure, 
quod Simon de Pissiaco miles in eadem domo ha- 
bebat, et in maiiu nostra quitavit, et tres arpen- 
nos vinearum in vaile S. Martini, et unum arpen- 
num el dimidium apud Lervel eidem loco miseri- 
corditer coniulerunt; et sciendum est, quod omnes 
proventus et redditus supradictl, quatuor, Jt di- 
ctiim cst, in eadem capetla servituris, proportione 



85 
dislribiiendir 



STATUTA ET DONATIONES. 



81S 



aequali, quoriiin unas pro aniroa A in eadero ecciesia, quseibidem anobis construetur. 



memoratse regins, tres vero pro Garnero et Agnete 

perpeluo celebrabunt, quorum instiiutio ad soluni 

Parisiensem episcopum periinebil. Cuicunque au- 

tem earumdem capelianiarum, vel aliaruin in cadem 

ecclesia futurarum aliqua conferetur, ipse tempore 

institutionis su» jurare tenebitur«se facturum in 

capella resideniiam in persona propria bona fide» 

el quod ordinem sacerdotis, si sacerdos non fuerit, 

suscipiet infra annum, ita quod nibil percipere po- 

terit de fructibus ecclesiae, donec prorootus fueril 

ad ordinem sacerdotis; sed interim cedeni (hiclus 

in necessitates eccJesise. Sciendum etlam quod di- 

vina oflicia sollemniter celebrabuntur in praedicta 

capella,. in matutinis, missa et vesperis, et aliis 

horis canonicis, et pulsabuntur Campanae, sicut so- " 

let fieri in ecctesia praebendali, ita quod omnes 

inissx prster convenlualero sino noia et pulsa- 

iione campanse celebrabuntur. Concessimus prae- 

terea , ut dictus comes BeiUmoutis in eadem 

capella capellaniam unam constituere possit , el 

liceal ipsi el successoribus suis comitibas Belli-^ 

niontis eam conferre personae idoneae nobis et no« 

stris successoribus praesentandae, quae nobis sub- 

jecla erit in oninibus. Quotiens vero didarum ca- 

pcllaniaruro aliqua per roortero capeliani vacaverii, 

in quibus uullo alio vacaiionis roodo fieri volumus 

annuale medietatem annualis fabricae et atiis ne- 

cessitatibus capelke siatuimus deputari, et altcram 

medietatem percipiet institutus juzla formam prae- ^ mone succentorc Silvaiiectensi, uiagistro Roberto de 



unu m sacerdoiem de suo proprlo constiluet, cujns 
beneficium quotiescunque, vel quoquo roodo va- 
care contigent, idero coroes et hxredes sui alteri 
personae idoneae libere conferre poterunt, quam ta- 
roen personam nobis episcopo Parlsiensi, et suc- 
cessoribus nostris praesentare tenebuntur, qu% 
jurabil ipsi episcopo residentiaro ei Eervitiuro ipsius 
Ecclesiae, el quod si non fueril sacerdos, infira an«- 
num ordinem sacerdotis recipiet ; duo etiam sacer- 
dotes qui instituentur a nobis et successoribus no- 
stris de servitio et rcsidentia simile juraroentum 
praestabunt. Quod ut ratum permaneat praesentem 
cbartam sigilli nostri fecimus impressione muniri. 

Datum anno Domini 1206, roense Decembri. 
XXf. 
Odo ^scopus Pari$tensi$ confirmat initam compo$i' 

tionem interabbatem S. Diony$iiet abbati$sam de. 

Footel. 

(Anno 1207.) 

Odo Dei gratia episcopus, Hur.o decanus et ca« 
pitulum Parisiense, omnibus praesentem cbartam 
inspecturis, in Domino salutero. 

Notum facimus quod cum inter venerabilem abba- 
tero et conventuni B. Dlonysii ex una parle.et abba- 
tissam ei conventiiin de Footel ex altera, coram me 
opiscopo, et me decano, et multis aliis de capitulo 
Parisiensi,el,coramjudicibusa sede apostolica dele- 
gatis, scilicel Egidio prioresancli Victoris Paris.Si- 



dictam. Quod ut ratum pemianeat, praesentem 
chartam sigilii nostri fecimus impressione muniri. 
Acium Parisius, anno Incarnati Verbi nccvii, pon- 
lificatus noslri anno decimo mense Augusto. 
XX. 

Inslitulio duorum sacerdolum facla ab eodem Odone 

in ecclesia Sancli Symphoriani Parisiensis, 

( Aniio 1207. ) 

[ Ex cbartophylacio regio asscrvalo in Sancta 
Capella Parisiensi. ] 

Odo, Dei gratia Parisiensis episcopus, omnibus 
praesentes lilteras inspecturis , in Domino salutem. 

Notum facimus quod cum vir nobilis Matthaeus 
comes Bellimontis pro salute animae suae, et ante- 



Corcbon canonico Noviomensi, composilio facta sil 
super ecclesia prioratus B. Marise de Argentolio el 
cjus appcndiciis , nos compositionem illam ratam 
et gratam habenies, eam confirmaoius. Hujus com- 
posilionis forma talis est : scilicet quod abbaiissa 
et monialcs de Footel rcnunliaverunt omni juri , si 
quod babebant in dicta ecclesia de Argentolio el 
ejus appendiciis secundiim formam infra scriptam, 
vKJelicet juri, si quod habebant in villa de Argen- 
tolio et ejus appendiciis, et in Sartouvilla, Cave- 
nolio, Trapis,Eranceri,Bardini,AdemviIla, Cbrisi, 
Mellay, Santleonio, Mostrol, Momeliam et earum- 
dem villarum appendiciis, et uno molendino apud 
Miledunum, et ejus appendiciis, et in decima de 
cessorum suorum, el pro recompensaiione itineris D Asneriis. Cesserunt etiam omne jus et omnein 



Jerosolyroitani, dedissel et in perpetuaro eleemo- 
synaro concessisset Deo et nobis in honore beaii 
Dionysii locuro ^illum, in quo incarceratus dicitur 
bealus Dionysius, qui dicitur Capella Sancise Ca- 
iharinae, et aedificium quod in eoderoloco situm est, 
scilicel a pratello exteriore usque ad stratam an • 
teriorem, quae inter ipsum locum et ecclesiam San- 
di Dionysii de Carcere ducit, ad aedificaiidam ec- 
ciesiam in qua sacerdotes Deo et beato Dionysio 
io perpetuuro deservient ; ita quod pratellum et 
loturo residuuro aedificiorum suorum ipsi comiti et 
baeredibus suis libereei integro remanebuni : con- 
cessirous quod nos duos sacerdotes ibidero insti- 
tucnius, ct ipse comcs intuitu salutis animae sux 



actionem, si quod vel quam habebant ad dictam 
ecclesiani B. Mariae, et oinnia supradicla petenda 
ecclesiai B. Dionysii , ita tamen quod de consensu 
pariium actum est specialiter et intellectum, quod 
in hac supradicta rcnuiitiatione et cessione non 
intclligalur aliquod comprehensum, quod nos epi- 
scopusvel ecclesia Parisiensis, vel monasteriuin 
de Footel, vel aliquis extraneus qui causam haberet 
sive a nobis episcopo vel ecclesia Parisiensi, vel 
monaslerio de Footel teneremus et possideiemHs 
eo lempore, quo baec composltio facta est. Si qua 
eiiim non sunl expressa quae ad dictam ecclesiam 
dc Argentolio pertinueraut, jus retinetur satvum 
irtrique parti quod babebal ante compositionem. 



S1 ODOMIS DE SOUAGO PARIS. EPISG. 88 

loftruneiiU eliaiii ad baiic causam pertineiitia A geritas Ubras ParUieiiMs in eodeni festo revoluta 



alibatissa et moniales de Footel tradiderunl prao- 
fatis judicibus,de consensu ecclesisB B. Oionysti, et 
renuntiaverunt quod nec eis instrum^tis nec aliis 
Contra D. Dionysiuro» tel alium qui babet causam 
ub eo , ulentur de caetero pro iis causis, scilicet 
quantum ad has causas pro cancellatis babebuutur. 
Si qua enim instrumenta fuerunt, quae pertinuerant 
ad supradictam causam, etalia quantum ad has 
causas pro cancellatis habebuntur, quantum ad 
alia in sua durabunt firmitate. Actum est eliam 
inter partes» quod nos episcopus et ecciesia Pari- 
siensis bal)eamu8 et retineamus in dicta ecclesia 
de Argentolio et omnibus supradictis, tam expressis 
quam non expressis, omne jus quod habebamus ante 
compositionem istam, salva compositione quse pr»- ^ 
sentibus judicibus faaa est inter me episcopum et 
ecclesiam B. Oionysii, super jure ccclesiae prioratus 
B. Marlae de Argentolio. Juraverunt eliam eorpora- 
liter praediclae abbatissa el convenius de Footel 
quod diclam renuntiatioiiem et cessionem, et aiia 
quaa superius dicta sunt, l)ona fide servabunl 
nec eonlravenient;siautem conlrayeoirent, el mo- 
nitae ab abbate et alio monacbo B. Dionysii» qui 
primo loco post abbatem praesidet ordini, nollent 
poel commonitionem infra triginta dies desistere, 
omne damnum quod ex boc contingeret ecclesiae B. 
Dionysii resarcirent, nibilominus comp<»sitione ista 
in sua firmitate durante : pro l>ono autem pacis 



anno praefalis abbatissae et moniaiibus. luraveruiii 
eliam corporaiiter praefati abbas et conventus B. 
Dionysii, quod oronia supradicta l)ona fide imple- 
bunt, nec contravenieiit ; si autem contravenirent, 
•mne damnum quod ex hoc contingeret, mona- 
sterio de Foolel resarcirent, nihilo minus composi- 
lione ista in sua firmitate durante. In cujus rei per-^ 
petuam firmilatem , praesentem charlam sigillorum 
nostrorum fecimus linpressione muniri. 

Acium Parisiis anno Domini uccvii, roense Aug. 
VII Kalend. Septembris. 

bdo ParUien$is episcopus et Henricus abba$ itncti 

Dionusii de eecletia de Argentolio dhceptantes' 

conciliantur. 

(Anno 1207.) 

£go Uenricus B. Dionysii abbas totusque ejus- 
dem loci conventus. 

Notum faeimus, lam praesentibus quani fulu- 
ris, quod cum esset coBtentio inter nos ex una 
parte, et Odonem Parisiensem episcopum e\ 
aitera, super jure ecciesiae prioratus lieatae Ma- 
riae de Argentoiio, nos amicabiliter mediantibus 
nobis viris in hunc modum composuimus; Sciltcel 
quod idem episcopus el successores ejus et capi- 
tii^um Parisiense de caetero non facient neque fa- 
cere poterunlf quod sit abbas vel abbatissa in prae- 
dicta ecclesia Beatae Mariae de Argentolio, imo re- 



abbas el conventus B. Dionysii quitaverunt dictis ^ manebit ibi prioratus beati Dionysii, ncc poteruni 

abbatissae et monialibus omne jus si quod babebant 

in ecclesia Sancti Nicolai prope montcm Meiianum 

sila, cum domo et clausura, cum tribus sextariis 

frumenti, quos debel percipere dicta ecclesia San* 

cti Nicoiai singuHs annis in grangiade Monmeliant, 

el quatuor arpennis terrae quos eadem ecciesia san- 

cli Nicolai tenet ibi ad campi partem. Gesserunt 

etiam eisdem abbatissae et roonialibus orone jis, 

omnem actionemi si quod vel si quam habebant 

ad supradicta petenda, salva tamen campi parte et 

jure campi partis, excepto quod vendere non com- 

pellentur ab ecclesia B: Dionysii moniales. Dede- 

runt etiam nionasterio de Footel quatuor arpennos 

terrae circa dictaift ecclesiam S. Nicolai. Non cogcnt 



facere quod monachi beati Dionysii possint amo- 
veri ab eadem ecclesia. In eadem autem ecclesia 
Beatae Mariae de Argentoilo episcopus praedictus el 
successores sui hal)ebunl in perpetuuin duas pro- 
curationes singuUs annis, unam scihcct sine taxa- 
tione, sicut solet haberi, et aliain quse non poterit 
eitcedere summam sexaginta soiidoruin. Archidia- 
conus etiam Parisiensis et successores sui habebunl 
ibidem in perpetuum duas procurationes singulis 
annis, unam scilicet sine taxatione, sicut solet ha- 
l)eri, et aliam quae non poteril excedere suromam 
viginti solidorum, nec plures quam duas procura- 
tiones poterit ibidem baliere episcopus per annum, 
nec archidiaconus siroiliter plures quam duas. 



ctiam moniales vendere domos vel vineas, vel alia Omnia vero alia episcopalia jura reroanent episcopi» 



si quae babenl sub ecciesia B. Dionysii vel cjus 
inembris, scilicet permittent iu pace possidere ubi- 
cunque leneanl, sicut modo tenent vel possident, 
iiec super eis aliquam de caetero facient controver- 
siam. Assignaverunt etiam eisdem abbatissae et mo- 
nialibus in terris certis in territorio de Trembleyo 
decimam quae singulis annis valel decein libras 
ParisienseSv et facient dictas rooniales dictam de- 
cimam perpetuo in pace tenere. Pneterea dicli ab- 
bas et conventus B. Dlonysii promiserunt se soiu- 
turos quadringeiitus libras Parisienses in festo 
stmcti Andreae proxitue vcnturo, ct alias quadriu- 



Parisiensi et successoribus suis ia perpetuum in 
pra^fata ecclesia beatae Mariae de Argentolio pro- 
pter (^9) alia videlicei jur^ quae privilegia l>eali 
Dionysii modo exstantia auferunl (50) eidem epi- 
scopo, nec alia privllegia polerimns impetrare de 
caetero contra episcopum vel capilulum Parisien- 
sem quanlum perlinet ad diclam ecclesiam Beat9 
Mariae de Argentolio. Verumtameti si aliquand 
contigeril quod episcopus Parisieusis vel succet 
sores stti interdicant Argentolium, quod episcop 
Parisiensi iicel nonobstante aliquo privilegio, p4 
terunl pariter interdicere dictam. ecciesiam Beat; 



(49) Ppcctcr illa^. 



(?)0) OfloruiU. 



S9 STATUTA ET DONATIONES. 00 

Mari» dc Argeulolio, Uli modo quod monachi A succcssores 8ui cancelhrli dc caelero jorarc aimill 
ejusdem ecclesiae noii poterunt recipere interdi 



ctos nec excommunicatos , nec pulsare campa- 
nas, sed facient divtnum senritium summissa 
Toce et januis clausis» et contra hoc non pote- 
rimus uti aliquo privilegio habito vd babendb. 
Assignavimus etiam eidem episcopo, et successori- 
bus suis sex modios bladi, sciticel medietaiem hi* 
beniagii, et aliam medietaiem marceschiae ad men- 
suramParisiensempercipicndos annis singulis iiifra 
festum B. Remigii in deeimis nostris apud Her- 
bleium, ei apud Montiniacum, scilicet tres modios 
in una grancbia, et tres roodios in altera ; iia quod 
ai minus fuerit in una, de attera suppleatur, et sl 
amboe non snfflcerent, de atia decima suppleatur 
In episcopatu, Yidelicet ad Petram latam. Hanc au- ^ 
tem assignalionem jamdiu (5) volumus manere do- 
nec acquisierimus sex modios bladi, scilicet me- 
dietatem bibemagii, et atiam medietatem marce- 
•cblae ad mensuram Parisiensem in decimis in epi- 
scopatu Parisieitsi conslitutis in tribus locis com- 
petentibus ad plus, vel in duobus locis competenti- 
bos, vel Iq Ioco competenti si voluerimus, el eos- 
dem scx modibs acquisitos assignaverimus In 
perpetuura episcopo Parisiensi et successoribus 
suis, et tunc alia assignatio cessabit. In hujus rei 
perpetuam Armitatem praesenti chartae sigilia nostra 
fecimus adbiberi. Actum aimo gratiae millesimo du- 
ccntesimo septiroo, septimo kal. Seplembris. 
XXIli 



ter tenebuntur. Quod ut ralum el firmum perniane- 
rd, praesentem cbart^m iigillorum nostrorum feci* 
mus inipresstone muniri. 
Actum anno 1207.. 

XXIY. 

Fnndatio ejutdem epUcopi pro mandalo faciendo 

iH (jcena Domini. 

(Anno4208.) 

[ Ex parvo Pastorali . ] 

HcGO decanus, loiumque capilulum Beatae Mariae 
Parisiensis, universis Christi fidelilius praesentem 
paginam inspecturis, in Domino salutem* 

Ad universorum volumus notiiiam pervenire quod 
cum piae merooria^ doniinus Odo, quondam Pari- 
siensis episcopus, ad faciendum Mandaium quin- 
quagiiita pauperum in Coeiia Domini, unum mo- 
dium bladi misericorditer assignasset in conqueslu 
suo, quod monachi Bcati Dionysii assignaverant cl 
apud Herbtayum. Nos, attendentes quod in aliis 
diebus Quadragesimae Mandatum paupenim, cum 
non essent tantummodo nisi duo panperes, minus 
solemniter id agebalur : de communi conseiisu or- 
dinare curavimus, quod a secunda feria posl Do- 
minicam qiia canlatur, Invocavit me, usque ad fe- 
riam quintam in Coena Domini, siiigulis diebus 
Quadragesimae (solis Dominicis diebus exceptis) 
recipientur per manum bebdomadarii sacerdotis, 
vel per manum succeutoris, quoties monachus vel 
regularis bcbdomadarius abfuerit, tredecim paupe- 



Odonhefnscopif Hugonit decani, el unitersi capiHili^ res: qiiorum pedes in refeclorio abluentur a minl 



PamieMiit. quibiit tignificant Prcnotitivum cat^ 
cellarium iuravitse te ttatutum tfuod epitcopus Pa- 
risiensit ae retidentia cancellarii fecerat^ observa- 
turum. 

Anno ii07.) 

[DuBOULAY, Hitt. Unh. Parit. III, 56.] 

Odo, Dei gratia Parisiensis episcopiis, Huco de- 

eanus, et universum capitulum Parisiense, omuibus 

praesentes liiteras inspecluris, salutem in Domino* 

Notum facirous universis quod nos residenliam 

caucellarii Parisiensis altendehtes neccssariam esse 

nostrae Parisiensi Ecctesiae ct commiinilati scliola- 

rium , de bonorum virorum consilio et communi 

assensu statuimus in capitulo Parisiensi, ut quicun 



stris majoris altaris, sacerdote videlicet, diacono 
et subdiacono, quibus tres pueri miiiisirabunt. 
Ablutioni autem et Mandato interesse tenebilur 
succentor Ecclesiae nostrae, qui pro tempore fuerit, 
vel si forsan succentor interesse, et huic officio 
vacare tx evidenti necessitate non potuerit, magi- 
8ter puerorum cbori vice ipsius huic olficio inter«^ 
csse debebit, provisurus ut idem officium devote» 
ordinate, et eo modo quo statutum est, peragatur. 
Ulroque autem istorum ei justa et necessaria causa 
absente, per unum de ministris majoris allaris 
succentor hoc iniplere lenelMlur. Succentor auteni, 
vel is qui vices ejus (sicul supra diximus) exe- 



que de caetero cancellarius Parisiensis fuerit, te- D queiur, facla pedum ablutione, sacerdoii, diacona 



nealur in propria persona bona fide in Ecctesia Pa- 
risiensi residere, quandiu cancellariam teiiuerit : 
el quod perse vel per alium nullaienus procurabit, 
quod relaxetur a jurameiito prscdiclo. Staluimus 
etiam quod nihll de fructibus cancellariae percipere 
possil, donec praetaxatum exhibueril in Parisiensi 
capitulo juramentum. Postqiiam autem magister 
praepositivus factus est cancdlarius, rogavimus eum 
ul diclum facerel capituk) juramentum, et ad ne- 
oessiUteiA residentiae faciendae se astringeret, qui 
iibentcr et benigne suum ad boc inclinavit assen- 
ium. Et primus juravit iu forma praedicta, in qua 

(51) Tamdiu. 



et subdiacono denarios ministrabit : de quibus sia- 
gulis paiiperibus cum manuum osculo qoatuor de- 
iiarios ofleret ad refectionem e<Hrum. Dabit insu- 
per saeerdoti qoaiuor denarios, diacono qualuor 
denarios, subdiacono quatuor denarios, et iinicui- 
que pueronim unum denarium. Finito autem Man- 
dato anteqnam pauperes, vel Ipsi, refecloriuni 
exeant, proanimabus prsedictorumOdonisepiscopi, 
Hugonis decani, Pelri succentoris sacerdoium, cl 
pro animabus illorum, qui beAeflciom illud aug- 
mentaverint, dicentur, De profundit, cum Oralioiie 
Dominlca, el precibus quse sequuntur» et CoUecta 



9i ODONIS OE SOUACO PARIS. EPISG. 92 

In liunc modum : Abiolv$, quwtumutt Domtntf, ani" A noslra Parisienai annualim quiete el libere pcrci* 
mam famuli tui pontifieisy et animas famulorum twh 
rum tacerdotum^ et animat omnium nottrw congre- 



gationit fratrum^ et omnium fidelium defunctorum^ 
eic. His autem peractis, sicut roos est, ad eccle* 
siam reverteutur. Antiquam autem consuetudinem 
de duobus pauperibus clericis, quibus pedes ab* 
iui solebant, in nullo mutamus : imo cum trede- 
cim pauperibus in refectorium venient, quod con- 
sueverunt facturi, et antiquum bospitalis Beata 
Mari» beneflcium receptun. Quinia yero feria in 
CoBna Domini recipientur a succentore quinqua- 
ginU pauperes, quorum pedes abluentur ab uni- 
versis presbyteris, et diaconis» canonicis, et aliis 
presbyteris et dlaconis majori altari servientibus, 
quibus subdiaconi canonici ministrabunt. Et uni- 
cuique praedictorum pauperum succentor quatuor 
deiiarios (ut supra dixlmus) distribuet. Ad praedi- 
ctam siquidem solutionem, et distribulionem bene- 
licii faciendam deputavlmus modium bladi a prae- 
fato Odone episcopo ( ut supra diximMS ) assigna- 
tum, et vlginti solidos Parisienses a Petro silccen- 
tore pia liberalitate collatos 
XXV. 
Litterct Odonit ad Innocentium lll papam. — 5t- 

gnificat quid in materia divortii intra regem et re- 

ginam actum sit, 

( Videinter Innocenlii IH Regetta, Patrologia; toro. 
CCXIV,col.884.) 
XXVI. 



B 



piendos. In festivitate autem Circumcisionis singuHs 
clericis cbori non canonicis tres denarios Parisien- 
ses, et singulis pueris duos denarios In reditibus 
capitii perpetuo percipiendos liberaliter assignavit. 
Dedit etiam in perpetuam eleemosynam capitulo 
Parisiensis Ecclesie stationem de pane et viiio et 
caniibus porcinis annuaiim in festo Penlecosles a 
Parisiensi episcopo, qui pro tempore fuerit, per- 
solvendam ; et statuit ut quilibet canonicorum S. 
Dionysii de passu eadem die dimidiaro percipiat 
stationero. Concedit insuper et concessit capitulo 
Paris. sezaginta solidos Parls. in censu de Brunello 
singulis annis percipiendos in die anuiversarii sui» 
prout ordinavit, distribuendos. Ad haec praebendam 
et vicariam quam ecclesia Sanctae Genovefae, in 
ecciesia Parisiensi baliere solebat, quam idem cpi- 
scopus acquisivit capitulo Parisiensi ; concessit 
pariter et quitlavil, ut tam de praebenda quam de 
vicaria pro sua disponerent voluniate. Praeterea 
octo matricularios de assensus voluntate capituli in 
Ecclesia Parisiensi instituit, et ad eorum susienu- 
tionem taro ipse qiiam capituluro certa et perpetua 
deputavit. Deciroas eliam oronium novalium faeien* 
dorum, seu jam factorum quae nonduro aliis eraut 
assignatae, in oronibus locis Parisiensis dicecesis, in 
quibus Ecclesia Parisiensis deciroatioiiero habebat, 
vel habitura erat, capitulo et Ecclesiae inperpetuum 
quiete et libere possidendas concessit, et liberalitcr 



Petrut de Nemore, Paritientis epitcoput, Odonit do- C erogavit, salvo jure alUjriusEccIesiaj^qua in eodem 



nationet confirmat, 

(Anno 1208.) 

[Ex Magno Pastorali Parisiensi.] 

Petrus, Dei gratia Parisiensis episcopus, dilectis 
liliis HuGOifi 'decano et capitulo Parisiensi in perpe- 
tuum. 

Quod pro utititalis ecclesiasticae et divini cullus 
statuitur increroento, perpetuo dignum esl robore 
cororouniri, ne processu leroporis malitia cujuslibet 
valeat enervari. Ad universoruro iuque notitiara 
volumus pervenire, quod felicis merooriae doroinus 
Odo, quondam Parisiensis episcopus pr^decessor 
noster, enormitates quasdam cliininare desiderans , 
quje sub praetextu pravae consuetudinis inParisiensi 
Ecclesia pullularant festuiu Dominicae Circumcisio- 
nis, et Natale S. Stepbani protoniartyris ad staluin 
decrevit reducere regularero, etsolemniter inslituit 
celebrari ; singulis autem canonicis et clericis roa- 
jori alUri servientibus, qui in NaUli B. Stephani 
Matutinis intererunt, sex denarios Paris. singulis 
vero ctericis chori non canonicis quatuor denarios, 
aingulis etiaro pueris cbori duos denarios, el singulis 
clericis, qui in missa responsoriuni vel Alteluia^ in 
org:ino triplo, seu quadruplo decautabunt, sex de- 
narios beiugne contulit et concessit, in praeposiiura 



territorio partero decimationis haberet. Praeierea 
quam eroerat apud Buc in jus et proprietatero ca- 
pituli pia donalione transfudit ad denarios roatuti- 
nales in festo B. Bernardi distribuendos. Caeteriim 
assignavit Ecclesiae et sucoentori Parisiensi, et con- 
tttlit ad Handatum facienduro in Coena Domini unum 
modium btadii ad roensuraro Paris. roedieiatem 
hibeniagii et medieutero roareschi», apud llere- 
bleiuro in blado quod acquisierat et habuerat a mo- 
nachis B. Dionysii ; ita quod si abbas el roonachl 
B. Dionysii bladum illud episcopo Parisiensi alibl 
assignarent, succentor praedictum modium bladi ibl 
perciperet, ubi bladus episcopi assignalur. Donavit 
insuper clericis roatutinalibus partem iUam, quain 
D percipiebat iu oblationibus crucis quae proveuiunt 
in sexta feria, in Passione Doroini, videiicet roedie> 
tatero omniuro oblationuro. Nos iUque praescripus 
donationes, et concessiones, et institutiones appro- 
bantescl ralas habentes, ipsasper praesentis scripti 
paginaro conQrroarous, et sigilii nostri rounimiiie 
roborarous,.easque perpetuo roanere decemirous et 
praecipirous inconcussas. 

Daturo Parisiis, anno Incarnationis Dominicas 
1208, poutiflcatus nostri ann. 1. 



» 



RELATIO IN»GNIS MIRACUU. 



»4 



RELATIO 

Insignis miraculi, tempore Odonis Parisiensis episcopi , merilis beat® Genovef® patrai 
super exundaiione &equan(B> urbi Parisiorum eicidium minitantis. 

(Arino 4206.) 

[GalL ChrisL, YH, Instrum. 228, ex Labbei Biblioth. nov, msi., I, 662.] 



Gioriosus Deus in sanctis suis, qui in abundan* j^ 
Ua deltctorum gratix suae ostendit superabundan- 
tiam, et in flagellis popali sul non tantum suam, 
sed et sanctorum suorum manifestavit gloriam. 
Gloria haec ct miscricordia Dei saepius et ssepius 
manifestaia est in oculis suts, in flagellis regni 
Francorum, el in miraculis B. virginis Dei dilects 
Genovete. Unde est propositum nostrum de his 
quae oculis nostris vidimus, veritati teslimonium 
perhibere, ut simus ex ejus discipulis, qui est i via, 
Teritas et vita {Joan. xiv) : i via in exemplo, veritag 
In promisso, viia in praemio. 

Anno igitur Yerbi incamati 1206, indictione ix, 
roense Dec., flagellavit Deus regnum Francorum ve- 
henenti inundatione pluviarum et impetu fluminum 
proprios fines et margines excedentium, ita ut in B 
diiuvio aquarum multarum arbores excelsae stirpi- 
tus everterentur, et teiro nascentia radicitus evel- 
lerenlur ; aedificia quoque civitatum, oppidorum et 
vlUarum funditus subverterentur. Inler caetera to- 
tius regni incoromoda civitns Parisiensis, omnium 
civitatum regni caput et domina, tanto impetu Se- 
quanae fluvii proprios fines excedentis ab ipsis fun- 
damentis concussa est, ut inundatione facta civitaii 
illi navigio opus esset transeuntibus per vicos et 
plateas civitatis, aedificia quoque illius vel ex parle 
subvcrsa essent, vel ex majori parte stantia crebris 
aquarum inundationibus et eluvionibus fluctuum 
minarentur excidiuro. Pons eiiam lapideus, qui re- 
spectu majoris pontis ejusdem urbis Parvus appel- ^ 
latur, tauto impelu aquarum impulsus et conquas- 
satus ruinam promittebat. Yideres in ipso ponle 
apertissimas ruinas et ampiissiroas, caementum 
demolitum, lapides disjunctos ab invicem, et ip- 
6um pontem ruinosum, et in proximo ruitu- 
rum sicut aquae superficies quae a vento agita- 
batur assidua coUisione undaruro fluminis huc et 
iltuc fluitantiuro. Desolala erat civitas plena divitiis, 
sedebat in tristitia domina provinciarum : i sacerdo- 
tes ejus geroentes, virginesejus squalidae, et ipsa op- 
pressa aroaritudine, nec erat qui consolarelur earo 
ex oninibus charis ejus (Thren, i). > Unica spes po- ' 
pulo pericliianli post Deuro, et B. ejus Genitricem 
Mariam, erat in B. Y. Gciiovcra per cujus beneficia 
roemoria tenax populuro speciatiter Parisieasem i^ 
subjecturo eidem virgini rcddidit et devotum. Una 



vox popull, unus clainor oroniura, una petitio sio- 
gulorum, ut egrederetur B. virgo Genovefa de loeo 
sancto suo, et praesentia sua tueretur populura 
supplicantem et gementero, et pereunli subveniai 
civilali, ne involvatur justus curo injusto, et pius 
curo iinpio. Opponat se roururo pro gente sua» 
frangat iraro Dei suppUcalione liuroUi, suis precibus 
Dei impetret roiscricordiaro, ut misericors Dcus re- 
mittatoflensani, et iroperet ventis, et aquis, et fiat 
tranquillilas roagna. Supplicante igitur episcopo 
Odone et clcro et populo, parata soleroni processio- 
ne, delatjs ad ecclesiaro nostram sanctoruro reli- 
quiis, egressa est B. virgo Genovefa de loco sancto 
suo, et praecedentibus sancloruro reliquiis praece- 
debat S. Genovefa popuiuro suuro tanqu&m cotum - 
na ignis in nocte adversitatis. Yenimus itaque ad 
Parvuro Pontem civitalis lapideum, ubi non erat 
declinare ad dextram neque ad sinistram, sed per 
roedium pontem iler erat. Praecedente quondaro arca 
teslamenti popitlus Israel per medium Jordanis sicco 
pede pertransiit ; praecedente etiam B. Gen. curo 
Saiicloruro reliquiis per pontero confracturo ei rui- 
uae proximum, subsecutus est eam universus popu- 
lus imminenti periculo inundanliuni aqiiaruro, et 
pontis per coUisionero aquaruro fluctuantis » sub 
ejus securus protcctioiie. Moyses transiiuro populo 
Israelilico aqiias maris divisit ; B. vero virgo Geuo- 
vefa cum populo Parisiensi super inturoescentes 
aquas fluiniuis pertransiit, non tam a ponle fracto 
sustentata, quam ipsum pontem suslentans prote- 
ctione divina. Ingrcdiente tandem B Genovefa ec- 
cles. S. Mariae in Paris. urbe sitam, continuo, sicut 
audivinius ita el vidimus in civitate Dei viriuluro 
venicntcs de monte sancto ejus, omnia in adventu 
ejiis prius commola, et pacifica et sedata fuerunt. 
Civitas ipsa, prius a fundamenlisconcussa elcom- 
mola. tranquiUa fuil et quieta ; populus ipsc gra- 
yissiroc ante afllictus in laiidero B. Genovefae respi- 
rabat,'et sicut scripturo est quasi species electri 
apparuit in populo per praesentiam B. Yirginis et 
certissimaro spem divinas consolationis. Yidentes 
quasi in rubo Moysi flaromaro ignis sinc adustione, 
quia populus Domini flagellatus Uluminabalur ad 
scientiaro ; et curo sol occidisset supor eos. quaere- 
bant euro et diluculo veniebant ad curo. Hujas rei 
tcslis est populus Parisicnsis, quod ab Ula die; qu» 



K GUNTHERl CISTER€ICNSIS. 96 

Sabbalum ertt, in qua S. Genovefa supcr inluine' A euiitem susUnuU, populo transacto, neaiine Ueso 



•centes undas fluminls pertransiit ; aqux abeuntes 
decrescebanty usquequo Sequana ftuTius intra aK 
veum suum se collegit, et ab ipea die non pluit Do- 
minus super tenram, donec plene desiccata est ter- 
m superflcies. Tandem pacificatis omnibus et spem 
salutis in praesentia tirginis concipientibus, reversa 
est B. virgo subsequente universo populo per pon- 
tem fractum et Tacillantem, cujus ruina differeba- 
tur, donec B^ virgiui ad propria revertenti mirabile 
et memorabile exbiberet ebsequium. Mirandis plus 
miranda succedent : poslquam enim B. Genovefa 
ad proprja est reversa, et sua in sede solemniter, 
ut decuit, collocata, et populus qui eam comitaba- 



yet submerso, corruens, praecedentis miraculi indr- 
cium fuit et (estimonium. B. igitur virginis laudibus 
ascribenduni est quod pons confractus et ruinosus 
ipsam D. virginem et universum populum transeun- 
tem sustinere potuit et quod post transituin ejus- 
dem virglnis totiusque populi nemine keso corruit. 
Insuper quod Sequana tumens ejus virtute seipsani 
retraxit et reslrinxit, quod tanta etiam siibsecuta 
est temporis serenitas, quod tneritis S. Genovefx, 
gratia Dei contulil ad salutem populi Parisiensis, 
ad civltatis ejusdera et totius patri» liberationem, 
ad gloriam divinam, ad bonorem B. Genovef;e, cujus 
sufl^ragiis ab omnibus periculis liberantur qui digne 



tor ad propria rediit, vix transacto dimidis horae ^ ejus memoriam venerantur : miremur ergo mlracu- 
spatio, sciHcet in noctis crepusculo, Parvus Pons lum, veneremur myslerium, adoremus Deum, ad 
corruit» et qui paulo ante ruinosus populum trans- stemae vitae suspiremus pnemium. Amen 



▲NNO DOMINI MCCXII. 



GUNTHERUS 

CISTERCIENSIS MONACHUS. 



NOTITIA. 



(OODiif , Commeiilant de scriptoribui tt $eripii$ ecele$.^ U, I65i.) 



Gnntberus , primum scbolasticus , poslea mo- C 
nachus cocnobii Parisiensis, in dioDcesi Basi- 
reensi, ordinis Cisterciensis , non atitem inclytae 
Galliarum urbis Parisiensis, annis il90 et i200 
claruit, ac posteritati nomen commisit, dum ex ore 
Martini sui abbatis, qui rebus gestis interfuerat, 
atque ab Oriente ad abbatiam redicrat, scripsit 
BUtoriam coptas a Latinis anno i204 Constantino^ 
poleos, quam in lucem protulit Henricus Canisius 
Antiquas Lectionis tomo Y, pag. 558 (edit. nov. t. 
IV, p. i). Cum autem ipse tradat ea qnx scribit ex 
ore Marthii illius abbatis se accepissc, qui expu- 
gnationi Constantinopolis interfuerat , hinc aetatem 
scriptoris, uti et qua fide dignus sit, intelligimus. 
Yide Gerardum Joaniiem Yossium lib. ii De histo- 
ricis Latinis^ cap. 55, pag. 445 editionis ultima:. ■ 
IJem Guniberus scripsit De orationejejunio et elee' 
mosyna kbros xiu , editos Basileae anno i504 cl 
i507, apud Micbaelem Furterum, in-4*. Eumdem 
Giintherum auclorem habet carmen beroicum , 



sane non inelegans, De rebus a Frederico Barba 
rossa imperalore in Italia, ac prasertim in Liguria 
gestiSf Itbris x comprehensum, et Ligurinum di- 
ctum, quod iEnobarbo negotium inprimis cuni 
urbe Ligurina, hoc est Blediolaiio fucrit, cujus in- 
colas Ligures suos appellat ; quam ob causam Ba> 
ronlo etiam in Annalibus ad annum iiOO Gunlbe- 
rus ipse LigurinuSf sed perperam appellatur. Erral 
autem absurde Gerardus Joannes Vossius lib. ii 
De his^oricis Latinis , cap. 53, pag. 45i editionis 
ultimse, dum scribit quod Guntherus supersdte 
eliamnum jEnobarbo^ de rebus ab eo gestis decem 
libros composuit, Nam in hoc poemate meminit aU 
terius a se scripli De bello sacro, quod Solymarium 
vocat, quod vix anie annum i2i0 conscripsit. 
Cum ergo opus De gestis Frederici Barbarossa: a!i 
illo post Historiam Belli sacri , seu capla a Lalini$ 
anno i204 Constantinopoleos compositum sil, ne^ 
cessario post mortem Fredeiki conscriptum est. 
Opus istud prodiit scorsim primum ArgentoraU 



97 l)E ORAT., JEJUN. ET ELEEMOS. — LIB. L DE ORATIONE. 08 

anno 1500, in-folio, Him rbidein aiino i53I, in- A ttisioria rei liueraHte, ad annum 1510, pag. 706; 
folio» cum Jacobi Spiegelii amplissimis notis, Yalerius Andreas in £t^/to//ieca I^^y^tca, pag. 530 « 
landemque Basikas 1569, cum Otbone Frisis^si. imiiiia haec opuscula cuidam Gunlhero Eluonensi 
liiter etiam Scriptores rerum Cermanicarum evul- ad Sanctum Amandum monacho attribuit, cnjus 
gavit Jiistus Reuberus Francofurli, in-folio, I58i, mentionem facit Sigebertus in Ubro De viris iliu^ 
lomo III, pag. 275, cum notis Jacobi Spiegelii, «Iri^tts, cap. 166. Sed absurde hic fallitur Andreas» 
atquealibi cum noiis Conradi Rittershusii. Certe uam Guntherus iste annis centum antiquior est, 
Guntherum hunc, quisquis tandem fuerit, velut qui, teste Trithemio, temporibus Henrici IT» 
poetam spiritus et ingenii haud vulgaris, imo ut circa annum 1090 floruit, cui Sigeberlus cap. 166, 
iiiirabilem quo vixit saeculo, nobis cominendant Marl^rium sanctorum Cyriaei et Julittce metrico 
Justus Lipsius Polyorchelicon, )ib. ii, dialogo 4; slylo tantum, quod ms. apud Sanctum Amandum, 
Jsaacus Gasaubonus tn Polybium , pag. i7i ; ascribit, cujus mentionem facit Gerardus Joannes 
<2erardus Yossius lib. ii De historicis Latinis^ cap. Vossius lib. ii De historicis Latims^ cap. 46, p. 
^t pag* "(32, quos Guilielinus Gavus irridet in 38i editionis ult. 
DeGvnihert Vilaetscriptis 9ide Dissertaiionem Ligurino pr(einissam,infra, qwB serius in manus nosiras temt* EDtx.PATii. 



GUNTHERI CISTERCIENSIS 
DE ORATIONE 

JEJUNIO ET ELEEMOSYNA 

LIBIII TRGDECIM. 



Juita editionem Basileensem anni 1507, in4*, cui titulus : Opus putcherrimum de trHms usitatis Chrisdanormn 
acUbus, oratione videlicet, jejunio et eUemDSuaa, continens libros tredecim, venerabilis.Palris Guniheri, ordims divi 
Benedicti, pro sernwnibus el collationibus pmice (aciendis noji tam elegantissimum et latimsumum quam utilissimum, 
diu abscimdiium, sed nuper inventum et impressum. Ad calcem legilur : Opusctdum de tribus Christianorum actibus, 
oralione videlicetjejunioet eleenMsuna fimt. Impressutn Basitee per Miciuielem Purter, unno M. OXCC. VII, die oer# 
minta decima metisis Martii.— Kideift voluralni iiiesl, Rabanus de institutione clericorum libri tres; cl in fine : Fhorca 
unpressit Thomas Anshelmi, Badensis, asre cluitcotyjH) operaque castigatissiina, mense AuguslOt v Kal, Septembrts^ 
amo M. D. Y, ni^ illustri wUicipe Christophoro seniore nmrchioue Badensi. — Hunc librutja nobiscum sunma ho- 
maniiale communieavit D. Juru, Dibliolhecae Afi^enliueiisi pratreclus. 



F. CONRADUS LEONTORIUS 

HULBRUNNEiSSIS 

BENIVOLO LECTORI FELICITATEM. 



Qiiae te existinio iionnunquam tecum cogitasse, lector beiieyole, et adhuc cogitaturnm : mequoque ere« 
bro sollicitarunt eaedem cogitationes : quam ob causam tanta iindeeunqiie Hlurorum copia hac nostr^ 
t^mpestate proveniat. Sed curo (liiem hujus inaestimabilis copias librorufli pressius roecum considero, fa-« 
cillime ammadverto« quod omnipotentts Dei singularis et inexplicabilis benevolentia, misericordiae con- 
juncta, in ultimo nunc mortalium saeculo, piissime et dulcissime, Bohis negligentibus, nobis desidiosis, 
nobis prae imniiuidis voluptatibus enervatis homiiiibus, succurrere et opem ferre decrevit ; ut qnia jaiii 
isto corrupto saeculo, vlx uiius et alter reperiri possint fort.is8is qui descriterent omnia ea, illa prsecla-r 
rissima qtiae veteres et majores nostri magna cura composuerunt et scripserunt ; ne eorum monumenta 
laboresque perirent , ne omnium disciplinarum artes prttstantissiin» penitus obliviscerentur, Germanic» 
iiationi noc pulcherrimum decus et ornainentuin, imprimendorum librorum optimus et maximus Deus» 
ot inventionem largitus est et artein , unde uiio tractu et labore, quamquam maxiroo, plus uiio die 
foiinis illis (aberriine excogitalis, nunc emaculatissime et expunctissime excuditur, quaiitum niulti ho* 
niines, niille diebus scribere potuerunt. Ideo hoc nostro felici saeculo, maxima et optinia etiam exquisi^ 
trssima volumiua, in oinni genere lilterariiin et discipiiiiarum, parvo et exiguo aere comparari possunt. 
Ji^tlur sit tibi, candide lector, gratissiinuni , le poFse lillcras, sciciilias, disciplinarum oinnium artcfi» 



99 GUNTHERI C1STERCINSIS. 100 

omnent denU|ue cultum ingenii» in libris etiam abjectissimis (perlndc'ac L. Plinium dicere solitum ac- 
cepimus : NuUum eae librum tam maltimt ut non aliqua parte prodesset) modica pecuniaB permutatione 
te nunc faciUime acquirere ac posse comfmrare. 

Hac occasione noyum bunc libelluni quem Tideft, studiose lector, unus amplissimae ciTitatis Basileaa 
egregius civis, imprimendorum librorum studiosus, soUicitus et emendatioris liltene percupidus, magn 
stcr Micliael, cognomento Furler, Augusta civitate pro^enilus : cum antea minime impressus essct, ad« 
moneiilibus euni, cum doctis quibusdam viris, tum polissimum reverendissimo domino Telamanio epi- 
scopo Tripolitano, Basiliensis episcopii suflraganeo, sacrarum litterarum eximio professore, earumdem- 
que pubUco et eloquentlssimo aeclainatore, ne bunc, non quidem niagnum, sed eximium, et trium vir- 
tutum pretiosum tliesaurum, diutius abscondi, ac pulveribus blattisque ol>noxium, lalere et tamlem per- 
ire sincret. Uno igitur Basileae exempbri vetusliori liltera scriplo, nuper invento , slatiin viso , lecto, 
examinato, per capita et Ubros distinclo, ad summumque si uspiam velusta liUera vacillaret, correcto 
et emendato : hac quam cemis, benevole lector, impressione multiplicatus, vendiiionis titulo tibi ct om- 
nibus volentibus publice datus est : prsestaiis, egregius, docius el eloquens Guntherus divi Benedicti mo- 
nacbus religiosi^simus, qui phiiosophiam et humaniores litteras sacrae theologiae conjungens, boc opus 
magiio studio de tribus praestantissimis virtiitibus : oratione scUicet, jejuiiio et eleemosyna, quod nemo 
ante eum fecisse coinpertum erat, composuit cl edidit. 

Porro si quaeris, lector, quis aut cujas hic Gunlhenis fuerit, invenio eum divi Benedii ti ordinis monaf 
chum, quem reverendus, doctus el eloquens Jnannes de Ttitienhein abbas Spanhemensis in suo de ec* 
clesiasticis scriptoribus catalogo commemorat, fuisse et sseculari et ecclesiasiica scientia doctum, mona- 
sterii Elnonensis; qui inter caetera vitain ei passibneni sancti Siriaci eleganti melro scripsit, quem cia- 
ruisse teraporibus Heinrici quarti imperatoris asscruit sub anno Duinini 4100. 

Hunc igilur Guntheri (quicunque landcm fuerit) elcganlissimuin lilellum, amice lector, accommoda* 
tissimuin, sive de his usitalissiinis virtutibus dc quibus tractat populo declamatorie loqui; sive in corona 
disceptare, seu teipsum ad devotionem exciiarc volucris, compararc libi et familiarem habere non ne- 
gligas ; mecumque gratias iniinortalcs nuncupes el habeas egi egio viro impressori magistro Micbael civi 
UasUiensi saepius illud VirgUianuin meinurans : 

Semper honut nomenque tuum laudesque manebunt. 
Optime vale qui benevole legis. 

Ex arcta vaUe uilra Basileanam byrsam xii Kalendas Mariii 1507. 



PRO(£MI(JM. 



Iiiter tam multa sanctorura Patrum volumina quibiis Ecclesia Dei illustrata alque omala est, novum 
aliquid cudere quod legatur, nil fere aliud est, quam solis radios accensa juvare facula, vel areuis lit- 
toreis pugilluin pulveris adjicere, vel in maris plcnitudinem pauculas aquae gutias eflTundere. Placuilta- 
men nobis, ut est iiatura mortalium, quae novis maxime delectatur, de Iribus his rebus, oratione scilicet, 
jejunio et eleemosyna, an aliquid dignum calamo conGcere posseinus, experiri. Cujus rei propositum 
eo propensius in actum transferre curaviinus, quo saepius in Scriptiiris, de virtute et laude reruni ip- 
sarum eramus admoniti ; specialis aulem tracialus earum vel nusquam est, vel nobis nunquam legendus 
occurrit. Fecimus ergo sicuti nieiite conceptuin erat, ei eo majori cura res istas tractavimus, quo sci- 
rous eas et Deo placitas, et uUles homini, ac iiostne profcssioni maxime coiiveiiire. Amplius autem atqiie 
dififusius circa orationem libuit ingenio desudare, quoniam iUa nobis cum Deo communis est; reliqua 
Tero, alierum nobiscum ipsis, alterum cum proxiniis gerendum est. Completum igitur opusculum et ut 
a nobis Oeri potuit ad fiuem usque productum, in lihros tredecim distinximus, quatenus eonim conti- 
nentia quamo angustior, tanto sit intellectu facilior. Singulorum etiam librorum capUuIa placuit pr»- 
notari; quibus inspectis quid in illis potissimuin tractetur facile lector advertet. Prinio igitur loco poni- 
tur prologus totius operis ; in quo juxta praeceptum TuUii, caputur lectoris benevolentia , praeparatur 
dociUtas et exciiatur attentio : praslibando materiam, demonstrando utilitatem, auctoritatem commen- 
daudo. 

CAPITULA PRIMI LIBRI. 

In prtmo liiro inctpit agere de oralionet quam dicidil in quatuor species , id est tn grammaticam^ oratio^ 
nem, dialecticam^ rhetoricam alqtte catholicam. Quibus breviler tacttSy alias relinquenSt catholicam assu^ 
mit^ docens atiee circa illam quoirenda sint^ hwc scilicet : quid ipsa sit^ quid in se contineat, in quibtts obti^ 
neat, quid ad ipsam pertineat^ quid oranti conveniat^ quid orando proveniat T Postmodum diffinit orationem 
et ejtu difinitionem diligenter exponit. Deinde oslendit diversos modos orandi sive adorandi. Ostettdit etiam 
diversas divisiones auarumdam rerum quce pertinent ad diffinitiones, et quosdam alia. 

CAPITULA LmRl SECUNDI. 

In secundo iibro docet quid conttneat oratioj videlicet ista sex : sciUcet quis petat^ qtkid petat^ a quo pe^ 
fal, eui petat^ quare petat^ et quatiter petat. Postmodum agis de primo contento orationis, id est quis petai : 
et kac occasione ponit diversa genera hominum pdelium et infidetium, et inter ipsos infideles diversas le* 
€ta$ ostendit^ Docet etiam quos sint opera riva vel tt^ortua et qualiter subdividantur, et atia multa utilia ie^ 
genti. 



101 DE ORAT. JEJUN. ET ELEEMOS. - LIB. I, DE ORATIONE IM 

CAPITULA LIBRI TERTII. 

In iertid libro a^it ae secundo eonteiAu^ id est Quid petat : bonum, malum^ an medium; et ostendtt <ft- 
trsas species boni, id est bonum praparatorium^ inspiraturium, meritoriumt meritum^ remuneratoriumque 
uod est vita aterna^ et quwdam aUa. 

:apitula libri quarti. 

In quarto agit de meritorto bono, id est de virtute, De merito, id est de motu sive actu virtutis interiori 
sive exterioru 

CAPITULA LIBRI QUINTI. 

In quinto de bono remuneratoriot id est vila atema^ quce non aliud ttuam Deus est^ cur vita oftema di- 
catur ; et quod nuUo nomine Deus proprie potest appellari, cum nec stt substantia nee acddens ; et quod 
privaliva nomina verius dicuntur de Deo quam posttiva ; et quod Deus verius dicitur csternus quam semptter- 
nus^ vel perpetuuSf vel perennis^ et hujusmodi. 

CAPITULA LIBRI SEXTl. 

In sexto agitunde diversis speciebus mali, id est prcejudicatorio^ obduratorio^ privatorio^ meritorio : merilo 
mortis punitoriOf id est morte oBterna, de oppositione malorum ad bona, De mediis in anima^ in corpore ex- 
trinsecus : et ea dividit in lata et tristia. De tertio contentOy id est a quo quis peiat ; de quartOy id est cui 
pelat; de quinto, quare pelat; de sexto^ qualiter petat. 

CAPITULA LIBRI SEPTIMl. 

In septimo agitur de illo capitulo, videlicet in quibus obtineatj id est exaudiatur oratio; ubi fit coUatio 
auwdam omnium sex contentorum^ id est quis petat^ quid petat^ a quo petat, cui petat, quare petat^ et qua- 
liter petat : et ex his elieitur orationis effectus^ et quod spiritualia bona utpote remissio peccatorum, virtu • 
ies et earum opera tam electis quam reprobis conceduntur, sed fructu disstmili, De medtis etiam rebus vel 
corporis vel animw vel his quoe suni extra utriusaue naturam; cur illarum Iwtavel tristia tam his quam 
iliis contingere solent : agitur etiam in eodem de illo qui pro aiio orat, videlicei quis, cui^ quibus acceaenti' 
bus vita atema valeat impeirare. De quaiuor reliquis etiam spiritualibus bonis et de mediis rebus quibus ea 
orante alio alius valei obtinere. 

CAPITULA LIBRI OCTAVL 

In octavo enumerantur ea quas pertineni ad orationem^ videlicei tempus^ locus, modus et forma. In qtfo 
etiam iractantur trifl prascedentia, videlicet tempus^ locus et modus^ inUrposiiis quibusdam satis necessariis^ 
de diversitate dierum, noctium et horarum. 

CAPITULA LIBRI NONI. 

ifi nono agitur de forma orationis, ei enumeraniur quatuor formce^ videlicet dominicat domesticaf mona" 
siica^ ecclesiastica : ei hac occasione agitur ibidem de oratione Dominica^ cujus qaatuor jfrimiB petitiones 
ibidem tractantur eodem ordine quo a Domino positce suni^ et quatuor dona Spiritus sancit^ et quatuor ttr- 
tutes et iotidem beatitudines eisdem petitionibus applicantur. 

CAPITULA LIBRI DECIMI. 

/ft decimo tractantur tres reliqua petitiones, et totidem dona Spiritus sancti eis eoapiantur^ et totidem 
viTtute» et toiidem beatitudines ad ipsam pertinentes. 

CAPITULA LIBRl UNDECIMI. 

in undeeimo tractantur prmdieice peiitiones ordine conversOy id est incipiendo ab nltima ei pervenknAo 
ad primam : et etiam secundum hunc ordinem prcedieta dona Spiritus sancti et prcedieta virtutes^ et pras^ 
dictce beatiiudines eis nihilominus coapiantur. 

CAPITULA LIBRl DUODECIMI. 

In duodeeimo agitur de jejunio quid siiy quoi ejus species^ quid conveniat jejunanti et quce sit jejuniorum 
utiUtas vel effectus. 

CAPITULA LIBRI TERTU DECIMI. 

In tertio decimo agitur de eleemosyna : quid ipsa sii, quot ejus species, quid conveniat eleemoegnam fa* 
cienti, quid ex ipsa proveniai. 

Adnotaiio iibrorum explicit. 



INCIPIT PROLOGUS 

In opusculum religiosi Prioris Domini Guntheri De oratione^ jejunio et 

Eleemosyna. 



QuanU sit virtus orationis ac jejunii, quis efite- et oratione {Matth. xvii). El alio in loco : Date^ in- 
€iu8 eleemosyn», SaWaior ipse patefecit cum dice- quit, eteemosynam^ et omnia munda sunt vobie 
rel : Boc gi^nus damonii non ejicitur nisi in jejunio (Luc. ii). Vides eum in duobus primis virtutls prl 



105 



GUNTHERI GISTEUCIENSIS 



404 



irilegitiin staluisse, m tcrtio munditiai purilatem. Cx A pungitivus dolor, ex record»iione peccati commi- 



quo innuilur nullum essc scandalum dxmoniacae 
poleslatis, quod per illa non depellatur; nuliam 
peccaf i maculam» quae per istud uon valeal emun- 
dari. Quod uHque scieus idem Salvator noster , et 
nos utiHier cupiens experiri , non solum ea yerbo 
docuit, sed etiam iu seipso propriae actionis exem- 
plo curavit ostendere. Orasse slquidem frequenter 
legitur, et diekis quadraginta continue jejunavit ; 
^ ut illa taceamtts beiieftcia quds quotidie indigen- 
tibus ero^abat, pascendo sciiicet esurienles, cu« 
rando infirmos, caecos illuminando, mortuos susoi- 
landot (oia ejus in carne conversatio, pro eo quod 
eleemosyna niisericordiam sonat, eleemosynae loco 
nobis habenda est, juxla illud Psalmistae : Ostende 



naiionum acevbitas, interminabili^ pcenae mordax 
jugisque memoria. Jumentum corpus est Redem- 
ptoris, stabulum sinus Ecclesiae, stabularius ordo 
praelalorum, quibus bomo per misericordiam re* 
demptus curandus iuterim relinquitur, donec ad 
pacis aetemae visiones sospes valeat revocari. Pia- 
num est ex prasmissis haec tria quae praelibavlmiu 
quantum nostro In nobis placeant Redempteri qui 
ea tanto studio et docuit et implevil, slcut scriptum 
esi : QuoB c<Bpii Jesus facere el doute (Xct. i). El 
quidem ad aliioris viiae perfectionem cunctae vir- 
tutes sibi mutuo copulandae sunt, et ad illas vi- 
vendi ratio inforroanda» excmplo illius qui piil- 
cberrimam volens exsculpere statuaro» plurimas 



fio^fs, Doniine^ misericordiam tuam^ et salutare tuum B Croioniatarum virgines, et easdem forroosissima» 



da nobis (Psal, lxxxiv) : misericordiam ei salutare 
Domini vocat ejus in carne praesentiam ; per qiiam 
^os qui, peccante protoplasto» juste perierant mise- 
ricorditer salvare dignatus est. Uaec est illa miseri- 
<^ordia qua motus est Samaritanus super eum qui 
desceiidens a Jerusalem in Jericho inciderat itt /a- 
irones qui etiam despoliaverunt eum et plagis imposi- 
ftf abieruntf semivivo relicto. Samaritanus, inqiiil, 
videns eum misericordia motus est. Et appropians 
atUgavit vulnera ejus, infundens oleum et vinum^ et 
imponens jumento duxit in stabulum, conimiltens 
eum siabulario ut curam ejus ageret, donec, rece- 
pta sanitate, in civitatem suam, de qua incaute 
recesserat , redire posset incolumis. Jerusalem . 
»tern;e pacis est visio, Jericho, qnse luna interpre- 
latur, defectus nostrae nioitalitatis. Homo dc- 
scei\^n8, protoplastus cuin tota posteritate sua ; 
il^rqpes autem daimones sunt ; spolia direpta, gra- 
(tpUQrum bonorum privatio ; plagae impositae, cor- 
Tuptio naturalium. Samaritanus, qui et custos, Re- 
.demptor noster est ; cujus appropiatio nostrae su- 
:Scepiio inArmiiatis. AUigamenta vulneruro, salutis 
jnostr^ sunt sacramenta ; oleum, gratia spiritualis, 
spes vitae, consolatiouiim remedia, fomenta pro- 
luissorucn ; vinuin vcro praeccptorum austeriiaa, 

^l) An suscipiososf 



sibi jussit exbiberi; ut, inspeciis vultibus et mem- 
bris siiigularum, quid in eis elegantissimum vide- 
retur, lu unum conferret esprimendae pulchritii- 
diiiift venustatem. Nobis autem barum omniuni re- 
rum immunibus et ignaris , quippe quae solo no- 
scuntur experimento , de his tantum quae praeinissa 
sunt, adbibitis forle quibusdam aliis a latere ve- 
iiientibus aliqua dixisse sufficiat : eo videlicet more, 
quo caecus aliquis splendorem gcmroarum miratur 
ac praedicat. Et hoc quidem bumili stylo ac ser- 
mone pedestri : ^um quia nec aliler possumus pro- 
pter ingenii crassitudinem, tum ne quosdam ma- 
xinie superstiiiosos (i) videamur imitari,qui nil so 
disisse arbltrantur, nisi tam egregie dixerint, ut 
nec ipsi intelligant. Habeant sibi tales odiosam 
suam obscuramque subtiliutem ; et cum forte soli 
omiiia nesciant, se solos omnia scire gloriantur. 
Nobis autem hujus operis est intentio , non tam 
verbis lepidis pruritum auribus excitare« nec ob- 
scura subtiliute obumbrare sententias, qiiam re- 
ruffl de quibus agitur perspicue rimari veriutem; 
et quid- ille kispiravertt, sine quo nihil recte vd 
ficri vel dici potest, sermoiie plano atqiie palpabili« 
simpticibus nc iiostri similibus intimare. 
' Eyplicit protogus. 



LIBER PRIMCS. 

De Orutione. De divisione orationis in quatuor species, id est in grammalicam oratio- 
nem, dialeclicam, rhcloricam alque calholicam. 



GAPITULUM PRIMUM. 
Primiim crgo de oratione agendum est , et ille 
iroplorandus qui suos orare et jussit et docuit , ut 
nobis non solum quia orandum sit , verum etiam 
quid de ipsa oratione coRgrue dici possit demon- 
straredignetur. Et quod orationis vocabulum ad pIurA 
aequivocuroest, ponendaest primum eiusdem oratio- 



nis divisio , ut relictis aliis , illam speciem de qua 
nobis agere propositum est eligamus. 

Est igitur oratio : alia quidem gramroatica, alia 
dialectica, alia rbetorica, aliavero catholica. Graiii- 
matica oralio est congrua dictionum ordinatio» 
quae fit in conformitale accid^ntiuro. Dialecticai 
oraiio ^st enuntiatic sive propositio qua utitur dH 



m DE ORATo JEJUK. ET ELEEMOS. — UB. I, DE ORATIONE. IC6 

sQul^r ad syUogizandum. Rbelorica oratio esl A dislincUones ; yidelicel sex qu« sont : ExonUum, 
tola illa sennocinaiio qua utiliir rbetor ad per- 



suadendum. CatboUca oratio est pia Dei invoca- 
tio qua supplicat bomo ad impetrandum. In prima 
agitur de vocum congnientia, in secunda qu;eri- 
tur de rerum consequentia, in tertia disceputur 
de facti controversia, in quarta imploralur diviiue 
pielatis clementia. In prima Tormatur syntaxis, id 
est constructio secundum accidentiura congruila- 
tem, in secunda probalur tbesis quod interpreiatiir 
positio, id est rcs dubia vel dubie posita per argu- 
mentorum necessitatera sive probabiliutem ; in ler- 
tia tractatiir bypotbesis, id est rbetorica quxstio 
ciim suis circumslantiis qua; noUutur boc versieulo : 



narratio, parlilio » conQrmatio confutatio alque 
cooclusio. 

Catbolica oratio tot babet parles qiiot pelitioiies 
quae pro orantis arbitrio re et nuroero varianiur ; 
re quidem, dum aliter pelit isie quam petit ille. 
Numeroaulem dum plura vel pauciora petit ille quam 
petit iste ; quamvis omnia quae recte petiiutur, id 
cst pro salule animae,quamlibet multa fuerint; unum 
tamencongrue dici possunl propler unum Qnem ad 
quem tenderedebent, quem noUvii Dominus in Evan- 
gelio cum diceret : Porro unum est neces$arium 
(Luc, x). Et David in Psalmo : Vmm petii a Domino, 
hanc requiram , ut inhabitem in domo Domini om^ 



nibus diebus vito! mea. {Psal. xxvi). Dominus Uiiien 
Quis,(iuid,ubi,quibus auxiliis,cur,quomodo,quando, ^ jp jy^ orandi forma qiiam Iradidit proptcr seplifor- 
secundum locorum auctoriUlem In qnarU pla- memSpiritus8anctigratiam,quemplenusdec<Blesti 



catur Deus per bumilem et puram vocis et animi 
simpliciiatcm. Prsemissus autem versiculus non 
tantom accipiendus est pro circumsUntiis (ut 
multi pulant qiii rem mlnus diligenter inspiciunl), 
sed potius illa omnia nout de quibus oratione rbe- 
torica tractari solet. Siquidem dno prima, vide- 
licet quis et quid, ipsam bypotbesim constituunt ; 
et sunl quasi fundamentmn et subsUntia rbeloric» 
qua^tionls : cum quaeritur quis fecerit , et quid 
fccerit ; in quibus principalitcr bypothesis , id est 
rbctorica quffsiio consiituiiur et fundatvr. Reliqua 
vero quinque quasdam rernm aliarum adjacentias 
nolant, quas illi circumstanlias dicunl; sinequibus 



scbola veniebat, quani el nobis cupiebat infundere; 
septem posuit peliliones , de quibus (ipso volente) 
aliqua dicenda erunl cum de lorma orationis tracta- 
re cceperimus. Et caeterae quidem orationes per verba 
indicativa explicantur. Calbolica vero per impera-* 
tivum Qeri solct : qui Umen modus cum ad Deum 
dirigitur, non Um imperaiivus quam deprecativus 
dicendus est; propter exceilentiam Creatoris, cui 
oeminem diguum est imperare. Nec enim curandiim 
est oranti quid jubeat Priscianus, scilicet quid Deo 
suo debeat Cbristianus. 

Praemissa igitiir tetj^acola, id est quadrimenibri 
divisione oraiionis : alias suis opiQcibus reliuquen* 



lllud fterivel impo8sibilesitvelincredilNle;exquibus ^ *^» ^^^ nostram qu» Untum Qdelium estetad noi 



ubiquidem, locum facti; quibus auxiiiis, adminicu- 
Inm sive faculuteni ; cur, causam; quomodo autem 
qualiutem vel niodum ; quando vero , lempus de- 
terminat. Qiiae idcirco breviter tangenda puuvimus; 
quoniam baec distinclio nobis pauto post poterit 
suffragari, cuni quaerctur qiiae sint de substantia 
f atbolicae orationis ; quae vero ei velut extrinsecus 
annexa coh»reant. 

Prima oratio lot babet partes quot dictiones ; 
quoniam idem est pars oratioois et dictio. Cuin er- 
go dicis : Priscianus legit : baec oratio duas par- 
tes habet. Si vero dicas : Priscianus legit librum, 
hujus orationis tres partes sunt, et de eaeteris 



praecipue videtur pertinere diligenter inspiciamus 
videlicet quid ipsa sit ; quid in se contineat , lo 
quibus obtineat ; quid ad ipsam perlineat ; quid 
oranti convenlat ; quid orando proveniat. Proinde 
quantum ad suscepti operis necessitalem vid^tur 
satis congrue diOiniri si dicalur boc modo : 

CAPITULUM II. 
Calholica oralio est regularis etimpensa pro salute 
animae vel bis quae ad illam prodesse valeant divinae 
pieUtis imptoratio. Niuic i|»am quoque difBnitio- 
nem ad majorem rei difflnitae evideiitiain diligcntius 
exponamus. imploratio ponitur hic Unquam genus 
el princlpiumorationis; quonlam, ut dlcunt philo- 



hoc modo. Secunda tot habet par.es qiiot ex- d sophi, cujuslibet rei diOlnitio a genere trahi debet ; 



tremiiates sive terminos qui neque plures nec 
pauciores possunt esse quam duo; id est subje- 
ctus et praedicatus ; sive ambo exprimantur, ut cum 
dico : Socrates legit ; sive alter in altero inteHiga- 
turut cum di<'o : Pluit, vel tonat, baec enim verba 
et quae hujusmodi sunt exceptam habent signiQca- 
tioneni; et ad solum Deum pertinenlem ; et in qno« 
libet eorum eliam subjectus Urminus intclligi de- 
bet ; ul cum dicitur pluit vet tanat, pro eo sit ac si 
diceretor : Deus pluit; vel Deus tonat, Sunt alla quae 
per resolutionem intelligi solcLt ; ut legitur, id est le- 
gendi aclus exercetur, statur vel sedetur, id est lafis ha- 
beiurcorpuris positio^et de caeterisad hunc modum. 
nhctorica oratio tot habet partes quot diversas 
Patbol. CCXII. 



ut si velis hominem diOlnire, neoesse esl a genere 
incipias, ut dicas: Uomoe$tatdmaL Sed quia nondum 
cujusmodi animal sit homo deinonstratiim est, ne- 
cesse est ut accedant subsUntiales diflefentiae ut 
earum acc^sodiffinitlonem perQcias hoc modt^iBo* 
mo est animal rationate, mortaie, Animal quidem 
genos ea, rationale morule difl^rentiae sobstao- 
tiales, quaeetiam speciQcae dicuntur, eo quod acet- 
dentes generi speeiem constituunt. Sed haec tlro- 
dlnium logices ingressoris in suis Isagogiis satis 
erudite tradit Porphyrios, nobis brevlier memo- 
randa eraiit ut doceremus banc difllnitionem catlio- 
llcaBorationis, quse data est a Deo perfectam esse et 
eum suo difllirHo convertibilev ot nihll vel detrahl 



107 TlUNTIiem CISTKRCIENSIS 108 

debeat vel apponi necesse sit. Esl igitur Impbralio A veriUs non tam -ittnoletcit qaam placet. De ilia 
gcnus orationis, qnemadmodnm animal genns ho- dicit saiyricus : 



minis; caetcra vero pro snbstantialibus diffbrentlfs 
adjecta sunt, quemadmodum rationale mortale in 
liouiinis diflinilione. 

CAPITULUM III. 
Prima dilferentla 
nanini piinia cst qu9csic ponitur, divinse pietatis; 
quorum alierum, videlicet pietatis, co sensu positnm 
cst, qula toia orantis inlentio ad hoc tendere debet 
ut Deum stbi pium ac propitinm valeat promereri. 
Nam el vcrae orationis scmper hic finis est, sire 
cum Deus oplala tribuit, ui Petro orantl pro Dor- 
cade suscllanda [Act, ix); sive cum petita qui- 
dem ncgat, sed potiora largitur, ut Paulo petenli ut 



rttitc immenca cam tpirant mendacia foUes. 
(JirvEW. 7.) 
De liac Dominus : Eo& qui adorant in $piritu et veri- 
iate oporiet adorare {Jonn. iv). lila in clamore et 
litigio posita est, haec in silentio et amore. Illa ss^jpe 
derendKnr iniquitas» innoceutia condemnatur; hac 
vero remitiltur culpa» puritas commendatur. Illa 
tanto valldior est, qiianto qui agit r^llidior ; isla 
quanto simplici.T. Illa non soluro Judicis, sed etiam 
assessomm et tc^tium eget suflTnigio; ista solo jih 
dicisravorecontentaesl.llla verborum multipliciiai« 
roboratur, ad istain sola sufllcit spiritus intentlo. 
Spiritus est Deus^ ail Salvator, el eos qui adorant eum 



angelus Satuiu^e ab eo disccderet (//Cor. xii); seu B fitsp/nlttm<orareoporlef(j^i(f.). CtadMoysemdictum 



etiam cum quaedani crudclitcr vidctur operari» ul 
in submcrslone iOgyptioruni , clamaiilibus flliis 
'Isracl {Ex:d. xiv); in expugnatlone Amaleth ad 
secrctam Moysi orationem (Exod, xvii) ; in exusikme 
iiun!ioromrcgisnoniam imprecante propheta qnam 
oiante (7V lieg, i) ; in contrilione genlium claman- 
Yibus in coelum Machabans {Mach. iv). llaec eiihn 
cinnia divinae virttftis opera et his simiKa qus 
passiiii Scriptnrls sacrisniserta sunt de fonte pietatis 
inanasse non esl anibiguum ; vel ul Deus lldeles 
suos ih impiis oppressos potenler eriperet; vel 
ipsis impiis quos ex vita diutunia praevidebal, posse 
Herl nequiores, acceleraita morte scqucntium malo* 
rum praeriperct facultatem ; vel si qiii inler eos mlnus 
noceiiies erant temporalitcr puniendo, poenas aeter- 
nas vcl oiimino remiKerel vel leniret ; vcl intpils 
Ijilandiendo, «liis seetandae innooentise sanciret ez- 
^mpluni vel malos flageHmido, aliosab eonim imiia* 
tione delerreret ; vcl si quid esl aliud ralionabills 
-causx quod ei qiHdeni perspicoum, nobis autem oc- 
cultum sH. Nec enim sumus tam imprudentes vel 
potiiis iinpudenles, ut oinnes ^ivlnorum operum vel 
«causas rimari vel flnes audeamus disculere. Qme 
quidem pnediola et qitse Imjusmodi sunt, quia 
orando el peti solentet impetrari ; patei procul du- 
bio qtiod in omni vera oration*; intenlio cst Impe- 
trandx pietatis el fliiis impetralae. Quod enim agil 
vhfAerica oratio apud terrenum judicem, lioc aj>ud 



est {Exod. iv) : Quid clamas ad me, cum ipse ne 
mium quidem verbum ibi legatur proiulisse. Deuni 
ergo qni spirilus esl spiritnaliier ailoqui necesie 
est, ul ipse quid petamus inteUigat, inlelligens ac • 
quiescal, acqiiiesGens exaudiat. Accedunt tainen fre- 
quenler ad intenlionem spiriluselverba corporis, ul 
itlriusqiieiiostri homiuisapprobetur devotio. Sive igi- 
tiirutroquemodosive alterotantum, idest solo spirim 
oraveris illnd ccrte palam esl oralioncm nil aliiid 
essc nisi pietalis implorationem , quemadmoduin in 
pracmissa difflnitionecontinetur. Divine autem id- 
circo exprcssum est , quoniam si Dcum orundo im* 
ploras • accedenlibus aliis quae ad lioc exiguntur, 
ea demum oratio est : et ad illam |iertim'i» quam 
^raeci lalriam vocant, id est ifioiitam sercitutem, 
sive theosebiam, id esi Dei cuhum^ sive eusebiam. 
quam nos ^ontdn cultum possumus appellare. Ciioi 
vero aliud quam Deum imploras, sed tamen propter 
Deum, utpote coelesles spirifus qui caiodwmonea 
apud Graecos dicti sunt ; vel illos bomines quos ad 
gloriam aelernam receptos nemo Chrisiianus anw 
bigit , oratio quidem esse non potest , praesertim 
cum scriptum sit : Domtyiiim Deum tuum adorabis^ 
et ilU soU servie$ {Matth, iv). Sane cum nil aliud sil 
adorare qiiam ad aliqiiem vel aliquidoralionemdiri- 
gere; sicutnil aliud quam Deumadorare licel, ita uec 
orare conccditur. Quod optime noveratPsalmisla qui 
dicebat ; Omnis terra adoret fe, Deu$ {P$al, Lxy), 



txBlesten caiholica ^rius «c melius agit oralio. el alibi : Adorate eum^ omne$ angeU eju$ {Psai. 



Nam sicul forensis oralor swi sibi fovorem judicis 
condliare nililur ut ei facilius persuadeat quod in 
lendil, sie oralor fidelis snmmi jodicis gratiam 
capiat,ulquod optat vel aliud pro ben^placilo daiilis 
valeal impetrare. Sed diflcia plurinHim inter hanc 
el illam oratlonem; necestminor in eflecUi quaro in 
affectv di%ersita8. Illa enim pleruinque pMuadetur 
quod iniquum est, hac vero nihil nisi reclumet 
piuoi. Illa in strepilu verborum eonsislil, hcc ia 
menlispuriUle; nnde llla oratio qnasi oris ralio 
diciae l;sicul ail philosophus. Dico anlem kngon id 
esi ratiomm quae ore proferiur : hsie autem vetNis 
cordis ratio vocari potesl, id est reclitudo H piiri- 
.las. Ilia frequenter de CaUo fit judici fides; hac soia 



xcvi). Nec enim eos orare intendiuius , sed eis nl 
ipsi pro nobis orent supplicarc, cum dicimiis: Om^ 
ne$ $anctif orate pto noMs, et qua^ his similia sunt. 
Sunt igitur isla non orationes quidem» sed piae 
qiiaedani supplicationes; etad duliam rer( runtur, quae 
eslcultiis debkus creaturae, propter reverenliam 
Creatoris. Si aulem crcaturam aliquam qiiaecunqne 
sil llla, verbi gratia , solem aul lunam sive slellas 
seu mallgnos spirilus, qiios ideiii Gneci cacodcmo' 
ne$ dicunl ; vel etiam uiortuos bomines, ut Jovero« 
Saturnum ; vd aliquod artificiale , ol Idolum ; si 
qnidiibel, inquam, lale non propler Demn, sed lan- 
quain Deuni imploraverls, neutrum hoc praedictn- 
rum, sed loagis eisecraiio sive saicrileghiro appcl- 



f09 



DE ORAT., JEJUN. ET ELEEMOS. — LIB. l, DE ORATlOiNE. 



ilO 



latur:ci nequeaii iJAriara pertinH nequc ad da- 4 prophcl»: Eterit iepulcrum eju$ florio$um (ha 

liftm, scd polio» ad conluroeliani Gonditoris. Hoc '" *^'' ' ^'' "^ " "^ 

eat cnini quod Terbis proplicla: coiiqucriUir Doroi- 
BII8 ita diccns dc filiis Israd : Immolaverunt dte- 
moniU et non Deo, dHi quo$ ignorabmt (Deut. 
xxxii). Et paulo inforhis : lp$i me prowMvemnt 
tfi eo qni non erat deu$, et irritaverunt in vanitatibue 
$tti$(ibid.). 

Seeunda digerentia 
Sccunda diflerentia c»t, ul sit imploratio rcgula- 
ris, id cst regularis ct in sinu Ecclcsiae flat oratio ; 
qula sicttt, testc Augustlno, cxtra catboficam Ec- 
clcsiam Tcri sacriflcii non est locns, ita ncc vcne 
orationis, praescrtim cum ipsam oratioacm gratum 
Domino sacrificium oflbrat Psalmista : Dtn^aiiiryln* 
quit, oratio mea $icutincen$um in eonspectu tuo (P$aL 
Cxl); ct alibi : Elevatio manuum mearum^ $aerifr 
cium vespertinum (ibid.). Si enim in$piritu et veri- 
tute adorare oportet (Joan. iv); Spiritus autcm saft- 
ctus cxlra nidum EcctcsiiC pcr gratiam noR ha- 
liCtur : rursumquc si prsplcr integritatcm fidci 
vcritas non est, cum verilas ipse sit Christus, patct 
quod cxtra posilis, id cst Judaeis ct gcnlilibus qui 
fidem Chrisli nunquam suscepcrunt ; vel harcticis 
qiii scsc ab illa jam susccpla pcr schismala vcl 
ha^fcscs abrupcrunt, nec orare quidcm ncc adorarc 
v^ermissum cst. Sed quia solet horum vcrborum sl- 
gnificatio ad illa eliam exlendi quaecxtra Ecclcsiam 
ficri possuiil ; vcl in ipsa Ecclesla non soli Dco, sed 



11). Debil» subjcclionis cst illa, qua nos coram 
prslatis ct prlncipibus nostris » sive illis bominibus 
quibusjurcsubdilisumus, cliam ipso habitu cor- 
poris humiliamur, qucmadmodum Eslbcr Assue- 
ruin regcm lcgitur adorassc (E$ther. v, x) ; cliam 
ipso jurc subjcclionis tanquam captiva rcgcm, 
uxor roaritum, cxccptd myslcrio quo ille Chri- 
stum, illa vcro Ecclcsiam dcsignabat. Mutuae dU 
kctionis cst illa, qua nos nullo quidem jure scd 
solo cbaritatis afleclu ad inviccm inclinamus, quod 
nostrae profcssionis hominibus pro eo quod huinili- 
tatem roaxime scctari debciit , spccialiier vidclur 
convenire, sicul Icgimus quosdam sanctosviros 
nicritis ct vila non iniparcs , mutua sibi bumililate 
3 prostralos benediclionein el orationcs ab inviccm 
postulassc. Juslx salisfaciionis illa vocari polcst, 
qua rcus aliquis ci qucm se mcminiloflcndissc; sive 
flcxo genu, seu toto corporc proslratus supplical ul 
ignoscat , quemadmodum Jacob Esau fratrem suum 
sibi occurrculem quem primogeniiis fraudaverat; 
adoravit (Gen. xxxiii). Fictse simulationis illam dici- 
rous, vcl qua baerelici, vel improbissimi Chrisliani 
nobiscuro in Ecclcsia posili,8acramcnta nostra quai 
corde coniemnuiil cxtrinsecus tfcla pietatc vciie- 
ranlur; cujusmodi bominum , ncscio an unquam 
fccundior pestis quam nuiic cxstilcrit, nisi quod tcr« 
rore vigoris ccclesiastici reprimunlur. Mysticae st • 
lynificationis fuit ilia , qua Kebccca in typo Eccle- 



. .......... . . sise venienlis cx gentibus Isaac, sub luiagmc Chrw 

etiam aliis rebusexhibcri soIcl,Iibctsuper liisnonr» .• ^j •. r- -n • . -. . . ^ 

._^._,.,^ . j._.^. *^ C sti , adoravit : Ctim ttle, sicut scnpluin ..n in Gc- 

ncsi, f^reiiiK iii agrum ad meditandum (cup. xxiv) : 

noji aliud utique, iiisi dc salulc gciicris huiiiani rde 

quamedilaiionedicitDominusper prophelam : Ecca 



inutUem assignare divisionem 

Divi$io orationi$ 
Est igitur adoratio : alia divinas vcneralionis , alra 
devotae supplicationis, alia piae rccordalionis , alia 
mysticae significationis , alia vanse osientationis , 
alia fictae simulationis, alia justae saiisfactionis, alia 
pcrfcclae liumilitatis , alia dcbitae subjeclionis, alia 
mutuaB dilectionis, alia improbae dcrislonis, alia 
eoaclae ncccssitalis, alia deccptae vanitaiis , alia de- 
testandae impielarm. Divinae veneralionis esl illa, 
quae soli Dco impcnditur, de qua dicit Psalmista : 
Adorate eum^ omne$ angeli eju$ (P$al. xcvi},ctalibl : 
Addrabunt euniy omne$ regee^ omne$ genle$ $ervient ei 
(P$al, Lxxi). Devolae supplicationis cst illa, qua vel 



ego cogito cogitatione$ paci$ et non agiictioni$ 
(Jer, xxix), El in alio propheta : Conreritii cogita^ 
vi tfi diebue i$ti$ , ut benefaciam domui Juda et Jern* 
$alem (Zach, viii). Vanae oslcntationis csl illa» 
quando quis propter inanem gloriam;orat|in publico : 
quod proprium cst hypocrilarum , de quibus alt 
Dominus : Qui amant in platei$ $tante$ orare, «1 
vtdeantur ab hominibu$ (fftatlh, vi) , ct alibi : QtU 
devorant domo$ viduarum $ub obtentu prolixm ora^ 
tioni$ (Marc. xii). Ex borum numcro crat supcrbus 
ilte Pbarisaeus , qui conlempla humilitale publica- 



sanctos angelos, vcl sanctos homines jam bcalos, *> „i , h«c apud se orabat : Deu$. gratia$ tibiago. 



dcbito honore vcnerantur hi qui eorum visione 
digni sunt,ut Daniel ei Joanncs, cl alii multi, qua 
nos ctiam licct pcccatorcs cisdcm ut nobis apiid 
Dcum subvcniant humililcr supplicamus, ut fieri 
solet in lilanla, Piae rccordaiionis cst illa , qua 
nos vei sacra loca, vcl sanctorum reliquias , vel 
quidquid illud est quod nobis ad memoriaro re- 
Tocat salutis nostrae sacramcnla , veluii cnicem 
Doroinicaro, vel sepulcruro proptcr bonorero ejus 
qui ea sancliflcat, quanta possumus rcvercntia 
venerarour. Dc hac polest iliud intclligi : Adorabi» 
mM$ in loeo «M $teterttnt pede$ eju$ (P$aL cxxxi) ; 
«t hoc ad ilU loca quae Dominus in came sacris 
pressit vcstigiis refcratur, quemadmodum et illud 



guia non $um $icut emteri homines : mplorei, inju$tif 
adulterit velut etiam hicpublkanu$ (Luc. xviii). 

Improbaederisionis fuit illa, qua Judaei flcxo gcnu, 
Domino illudebant diccnlcs : Salve, rex Judasorum, 
clc^(Jf o/r/i, xxvii ;ifarc.xv; Joan. xvi.)Quibus simi- 
Ics sunt bi qiii, pro peccatis suis oranies, ea umen 
repctere non tiiiicnl : nisi fortc minus nocenics illi 
videbunturt qui vcrum bomincm contcmnebant : 
quam isti qui divinae clarilalis faciero ubique 
praesentem, quam precibus placare sludent, sper^ 
ncndo conspuunt , et caedunl irritando. Qui enim , 
cumdixeril Deo :fl$tendefaciem tuam^et$alvierimu$ 
(P$al. vii), rcspicientem c! parcCre cujiicfitero, eon- 
temnit ct gravius iitilat : quid^ aliuif quim faciem 



411 



GUNTHERl CISTEACIEINSIS 



m 



Dei qiiciii lalso iiuplorat , importune caedit e( con- A tiinni) , sed mafis panperibvt illis quoruin deftfe* 



spuit. Perrect» hiiinililalis est itla , qua se sponte 
aliquis inferiori per bumirualcm subjictt, qiiemad- 
iiiOiliim Salomon qui tanquam lex polenlissiinns 
nuUi hominuin assurgeie, nullumque praiterDeuro 
ndorare lent^batur : matri sua; tamen ad se ingre- 
dienli assurrexit, ct eam humiliter adornvit,sicutin 
tibio Begum expressum est (lllReg, ii). Coactae ne- 
ccssilatis nppellavimus qiiae rit,TeI propter nietum, 
vel propter aliquam urgentem necessitatem , quem- 
admodum Josepii in i€gypto fiatres cjus adorasse 
rererunlur (Gen, xlii-xlv). 

Deceptae vanitatis illa est, qua stulti hoinincs 
errore vaiio decepti, vel aliqiias crcaturas etiam 
ipsis inferiores, vel opera manuum suarum stiilto 
roctu veneranlur. De quibuslibet dicit Psalmista : 
Coufundantur omnes qui adorant sculptilia et qui 
gloriantur in $imulacri$ $ui$ (P$al. xcvi). LH- 
tkna quae dicitiir detestand» impielatis, illa est qua 
quidam homines non tam stulli quam impii , ipsos 
etiam daemones tanqnam deos in coiitumeliam Crea- 
toris et colunt et invocant. De quibus ila continetur 
in Psalmo : Quoniam omne$ dii gcntium doimoma 
(P$aL xcv). Cum ergo sint tot species adornndi, pri- 
roa quidero quae soli Deo debeiur ad latriam perti- 
net , aliai vero quoquot pietatero sapiunt ad dnliam 
referuutur, reliquas ad injuriam et coutemptum 
Dei certum est pertinere. 

Tertia differentia. 



derium exaudit Doniiiiag;de quibus in EvangeUa 
dictuin est : Beati pofitperet spirkUf qnoniam ip$or 
rum e$t regnum e€etorum(Mattk» v). GompuncUo si* 
niiliter in duobus consistit : odio peccali, et ti- 
more supplicil. In odio peccati, qnia non roereUtr 
gratiam quL non odit nequitiam. Unde PsalinisUi 
post illos ti-es versiculos quibus huroiliter veniam 
postulaverat, quasi rationubiiem causam impctrandl 
sul)junxit dicens : Quoniam iniquitatem meam ego 
cogno$co et peccatum meum conira me ut $emper 
(P$al. l). In timore supplicii, quouiaro,qui pu- 
niK non veretur, non piiniri non meretur, sicut 
scriptum est ad Thessalonicenses : Cttm dixeriut 
pax et $ecurita$^ tunc repentiau$ ei$ $upervejMet in- 
teritus (I Thess. v). Et in Job (cap. xxi) : Ducuni 
in bonis (Ues suos et in puncto ad infema desceu- 
dunt. 

Ad amorem Dei tria nos tnvitant : remissio pec- 
catorum, collatio meritorum, certitudo promisso- 
roiu. De primo Apostolus : Graiificavit nos Deus iu 
ditecto Fitio suo » tn quo habemus remis$ionem pee^ 
eatorum (Epk. i) ; de secundo idem : Quid enim 
luibes quod non accepisti (I Cor. iv) ; de tertio alibi 
quoque dicit : Cerius sum quia potens est depositum 
meum seriare in illum diem * justus judex {II 
Tim. 1). Ad regni desiderium simiiiler tria incitant : 
societas angdorum » immensitas prsmiorum , aeter- 
nitas gaudiorum. De primo Douiinus in Evangelio : 



Tertio loco positiim est ut impcnsa sit oratio, ^ Confitebitur eum Filius hominis in reguo Patris sui et 



id est sludiosa , solticita et attenta, ne si negligcnter 
oraveris, in illud incidas vitium qiiod arguit Do- 
minus per proplictam dicens : Populus hic labiis 
me honorat^ cor autem eorum longe e$t a me (Isa. 
XLix ; Matlh. xv. ) Propensio autem orationis in 
duobus consistit : dcvotione , scilicet et compun- 
ctione. In devotionc , quia] si devotus non oraveris , 
quid sit orare vel ncgligis vel igiioras. Iinprobum 
enim valde est dicere Deo : Intende voci orationis 
mece (Psal. Lx),ciim tu ipseperdevotionem intendere 
non cures. Iii compunclMne , qiiia qul spiritus sui 
contritonenon compungittrr,Spiritus sancti consola- 
tione non ungitur. Ubi enim nihil dolct, medicina 
adhiberi non solel ; Dominiis enini non sanat nisi 
contritos corde, qui dicunt ei cuin Psalmista : 
Sana auimam meam quia peccavi tibi {Psal, xl). 

Item devotio in duobus attenditur : in amore 
Dei et desiderio regni« In amore Dei , quia fnistra 
clamas si non amns , quoniam inspector cordium 
cst Deus; sicut diligentes se benij^^nus exaudit, ita 
ab his qiii non diiigunt , iratus aurem avertit (Reg. 
xvi). Utruroque eniiii scriptiim est : Ego diligentes 
mi diligo(Prov.\m),et hi$qni oderuntme retribuam; 
(Deuter. xxxii). £t llarise : Dimi$$a $uut peccata 
multa^ quoniam dilexit multum (Lucyii). lo desi- 
derio regni , quia frustra petis si non appetis , 
quoniam regnum coelorum fastidiosis et ingruli^ 
noi\ datur (sicut hic temporalia bona qux pleriunr 
quc comcmptoribus et superbis feciuidiora prov&- 



sauctorum angelorum (Lue. xii); de secundo Psal- 
niista : Quam magua multitudo dulcedinis tua: quam 
mb$coudi$ti timentibu$ te (Psal. xxx) ; de tertio nit 
Isa as : Lwtitia sewpiterna eril eis (Isa. lxi). Odium 
quoque peccati tria nobis exaggerare debeiit : fseditas 
eulpae, vulnus animae, damnum innoceutiae. Unde 
Paulus dicebat his quos per feedilatem culpss in 
odium peccati volebat adducere : Quem [ruetum 
habuistis tunc in his in quibus nunc erubeuitis 
(Rom. vi). De vulnere peccati in anima dicit Isaiae 
prepheia : VuIhus et livor et plaga tumens (Isa. i). 
De damno innocentiae Joannes in Apocalypsi (cap. 
ii) : Memento uude excideri$t et age paidtentiatn. 
Timorem supplicii tria nobis incutere possunt : 
[) d«inoBum societas , pcenarum acerbitas , nialorum 
perenuilas. Ilaec omnia notautur in eo quod reprobi 
aiidituri siint : Ite , maledicti in iguem a:terHum 
qui pra^paratus est diabolo et angelis ejus (Matth. 
x\v). Per ignem cniiu, acerbitas pcenae; peraeter- 
iium , percnnitas ; per diabolum et angelos ejus» 
d;i*nionuui societas designatur. 

Quarta differentia. 
Nunc ad quartam diflerentiam veniamus , quam 
propter defectum vocabuU sub hac Gircunilocuiione 
plaeuit^expiicare : Pro salute animas^ vel bis quo! ad 
illam prodesse possunt. Sic enim in praiinis&a dif* 
fiuUione positwn est. £t notandnm quod circum- 
locutio duarum pliiriuuivedictiouum (quain Grvri 
ampiiUogiam vocaut) quandoque ponitur pro iino 



113 DE ORAT., JEJUBi. ET £LEL&IOS. >- LIB. I, DE ORATIONE. iU 

nomliie Jani iiiveiilo, ai si pro eo nomiiio Jam Ib- a peccaudi materiam, u( in lormosa uxore; ^tife- 

rum,u(mor(ero inimicl; exsecrablle, utx(eniam 
e{us anim» perdiiionem. Quapropter Dominlco 
inslmcU praH;cp(o, regnum Dei, id est aeteman 
bea(i(udinem omni precum insian(ia postulemus : 



vealo quod est rationale, iu hominis .dUBnitione 
posi animal, quod est genus : baee structura di- 
ctiooum quas est rationis capax poneretur; sive 
hia, aplum ratiooe utit vel qnod est aptum uU 
ratione. Quandoqne au(«m homini aropbilogia vi- 
cem supplet unius vocabuli nondum inventi, ut si 
praefalum nomen videlicet rationale» nondum essct 
inventum ,et loeo illius allquid illarum ciretimlocu- 
Uonnm necessario poneretur. Sic ergo haec tota 
amphilogia verfoonim : Pro ialuu ammm , vel ki$ 
qui ad Hlam prodesse potnuH , pro uno debet accipi 
Yocabulo, quod nondum quidem inventum est; seu 
qula nondum ita placuit usoi , 



caetera si desint , aut ejus providenti^ relinquanius 
(qui opliroe novit quod nobis expedint), aut si 
petere volumus , ad haec tantum petenda sunt , ut 
eorum usum ad obtinendom illud quo fruendum 
est , id est viiam a^ternam quae Deus esl referamus. 
^ternis quippe boiiis , vel potius aeterno bono : 
unum eniin tanlum es(, ct iiriid Deus; xterno, iii- 
quam , bono jubemur frui » temporalibus uti con- 
ceditur. 



Quem penes arbUrium est et jus et norma loquendi; -. ^^ ^"^»" f»'»"» amore inhajrerc alicui rei (anlum 



(HoRAT. Art. poet.^ v. 72.) 
seu quia non facile fieri po(uit, u( unum nomcn (o( 
dictionum significationes exprimeret. De illis quoque 
duabus vocibus, videlicet, divinae pictatis, idem 
rationis est : ut ambae simul in oradunis difflnttlone 
pro uno difTerentjae vocabulo quod nondum quidem 
invenlum sit , necessarlo posita', intelligantur. Et 
haec quidem satis, ut credimus, diligentcr expres- 
sa suut ; tum , ut sl quid tale in Scripturis occnr- 
rerit , facilius innotescat ; tum ne quid in ejus rei 
difliniiioiie quam tractare volumus , relinqueretur 
obscurum , pra^ertim cum ex ea didiniUo dicta 
sit, quia rem vehit certis quibusdam finibus circum- 
scriptam dirfinit ac terminat; unde et a philosopho 



propter seipsam, quod in solo Deo fieri debet , 
qui solus propier se tantum non propter aliud dili- 
gendus est : caetera vero omnia propter Deum. Uli 
autem est , id quod in facultatem venerit referre ad 
obtinendum illud quo fruendum est ; alioquin non 
jam uti , sed abuU recUus appellabilur. Si igitur 
ODinia quae in temporalibus recle diliguntur pro- 
pter solum Deum diligenda sunt, Deus autem 
propter seipsum : patet uUque in omnibus quae 
ordinate diUgimus, causaliler (ut ita loqui li- 
ceat) nihtl allud diligi quam Dcum. Nam sicut i» 
qui spe laudis et coronae pugnaverit, quam sibi ab 
imperatore certus exspectat : non tam artcm pu- 
gaandi vel arma quibus utitur, quam ipsum iinpu- 



ierminus appellatur. Nunc hujus differenUalis am- C f^*^'^ ^*^^^^^ 

philogiae sensum curemus inspicere. Pro salute, 

inquit, aniinae, vel his qui ad illam prodesse pos- 

sunt; quia sive salutem animae, seu corporis; sive 

utrique necessaria , ut virtutes et remm tempo* 

ralium faculiates, debito modo imploraveris : omnia 

ad unum fincm referri manifestum est. Nam, slcut 

ad rccte vivendum insirumentuin animae corpus 

est, adminiculae vero corporis exlrlnseca bona : 

ita primum quidcm ac principaliter, pfo salute 

animae nobis orare praeceptum est, secundario eUam 

pro incolumitate corporis , et aliis temporallbus 

postulare : non jiibemur uUque, scilicct neqne 

prohibemur, dicente Domino : Primum ijuccrite 

regnum Dei ei justitiam ejus , et hwc omnta adjicien- 



pnestolatur diligere dicendus est : ita in omnibus 
quae propter Deum diligimus Deum diligere suiiius: 
arbitrandi. 

CAPITULUM IV. 
Reeapilulatio diffinitionum (i). 

Nnnc si placet ad rei evidenUam ea qmc in dif- 
finitiooe passim dispersa sunt : compendioso ac 
brevi recolligamus epiiogo. OraUo itaque nomine 
generali dicta est imploratio ; pro eo quod in omnl 
oratione regulariter aliquid implorare intendinius. 
Divinae vero pietaUs a(^ecuini est, ne quid ab alio 
quam a Deo petendum pflK : et boc ule quod et 
tu pie petere possis, ct ille misericordiier* largiri. 
Regularis aut essc debet oratio, ut in sinu fiat ca • 



.^^ ^. ^ ^j — , ^- j — Q , 

tur vobis (Maltli, vi). Quidquid autera aliud ao istis Uiolicae veritaUs : propensa vero, id es( sludiosa cl 

pos(ulare (enlavcris , aut supcrfluum est, aut no- attenta, pro saluteanimae vel ad illam perUncntibus 

civum, aut pesUferum, aut eliam exsecrabile. Su- ul nihil quod ab ca vel impediat vel avertai; imo 

perfluum quidem, ut si mullas peUs facullales , etiam «luod ad ipsam non ailjuvel atque promoveat 

eum paucis possis esse conlentus ; nocivum , si orando postulelur. 



(i) Etl.: Epilogat diffinitionem, Capilulum ultimum primi libri. 



115 



€l}NTII£Rt CtSTCRCICNStS 



il€ 



LIBER SECUNDUS. 

De conloniis in oralione, scilicel, (iu!s pelat, qaid petat, a qoo fwtat , cui petai, qoare 
pelai el qualiler pelai. — De primo conienlo oraii#oi6 



Sed quam longa verborum indagiine quod con- A 
grue dicatur oralio, proul fieri potnit quaesilum est; 
nunc ad ea quae de ipsa non minus commode dici 
posse viJenlur, )ibel procedere. Inter quae primo 
videndum est qnod contineat oratio. Gontinet au- 
tem ho'', quis petat, quid petat, a quo pctat, cui 
pelat, quare petat, et qualiter petal : Baec ilaque 
coutinet et coroplectilur oratio : non tanquam par- 
tes sui ipsius, nnllum enim eorum in oraltoM 
poni so1et,sed tanquam paries materise suse; qtioniam 
liaec omnia simul collecta materia sunt orationis, 
et in illis et circa illa versatur, et de illis agit 
oratio : eatenus, ut si unum deesse coniigerit , ne 
oratlo quidem valeat appellari. Sunt ali» partes 
orationls tam simplicis quam compositse ; quomm 
jam allquas assignavimus, cum diceremtM tot esse ^ 
partes orationis catholicse quoI petiliones. Quod 
quldem de composila tantum oratione inieltigi 
debet. Nam oratio alia aimplex, aNa vero compo- 
gila reperiiur. Simplex est illa quse uno tantum 
verbo deprecativo explicatur, sive unum solum ait 
quod ea petitur, ut hoc : Dtut proj^iut egto miki 
peccatori {tne, xviii) ; sive plura, ul si dicas : 
Deus da mibi veniam peccatorum et vitam aeternam. 
Et hoc quidem a.d exemplum categoricae proposi- 
tionis, quse uno lantum verbo indicativo enuntiatnr, 
quam et logici simplicem vocant ; sive illud verbum 
unum ftolum copulet, ut : SficT^te$ ezt, mu$icnt, 
sive plura, ul ; Socrutet e$t muticHg et grammati' 
cus» SiniUiter utraque istarum simplex est, siye ^ 
dicas : Tullius nidet Socratem, sivedicas : rif//t«i videt 
Socratem et flatoMm. Compositam autcm dieinius 
orationenK, qiuepluribus verbisdeprecaVivisei^lica- 
tur, ut sj dic9S : Deu$,pjf^Uiu$ e$lo mf/ii peccator^, 
da veniam delictorum, con/cede vitam aelernam, et 
quidquid bujusroodi continuare volueris. Et boc 
item adexeniplum bypoilieticx propositionis qiiae 
fduribus verbis esaentiatur, quam iidem logici com- 
poaitam di.cunt ; sive cons^t ex duabus categori- 
cia, ul luec : Si Socrates e$$et homo, Socratee e$$et 
animal ; sive ex quatuor, ut ista : Si omne ri$ib{le 
n]t hpmo^ et omni$ homQ e$t animal; tunc $i Socrate$ 
o$t ri$ibile, Socratee e$t animal. Et sicut in hy- 
pothetica qualibet categorica et est proposilio et 
pars orationis : ita in oraUone composita quaelibet 
simplex pelttio et est oratio et parsorationis. Sim- 
^ex aulem oratio ad exentpluni graminaticae ora- 
tionis tot babet paries quot dictioues, sed difTeren- 
^r accipi solent* : quoniam in oratione quidem ca- 
Ibolica tam voces quam earum sensus attenduntur, 
in orationc vero granimatica de solis vocibus ha- 



betur ratio, de sensu peiiilus non curaUir. Gram- 
matscuft eiiim incipiens a voce tranait ad litterara, 
de litlera ad syllabam» desyllaba ad dictionem, de 
dictiaue ad orationem ; et baec omnia secundiun 
aolam eoDgruentiafli vocis; poatmodiim ipsam ora- 
lionem grammatice constitutam » dialelico Iradil 
el rbetori velul qiioddam idoneum ad agendum de 
Ibesi el bypolbe&i inslFumentum. 

CAPiTULUH PIUHUM. 
Satis luculenter ostensum arbitramur cum alias 
partes babeat oratio , ista sex de quibus proxime 
agendum esl nequaquam esse parles oralionia. Nec 
ruraiim ea per jocos, id est circu/nstantias possu- 
iQus appeIlare,quoni;MO aliae ^unt circumstantiaequ» 
ei rectius assignantur, de quibus sup loco dicere 
DOB pigebit. No»c interim dc istis prosequendnm 
est, ac primo videndum in oratione quia petal , 
fidelis vidjeUcet aqi inftdelis.^ Nam oralionia vocabu- 
lun largius accepltim^i eliam ad illa ei^tendi quas ab 
inOdeiilNis fieri poasuui, superius oslenaum est.Cnde 
in Evangelio legilur de quibuadam genlilibiisqui 
veneranlHieroaolymamadorare(/oaH. i). Sedetpu- 
blicanus et Pharisaeusdicunlur ascendisse in templum 
ut orarent (Lnc.xviii). Omnis auteminfidelis,aul 
geniilis, aut Judsus» aut biereticus est : Primus 
oblatam fidei sstlutem rum ^lum non susdpit , sed 
^iaro per stuIUtiam audire el agnoscere contem- 
nil ; secundus autem agnoscit qiiidem , ei de Seri- 
pluris suis intelligil, sed in Chriati conlenipluiii 
per invidiam repeiiil; terlius et agnoscilel suseipil» 
sed ab illa jam susceptaae poatmodum per super- 
biam abrumpit. Primus ergo improbus eal el tn- 
gralus. secundus invidus et oli^inalua , lertius 
perfidus et elatus. El quoniam Salvalor ob saiulcm 
omnium in mundum ve^iens el verba doclriMe 
attuiit et praecepta jusGiiae, videanuis nunc quania 
in ntrisque ab hoc triplici geiiere inHdeiium hos^ 
num pariatur contumelia. El in conlemptura qot- 
dem praeceplorum licet nobis exemplum sumere de 
Iribus imj^obis et perniciosis civibus quod aub 
uno^eodemqne magnoprincipe velinl aul naMiil agere 
necesse est.Quorum tamen primusejusdem priitcipift 
aeqiiissiinas legea jam scriplas el publice promulga- 
las nec legil nec susdpit ; secundus legil qnidem aed 
nonsuscipit; terlius. legilet suscipit, sed susoepias 
postmodiim pervertit, et ad earum subversioiican 
siiadeiido quos. potesi pervicaciter impellit. Ad 
contemptuin autem doctrinae Saivatoris trea wAku 
exemplosint iinpudentes diacipuli ; quorumunus ver- 
bomagistri optime doccntis nec audit nec approbat; 
secundus. audit quidem sed iuiprobat ;^ tcrliua an^M^ 



117 DE ORAT.. JEJUM. £T ELEEMeS. — UBw M, DE ORATJONE. 11« 

et approbaj., &eU postea per superbiam contumaciter A licus ; alius ienrata fidei formaab uuiuta EccleaiA 



impugiiat, et ad ea impiignanda slbi quos potest 
associat. Hxc tria reproborum hominum genera : 
non solum tou viTendi ratione (si tamen ratio dici 
pocesl) ab invicem disciepant, verum etiam in sin- 
gulis generibusaUi alios diversis impugnant senten* 
tiis. Nec mirum, eos qui a veritate quae Chnstus est 
alienl sunt: variiserrorum implicarl fallacils. Pluribus 
enim extra viam currentibus nihil est ratlonis, cur 
alius alio reclius currere dlcatur. Nam, licct alius via 
vicinior«it, alius autem rerootior, omnes taroen qnan- . 
dlu extra sunt Inutiliter curmnl, nec unquam nlsi 
viam intraverint ad locum quo illa ducil pervenient. In 
populo Itaque Judasoram plures forsitan olini fuerunt 
•ect», sed duaemaxlme notabiles. Una videlicet Pha- 



sese vlolenter abrumpit, ut antipapa sive scblsma- 
llcus '^ alius sacrae Scriptur» sensum sdenter cor* 
nimpic, et dfei potesl erratlcus ; alius sacramenla 
Eccleslae vel arttcnlos fidei pennertil* et hic proprie 
vocatur hxrelicus. DSokur autem haereticus ab ktm$i 
Graeco, quod esle/eello, quod qulsqite pro suo arbi- 
trio eligat qurd sequatur. Omnium igitur iiiftde- 
lium, licet in sua impieute dissentianl, una ta- 
men est sors et sequa condilio : ia eo sciUcet: quod 
omnes extra sunt, et ab his quae lanHim m Ecclesia 
vel fleri vel prodessc possunt, infidelitatis suse ihe* 
rltosegregati. Eteorumqiiidem aliilonge absislimt^ 
utpole gentiles qui praeter naturam qua boroines 
sunt nulla nobis vel morum vel fldei socieute co- 



risaeorum,quietre9unrectionemmonuorum fateban* ^ pulantur. Alii vero propius accedunt, Judaei vide- 

lur.etomnes Veleris Instrumenti suscipiebantScriptu- 

ras. Alia vero Saddiicaeoruni qiti neque resurrectionem 

exspecUbant, nec prseter quinque Moysi libros ullas 

veteris pagiiia Scripttiras curabaiit susdpere. Inter 

gentllcs quoqiie plurimasdicuut erroris esse differen' 

tias, qul Umen omnes in duas priiicipaliler discedunl: 

eorum scilicet qui ab Ismaele Alio Abraliae ducentes ori- 

ginem circumcisionem aecipiunt.etlsinaelitaevocan- 

tiir.et arioniin qui in praeputionali,ideogentilesspe- 

daKterdicuntur, qni In eo in qiio genilt siint perseve* 

rant. Haereiicorum autem innumerae stint pesles, qiio- 

rumseptuagintaf^resecUsiam nominibusquam pruu 

priis erroruffi articulis ab invicem discrepantes in 



licel; quiy etsi gratiam evangelicae veriuiis ei 
fldei respuant sacramenU, nobis Umen veleri» 
Scripturae parlicipatione communicant. Alii proxi- 
mi sunl» videlicel baeretici, qui eisdem scriptis 
el moribus el sacramenlis nobiscum utentes paucis 
dissentiunt. Neque Uinen eo vel magis diligendi 
•unl t quippe qni non afleclu pacts sed dolo 
nobis appropiant; vel minus inetuendi» quoaiam^ul 
ailpbilosopbu&yHtii/cpeflts egkacior «fl ad nocendum 
qtm fmmUiwrii inimicm, Sunl lamen etiam Ib 
bls generibus bominum, non solum inter divisrsas 
eorum sectas sed etiam in eis<lem sectisinter diversos 
bomines» gradus quidam et iiroites, noo virtutum 



Ifb. Eiymologiamm describil Isidorus ; quas, quiaad ^ qoidem (quae apud eos nullai sunl); sed» ut verius 



prsesens percensere plus babel laboris q«iam com- 
modi, illud potius videnduin esl quod qualuor ex 
rausls deiiominari solenl baeretlci. Quidam enim a 
provinciis denominantur, ut CaUpbrygae; quidam ab 
tpsis haeresum aucloribus, ut Marcionilae ; quidani 
a iirserogativa sanctiutisquamsibi pnecaelerie usiir- 
paiit, ul CathariUnqitam mundi; quidam aberrore 
quem ffngunt aul seqiiimtur, iit Anlriiopomorphltae; 
qtfl falsa opinione Deum Palrem in formam bominis 
mnsrigurant. AnUiropos enlm Graeee Lalioe homi' 
nem sonal ; morphe aulem (ormam. Sed el illud no- 
landnm est quodbaerelicorum appellaiio nunc largius 
nunc strictius aeeipi sokl. k lar^iori quidem ae- 
capiione vocatur baBreticus Um is qni se ab uniUU 



exprimam, majoris minorisve nequiiiae. Siquidcm 
mlnus improbum arbitror gcolilem, qui legcm nalu- 
ralem in oordesiioscripUmj[^robisimplensopcribu4 
ad vitx perfeclionera sola caret fidei ratione» qualis 
erat Comelius (Acu x), etiaiu autequam fldemCbristi 
menle iraciare iuciperet : eo qui et fidei salutem 
eonlemml el legemnaturae maguis ac miillis profanal 
flagitiis : qualis llerodcs, tam ille qui tot infantum 
milUa slne causa jugulavit {Maltli, ii), quia qui fra- 
teme uxoris pollutus adulterio in pretium obsceuae 
salutricis sanctissimi viri ccde fuoesUYll coavivia. 
(UaUh. xtv)., 

(lui^mqtie minus inipium credimus Judaeum 
qui nondum verilatis evangclicos lumen agnoscens, 



Eeclesiae contumaciter abrampil, quam ia qiii ejuft- D veteris legis praecepu secunduBOi tenorem litterae 



dem Eecbtaiae sacramenU perveriit ; sivequi sacras 
Scripturas sdenter prave inUlligit ; sive qui tem- 
poralis commodi el maxiine bonoris principaliisve 
sui causa, lalsas ac novas opiniones vel gignit vel 
sequitur. Quae extretiia acceptio, licet eam Augusli- 
Bus seorsum posuerit, videlurtaroen uon incongrae 
Uibes praeoedeutibus posse coAptari. 

ReslricU autem praefati nomini& significatione, 
lalis Ileri potesl divisio : Eoram qui post accepu 
fldei sacrameiiu a vcriutis ralioiie prave vivendo 
dfBgeneranJl el cadunt : alius in Ecclesia latet, el eam 
pravis moribus peiiiurbat,ut falsuscalbolicus; alius 
O^nniuo fidei Cbristianac renuntial, cum Umen ne- 
^qnl non csse Christi^nus, ut apo^tau vel aposUr 



fideliler observat qualis erat Nathanael, de quo Sal- 
vator ait : Ecoe vere Itraelita in quo dolut non ett • 
(iomi. i) : eo qiii et gratiam respuilellegem niale 
vivendo transgrediiur ; quemadmoduro iili quos 
idem Salvalor uoleiite& audire verba suae sanclissi- 
mae pcaedicaUonis, etiamdetrausgressione legisMo- 
saicae quam se servare profitentes gloriabantur, ar- 
guit iU dicens : Nonne Moyee* dedit vobis legem 
et nemo ex vobU facit legem {Joan, vii). 

Sed Qt intcr haereticos minus ille pestilens, qui 
In paucis et minimis discrepans in pluribus majo^ 
ribusque sacramentis nobis coinrounicat : quales 
sunt Pclagiani, qui in aliis nobis consentienUs» li* 
b^rum aibitriuin siiic gratta suflic.rcdipunt ad vi^^ 



)l$ «UHiTllERl CISTERCIENSIS fiO 

Uun j^romareDdani : eo ^i in puuris uinoribusqiie A deiur Damque hoc plurimum discrepare a senlen- 

qui et orane bonuro reniu« 



iiobis comemienat pkira et m^ofa profaBa impie* 
lalepenrertil ataiiie ooBUminai ; veluii DoiiatisUequi 
Pat!« Filium» et utroque Spiritttra saDctum mino- 
rem : et sicat tres personas, iia ires tubstaiitias in 
Trinitate, mentiuntnr : imo» ui audacler aliquid ad- 
jiclam, minoa odiosusDeo credendus est opiimus 
Jttdttiis aut geniilis sive hsBreiicus, Ibgiiiosissiaio 
Christiano. Satis jam paiult qiiod nolius inttddium 
qHaniumUbei probus, verae orationis baliei commer- 
cium, licei multi etiam inter iUos, sive excreaturis 
Creatorem consideranies ; sive ex Scripiurae teati- 
moniis edocii quanta posHuntbumilitatesupplicando 
«on orani quidem, sed imitantur orantem. Quod 
iamen culpandum non esi : quoniam sive ad fidem 
resipuerioi , poterii vivificatis operibus hoc ipsum 
eis ad saluicm provenire ; sive in errore suo per# 
manserint, rorsitan ad miitoris poenas remedium. 

Utrum aulem praMredentis viue opera quantum- 
libei bona Deo placere , ei ad ipsam quoque idem 
obtiiiendam prodesse valeani; ei iilud nos dubiiare 
cogii quod dicit Augnstus : Coruelium anUquam 
in Cliritium creder$l (ui$u $xau4itum ; cum aiibi 
legatur : Quia tine fide imp0$$ibile e$l placere DeQ 
(Uebr. ii): et dicai Gregoi ius, eum por fidem ad opera 
veiiisse. Quidam iamen bujus quaestionis dirimuni 
perplexiiaiem dicenie8,eumdemCornelium quo iem* 
pore orabat, et eleemosynas largiebaiurt fidem fu« 
iur8elncamaiionisbalMiisse;jam faclapvero mioime, 
atque ita partim fldeiem, partim vero luisse infi* 
delem : et ideo Peirum ad eum missum aiuni; ui 
eum plenius instruendo quod deerat suppleret. Sed 
hoc quia disputabiie saiis est, his qui rcm certitts 
discttiere valeant relinquamus. 
CAPiTULUM II 

Quod autem paulo aute dictum est, quaedam 
opera vivificari posse, videtar ita necessario di- 
stinguendum, quod omnia opera qiiae agimus aui 
viva aiit mortui^ siint. Viva dicimus quae ad viiam 
aetemam suut uiilia ; morlua vero qu» morti seier- 
nx obnoxia vel ad vilam inutilia. Vivorum autem 
opemm, alia sunt vitalla ; alia vivificata. Vitalia 
suni qoae statim ut fiunt bona sunt, ei ideo pla^ 
cent, quoniam in charitate fiunt et spiritus viiae 
In eis esi ; ui orationes eieleemosynae sanctorum. 
Vivificata aotem dicunturquae com habean^ for- 
mam bonitatis, non tamen boiia snni quia in cha- 
riia^ i;K>n ftunt, in qua si fierent utique bona es* 
sent ac vitalia ; scd mox accessu chariiatis ani« 
roantur ei velut quemdam spiritum viUlein acci^ 
piunt ut possinl et ipsa prodesse ad vitam : quales 
sunt orali«)nes et eleemosynae pec^loruin qui con- 
vertuntur, fidelium sive infideliuni. Nec enim eospa- 
res ad praemium possuinus arbitrari, quorum unus 
ante conversionem inter plurima mala nihil egit 
laudabile ; aller vero saepius huuiiliter oravlt, plu- 
rimuro jejunavll, inullas paupcribus eleemosynas 
erogavit : si post convcrsionem vel aequaliter vixe- 
pntf vcl statim ac siiuul migravcrint e vila. Vi- 



tia SRquissimi judlcis 

nerat, ct nulla mala pneterire patitur rmpunita. 

Mortuorum vero operuoi : alia quidein mortalta 
vel moriifera ; alia mortificau vel exanimata ; alia 
vero iuanimata vel iiiformia : alia niorbida vel mor- 
bifera dici possunt. Mortalla vel mortlfera sunt il- 
la quae roox ut facla fuerint auctorero suuro ge- 
bennae reuro constituunt ; utpote bomicidia, aduU 
ieria, fornicationes , et omne id quod semel coai- 
missum suflicit ad meritum mortis : unde et pce- 
qalum mortale noininaiur. Mortificata vd exani- 
mata vero suut quaa cuin prius per charitatem vl- 
xerint, ea recedenie exspiraut et moriuntur : non 
quidem ut mortalia fiant; scd ad vilain inutilia; 

^ ne ei illi pares videantur quoruin alter post plu- 
rima boiia lapsus est in aliquod grave peccatum ui 
David sive Petrus ; alter vero omniuro expers bo« 
nomro, multis et magnissesecontaminavit flagitiis, 
ut Herodes sive Pilatus. Inanimata vel informia 
congme dicuutur, quae dum slnt de genere iK>no* 
rum operum praeler cliaritatem fiunt : et ideo tan- 
quam anima formaque carentia ad vilae meritum 
moveri ac perficere nequcttnt nisi (ut jam dictum 
est) accedente cbaritate vivificari mereantur. Hor- 
bidavel morbifera sunt ea qiiaenosvenialiadicimust 
quae non tam ex mentis malitia qiiam ex morbo 
bumaMe naiurae proficiscuntur : ei iamen animan 
conuminant ei morbosam efiiciuiit, sed non 

C usque ad merituro mortis aeteriiae, nisi muliipli- 
cala plucuerini ; quia nulluro esi Um veniaie pec« 
eatum quod non fiat morUle dum placet. Ex 
hac igitur operum distiuciioney sumeuda est ei iiU 
quae sequiiur boc roodo, 

Divisio operum, 
Bonorum sive maloruro scu qualiumcunqne 
opernm ; alia quidem ab initio vivnnt et nuuqoain 
moriuntur, ut eorum qui cbariutem semel habi- 
tam nunquam deserunt, ut Paulus. Alia primo vi« 
vunl, postea moriuntur : corum scilicet qui eam- 
dem chariutem quaro coeperani operari retinere 
nou curant,ut Saloroon. Alla ab initio roortiia sunl, 
et postea vivlficantur : ut ca bona opera qiise fecit vel 
Paulus vel Comelius,dumadbucpeccato infldeliuiis 
tenerentur. Alia mortua sunt ei nuiiquam viviOcan^ 
tur aut vivificari possunt, ui omnia peccau mor» 
lia seu venialia, quae nunquam ad meriium vltae 
convalescere qneunt, licet per poenitentlam corrl- 
gantur, non ut perficiant ad salutem ; sed ut tton 
officiant ad mortem. Sunt item alia quae primo 
viviint, postea niorinntur, itemro reviviscttnl : 
eorum scilicet qui posi aliqua opera chariutis la- 
bunlur iii aliquod mortale, et rterntn per pcsni- 
teiiliam rcparantur, ut David. Sunt iiidem et alia 
qnx primo quldem mortua sunl, posimodum vivifi* 
cata denuo moriuntur; videlicet eomm qui ali- 
qua de genere bonorum propter charlutem ope* 
rati postea convertuntur : ei iterum relabuntur 
ad nequiliaoi ; cujusmodi homines facilius crcd> 



^ DE ORAT., JEJUN. ET ELEEIIOS. — LIB. U, DE ORATIONE m 

repcririqiiampluriniosquamunumdenionslrari:pro A eliam anorbida v6l morbifera ; quia morbuiu hu- 



eo quod valde dubium estaniscujus prima el ullima 
prava conspicimus, medio lempore verain habueriiit 
cbariiatem. Ex bis facile est adveiti qu^dam 
esse opera qui sine charitate nuilatenus hnberi 
po&sunt ; u4 omnia bona opera quae viva diximus 
utrolibet in genere; quaedam vero quae iiun- 
quam ea praesente habentur« ut ilia omnia quae 
mortua placuil appellari, eiceptis solis veiiialibus, 
qwx nisi cuin charitate Oeri possent ; non dicerct 
Scriptura : Si dixerimui quia peccatum non habe- 
mus^ ipsi noi seducimus {Joan, l). Cum ergo sint 
duo genera vivorum operum : prima quidem dicun- 
tur non solum viva» sed et vitalia, quod amplius 
est, qiiia semper in cfaaritate vixerunt; sicut 



manae conditionis ex quo nascuiHurmanifesianl;et 
morbum animae infenint : sic aegra signa et syn- 
toaiata pbyaici dicunt ; quia aegritudinem ex qua 
oriuntur et Bianifestant et aggravant. 
GAPITULUM III. 
Scd jam his dintius immorati » nec ab re, ut cre- 
dimus : nisi fortc aliter lectori videbitnr , ad se- 
quentia procedamus. Et de infidolibus quidem id 
quod rei veritas habere videfoatur, bactemis dixtsse 
sufliciat. Fidelis autem si quid orando petit ; am 
justus sit, aut injustus, necesse est. Porro si Ju- 
fitus; ^el in sua justitia flnaKter permansurus; 
vel ad nequitiam relapsnrus. Similiter Injustus in 
sua iniquilate decessurus, vel ad justitiam redllu- 



illum videntem dicimus qui semper vldit, id est ^ rus. Orat crgo juslus in justilia pemiansurus, ul 



qui nunquam videndi oflicio caruil. Altera vero 
dicuntur viva viviflcata ; quia cum primo mor- 
tua fuerint, accessu charilatis viviQcari meriie- 
rtiiit ; qtiemadmodum dum et ille videiis diclliir , 
qui non semper vidit , sed post longam cxcitatem 
visum recepil ; qualis erat ille qui dicebat : Unum 
scio, quia cum fuerim cwcus^ mvdo video (Joan^ 
ix). Mortuorum autem operaquatiior, (ut diximus) 
gcnera sunt : quorum prima non solum mortua, 
sed quod majus est mortalia sive mortifera 
nomiiiantur : quia nunquam vixerunt , et morte 
plena suiit, et mortem afTeruiit : et ad vitae meri- 
lum viviGcari non possunt, quamvis omiiino per 



Elias cum clauderet coelum preclbus; el Iterum 
aperiret (/// Reg. xvii). Oral ad nequitiam rela- 
psurus justus, ut Salomon »dificlo tempK felici- 
ler consumnialo (/// Heg. viii). Oral injustus ad 
justitiani rediturus; ut David adulterio simul «t 
homicidio maculatus (// Reg. xi). Orat injtistiis 
cum siia iniquitate de hac vita migralnrus, qiialis 
erat Judas, quem Salvator eum cxlerls apostolfs 
orare docuit, cuin esset fur et latro (Joan. xii) ; 
de quo scriptum est in Psalmo : Oratio ejus fiat 
inpeccatum (Psal, cviii). Omnls autem qiii cum 
JQStitia decessurus est, haud dubie ad sortetti 
perlinet electorum ; qui autem cuni Iniqiiitate 



pcenitentiam deleantur : proutglacies frigida voca- q migraturus, ad numerum reproborum, qualiscunqitc 

lur; quia nuoquam calefieri polcst, sed semper 

frigida est, et semper infrigidat; licel ita resolvi 

possit ut omnino non sit. Secuiida vero uon solum 

mortua sed et moriificata sive exanimala nuncu-] 

pantur : quia cum prius vixerunt, vivere desiere; 

sicut cadaver hominis morluum dicimus; quia 

vixit et desiit , el vita ccdente morlificatum est. 

Tertia ideo non morlua dicuntur, quod prius vixe- 

riut et vita privala sint, sed quia inanimata 

sunt et nonduiu vivunt ; sicut et fetum aute ani- 

mx infusionem mortuum solemus appellare : non 

quia vii^it et desiit, sed quia vivere nondum cocpit. 

Dicuniur haec eadem etiam informia , quia nondum 

pcr charilatem informala sunt ; sed sunl vclut 



fuerit hic vel ille; sive fidelis bonus aiit nia- 
las» sive gentilis aut Judaeus , aiit etiam hae- 
reticus. De illis autem electis et reprobis hic 
accipi volumus , qui ab aeterno vel reprobati 
^synt vel electi. Dicuntur enim utrique, modo 
" secundum aeternam Dei prsescientiam ; modo se- 
eundum praesentem et forte non permansuram ju- 
stitiam aut nequitiam. De prima electione dicilApo- 
slolus : Qui elegil nos ante mundi constitutionem 
(Eplies. i). De secundo dicitur in Job (cap. xl) : 
quia escae Behemoth eleclae sunt : quia ninlignus 
hostis nonnunquam eos qui propter praesentcm ju- 
stiliam electi vidcbantur, absorbet et sibi incorpo- 
rat. Item de priiiia rcprobattone legilur in Mnlachia 



felus informis ante dispositioncm mcmbrorum ; D (cap. i) : Nunquid non frater Esau Jacob f Et Ja- 



aut sicut quacdani lineamenta picloris ante coloris 
appositioneni. Quarti vero generis opera ideo mor- 
tua vocaniur, quia non soluin inutiiia sunt; sed 
etiam nosciva, licet citra merilum mortis aeter* 
nx; peccata eniro sunt. sed venialia, nisi per 
contemplum placere incipianl ; tunc enim, ut.di- 
ctum est, morlalium mutuantur efiectum. Dicuntur 
auiem niorlua eo loqucndi typo quo mortuura 
hoiitinem dicimus, qui iion solum sibi el aliis in- 
utilis csl, sed etiaro perniciosus. Dicuntur 



cob quidem dilexi, Esau autem odio habui, Odis- 
se Dei, reprobare est. De secundo vero in codem 
Apostolo : Propter hoc tradidit eos Deus in repro* 
bum sensum ul faciant ea qucs non conveniunt (Row. 
i). Non enim hoc inielligcnduin est, de aelerna re- 
probatione ciijus nulla est causa, sed de iliis re- 
probis accipi debet, qui merito minoris nequitiae 
quam relinquerc nolunt, Deo deserenle, labimtiir 
iii majorem, ut qui in sordibus estf sordescat adhue 
(Apoc. xxii.) 



m 



GUNTUEEl CISTERCIENS» 



IM 



LIBER TERTIUS. 

De secundo conlento orationis, id est quid» quis peiat, bonum malum an nediuoi. 

De iaspiratorio bono. 



Al de prinio quidem contento orationis, videlicet 
qiiispelaljdeodili^eutcr prosecuti sumus^quoniain 
exhao dis inctiooe et aliis qui sequuiiturelicieodum 
ttrU« quanlum Deus aperire digiiabilur, id quod 
quaesltu dilBrile est, scitu irero difiiciUimum, vidc- 
Ucet de obtinentia sive effeclu orationis, Muncigilur 
de secundo, id esl quid petal : non iniiiori diligcn- 
Ua quaereiidum est« 

CAPITULUM PRIMUM 

Acfert enlm qiiid petat orans : ulrum \idelicct 
liooum petat, an malum peUt seu deprecctur : an 
id petat quod in sui quidem natura nec boiiiim nec 
lualum esi : quod medium sive iudiflerens copgrue 
potesi appellari. Bonum autem boc volumus accipi, 
lam vitam eiernam, quam omne id quod ad ipsain 
promereadam ei capescendam cooperalur et adju- 
val. Maliim vero coiiiraria raiione, vei morleni per- 
petnam, vel quidquid ad illam impeliit et aggravat. 
Mediuni vero quod in sui natura nec bouuin nec ina- 
lum esl, secundum praedictam boni et mali acce- 
piionem, sed ex usu bene vel male uleiilium, 
,\ bonum malumve efficitur. Ilorum ergo irium quod- 
libet» in diversa specierum membra dividilur. Bo- 
lium quippe, aliud est reinuiieralorium, id est vila 
aitenia ; aiiud vike aeternae meritum, aliud merito- 
rium, aliud inspiratorium, aliud praeparaiorium. 
Bonum quod esi viia »terna, uil aliud est quam 
Detis qui summe ixnus et summuin bonum» et oiii- 
nium boiiorum causa ei finis est. Bonum xterna! vi- 
i£, meritum bonum opus est, id est bonus acius : 
sive interior, ut mentis ; sive exlerior, ui corporis. 
Bonum meriloriam esi virtus, Id esi bona qiialilas 
meniis quse esi velui quoddam boni operis instru- 
meutiim. Bonum inspiratorium est infusio grntiai 
specialiter, ex qua illa bona qualitas meniis pro- 
crcatur. Bonum vero prseparaiorium remissio est 
peccatoruin per contriiionem cordis; quibus manen- 
iibiis nunquam homoad caeiera possei esseidoneus. 
Qiue tamen contrilio cordis ei pcccatorum reniis • 
sio, imo et omnia quae sequuntur ex eadeni Spiri- 
ius sancii gratia, ei causam habent, et soriiuntur 
ellectum et mercedem accipiunt. Spiritus eniin san- 
ctus primo quidein purgai, secundo spirat, tertio 
formal, quario creat» quinto remuneral. Purgai 
culpam, spirai graiiam» format meniem, creat ope- 
rationem bonam, remunerat ad coronam. Unde Sa- 
Ir.mon*ait : Lv$trans univena in circuitu pergil Spi- 
ritutf et in circuloi suos revertitur (Eccles. i) : non 
locali discursu, sed nusquain absente potentia. Ilem 
ciim Spirilus sanctus aquae noniine frequenter de- 
&igiictur, ut ibi : riumina de ventre ejus fluent aqucc 



A viva(Joan, vu;, secundum ea quae dicta sunt. Eliam 
hic non incongrue dici potest : ^d locum unde exemU 
flumina revertuntur^ ut itemm fluant (Eccles, i.) 
CAPITULUM H. 
De his ergo quinque bonis quae petenda suni oran- 
libus, eisdemque donis Spiriius sancii, proul ipse 
donaveril quemailmodum provenianl demonslran- 
dum esi. Gonverso lamen ordine etiam ea paulo an- 
ie enumeravimus ; quoniam ibi quidem illud prima 
ponendum erat quod omnium aliorum causa et 11« 
nis esi : debinc ordine rctrogrado ad inferiora ve- 
niendum : hic ea siculi proveniunt ita tractari, re- 
ctius arbitramur. Primum iiaque lH>num et primo 
necessarium : et quod uisi praecesserit alia. non se^ 
quentur, contrilio cordis est, cum reus» divina visi* 

" taiiie gratia, incipit cogitare pro peccalo, et lota 
mente compungitiir : Bt fiunt ei lacrymt^ panei 
die ac nocU (Psal. xli), ad imilationem illius qni 
dicebat : Lavabo per singulas noctes lectum meum 
lacrgmis meis, stratum meum rigabo (PsaL vi). Quod 
cum fieri coeperit, adest slatim peccatorum remissio 
nec est iiiter hoc et illud aliquod medii temporis in- 
lcrvallum, testante Scriptura : Peccator quacunqua 
hora ingemuerlt salvus erit (Euch. xviii), id est sa- 
lute dignus, vel saluti promerendae idoneus. El ia 
Evangelio Magdalenae veltil in momeiilo peccala 
dimissa sunt, quia graviter conterebalur, ei Salva-« 
torem plurimuni diligebat (Luc. vii). Spirilus enim 
sancli quo auctore id gerilur velot est operatio, nec 

Q unquani ulla rel difldculiale lardatur. Naro sicul 
aqua similiter influit el sordes cluit ; aut uti flabmm 
spirantis aure simul spirai et pulverem exsufllal ; 
vel sicut calor ignis aul solis, ceram vel glaciem si- 
mul percutit et liquefacit : ita Spiritus sanctus cum 
sit aqua miindiflcans, cor hominis pariier intrat ei 
laval ; cum sit aura puriflcans, pariter afllat el om^ 
nes vilioruni sordes eventilat ; cum sil calor molli- 
ficaiis, primo attaclu omnein compactae vel indu- 
ratae malitiae resolvii duriticm^ Dedignatur eni.m^ 
teste Scrlptura, contubernium vitiorum, nec habiia" 
bil in corpore subdiio peccaiis (Sap. i). De primo dicil 
Deus per prophetaro : Effundam super vos aqnam mmn^ 
dam el mundabimini ab omnibus inqtdnamentis vestri^ 
(Exech. xxxvi). De secundo quod Spiritus sanctus sil 

]) aura flans, habcs in Psalmo : Flabit spiritus ejn$ et 
fuent aqna (Psal. gxlvii). Quod aulem peccalapol« 
vis,dicit Isaias : Consurget consurge^ excuwre de.put^ 
vere (Isa. lii). Flante igitur aura Sprritus sancll et 
fluentibus aqiiis lacrymaruro per contriiionem cor« 
dis, omnium peccatorum omnino pulvis exsufllatur. 
De lcrtio quantum ad ceram ita legitur in PsalmQ,* 



^ DE ORAT., JEII3N* ET SUSEMO^i- LIB. Ul, DE ORATIONE m 

Skmi IkM 4$wa u fQtk i § m i 9 iU pinmU p$cea$orM a A rel^tioneni, eC ob lioc fuiuri lemporis verius aesti- 



fm€k Dei {PiaL Livii). De eodem qiiantiini ad gla- 
ciem, legitur in libro lllii Syrach : Skni ^Ucki im 
Mereno^ ita ioiveniur pucaia weilra (Eccli, iii). Dicl- 
tur aalem hoc bonum praeparatorium,q«ia per illud 
ad sequeutia pneparamur, quibus niai istud prae- 
cederet nunquaro essemus idonei. Quae quidem ap- 
pellatio licet bulc primo speeialius conveiiiat, cui- 
llbei tanien pneterquam uUinio non absurde (con- 
gruere potest, quia spiritualium gratiarum bic ordo 
est, ul semper prior prasparet ad scquentem, dum 
primo gratis gratiam accipauus, deinde graiiam 
pra graiia {Joan. i) , proflcientes de virtute in rtrr«- 
iem , donec videaiur Deui deorum in Sion ( Piai, 
1.SXX111). Reroissio namque peccatorum praeparai ad 
jiistitiam , justitia ex radice charitatis parit virtu*« 
lem : virtus movet ad bonam operationem : operalio 
boiia percipit aeterna vitae retributionem. Horaiu 
igitur bonorum , ut diiimus , ordo talis esl alque 
progressio , ui praecedens naluraliter causa (It sub- 
scquentis : sulisequeiis vero praecedenlis eflecius. 
CAPITULUM 111. 
Est autem aliud qnoddam praeparatorium quod 
et praeordinatorium dici potest : tanto antiquius his 
ordine et dignitate, quanto fonsirivulis suis dignior 
alque praestanlior, aeterna vldelicet praedestinatio , 
quae nos sternis bonis, et nobis aeterna bona prae- 
parat ac praeordinal, id est vitaro aetcmani : et in- 
super temporalia qiiibiis illani adispisci valeamus. 



mandam : diligentius intiienti non erit ambiguum. 

Cum igitur nihil nisi vel futurum vel tanquam fu- 

lurum vel imperari valeat vel orari, conslat illiid 

bonum aeternae praedestinaiionis quod oiitnibus 

antiquius est, temporariae orationi nostrae,cttantuin 

ad futurum pertinenti , sitbjacere non posse : ob 

quam etiam causam, ut diclum est, iilud a pramissa 

divisione seclusimus. Dicitur autem bonuin pnepa- 

ratorium oinnium aliorum, quia primo pneparat 

nos ad graiiam , secundo ad justitiam , tertio ad 

merilum, quarto ad praeminm. Ad gratiam praede- 

stinando secundum graiiae electionem, quia prae- 

destinatio non est aliud quain graliae praeparatlo. 

Ad justitiam peccata remiltendo , per cordis con- 

B tritionem : qiiibus remissis , staiiin adcsi justiflca- 

tio. Ad meritum virtutes generando pcr bonam 

meniis qualitatcin , sine qua nunquam ad meren- 

dum essemus idonei. Ad praemium perficiendo per 

bonain operaiionem, sine qua xiernitaiis praenilo 

judicaremur indigni. De prima praeparatione qit» 

esi ad gratiam, dicit Isaias : Ocului non mdit^ nee 

aurii audiviif nec in cor hominii aicendit^ qum 

profparaiii Devi diiigentihui te { Ua. Lxiv ). De 

secunda quae esi ad jusiiiiam , legiiur in quodam 

loco : A Domino prceparatur cor hominii, Ei In 

Psalmo : Prwparabitur veritai tua in eii (Pial. 

Lixxviii), id esi jusiiiia per fldem in aposiolis. De 

teriia quae esi ad meriium gaudebai Psalmisia cuin 



ea scilicet quae quatuor reliquis specienim vocabu- p dicerei : Paratm ium et non ium turbatui, ut cu 



lis designantur. Quod ideo ab bac exclusimus di- 
visione, quoniam orationis elTeclus de qua nobis 
agftre proposiium esi seniper pendet de futuro; 
divinae autem praedesiinaiiouis ordo, ab aeierno 
certissime praeflxus est, nec ulla valet ratione labe- 
faciari. Nemo iiaque petit ut eum Deus praedesii- 
net, aui praedestinavcril, quamvis illud quod non 
nisi praedestinatis contiugere poiesi id esi viiam 
aetemam opieni omncs ci posliulcni^ Vcrba siqui- 
dem imperaUva quibus tanquam deprecaiivis. oran- 
tes uliinur, semper ad fuiurum p^riiuere neccsse 
est ; sive iilud jam coepii Qeri , et ul diuiius flai 
lmperatur;ut si puero jam legenii dicas, lege, id cst 
persevera in legendo :. sive oondum til, sed niox 



itodiam mandata tua (Piai, cxviii). De uliiuia quae 
esi ad praemium , dicium est illud in Evangelio * 
Venii iponiui, et quic parata erant intraverunt cum 
eo ad nuptiai {Matth. xxviii). Ei prima quidem qua» 
est secundnm electionero ab aeterno completa atqne 
consummata est, anlequam esset cui aliquid prx- 
parari aut praedestinari posset, sicut ait Apostolus : 
Qui eUgii noi ante mundi eonitHuiionem ^ etc. 
(Ephei. 1). Reliquae vero ires in nobis quidem qui 
lempori subjacerous temporaliter eveniuni; se4 
iainen ab illa aeterna praedestlnatione certissima 
ordinis raiione descendunt. Siqiiidem aniequam 
essct homo cui vel peccaium remitil, vel virius in-v 
(undi, vel bonum opus conferri possei; ita Deo 



fieri jubeiur , ui si servo quem miitis ita praecipias, D praeordinanie digesium esi , ui homo posiea fuiu* 



staiim redi; sive post aHquod iemporis intersiiiium, 
ui si dixeris, cras rediio. Suni tamen apud Graecos 
audaces et copiosos , vocum inveniores , verlNi im- 
peraiiva teroporis praeieriii : curo aliquid quod 
noivdMm est Oeri jubetur, ul sequenti iempore pos- 
ait ease j^raeteriium ; ui si domo digredicns ijLa iin- 
percs servo tMP : CraHina die cum rediero aperta 
iit mihi janua. In bac eiiim loculione idem Gra^i. 
qui nibil sibi in grammaiica deesse paliiiniur; pro 
hisduabusvocibusapertaeisii, unam ianiumliabent 
vocem imperativam ; quam pro eo quod rem jubet 
in fuiuro fore praeieriiam, pneteriii iemporis esse, 
vel audacier conflrmani, vel subtiiiter meniiun- 
tur. Quae tamcn vcrba ad futurum teinpus, habcrc 



ms hoc ordine divinae graiiae beneficirs utens ad 
prxparaiam sibi bcaiiiudinem perveniret. Primiiro 
igilur ei suromum omnium bonorum est, divinae 
bonilaiis eleciio, per aetcrnaro praedesiinaiionero ; 
sccuiiduro est peccaiorum remissio, per cordis con- 
iritionem ; ieriium juslificatio, per animae purita- 
tem ; quartum vinuiis adeptio, pcr bonam roentis 
afieciionem ; quintum jusiiiiae consummaiio, per 
l>oni operis exhibitionem. Ullimum, aeternae beali- 
tudinis percepiio, pcr jusinro retributionem. 
CAPITULUM IV. 
Ex hac igitur disiinciione Jam, ni fallor et 
illud innoiuii, quia bonum quodlibei aut est 
pi;e{iaiaiorlum ei iion praeparaium, aui pracpara- 



127 



GUNTHERl CiSTKRCIENSIB 



IIS 



lum et non prxparalorium, au( prseparatorium et A inhnrentom, magiio conAtii et labore tmdH 1» fla- 



pneparaiuni. Prjeparatorium et non prseparalum, 
est sBterna praedestinatio ; qua alia omnia praepa- 
rat, et a nullo praeparatur, quoniam ipsam nibit 
pnecedit. Praeparatum et non praparatorium est 
xterna beatitudo qua aliis omnibus pneparatur, et 
ipsa niliil praeparat quia posl eam nihil subseqoi* 
tur. Prxparalum et prxparatorium, est quodlibel 
aliorum in niedio posilorum, quoniam eorum quod- 
libet aliud el prsecedit et sequiiur. Et illa quidem 
respectu praecedentium praeparata ; respectu vero 
scquenllum praeparatoria jure nominanlur. 
CAPITULUM V. 
De iniplratorio bono. 
Sed de primo quidem bono quod oranti peten- 



ctus, claTum innovat, dlsponil remlges.ereclo nmio 
velonim sinus expandit, Qiiibus eaden tura cr&- 
brior \atque salubrior incnmbens : imd prios n»- 
▼em impellere ac prosequi desifttU, quMi ffsatii 
cum omnibus qui in et sunt ad ponum opiai» sla- 
tlonis perdueat. 

Mystice : temperies aura», Spiriius saiicliis esi ; 
naula, peccator volens corrigere vias suas ; naTis 
iulo infixa, mais Impressa sordibus viUorum; 
clavus, ratio; reniges, animi sensus; Tehim, s|>ei 
amplitudo ; cursns maris. auslerioris vitab diHcul- 
tas ; portus, aeterme yltie perceptio. IIuJHS ego na- 
vigationis quam molesta sint Initia, renim ipsa- 
rum experimento cognovi. Quis autem finls anl 



dum est, remissione videlicet peccatorum quod et ^ fructus futurus sit, ille cujus est renim eventus 

specialiter praeparatorium diximus satis, ut crediimi^, 

copiose dictum est : nunc de secundo quod Inspi- 

ratorium placuit appellari, quid sentiri valeat vi- 

deamus. Est igitur inspiratorium bonum, cum Spi- 

ritns sanctus invento sibi adilu qui prius vitioruro 

sordibus obstructus erat, aniina; jam purgatae libe- 

rior influit, et ei dona gratiae suae paulatim inspi- 

rat. Yerum hoc ^tdeo subtiliter et occulte, ut nec 

fUe ciii res agitur nec alius pnesenlire queat, sicut 

soriptum est : Spiritus nbi vult $piral, et voeem ejut 

audis : sed nescis unde veniat^ aut quo vadat {Joan. 

ui). Et primuro quidem in ipsa anima justitiam, 

velcreat, velrecreat: creat utique perfidem, qiiae 



certo fine metiri. Quolies atitem boc qainqnennium 
cum reUcto saeculo meliores aggredi vias el cupe- 
rem et tliiierem, per totos fere alios decem annos 
blandientem inihi Spiritus sancti auram ; el ino 
quasi in altum vocanlem aure cordis audiebam ; et 
sic vix demum eflectum est, ul navem mentis mese 
de luto terrense stationis cui flxa semper inbaeseral, 
multum diuque luctando , ipso quoque coepenmte 
plurimum adjutus emoverem.Quod licel in boc na- 
vigandi initio feBciter mlbi cessisse gaudeani; non 
possum tamen in lanto lamque incerlo prsesentis 
viue saio, errores et pericula non timere: sciens 
qula ccepisse multoium est, pervenire quibus Dens 



juslificat impiuni, si illa prius noii aderat ; recreat ^ annueril. Timeo hoe magnum mare et spaliosum 



vero per innocentiae puritatem, si fidcs prius 
afluerat ; sed suflocata vitiis, exsanguis jacebat et 
mortua. Deinde autem et alia spirittialium gratiarum 
cbarismata, utpote virtutes et opera bona : contl- 
iiuo, ut ita dixerim , flatu non desinil inspirare. 
Non enim uti ventus isle aerius iia sancli quoque 
Spirilus aura nunc incipit flare, nunc sponte de- 
sistit ; sed ex quo semel spirare coeperit, nisi rursum 
vitiorum sordibus excludatur, nunquam sui flatus 
tenorem vel interrumpit vel terminat : Ex quo fii ut 
boc quoque vocabuluni, id est Inspiralorium, aeqiie 
ut pra^cedens, cuilibet borum quinque bonorum 
pr:eterquam ultimo generaliter conveniat : pro eo 
quod nulliim esl gr.Uuilum boniinis bonum, qiiod 



mmiibns in quo repHlia qucrum non est numerus 
(Psai, ciii). Timeo fluctus et procellas, timeo pt- 
ratas et praedoiies, limeo syrtes atqiie ceraunia, 
cyclades Incertas, et Onctivagos symplegadum coih 
cursos, et, ut breviler concludam , mille causas 
naufragii» Atque ut ea quae maxiinus ille Graecorom 
|)oeta de laboribus et periculis experienttssimi 
Ulyssis, non tam poetice quam philosophice coni- 
mentus est, ad mysterium referantur : timeo lolo- 
pbagos et Sirenes, timeo lestrygonrs et Gyclopas^ 
Scyllse latratus et Gharybdis ingluviem ; venefi* 
cia Girces, Leucothoes et Galypsonis blandilias, 
iram Neptuni, et Pheacum delicias : et post omitia» 
viso jam Parcae fumo, ventos niptis follibus eruiii-. 



id. m Spiritus sanctus noii inspirando infundat. D penies, et relapsoe classis iteratos longosque cir^ 



Ultimum autem illud quod est vita a^terna, hanc 
appellationem non recipit, quia ciim ad illum ven- 
tuin fuerit, aninia jam in tuto posita, non tam 
aspirari ad promovendum, quam frui et quiescere 
estdioenda : queniadmudum naviscum ad portum 
venerit, non egct ulierius vcnti spiramine, ciijus 
lamen oflicio ad porlum ipsum delata est. Tola 
quippe vitn bominis a prima coiiversionc usqiie ad 
lieatae vitae pcrceptionem, iil vtilgari utamur ex- 
emplo, spirituale quoddam navigium est. Naviga- 
tiiro siquidem primum sa!iibris aurae flatus aspi- 
rans prosperum iter maris cl aggrediondi laboris 
optnlum fincm pollicelur. Ille vcro blandientis aui-ae- 
tciiipcr.c dclinitiis, navcin luto diuturiise stationis 



cuitus.Quae omnia qnidapud nos mysticae signiflca* 
tlonis babere valeant ; nam quid apnd saeculares 
philosophos qui ea confinxerunt ipsi viderint, 11- 
cet morosum sit ac diflicile: tamen propter simpli- 
ciores qnibus ista legenda scribimus, quam brevis- 
siine fieri poterit explicemus. Ftuctus Igilur maris 
scandala suntet perturbationes saeciill; procellae aii 
aere venientes, respectus irae desuper, id est divimfr 
uUionis indignatio. Quae ulraque spirituaHterna- 
viganti tiiiienda sunt ne vel eum nimis occupatum 
temporalium rerum fluctus absorbeat, vel divinae 
uUionis animadversio merito recidivae iniquitaiis 
involvat, uiide David.: Non me demergat tempestas 
aquw {Psal. Lxviii). Possunt etiam per procelias. 



\i» 



DE ORAT., JEJUN. ET ELfiEMOS. — Llfi IH. DE ORATIONE. 



150 



ab $ete yenvtuie^ «emrum poteMMim in dseno- A actis, vcl post se reliclig prosequtintar, qu» ple« 



num rurores inlellftgi» qui oonrersot ad Deum ho 
mipes et mare prsMeiitis sseculi trrnisnavtgare sine 
offensa cupienies, magnis ae frequeiililHJS tentaiio- 
num procellfts concntere atqoe lerHficare non ces- 
sant, sicut ait Apostolns : Nan est nobi$ coUuetatio 
edver$tt$ eamem et $anguinem^ $ed adver$m$ tptrtdia- 
iiu nequUiie in C€fieHibu$ {Ephe$, vi). Pyrat», qni 
Orsece ab f^R^ denomlnantur^ pro eo quoJ injecto 
igne naves exuruni, et pnedones qui spolianl, ma- 
ligni spiritus sunt, qui aniroas hooiinum pravonim 
flamroa desideriorum eoncreraant spoliantqiie vrr- 
tulibus. Iloc modo spoliaius esl ille qui descendens 
a Jerusalem in iericho iiicidit in latroiies qui etiaro 
despoliaverunl eum {Luc. x). Syrtes qu» a $yrin 
quod est trakere dict» sunt, eoquod arense flucti- ^ 
biis tractse, medio mari rediguntur in cumulos, el 
naves ita circumvallant, ut nulla raiione valeani 
eluciari, occupaiioues sunt tefrenopum negoiio- 
Furo, quibus anima circumvenla ne ad portum op- 
tatae saluiis pervenire valeat iniercepta praapeditur. 
Ab bis Syriibus cavere luonebat Apostolus Timo* 
ibeum, cum ita ioquerelur : Nemo miliiau$ Deo^ 
impiicat $e negotiie $a!eularibu$ (i/ rtm. ii), ei alio 
in loco quibusdam loquens ait: Volo vo$ $in§ •o//j. 
citudine e$$e (i Cor. vii). 

Ulyssis sagacissimi viri per ioi labores errorum- 
que anfracius atque pericula, loiiga ei fauiosa na- 
vig;iiio, vium illorum designai, qui per mare bu- 
jus saeculi pleuum «rumnis, erroribus devium su- ^ 
speciumque naufragiis, ccQlesiem uiiiiniur redire 
ad patriam; qui possunt dicere cum Apostolo: 
iVoii habemu$ hic manentem civitatem, $ed futuram 
iMittirimu$ {Heb. xiu). Et alibi : Per multa$ tribu- 
tationee oportet no$ intrarein regnum Dei{Ac4, xiv). 
Cui rei eiiam nominis ipsius interpreiatio videiur ai- 
ludere. Diciiur enim Ulysses quasi hotoxeno$ id est 
omniumperegrittue,; nam Iiolos <o/icm vel omne$, xe« 
nos vero peregrinue interpretainr : quod illis con- 
gruit quibus dicit Apostolus : Obsecro vo$ tanquam 
advena$ et peregrino$ {I Petr. ii). Qui eidicere pos- 
siini : Quandiu $umu$ in corpore peregrinamur a 
Chrieto {II Cor, v). De qua peregrinaiione dicit 
Psalmisla: Cantabilee mihi erant ju$tificatione$ tme 



nimqtie miseram animam el incauiam eliduni ei 
opprimunt, dum is qui sax^ulo non satis pure re- 
nuntiavit : et ipse plus posse cupit, et suis ampIiuA 
prodesse qiiam prius poterat in babiiu sseculari, 
ac pro boc incept» navigationis miscrandum iii* 
currit naufi-agium. Scylla quas caput habens virgi- 
neuni infcrius diviso corpore canibus succincia est, 
illos designare potesi, qui bonam faciem et vul- 
tum siinplicero prxferentes, in dciractionibus alio> 
rum latratibus canis nos exercent.Charybdis vorago 
maris quse iuexpleia aviditaie fluctus absurbei et 
revomit , illorum figuram ienei, qui crudeliter 
alicna rapieiilcs, nialo paria prodiga levitate refun- 
duttt, de quibus ait poeta : 

Quivrere ut absumant, absumpta retfuirere eertant : 
At^iue ip$as vitii$ $unt atimenta vtce$. 

Poiesleiiam pcr Cbarybdim, impacaiae mentis incon- 
stantia des^iuri, qua teniationum flucius niinc ai- 
trabe i i unc expellens, incessanter agitaiur. Lo- 
to; l.agi qui monstrum maris dicuntur : Lestrigo» 
ncs ei Cyclopes bomines cnidelissiroi qui camibus 
humanis vescuntur, monstruOfti daemones sunt : 
qui carnalia peccala, imo ipsos homines carna- 
liier vivenies, quasi devorando sibi incorporani. 
De quorum Magistro dicii Peirus Apostolus : So^ 
brii eeiote et vigiiate quia adver$ariu$ veeter diabo^ 
lu$ tauquam leo rugiene cireuit^ quanren$ quem de- 
vprei (i Petr, v). Possiinl eiiam nequissimos ho- 
niines designare, qui perversis consiliomm frau- 
dibus vel manifeste vel occuiie Innocentibus ei in- 
cauiis rerum aut corporum aut eiiam anuuarum 
perniciem macbinaniur. De quaiibus dicit Psalini- 
sta : Qiift devorant plebem meam ut eibum paui$ 
{P$ai. Lii). 

Nepiunus, deus princepsque maris, ui ringunl 
poeiae, qiii praefatum vinim ianto furore pcrse- 
quobatur, ut eum saepius nisi fau prohibuis- 
senl, suis fluclibos obruiss<l, ille esi quem Sal- 
vaior pr.ncipero hiyus mundi , Apostolus varo 
Deum hujus saeculi vocat, qui tendentcs ad pairiam 
coeleslemy nisi virtuie divinae prsedestinaiionis ar- 
ceretur, tota mole malitiae suae oppressos suflo- 
cerei. Circe fllia solis quae insulam aeriam inhabi- 



tii loco peregrinationie mete {P$at, cxviii.) Cerau- D tasse dicitur, veneficiis ita potens ui hospites in- 



nia quae quasi coriiiia mari$ InterpreUniur, suni 
enim scopuli allissimi in medio mari proeminentes; 
ei Cyclades ambiguae rupes, videlicei quae nunc 
quidem apparent, nunc aquis operiuntur, innumera 
suni vitje praeseniis offendicula, vel manifesta, vel 
oceuUa; quibus endem aniroa in hn)«s mundi pe- 
lago frequenier illiditur : occiilu, veluti detractio- 
net eoriim cum quibus vivendum esi ; manifesia, 
ui persecttiioiies exirinsecae, quae orania mentem 
incaute navigantis frequenter occurso suo convel- 
Iunt ei lacerani. Symplegades vero, Id esi mpes 
fluclivagae, quas ui poeiae finguni, tell«s indignau 
se roHAqui, posi pffimam navem jaeulaU esi, 
cHoe suui, quse oolinqucntes «eeolum 4e rdws ante 



cautos monstrificis potionibus transferret in bel- 
luas ; ierrena ubertas est, quos calore ei beneficio 
solis de terra progrediens, blanda temperie aeris 
excipiiur et fovetur, quae male utentes vel per su- 
perbiam in aves, vel per crudenutem in feras : 
aKum per desidlam el stolidit:item in asinum, 
aliuin pcr giilam et immundas voluptates in suem, 
alios in alia belluamm gcnera, non tam cor- 
porum quam momm mutatione transformat. In 
avem transtulerat illum qui dicebat : JVonne 
hwe e$t Babyton quam ego mdificavi in gtoria rir- 
ftiff< mewt {Dan, iv.) In feraro transformaverat Hc- 
rodem iitmmque , et etiani iinpitssiinum Nerenem , 
qnortim citnctis nota est crudelitas. Lcucoihoc ei 



ISl 



GtNTIlEllI dSTLHGIENSIS 



OAjp§o pnkberriHue nympiiae maris, qm illinn A pont , qiNe ?ei 

Teneriif YOlaputilwf Oleeiaai » dia ileliniiisse refe» 

rsBtvr, a4eo «I sociis inerepantibos Tix posset 

atelti» lilNdinein signiflcant » qnae etiam reclamanle 

ratione » et sensibns animi dissnadentibns sapieu* 

te« freqiienter illaqueat. Cnjos rei exemp'.o Salo- 

mon (lli heg. ii) esse potest, cnjns sapientia tan- 

dem amore moliemm snbfersa est; qnse mulkre$^ 

ut ait iesos ftlius Sjraeb, eftiim gapieHtes apoHaimre 

faelunt {EceU. zix). Sirenes quae (rahenies inter- 

pretantur» poetice qnidem monstra marina snnt : 

adeo dulce canentia ut quicunque navigantes an- 

dieriut dulcedine cantds ad scopulos caulesque ua- 

Tifragas Tel inriti rapiantur et pereant. At tero se- 

cuiidum reiWerilatem, ainnt in locis quibusdam 



172 

sttbfertanl vt nee i w p in c ia ; 
vel alionim mala pubKcant , mI faka eoninfiiM , 
ut satyr» in^eclioneS) liccl famosi libeili redtnii^. 
\cnti rvptis fcdlibns emmpentes qnes socii pec« 
niam arbiiraii enliro conlbderant ae per eos elassin 
a porln pairiae qnem altigerat in aHnm repulsn : 
labores iterali» et reditns in tenipora mulla dilaUi- 
tns» fraierme disconte periculnm iniiount, qiiando 
is qni jam peHedtt «aiimallonis habebatnr ; con- 
▼icio firalris atqne contnmelia Tdut qnodam cnkro 
conllxos » de folle cordis nbi plenns tbe sanro sn- 
pienlis putabatur» iracnndtae irentos et tnrbinem fv- 
roris eflundii» ac per hoe a portn secor» stationi» 
in discrimen morum et nut repeHitur, vix tandetr. 
posl mullnm temporis et laboris ad illum quem den 



mare perpetuum babere cursum in modnm rapidis- B serit ▼irtutis slatum reditnrus. Opcime noT«rat boc 



simi fluminis , et densis cautibus indesinenter in- 
silire » et ex eo sonnm ^culum atque dulcissimum 
procreari. Qoibos locis cum untum naut« accesse* 
rint ut ab eis sonus ille possit audiri ; non tam 
Tirtute cantus, ut fingitur, quam maris ipsius ini- 
petu proui rapinntur in scopulos » et itlisi naufra- 
glo pereuiit. Uoc auiem diflicile comperto est, ?el 
magis impossibile » cum nullus in locis illis depre- 
bensus certas mortis discriinen queat eifugere. Si<* 
guiflcat autem Syrenum caiilus omne id quod aiidi- 
tum nostrum vei otiose occupal, vel curiose trabit, 
Tel artiQciose illicit» Tel luxuriose aflicit» vel mali- 
tiose corrumpit. Oliose occupant ea» quae licet non 
niultum oflicianl» nihil umen sedificant» ut gesta 



Apostolus» qni» cum mulu pericolorum geneni 
seriatim ennmerasset, posi omnia subjunxit, dicens : 
PerkuiU in faUi^ frairiknt (II Cor. xi). Haec snnt^ 
qiue gentiles philosophi de laboribus et patienlia 
pnidentissimi Tiri » sub qiiodam fsbufamm inlegu- 
menlo» non Um mcntiendi libidine quam pnblicae 
utifiutis aspectn, roultis TiUe et docnroento roomni 
fuiura sapienter confinxerant. Atque ut unum ex- 
primatur de pluribus exemprnm : sicut ille infusa 
pice Um suis quam sociomdi auribus surdo, ut iu 
dicam , remigio illecebrosas Syrenum cantus elTn- 
git; iU nos ad omnia qu;e comipio auditu nos !n 
naufragiuro moraro trahere possunt, aures oppibre» 
ac TClut obsurdescere debemus, dicentes cuni 



Uerculis, Achillis, Uecloris, tcI Aleiandri. Ciiriose C PsalroisU : Bgo antem ianqnam snrdns non andie» 



trabunt » quie, quamTis in se causnm mali non ba- 
beant , curam Uroen quae Deo debeiur sibi usur- 
pant» ut astronoroia, qiiae propter solaro curiosita- 
tem probibetur. Artificiose iliiciunt, qiiae ficU 
qoidem sunt, sed ipso roentiendt artificio macis pla- 
cent » ut fabulae Nasonis et quu! hiijusmodi suut. 
Curiose alficiunt» quae ipso auditu libidinem iiici- 
Unt» ut lyrica Sapphonls» elegiae Nasonis, comoKliA 
Menandri, Plauii vel Terentii. Malitiose corruin- 



bam (PsaL xxxvii). Sed quoniaro iiujus viri quem 
jam saepe diximus navigationero pmsequentes, ipsi 
quoque nescio quo spiritu acti, longius apposito 
velificando decurrimus , leropus est jam stylum ad 
materiam rcTocare. El quia Jam du«is species boni : 
pneparatorium , scilicet et inspiratorium iU ut 
fieri potuit iractaTimus» iiunc ad tcrtium» Id est 
roeritoriuni Tcniamus. 



LIBER QUARTUS. 

De meritorio bono 



CAPITULUM PRIMltM. J) 

Heritorium bonum Tolumus intdligi bonam men* 
lis qualitatem» quaro ei Spiritus sanctns, bonoram 
omniuro spirator inspirat. Cum enim aura Spiritus 
sancti porgatae Jam a Titiis animae , ac per hoc Ju- 
sUflcatfle placido flatu velul quidam favonius coepit 
aspirare» creat mox in ea ceu Tcrnos flores bonas 
qnasdaro mentis qualiutes » quibus ipsa mens roo- 
vetur : primuro quidem ad aetos inUriores» delnde 
mno« ad operis etterioris eirctumt de quibus 



ntrisque paulo post evidentius disseretur. Bdec au- 
tero quatuor» id est purgatio animae per remlssioAem 
peccati» et ejns justificatio» et bonse Tolnnutls 
iiispiralio» et actus interior» iu sibi contigua aiqiie 
connexa sunt : ut potius ordine quam tcm|iore 
possint discerni. Nam cum Spiritus sanclns roobilift 
sit» sicnt ait Scriplura (Sap. Tii)» non patitur 
roentem quam afllaTerii oliosam esse el desidem; 
sod eodem lere momento et porgat et jnstiieat» ei 
afieil bona qualitait tl ad suas cxcitat actioncs : 



155 M: OKAT., JFJLN. ET £L££M0S. - LIB. IV, 1>E ORATIONE. iM 

qwguAmoA^m radiuft solit mox ut aperu fueril A virtus sii pro instnimento ; actiis auteni opiis s!t 
feBesira sinul Intrat, ct iUusirat, et calefadt, et ex^ 



ctla* intuentes. Actus vero exterior cuin sit corpo- 
ris, tanlior est ; nec iiisi inTcnta temporis oppor- 
iMnitate , et rerum extrinsecarum adminiculo va- 
leat exerceri. Bsec autcm bona mentis qualitas non 
ex eo solo bonum meritorium appellalur, quia prae- 
parat nos et idoneos facit ad mcrendum, hoc enira 
hakent duo pnecedentia ; veruin ex bo<! inulto nia« 
gis, quos niovel et excitat, eliam est velul quoddain 
boBi operis instrumentuin, quod iila non habent. 
Dicilur b^ eadem eliam virtus, sive a virore^ quia 
roenlem prius aridam ad profereiidiim boni opcris 
fnicturo viridescere^racit ; sive a tiribns, quas illi 
ad operandum accommodal; seu a militate, quia 



iiistrumenli. Cum enim virtus movere ment m coe- 
peril, necesse est ex illo motu acturo surgerc;quia 
virtus inefficax esse non polest. Nam, ut ait beatus 
Gregorius : Operatnr magna ii est : ti autem opera- 
ri renuit virtus non est, Actus vero virtutis, aut in- 
terior et occullus est, aut exlerior et manifestus. 
Interior esl ille qui In ipsa mente inlerius invisi- 
bilitcr et occulte agil, remoto omni corporis olBcio. 
Extertor vero qui visibilitcr et manifeste exercetur 
exterius per corporis oflicium, acccdente rerum fo- 
rinsccarum adminlculo. Alque ul exemplum subji- 
ciatur : inlerior actus juslitise est causas ct merita 
rcrum libra aequitatis in corde pensare ; exierior, 
in rebus exiriusecis Jus suum cuiqiie tribuere. Actus 



nibil fcir.ineuro vel languidum in ea patitur reside- ^ fortitudinis interior fortem aniuium ad omnia quae 



re ; sed suis eam sliiuUliS in quemdam virilis acri- 
montae sexuni exaspei^al. Dc virtuiibus, qiiae sint et 
quot, et quis eaium eifcdus; qualitcr ex aliis aliae 
provenianl, cum tamen oinncs cx radice cliaritatis 
oriaiitur ; qiiorum etiaui viiiorum vel coiitrariu: vel 
medi» sint ; ct alia quampluriina quge buic loco coii- 
grue possent inscri, prastermittenda piiiavimus, ne 
vel ista melius tractaturis pulchernmi t>peris prae* 
riperemus maleriam ; vel magnis rebiis de quibus 
oiniiiiio relicere quam parum dicere tutius est, ex- 
tenuando contnmeliam faceremus ; vel ut nos quo- 
que ipsi si forte postmodiim melius allquid vel ex- 
periri vel sentire contigerit, has ipsas res in mate- 
riaro specialis et proprii tractatus valeamus de in- 



coittingere possuiit pneparare, actus exterior adver- 
sa quae occurrerint fortiter superare. De aliis quo- 
que siuiiliter raliocinari facile est ei qui eflectus sin- 
gularum potesi agnoscere. Ulmmque auiem actum 
eadem virtus operatur ; sed altenim per seipsam ; 
alterum vero per corporls coopcrantis obsecjuium. 
Atque ui faoc quali possumus demonslremus exein- 
p!o ; quemadmoduro in pueris aliquo casu roulturo 
gnudcntibus ; sive In his qni choreas agunt, prius 
quidcm anirous gaudio incitatur ; deinde niotu pe- 
ditin vel manuum Jactatione corpiis exsuHat; ita vir* 
lus priiis quidem animum, d<iinde vero et corpus 
ad siias excitat acliones. in vitiis quoque simile 
reperies ; sed In rebus conlrariis. Nam sicut aliquis 



tcgro resumere. Illud auiem ignor.iri non debct, ^ magno el repenlino perculsus incommodo prius 



iiullain aniini qualitaiein vere ac proprle virlutem 
nominari, uisi quam boiiorum omiiium mater cba- 
rilas procreai el infornial. .Fuit quidein in multis 
«Ifinicorum, ulpuia Diogene, Platone, quam pluri- 
bus laudabills quidam nnimi sialus : parlim a na- 
lura dalus, partim pliilosophiae studio compara- 
tus : nemini nocere, omnibus velte prodesse, pra- 
vas In se cupiditates exslinguere, in aliis accusare : 
ctiam qiiaecnnque hiyiismodi ad proposiluro vitae 
innocentis poteranl periiiiere. Et liunc quidem men- 
lis habilum Tullius lanquam iuttdelis verae virtutis 
inst lus virtutero vocat, ita difliiiiens : \irlus est ka- 
bitus mentis bene compositw. £t revera talis habitus 



aiiinio turbalur ; deiiide palrons coUidii ; capul ja- 
ctat ; ei lotum corporis babilum dolori confnrmat : 
ila meiis prius viliis inficitur ; postmodum illa in 
opus ct corporale Iransfundil. Quod autero quandoque 
posl actum inleriorem non slatim sequitur exterior, 
aut in virtulibus ex consilio maturiiatis est; aut in 
vitiis ex dubitatione confusse menlls, aul in utris- 
que ex opportunilatis vel rerum extrinsecarum de- 
fectu. lllud quoqiie in his rebus occurrii notabile^ 
qiiod omnes virtules interlores quidem aclus certos 
habent ct singulares ; exteriores eliam in plurihut 
Aimiliier certi sunt ; in qiiibusdam auteni non facile 
certos exceptosve reperics. Si enim requisltus' fue- 



roenlis charitate iiiformatus virtus est : reroota au- r^ ris, fldes, spes, charilas, quas iiitrinsecus habeant 



tero qui in illis propter fldem esset non poterat, vir 
lutis nomiiie judicalur Indiguus. Nam, ul ait Aii- 
gustiims : Vbi deest agnMo verm et in^ommutabiUs 
veritatis : jalsa virtus esi in aptimis moribus. Dnde 
congrue virtutem diflinisse y||ietur Augusiinus idem, 
Ma dicens : Yhrtus esi bona^ (gHiiliias mentist qua re- 
cie vivitur^ tpta nemo male utitur^ quam Dius solus 
tit homine operatur. Nunc ad quartam boni speciem 
Ubel procederc ; quam nos specialitcr ailefna! viiae 
meritum naluimus appelUire. Cur autem hoc, pau- 
lo posl dicendum erit ; nuuc interim quid illud sit 
videarous. 

CAPITULUM U. 
fisl er|o roeriluro aclus sive aflReclus virlutis; ul 



actiones; haud dubie respondebis : fidei qoidem 
acluro, in Deum credere ; spei, aetema boua spe- 
rare ; chariiatis, Deuro proxlronroque diligere. Ua 
el in aliis omuibus percurrere licet ; ul actus hti- 
mllitaiis interlor sit, de se humiliter senlire ; ml* 
sericordiae, aniroo misereri; obedienliae, aniroum 
ad obedieiiduro praeparare ; el de aliis oronibus ad 
bunc modum. Exleriores quoque aclus omncs aliae 
pneter fidem, apem el cbaritatem, proprios el spe- 
ciales habent ; ut aclus exterior prudentiae slt pm- 
dciiter in rebus extrinsecis agere ; temperanlia!, a 
pravlsoperibosleo^piBrare; eiboc modode rcliquis. 
Al vero fidcs, sp^, cbaritas, in rebus forinsecia 
quos babeant .aqfus {rivalos el ab aliia scgre|aloat 



155 



GUlSTnERI CISTERCIENSIS 



iTS 



noa raciie dcmouslrabis. Nam, si dicas actuin fidei, A ciorcm quod ea quae nos virtutum actus intrinse» 



ipsam fldcm, ore proflteri, et verbis aslruere; sinuli 
ratioiie de spe quoque et cbarilale seutiendum 
eril ; ut actus sit spoi, sperare se dicere et spem 
suam verbis extollere; charitalis veio, dilectionem 
Dci ct proximi tam in se quam in aliis conimen- 
dare , atque ita de omnibus raliocinari licebii. 

Q:io recepto, nimirum proveniet illud ut omnium 
virtutum cxtcrior unus sit actus el sic quoque nul- 
lum illarum trium propriuni ac spccialem sortiatur. 
luio etiain illud ex hoc sequelur inconveniens ut 
aliqiiam virtutem conlrarium sibi effectum habere 
futeamur, ct sic actus buinilitalis, se humilem 
proAteri, et ipsam huiuilitatem verbis extollere : 
cum polius ad superbiam pertinere videatur : vir- 



cos vocare maluimu?, plerique etiam molus vocan- 
tur : quia cum movere non aliud sit quam agere; 
motutn quoque actum esse necesse esl.Qaod si pas- 
stonem vel aflectionem vocare malueris, ad ani- 
niam qux afficitur referri oportebit. Respectu 
vero virtutis quae movet atque operatur, non nisi 
actus potest appellari. Omnes igitur virtutum aclos 
tam occtiltos quam evidentes, ad meriium aeter- 
nae vilae manifestum cst pertinere. Quae tanien ap- 
pellatio sicut de aliis quoque praemissumesl, cuili- 
bet praecedentiuro satis congruit; quia nulla est 
gratia specialis in homine per qiiatn noii merea- 
tur: praesertim cum Spiritus sanctus (({uod et paulo 
ante dictum est) nunquam esse valeat otiosus. 



tutem quamplurimum laudes tibi inesse profiteri. B Yerumtamen huic bono quod in actu positum est. 



Cmn ergo tres illae virtutes, nec bos privatos actus 
habeant, ncc alios valeas reperire, nec rursum 
tanquam inibecillesei languid^ omnino actu carere 
possint ; jain enim virtutes non essent : superest 
ut eas suas internas actiones per aliarum exte- 
riora opera manifestare fateamur. Cum cnim videct 
ie divina praecepia aciu ipso fideliter implere 
quod est obedienti» ; cum pro peccatis corpus af- 
fligere, quod timoris ; cum te bumilem omnibus 
exhibere, temporaiia coiitemnee, quod hnmilita* 
Usest; cum pauperes alere, nudos vestire, laboran- 
iibus subvenire, quae ad misericordiam referuniur : 
exhisetsimilibusintelligo te in Deum credere; cu- 
jus mandatis diligcnter obiemperas , aetema bona 



iamiliarius eain putavimus assignandam ; pro eo 
quod omnia roerita in l)ono opere consummantur ; 
ct ultra nil aliud restat nisi praemium exspectare, 
de quo subsequenter agenduro est. Libei tamen 
prius velut in qiiodam utriusque lK>ni confinio me- 
riti scilicet ac praemii, quamdam interponere divi- 
sionem ex utroque consisientem : quod omne bo- 
nuro bominis, autmeritum tanium est, autpraeinium 
iantum, aut meritum simul ei praemium. &leriiuin 
iantum esi prima gratia quae datur immcritOy ad 
merenduni, quae ei mereri inciplt, per cordis con- 
iritionem ei remissionero peccaiorum. Praemium 
tanturo esi aeierna retribuiiOy qu» omuibus meriiis 
praecedeniibus exhibeiur ; ea vero nihil ulira 



sperare, quorum desiderio transitoria parvipen- ^ ipsam merebimur; quia cumad Hlam vcntum fu- 



dens, eiiain pro remissione peccatorum corpns 
aflDigis ; Deum diligere, cujus amore primum oinni 
sludio consolaris. Simiii modo de singulis percur- 
raado invenies» oroiies viriuies tam ipsas quam 
ipsaruro opera iribus illis ianquaro priroaevis ac 
praecipuis attesiando deservire. Nec rooveai le- 



erit; jam non erit merendum ulterius; sed praemio 
perfruendum. Merilum simul et praemium esi, 
qiiodiibei medioruro ; scilicet merituin quidem 
sequeniis boni ; pnemium vero praecedentis, dum 
a Deo accipimus gratiam in pra;niiuni pro gralia 
quaeprius daia fueral ad merendum. 



LIBER OUINTIS. 

De remuneratorio boiio. 



CAMTULUM PR1MUM. 

Tcntnm est igitur ad illam supremi excellen- 
ilsque boni specfem , quam ideo vitam aeternam 
putavimus appellandam ; quia baec aj^latio prae- 
cedentibus congmeniius videbatur respondere. 
Quale autem sii hoc bojiuro, qualiierve diffiiiieii- 
dum, aui quo norcine rectissime censeaiur : non 
solum ego scire non valeo; sed nec ullUin homi- 
nem in came mortali posiium posse credo vel co- 
giure vel eloqui. De quo nil puio verius posse 
dici , quam quod omnino est indicibiie. Esi euim 
benum hoc alioruro omnium radix ei fons atque 
principium : sic tarocn ut nulluro ex oronibus ul 



D in his quae generativam aut sementivam hal»ent 
propagationem, ejusdem principii sortiatur natu- 
ram. Rst, inquani, hoc bonum omninm iMmontm 
collcctione perfectum : sic ianen ut nulla pariiuni 
vc) accidentium varietateconsistai. Esiuiiquebonum 
hoc omnibus aliis, et prius antiquitate, ei diutur- 
nitate posterius : sic tamen ut omnis ab eo ieropo- 
ralis quantitas rcmoveatur. Omnium opiimum esi» 
sine forma quaiiiaiis; oronium roaximuni esft, aine 
quantitatis accessu : oroniuro principiuro est, sine 
relatioue teroporali. Semper est, siue cursu tero- 
poris : ubique est, sine dimensione locatl. OnAiia 
possidet, et habitum non novit ; omnia pracsens hn- 



157 DE ORAT., JEJUN. ET ELEEMOS. - LIB. V. DE ORATIOXE. 15S 

plel, cC SitiiiB igBorat. Oinnia coadidit, agendi A Q»« omnia raciont ad ejus rei quam dixiiiMs aa- 



notum ignorans; oiniiia sustinel, omnis inscium 
passionis. Ex his omnibus patet boc bonum de 
qno agimus, qnod aon altud qitam Deus est; nec 
yesre esse, nec proprie dici subsianliaro, cum nibil 
de illo accidenlale valeat praedicari. Quod enim 
tale est ut nihil ei accidentaliter valeat conTcnirc, 
id ncc subslantia quidem congrue nominalur. 
Substantia quippe cx codida est, ^uod substal, al- 
quc subditur accidenti. Nulto minus autem hoc 
ipsum bonum accidcns * vocai-i debel, cum ac- 
cidens subslantia eo indignius sit , quod faoc 
nisi in illa esse non possit ; scilicet mox ut ab ea 
liiscesseril, exstinguitur et perii : boc vero vel eo 
praesenle vel absenie, incorrupta permanel alque 



seilionem, sumnnim illud bonum dc quo no!ib 
sermo est, ncc subsUniiam esse nec accidens. El 
acciiJens quidem propier evidenlem rei falsiUlem 
iieroinem diclunim •arbilrarour, nisi forle qui insa- 
niat. Substantla vero si qiiando dicilur propter lo* 
quendi necessitatem, divina quxdam et coelestis esl 
prsedicatio, et ad illa phiiosophorum praedicamenU 
iion perlinens. Simi!i ralione de omnibus illis voca- 
biilis senticndum est, qiiibus circa Deum transom- 
ptive et precario quodainmodo uti consuevimus, 
qualia sunt isU : natura, res, essentia, majestas, 
virtus, alque potentia, ct quidquid poteril rcpcnri. 
Quidquid igitur de illa inefljibili summi boni na- 
tura morUlibus vcrbis dicerc tenlamns, similes 



eonsislU. Albedo quippe hoininis non nisi in albo ^ sumus balbutientiuin , nisi quod illi eleinenlarcs 

qiiidem sonos plcne formare non valenl, rerun 
autem perfectam binc nolitiam ; nos vero sermones 
iniegro proferimus sono, sed quje illis explicari 
dftbent intellectu capere non valemus. Atque ideo 
qiiem illi defectuii patiuntur In syllabis, nos pati- 
/nur in rebus ipsis. Nam el illiid quod dicuiri su- 
nms, licet vcrum sil,minus forte sludiosis absonnm 
videatur; Deum scilicel nec esse nec posse, nec 
vivere nec regnare, manente illo sensu verboriim, 
qiio isu de hominibus prssdicantur. Neque tamen 
bsec et bis similia de ipso falso vel inaniter dicun- 
tur, imo fldeliler el pie ; sed tamen pro materia 
minus suflicienter el digne, quoniam eorum signi- 



homiiie esse polest; et sic omnino deflcil cum 
Idem homo albus esse desierit : homo vero al- 
buft, ettam recedente albedine, iiihilomiiius homo 
perseverat et permanet. Taceo nunc illud quod 
verissime quidem dici possel, quod omnes Um 
subsUntia: quam accidentia ex tempore incipiunt : 
et li^c quidcm omnia et illarum quamplurims 
tempore (iniunlur. Cum enim ventum fueril ad 
illum alcrnitatis sUtum, ubi nihil temporaliter 
vel adesse poterit vel abesse, quod accidentis 
csl, accidentia pcnilus auferentur, el subslan- 
liaruni quamplurim^e ; digniores vero subsUnti» 
vdut angeli et aninKH el corpora nostra glorificaia 



ia perpeiuum permauebunt. £x qiiibus praemissis £ flcatio ad illam divinae naturse puritatem consurgere 



(olligi potcst boc bcnum de quo quaeritur, nec 
subsianliam esse nec accidens : ac per hoc ad nul- 
lum eorum praedicamcntorum quae trarlant Peripa- 
tetici periinere. Quorum summus praecepior, idem- 
que veri sagacissimus rimator Aristoleles omnia 
qwe buniano sensu puUvil posse comprehendi, in 
duas (ut ita dicam) distinxit rerum naturas , sub- 
stantiae scilicet el accldentis. Quod quidcm reclis • 
siine arbttrntus est vir magni pcctoris el rcrum 
naturalium diligens inquisitor, ut omne id quod 
hunianx subjacct cognitioni aut esse substantiam ; 
niil in ipsa esse subsUntia dubitari non possil. 
El siibsUntiis quidem oninibus tanquam pau- 
cioribiis sub uno praedicamento, eodemque gene- 



non potest. Gujus rei videcur ipse Dominus dedisse 
^obis indicium, com de rubo loqueretur ad Moy- 
sen, ita dicens : Ego sttm ^t snm. Sic dkei fiUi$ 
Israel: Qui ett misit me ttd vct {Exod^ in). Videtur 
enim bis verbis innuisse singularem quemdam ec . 
propriiim essentiae suae modum , tanquam si dice 
ret : Ego qui aliter sum quaro vel tu vel illi ad quos 
mitleris; qui longe purius el dignius sum quali- 
bet creatura ; cujus essenliae nulla polest alia com • 
parari. Sic enim loqui consuevimus cum vohimus 
quempiam in rebus aliquibos aliis pnefeffeidiiiii 
demonstrare : hte est qui cantat « ^i eunU^ pti 
pugnat, id esl elegai.tissime canUt, celerrimecnrrit, 
pugnat fonissime. Cum itaque nuUa vocabola qum 



ralissima retentis, accidentia quorum major eral D vel sint vel ab homine excogiuri possint laBtae rei 



nuuusrus, quippe cum una substantia plurimo- 
rum sit accidentiuin capax : in novem praedica-. 
nicnta qux Grseci calhcgorias vocant, proptcr 
differentcs eonim modos , sub totidem gene- 
ralisstmis dispersit; quorum appellalioncs istae 
sunt : qualius, relatio, quanlitas, ubi, quando, 
habere, situm esse, agere el pati. Noluit ergo vir 
sapiens, imo ncc potiiit eum a quo omnia esse in- 
telligebal, indignis rerum conditarum \ocabulis 
coarcure, aelernum temporalibus , increatum con- 
ditis, immensum parvis, incommutabilem mutabili- 
bus connuinerando sociarc. Qux enim lemporaliitm 
causa proprie reperta atque instituU sunt, nun- 
quam setcrnis in cadeui proprietatc convcnient. 
Patrol. CCXIl. 



Um slmpUci signiflcanler exprimendae soflkiant; 
congruentius Umen vel minus improprie videDlar 
illa Deo applicari, quse toilout et removent, qoalia 
sunt haec nomiua : increatus, incommuUbiUs , in« 
visibills, el bis similia ; quae etiam privativa cooi- 
munis usus appellat. Eorum enim qufle sua siguifl- 
cata ponuntur in rebus crealis propter quas eliam 
reperla sunl, veluti : rex, pater el Dominus, H 
hujusmodi quamplurima eorum, inqiiam, nuUom 
esl ; cujus ofllcio divina plene a'c proprie signiflcari 
possit cssentia : ea vero quac privant, res Ulas que 
In Deo non sunl, perfecte udlout et remoTeol. 
Quaproptcr sccundum vocuin ipsarum olBcia, mn0 
forte usus abhorreat : competentius reor increalom 

5 



m GUNTHERI CISTERCIENSIS . 140 

DmiiD et incommutabUein, el si quid Ule est, qiiein A sint omnia, se<l quid ilhid ui nesciat» qnta nec sit 



Tcl regem, vel patrem, vel Domiuum appellari : 
licet um baecquam illa, quotiessermoneopusest, de 
ipso pie et fideliter pnediceiitur. E diverso quoniam 
illa quaeponunt, venustiora sunt privativis; quo- 
niam ista tamen removent, vel culpam, ut innocens, 
iinpollutus, et stmilia ; vel defecium, ut incominu- 
tabllis, impassibilis ; vel aptitudinem, ut invisibiiis ; 
vel inferioris nalur» slatum, iit increalus ; vel alia 
hujusmodi : illa vero setnper laudare attribuunt; 
vel potenliae, ut rex, princeps vel Dominus; vel 
pietatis, utpater; vel opcris, ut creator; vcl aliaruin 
rerum qux ad bonorem ejus videnlur pertinere. 
Atque ita fit quoddam satis nolabile, ut ea quae de 
Deo dicta minus halient propriclatis« pliis habeant ve- 



substantia nec accidens : cum uil aliod valeai cfi 
lari, el liuic rei quam coroprehendeveMi varet, iio- 
men tentaverit applicare : id quidem qualiter fiat 
videre non possuiiu Cuni eniin dicatur nouien a no^ 
tamine, sive a notione^ quia rem notet atque notifi- 
cet ; vel potius a Graeco sibi aequipollente onoma^ 
quod iteiu a nemine sumptiim est, id est a trl- 
buendo : quod suam cuique distrbuat qualitatem ; 
superesl ut illud quod neque nosci aut notlffcan po- 
test , nec aliqua participat qualitate, nullo nominia 
orQcio valeat diOiniri. In oinni enim nominis impo* 
sitione, necesse est qualemcunque rei nominandse 
praecedere conceptionem : atque ideo qui prius 
coiniuunein hominum specicm homincs appellavii. 



iiuslatis : contraque quae inngis suiit in proprietate B nirairum oportuit euro forniam illam universalem 



pncdicandi familiaria, ininus sintgloriosa. Horum au- 
teui exemplum sumere potes de inagno qiiodam prin- 
ctpe; quem si nmgnum, fortem, nobilem et sapieu- 
tem vocaveris, plurimum iaudes, quoniam illa nomi- 
na laudem copulant ; si vero invictutn intrepidumqiie 
oicas, nonadeo, quoniam hisvocibusqiiaedamminuj 
honesta removentur. Si ergo ad vocuni proprietates 
respexeris, in quibus ab hominibus propter res 
temporales repertae sunt, privativa positivis praepon • 
derant proprietate prsdicandi, positiva privativis 
4audandi dignitate. Uabito aulem respectu ad illam 
simplicissitnae rei puritatem, in qua nil variuin est 
aut dissimile : omnia de ipsa recte dicuntur, aequi- 
poilent : nec est aliud Deo esse regein vel Domi 



qua nemo carere potest, prius animo concipcre: 
quae tali posset designari vocabulo. Sirailiter qul 
ejusdem speciei singulariat Platonem scilicei et So- 
eratem, vel quoslibet alios, suis quemque nomini- 
bus censuerunt, secundum perceptas animo fomiM 
id fieri necesse fuit. Scilicet et in illis rebus quae 
neque sunt nec esse possunt, sed taroen ftnguii- 
tur, qualia sunt opinabilia logicorum, oportiiit ali- 
quam figmenti formam praecedcre, ut chimera 
quoddam aniinal capite leoiUno, pcctore flamroeo, 
cauda serpentina ; aliud vero quod partlni hirci, par- 
tim cervi naluram haberet hircocervus : uirumqiie 
taiu flctc quam prodigialiter vocarelur. AinpUus in 
illis quoqiie, qiia: nullam prorsus rem verani fi- 



, quam incomroutabilem et increatum : et quo- ctainve significant, sed per abiiegaiionem dietin- 



•num 

-Gunque modo tam haec quam aiia possunt iiiter se 
^romisceri, exceptis tamen relativis, quae et ipsa 11- 
cet personas et earum propria determinent : nihil 
tamen aiind diversumve significant. Sed do his ad 
praesens plura disserere, non est consilium ; illud 
magis quod coepimusprosequenduin est, divinam 
scilicet essentiain nullo posse vocabulo demonstrari. 
Etenim rem quae animo cogitari aut etiam fingi 
queat, eam vocis oflicio diflQuiri posse concesserim; 
qnod antem oronino est Incogitabile, qualiter appel- 
lari valeat, dicat qul potest : ego me nescire confi-* 
teor. Hit lilud videtur alludere, quod Attici apiid 
quos philosopbica quondam studia floruerunt, l.uic 



tur : vel duorum ut neuter; vel omnium, ut nullos 
ei nibil : hoc idem reperire est, ut in his et alits 
oiiinibus hujnsmodi forma sit remotio. Ex qiiibiu 
colligitur id quod satis est mirabile , facilius illud 
quod falsum aut nibil est, eo quod omnium verissi- 
mum atqiie purissimum esse creditur, ab honiiiie co- 
f itari. Hoc enim (ale est ut melius innotescat homi- 
ui paiticipando qua:n cogitando, dono fruitloiiis 
quam sono vocis. Legitur iii antiquis gcnealogiarum 
fabulis veteres inter alios suse vanitatis errores, 
deuni quemdam tam Hcturo quam delcstabilem co- 
luissc: quemStygiis immrrsuni tcnebris, lanto iii- 
fleris oinnibus infcrioreni , qiianto illos stiperis, 
ipsi de quo loquimur Deo quem ductu rationis ex d siulte quidem, sed digne satis arbitralaiitur. Qui 



visibllilms invisibllem omnium auctorem deprehen- 
derant, sed qutd esset intelligere non valebant, in 
loeo qui areopagus dicebatur, aram quidem posuisse 
referuntur : sed eum 4anquam innominabilem reti- 
centes, praefaum aram ignoti esse Dei titnli su- 
perscriptione vocaverunt {Act. xvii). Quem titulum 
cum legisset Apostolus, quaiitum ab homine scirl 
potnit, verum et summum Deum eis inte^^ta- 
tus est ; sed nec ipse nec alius unquam in carne 
nortall positus, vero illum nomine potuit exprime- 
re, excepto lUo de quo Joannes in Evangelio suo 
dieit : ikum netno tfidit unquam^ mti Unigemtu$ qui 
#sf lit tliiii Patri$ {Joan. i). 
Namsiquisiudixerit esse quoddam aquo audore 



etiam non minuri stultitia reliquorum oiniuni 
pater ab eis fingebatur ; et ex hoc quod ei saxificos 
Gorgonis vultus quos nullus unquam viderat, qui 
non in lapidem concresceret, impune licebat cou 
templari, Demogorgon appellari consueverat. Dx« 
mon enim, ut aiunt, ex quadam Graecorum lingua, 
eernein vel consideran$, vel eliam $cien$ inlerpret;^- 
4ur. Huic : liud nonieii csse volebant sccretissimiiin 
et solis veneficis et eisdein paucissiinis notum : ad 
cujus'invocationeni terra nunquam poterat a funda- 
mentis concussa non moveri. Si ergo illud prodi« 
gium ficto flomine slne roaxiroo ternemoiu docepti 
iMMttines invocari posse non putabant : tu supre- 
mum Patrem omnium verumque Deum, ipsos quo- 



(41 



DE OUAT., JEJLN. ET ELEEMOS. - LIB. V. DE ORATIONE. 



m 



que angelos qnl longe nobis sopcriores sunt, incom- A ster iesus Gliristus tradiderit reqnum Deo Patri, sie 



parabili ce)situdine transcendentem, qui omnia mu- 
tabilitati subjecta incommutabilis contuetur : laro 
facile putas yero ac proprio compellari vocabulo. 
Cum igitur tantae rei pulcbritudo nulU voce, ut di- 
limos, digne possit ac proprie demonslrari ; nos 
tamen eam quamplurimis appellamus, ut defectum 
proprietalis suj^leat muUitudo. Alque in boc quo- 
que balbutientes videmur imitari , qui duin praeoe- 
dentis verbi defectum sequenti cupiiinl emcndare, 
vitio suo Insistentes, balbolire non cessant. Ita et 
nos reni prorsus ineiral)i1em nec unquam ita ut est 
nominandam, Inlinitis vexamns vocabuGs ; eL quod 
nec in uno contingere potesf, speramus in pluribus. 
Neqiie tamen divina bonitas hoc nimirum piae proca- 
ciutls studium aspematur; sed approbat potius, et 
aorem libenter accommodat, exemplo bonae matris, 
quap panrulum infantem semiplenia vocibus sc 
implorantem affecluoslus audit, dulcius oscuIa« 
tur« 

Ilincjest quod eum tam mnltis fatigamos nomini- 
bu8« quse tamen omnla ex rebus creatis, vel causam 
bsd^ent, vel similitudinem trahunt, vel qualemcunque 
occasionem nanciscuntur. Cum enlm dicittir vcl 
Deus apo toy Graeco Theos quod gideni interpreta 
lur, sive timort ut alii putant ; vel essentia ex eo 
quod esC esse : quaro horoo nisi in creaiuris depre- 
hcndere non potest ; vel rex sive Dominus a poten- 
tia; vel si quid est aliud quod ei credimus placitu- 



ui ait Apostolus (1 Cor. xv) « tunc Intelllgetor lllud 
nomeii quod nunc est inefTabile, et undique resona-' 
bit sicut scriptum est In flne Tobiai de coelesti Jeni 
salcm : Terram tunm in sanctificatione habebunt; 
nomen sanctum invocabunt in te {Tob, xiii). In quo 
elam nomine nos sniictiflcablmur etlllud in nobis, 
sic in eadem oraiione Dominica fldelis populns quo- 
tidie supplicat dicens : Sanctificetur nomen tuum 
{Maith. vi). Quse quidein petilio licet sii prima ordi- 
ne proferendi, utilitate lamen cxirema est, tanqnam 
aliarum flnis et completio. Interim autem dum hlc 
vivitur, ubi regem nestrum vero ac proprio nomine 
Inudare non licet , liinumeris taroen ei vocabulis de 
nostro idiomate suinptis non cessamus fidelter 
adulari, trabentes ea ex tllis decero oronium rerum 
generibiis qux vel sensn corporeo eoroprefaendi va- 
leni, vel animo cogiiari/Quae quidem omnia cum ad 
illam divinae simplicilatis essentiam iransferunturr 
necesse est ut a priori sepsu omnino deOciant ; ui 
buic tantae rei minus digno licet officio valeant de^ 
servire. Quare nibil ex omnibus his quae prius si- 
gnificabani iWi attribuunt, sed tanquam indigna 
prorsns abigunt et relegant. 

Dicitur ergo Dsus cssentia, vcl etiam substantia, 
sine intellectu substantiae ; bonus ac Justus, sine 
qualiute; magnus sine quantilate , creator ei domi- 
nus, sine relatione iemporali quae In ipso sit, sel po- 
tiu8 in ipsis ad quas diciiur croaluris. Nihil enini 



rum : constat profecto haec oroiiia ex rebus conditis q ^ eredendum esi accidisse, cum cccpit habere scr* 

vum aut crealuram ; sed potius iliis felicitcr acci-. 
dit, cum talem cocperunl habere Creatorem el Do' 
minuro. Quid enim ? si herbis et floribus recenter 
natis contingat blando solls spiraroine confoveri, id 
soli accidisse dicas, qui illis penitus non egebat ; an 
lllis quae absque cjus beneficio, nec nasci quidero 
poteranl, nec naia possuni proficere; reruro nec 
Ista nec alia similitudo reperiri potest, quae de re- 
bus creatis ad illam increatani et oinnlum creatrit 
cem congruum proponat exempluro. Res enjro cfez^ 
i£ et ad se invicero ei ad conditorero suuip aliquam 
habent relalionein; increatus aufem fid cpndita^ 
aeiernus ad temporalia quam ha))eai cogiiare i|pn 
valeo, cum saRpe jain dictum ^ii eum nullius ^se 



irab^rc raiionent. Nam lioc nomen Dcos quod ejus 
esse proprie proprium omnes fere exisiimant ; quo- 
niam non sit proprium, ex boc potes conjicere , 
quod non solum ad quosdam homines, qui velper er- 
rorem vel per gratiam dii appellantur, verum etiam 
ad ligna et lapides : imo quod abjedius e^ etiam ad 
ipsos spurcissimos daeroones solet extendi;. Absit ab 
Ulo excellentissiroo omnium eondiiore, id elegan- 
ier habere proprium , quod ei cum immundis 
spiritibus sit commune Quod si quis quaniumtibei 
studiosus sine ullo respectu substaiaiae vel acciden- 
iis f iiovam ei aliquam formaro vocia loco vocabuli 
coneiur alligere : fnisira boc ieotasse videbitnr, 
cum praeter Ula duo nullam rei nomikandae formaro 



poierit invenire,'quam in omni nominis imposiiioae ^ capacem accidcnii^, Yidc^ ergo nihil qiipd lllis qua- 



praeconcipi animo nccesse est. Ilabct nliquc Deus 
noster in regno aeterniiatis nomcn cclcbcrriinuin, 
et gloriosum nomen quod csl supct omnc noinenr 
{Phil, ii) : Mon litteris compactum, sed gloria deco- 
ratum : nomen alterius idiomatis quain nostra sini 
notnina, qiiod laudabant pueri in fornace, dicen(es^, 
Et benedictum nomen glorice tu<c quod e$t sanclum 
{Dam, iii). lloc nomen inliac vita laudari quidero po^ 
tesi ei benedici, sciri autem dut proferri non potest. 
Iloc est vere nomen Dei ineflab^le de quo postmo- 
dum plura diccntur, cum de sanctiQcatione divini 
noniinis tractabimus. Cum $iutem ventum fuerit ad 
regnnm quod quotlille optamifs dicen^is : Adveniat 
regnum tnum (Matth. vi), jdcsl, cum Dominus no- 



tiior primis praedicamentis subjacea^, Di^ posse 
convenicnter ai^ribiii. Quod etiam de reliquis sei^ 
osienderenonpigeret,«nisi facile esset Intelligenti 
qusB de bifi dicta suni, de aliis quoque slmilia co-* 
gitare. Solei aiitcm idem Deus noster etiaro vita 
aet^rDapoipioari, nec hoc satis excellenter ei pro- 
prie, (fupniam, u| saepius ostensum esi, nihil venus 
de ipso dici valeai, quam qood ei nulla reruro iero* 
poraliuro seu verboruro potesi convenire proprie- 
ias. Et vita quidem ex eo dicitur qnia non solom 
vita, sed amplios qoamvitac$|, et omnibus praebci 
causam vivendi, et etlam irivit in se et ex se» ex- 
cellenti qiiodam ct inefiabili modo ; quoniam io- 
tiis vitalis est, ct, ut ai( beatus Ilil^nus : Vita 



Ii5 



GUNTHfiRl GV>TERaCNSIS 



\U 



9hin$ per lotum. Ex hoc igilur viuli fonte omni- A ex prima instiiutione, vel magnam aliqoani Tel to- 



bus quse viTuntcausa vivendi est, in quo etiam 
et qaae vivere non videntur vivebant antequam (le- 
irent, cumomnia quie posiea facta sunt in ipso vita 
srant {Jman. i) , sicut ait ille rin.ator ccelestium se- 
creionim. Gum igitur omnia quae aut vivuni aui 
non vivuni, in ipso vixeruni ab aetemo, ei quae 
icmporaliier vivuni vivcndi causam soriianiur : quae 
vero vel jam beaia fruuntur vita vel postmodum 
fruilura suut , non nisi ex ejus parlicipaiione ba- 
httami : bunc vitalem omnium fonlem non incongrue 
vilain communis usus appellat, eovidelicei loquendi 
tropo, quo causae nomen effccius solei aitribui, 

^ierna quoque dicitur liaec viia : nec lioc laiiien 
g:c4ii nil aliud salis expresse, sed qula boc nomen 
ad illum interminabilem divinae essentiae stalum, 
<a4eris vicinius videtur accedere. Sumptum est 
euim boc nomen aeiernus, tel ab {etate, ui quidam 
toluut ; vel potius ab wvo quasi avitenms, teslc 
Yarrone qui ait : jEviternam homuium domum teltu- 
rem. Ulruuique auiem prxfatorum, id est lain wtat 
quam a:vum nomen iemporis esi ; unde et cos qui 
4cmpore pares sunt, cosevos sive coselancos appclla- 
mus. Verum seias etiam paucissimi lemporis esse 
potest, ut in inrantibus quos pusiilae dicimus aelalis ; 
9Yum auiem vel magnum aliquod iemporis spalium 
frequenlius nutat, ul aevum Nesloris sive Muihusa- 
lem ; vel toiam iemporalis spatii complcctilur quan- 
tiiaiem, ut cum dicilur : Sapientia lemper fuisse cum 



iam lemporis ita significai quantiiatem, ut nuUum 
omnino partium faciat intelleclum, ut cum dici- 
tur, aevuin Maihusalcm, vel sevum mundi, totiini 
siiiiul et nullam partem intelligo : et similiier in liis 
quae ab eo sumuntur, ut aetemus et aeiemitas. Gmii 
autem dicitur : Mundus semper est , quod est toiutii 
temporis , ita totum accipio, ut etiam partium re- 
miniscar. Jnterpretor enim mundum esse ei in 
boc momenlo et in omnibus aliis : et notaiur ibt 
jugis quidam esscntiae p t siugula momeiita decur- 
sus, ct codein iiiodo in his quae inde nasciintur, ut 
seiiipiternus et soiiipllerniias. Perennis autem ex eo 
quod cst annus Yidctiir esse comprsitum, in quo 
nolalur temporalis quaedam dislinctio, quod diviiiae 
simplicitati convenire non poU^st. Perpeiuum au- 
tem id proprie dici solet, quod usque ad finem 
iemporis perpeti atque subsistere valet : quod eo 
quidem qui vel nil paiitur, vel nullam sentlt diu- 
lurnitatem prorsusjudicaturindignum. Palei ilaqoe 
Dcum intcr omnia temporum vocabula nil tam con- 
grue quam xtcmum jiomiiiari quamvis nec baec 
iicc alia prorsus appellatio, ad itlam divinae essen« 
li;B digniiatem valcat aspirare. Has igitur aelemita- 
tis causas illis vilalibus conferentes, Deum vilaro 
xlernam consuevimus appellare; pro eo qtiod in se 
et ex se ineffabili modo xlernalitei vivit, ei nos ab 
ipso ieinporalem viiam accipimus ei in ipso spera- 
mus iaelemam. Hoc ergo esi illud summum Loiiura 



Deo; etesse anieavum. Gujus rationis inspcclu hoc q quod vel solum vel ejns causa quidquid oraiido 



«lomen ad designandam interminabilis cxislenlios 

jugitatem quae eliam aeternitas dici solel, iaiii a 

philosophis quam a calholicis iranssuroplum esi : 

a philosophis quidem, ut ait Boetius {Decons. ptiil.^ 

1. lu, melr. 9) : * 

Terrarum ccelique sator, qui tempus ab wvo 

Ire jubeSf stabilisque manens, das cnncta movcri. 

A catholicis autem, quemadmodum ait filius Sy- 
racli, cum de coelesitbus loquerelur ; (Jnusquisque 
nonangusliabit proximumsuum usquein (evum (Ezech, 
xvt). Quapropler cl boc noinen aelcrnus quod ab 
illis suinplum est, et ejus denominativum xlcriii- 
tas, ad designandam illam slabilem permauentem- 
quc divinae puritatis essentiam, familiarius videniur 



petitur pctendum est : ex quo alia omnia prodeuni, 
et ad ipsiim referuntur ; quod nisi pra^ccsscril, alia 
non sci^uuntur; nisi subsecutMm fuerii, atia inuti- 
r.ter praccesscrunl. Gonsial igitur omne bonum ho- 
minis ab aeierna praedeslinatione quae Deus est, sor- 
tiri causam originis : ei aeternae vitae, quam iiidem 
Detim esse docuimus, bealitudine consummari« 
Vidcs ergo totam saluiis nostrae seriem a Deo cau- 
saliter proficiscir et in modum lineai finaliter &<! 
ipsum recurrere ; ul sit ipse bonorum omnium et 
fons et cIausuIa,queniadinodumincircuIoperipberia 
principii ac finis totiusque ambitus, ab immobili 
centro suscipit rationem. Quapropler verum csiilluJ 
quod Graecus ille pbilosophus, Parmenidem loquor. 



accommodari, quam vel sempiterniis, vel perennis, ^ qui sub rupe iEgypiia coelesiium rerum secreta ri- 
vel per|ieluus, vel eorum denominaliva, perennitas, matus est, de divina essentia dixisse perhibetur : 
perpetuiias, sempilernilas : vel quaK^unque hujus si- Rerum orbem mobilem rotat^ dum se immolilem 
gnificationis alia poterunt reperiri. Siquidein a:vuin ipsa conservat. 



LIBER SEXTUS. 

De diversisspeciebus ouili, et de tertio contento orationisiy id est, a quo quis petat; de 
quariOy id est cui petat ; de quinlo, quare petat ; de sexto , qualiter petat. 



GAPITULUM PRIMUM. 

Sed quoniam de diversis speciebus boni quantum 
neccssiias postulabai dissertum est, consequens ar- 



biiror de malo quoque ejus conirario, pro eo qnod 
omnVbus modis fugiendum ac deprecandum csi : 
notificandi causa nonnulla subjicere. Bonum euini 



«15 



DE OR\T., JEJUiN. ET ELEEMOS. — UB. Yl. D£ ORATIONE. 



116 



ad boc cogooftci oporlel ut appeUs, malum ut Ai- A sni giiitplicitatem uuo tanium vuc;ibuIo contcuia 



giai. Daletmuni quippe ad boc cogiioscilur ut pro- 
•it ; Tenenurot ae noceai, Maluin autesn jam supra 
diffiniUim esl, ciim disimus malum esse mo#lem 
a»teriiam«.vel quidquid ad iilam impeHit et aggra- 
Tal. Ouod adeo venim ei4, ut diI aiiud malum, pro- 
prie dici poasit, licet uaus et alia quxdam boc 
ceiiseal vocabulo» ut pcenas corporis vel labores, 
adversa fortunje , quae eliam si mala paiieniibus vi- 
deaDtur, mala lamen non sunt, sed frequenter 
anunae bona aique salubria. Primiim igitur malum 
bominis et quod nisi prBecesserit, aiia vel non se- 
quenlur vel minime nocent ; illa est miseria quse 
inipendet aniin^ eiiam antequam sit, ex eo quod 
ab acterno divino jiidicio reprobata est et futura 



esse posset ut tanlum scientia dicerelor : sed proptcr 
diversos rerum subjeclarum stalus, qui secunduin 
tempora variantur, diversa solet nomina mulari. 
Gum enim sunt tria tempora quibus res temporarix 
disrurrunt : praesens, scilicet, prseleritum et fulii- 
rum; Dcus qui et tempora condidit, et onuiium no- 
tiiiam babet, nec praeterliorum immemor esse po- 
lcst; nec ignarus praesenlium , nec improvidus fu- 
turorum; sed prseterita qiiidem memoriter tenet, 
praesentia cemit, futura praenoscit. Omnia tamen 
haec non sicut bomo secundum reruni ipsarum na- 
turam, seu temporum varietatem, dijudicat, scd tan- 
quam Deus uno ac simplici modo aeternae cognitio- 
nis intuetur. Gum ergo ante rerum condiiiopcm 



est una de reprobis : qua nulla major esse polest ^ omnia adhuc futura essent, pro eo qnod ipse onmia 



caJamitas. Uoc autem malum ad oralioneni de qua 
agimus non perlinft : ct ideo nec orandum est 
pec deprecandura ; quoniam oratioiiis intentio in 
futurum extendilur, hujus autem mali efTcclus ab 
aelerno ceriissime prxvisus atque pnefixiis cst. Est 
itaque primum boc maluiu primo illi bono contra- 
rium quod nos supra priinum pneparatorium sive 
praeordinatoriiim nominaviinus : quare et islud a 
simiii per contrarium, praejudicatorium vei prae- 
damnaorium nihil prohibet appeliari. Utrumqiie 
autem ab bis bonis vel malis quae orationi subjecta 
sunt semotum est ; quoniam ul el modo diximus, 
oralio in posterum tendit :' baec autem ab aelerao 
certa atque consumpta sunt, allerum in prspara- 
lione gratiae, alterutii in praecognitione miseriae. 
Quapropter de his sngulariter aliqua dicluri, pauio 
si placet altiori utamur exordio. 
CAPITULUM II. 
Consideranti igltur mibi plurima quae de Deo 
buoianae devolionis usus praedicare solel, nescio an 
recte occurrerit, nil lam generalc de ipso dici el ad 
omnia se babens : quemadmodum cum dicitur 
sciens, vel sapiens, vel inlelligen6, vel cognoscens, 
vel si quid aliud esl quod idem significandi sortia- 
lur officium. Haec cnim omnia de Deo non solum 
unam simplicis invariabiiis naturae demonslrat es- 
sentiam; quippe quae secundum substantiam de 
ipso accipiuntur» sed et quamdam inter eum el baec 



praesciverat, ajterna ejus scientia graiia futurorum 
etiam pnBSciciiiia poterat appellari. Rebus autcm 
condilis, jam amplius ad lllas prxscicntia dici nou 
potuit; scienlia vero, ne esset sicut prius, nequa - 
quam valuit accidere. Sed et in bis quae quplidie 
nova incipiuni esse vel accidunl, hoc idem repcries, 
ut antequam vel sint vel accidant, sub Dei prae^ 
eciehtia tcneantur; cum auiem esse coeperint vel 
acciderint, sub prsescientia quidem csse desinant, 
scienti» vero subjecta immobiliter persevereni. 
Hitjus itaque aeternse scientiae quae non aliud qnani 
Deus est, duo, ut ita dixerim, circa homines sunt 
errecius : praedestinatio , scilieet ac rcprobatio; 
qiiorum allerum in beatitudine elei torum, altcrnm 
in condemnatione reproborum attenditur. Est autcm 
praedestinatio aetemae beatitudinis praeparatio; re- 
probatio vero est justae damnationis certa praeco- 
gnitio. Utrumque autem quoniam ab aeterno cerlum 
atque praeflxum est, ad orationem qoae in futurum 
extenditur non potest pertinere. Nemo enim, quod' 
supra qiioquediximus, id orat, ut cumDeus pnede^ 
slhiet, aut praedestinaverit, sicut nec aliquis ul^ 
Deus eum vel reprobel vel reprobaverit deprecatur. 
Ex illo igitur fonte divinae praedestinationis qnae bo- 
Dorum omnium principium et causa est, nascimtur' 
illa bona de quibus paulo ante tractavimns, qno- 
rum adminiculo ad obtinendam beatitudinem quanv 
illa praeparat adjuvamur. Fit autem hoc exemplo 



lemporalia notant relaiionem. Quae quidem reiatio q indnlgenlissimi Patris, quod dilecio Filio cui regni 



in Deo non est, cui nibil potesl accidere; accidcns 
enim esl omnis lemporalis relatio, sed potius in 
rebus ipsis ex co quod dlvinae scieuti% sive cogiii* 
lioni subjectae sunt. Cum ergo dicilur, Deus scire 
vet sciens, ul unum pro omnibus sumatur exem- 
plum, principaliler quidem boc vocabuk) dirina 
significatur esscntia; secundario aulem quaedam 
lemporalls ad ipsum notatur relaliOt ul lalis bH 
sensus ac si dicatur : Dens esly el ejus scienliae 
lemporalia cuncla subjecta sunt. Guro enim nihil 
aliud sil Deo scire quanLesse, nec aliud esse quam 
Deum esse ; sic Deo temporaiia 4|uaeque sulijiciun- 
lur» iia ei ejus scienliae, subjeila .esse necesse CBI. 
El baec quidem ejus scientia pcopler invarial>iiem 



praeparal baerediUlem, etiam alia praebet admini- 
cula, quibus illam digne valeal adipisci. E^ divina 
aulem reprobatione caosaliler inala non prodeunt, 
ne Deus malorum quoque auctor inTcniatur; sed 
secundum illam quae falli non polesl, ab homine 
sunl vel ftunl; ne is quem Deus juste damnandom 
praevidit» sine merilo tuo punlatur. Ex quibus cer- 
tissime palet, qnod Dcus bona quidem facit el 9p- 
prolat, el cororni; mala vero nec facil nec appro- 
bat ; sed lolerat,et improbal,etpunil. Quod boua di- 
ligalDeus leslaturPsalmista,dicens:/icsrtts DomlttUi 
etju$titia$ ditexii, mquitatgm vidit mltusejus (PiaL x). 
Quod mala oderit, idem Psalinisia : Odisti omncs qui 
owait<icrinf7iiilorem(P«fl/.v).Quodillarcmunctcl,cl 



147 



GUNTHERI ClSTERCIfiMSIS 



U9 



UU puniat, docet Apostolus hoc modo : Bit quidim A pellari. Esl aute» opposiu froiile contnurium priiao 



^Mt ucundum paiientiam boni operit gloriam ei hono 
rem el incorruptionemf tribulatio auiem et an§u$i%a 
in omnem animam faeientem malum. Et de bonU 
quideiu paulo ante dictum est : Nunc de malie bre- 
viter diiuramu$f ut appareat quid $it in oratione de* 
precandum* 

CAPiTULUM !il. 
De tiia/o. 
Maluin autem jam ante diffinivimus mortem 
«temam» voi qtiidquid ad illam impeilit et ag- 
gravat. Omne igitur malum liominis quod oran* 
do deprecari convenit, aut est mors aetema, aut 
inortis xternae meritum, aut merilorium» autest 
malum privaiorium, aut oixluratorium. Malum 



illi summoque bono pr»dettinationis, nisi quod lUad 
bonis omnibus et causam pracbet et ordiiiem pr»scri- 
bi t : boc vero sequentibus malis prsescribit quidera or- 
dinem sed causam non irrogat* Causam autem dioo 
iliam ex qua fit aliquid, non iliam Untuin slne qua et- 
se non possit. Sunt enim duo genera causamm : unuat 
ez quo est aliquid, et sine illoesse non potest ; aUe- 
rum ex quo quidem non est, sad slne iilo esse nco 
potest. luque vit» buju» corporalis Deus utroqoe 
modo causa est, quia ex ipso vlvimus» et sine Ip60 
nou vivimus : mortis auiem noslra moflalitas, imi 
qula ex ipsa esl, sed quia siiie ipsa esse non potest. 
Sie ergo praedesUnatio quidem bonomm omiiiuiii 
utroque modo causa est ; reprobatio autem tltero Uo- 



^- ^_-. — ^ , — — -, - . _ , ^ 

quod est mors xterna, nil aliud est quam aetcrnae ° tum malomm omnium caosa potest appeliari. Ye- 



vitae, quaeDeus est, privatio : sicut nec mors corpo* 
ris nil aiiud est quam vitae corporalis amissio. Ma- 
lum quod est meritum mortis aetemae, malus actus 
cst; sive interior, ut mentis» qualis est actus 
odiendi vei invidendi; sive corporis, qualis est 
aaus furandi vel occidendi. Malum meritorium 
luortis aeternaet vitium meutis est, id est mala qua- 
iiUs animae, qua honio ad maios actus impeliitur ; 
ct esl velut quoddam malae actionis instmmentuip. 
Maium privatorium non aliud est quam privatio ju- 
stitiae, quando per Infusionem gratiae spiritualis 
purgari ac justificari non meretur. Maium vem 
quod «Muratorium dicitur, obduratib cordis esl, 



mm hoc malum quantum, ut diximus, ab aetemo 
certum atque praefixum est rad orationem cujus e^ 
fectus de futum pendet non potest pertinere. De bis 
autem malis quac orando deprecari oportet breviier 
prosequimur. Homm ergo prinium est illud qnod a 
nobis obduratorium dictum est, quod quale sit libet 
Intueri. Cum igitur bomo, remoU Dei gratfa, salvarf 
non posslt, praescius omnium Deus, ei quem ab 
aetemo justissime reprobavit, salvatricera adbibere 
gratiam arbHratur dignum ; quae utiquer accepta 
eonverti posset et conteri, ac per boc remissionem 
peccatomm accipere. Hac igitur Dei gratia destliu* 
tus peccttor ac sibi reliclus In quamdam insensibl* 



quando peccator, divina deserente gratia^ iu obdu- ^ lem induratur malitiam : velut gltcies quae radlo 
raturinmalo, ul nullacordiscontritionecompunctus 
remissionem.peccatomm non accipiat. De bis ergo 
malisbreviter agenduu est : non eo quidem ordine 
quo sunt enumerata, sed quo soient bominibus eve- 
nire, quemadmodum et de bonis paulo aate tracta-* 
vimus, Sed ut ad hoc compeientius accedamus, 
de aiio quodam malo quod bis omnibus et prius est 
ordine et miserabilius, aliquid est praemittendum. 
CAPITULUM IV. 
Priinum igitur malum bominis, et quo praice- 
denteluBC oinnia subsequuntur, illa estmiseria quae 
impendet ei ex eo quod aelerno Dei judicio damna- 
tus ac reprobatus est : sic Umen ut illa Dei repro<- 
batio futuris ejus maii» nec causam praebeat, nec 



soiis tacU molleseereposset ac resoivi, eodem sub- 
iato reltit in lapidis concresc^e naturam : est. iu- 
qne malum boc contrarium illi bono quod pr«panh 
torium dicebamus, quoniam ilhid viam praeparat ad 
salutem : hoc olistmit et pratclodit. Praeparavem; 
illud vias salutis Jacob, qnem Dominus ab aetemo 
dilexit. Praecluserat autem istud Esau, quem idem 
Domiiius se odisse profitetur. Ex boc item malo 
quod obduratorium dieitur, non Um tcmpore quam 
ordine sequitur privatorium, id est privatio jasti- 
tiae,'qnae injustitia dici potest : quoniam Justitia uisl 
ex remissione peccalomm non potest provenire. 
Sicut enim purgatis sordlbus domus munda est, 
raanentibus Immunda, nec Umen illa sordium re- 



ingerat necessiUUm. Qux quidem divina repr<^- d motio vel praesentia munditia vel immunditia domus 



tio In Deo considerau sancta et simplex est : nec 
aiiud quam aeterna praescientia judicis futura certis- 
siroe praevideniis. Si autem in homine consideratur 
ilia roprobatio, suprema miseria est, et omni rome« 
dio carens, tanti videlicet principis arbitrio etiam 
antequara esse incipias displicero. Quid enim mise- 
rius esse potesl quam nondum esse natura, fi jsmi 
esse dainnatum. Damnaiuni autem diciraus non di- 
vina scldntia jam puniente immeritum ; sed Dei 
praescieiitia praevidente rooruliter peccaturum, et 
suo merito puniendum. Hanc igitur damnati homi- 
nis miseriam qtila malis omnilnis licet causam uon 
praebeat, certuin umeii ordinem praefigii, maium 
pr9:judicatoriuin sive praedamuatorium placuit ap- 



est, sed ei causam accommodat : sic remissls pee* 
catis sulim adest Justitia, retentis autem, injustitia 
praesto est ; nec Umen reraissio sive retentlo pee* 
caumm haec vel illa est, sed Untum praebet occasio- 
nem. Est iUque malum boc inspiratorio bono con- 
trarium, quoniam itto puriUs animae comparatur 
ex dlscessu vitiomm : boc antem ex eomm praesen- 
tia coaccedit impuritas. Rursumque ei hoc priva- 
torio nascitur malum mortis aeternae meritoHum, 
id est prava qualiUs vftiosae mentis qua homo Inci- 
Ulur ad mortem aeteraam majoribus flagitiis pro- 
merendam. ExeBiplo tibi sit terra arida et IncutU ; 
quae, si compIuU et culta essel, posset utique sa- 
lubres fructus et utiles procreare : nunc autem spi- 



149 DE ORAT., JEJUiN. ET ELEEMOS. ^ UB. VI. DE ORATfONE. 150 

itfls et Iribtilos, avt etiam h^rbas mortiferas, cicu- A illud summa felicitas cst, hoc extrema mlseria. In 



tis, belleboros et toxica pestirero feta producit. Est 
igitur naloai hoc meritorio bono contrariom, qtio- 
Biam ilhid Yit» promerends, hoc antem perpetuae 
morUs instramentam e$t. Ampllus autem ex boc 
malo» id est ex bic aninue prara qualitate prodit 
aliud malam, quod non jam meritorium, sed po« 
tins meritum mortls est : malus Tidelicet actus ; 
sive interior, oC meniis tantnm, qni et motus dici- 
tur; sive exlerior, nt etlam corporis quem specia- 
liter actum nomlnamus, Nam, sicut sgritudo cor-^ 
poris, qaandoque hominem interius tantum vexat, 
extriusecus non appareC : ot In calore nimio vel fri- 
gore, c»terifve pattionrbas occuttis : quandoque 
vero et urget inius et exterius aflligit, ut puta per 
tremores et saltus et membrorum jaciaiiones : sic ^ veri 
tila prava qualitas quam vitiom dicimus, quse uli^ 
que iangoor et morbus anlin» est , nunc solam 
mentem movet ad malot actus, velut ad iram vel 
odium, sive invidiam, aliasve pravas affectiones ; 
Bune vero et mentem movet et corpos incitat ad 
pessimas actioaes :<veloi ad furta vel rapinas, for- 
oicaliones vel bomicidla» vel qusecunqoe bojosmodl 
l^ris reperirt». Ex qoo patet mahim boc opposilom 
esse illi bono qood aetemae vitae meritom vocavi* 
Bos : pro eo qood illod ex bona mentis qoalitate 
proflciscitor,boc aotem ex pessima : illl vila aetemay 
boic vero perpetua mors In prsemium reservatur, 
Sedet illod advertendom esl qood supra de bonis 



his autcm quinque raalorum generibus illud adver- 
tere poies quod semper praecedens causa subsequen- 
tis esi ; subsequens vero poena praecedentis. Ac per 
hoc primum illud quod obduratorium dicitur cao« 
sa tantum est, non autem et pccna ; tria autero me- 
dia tam causae quani pcenae sunl : ultimum aotem 
qood et punilorium dici potest, id est mors aeterna, 
pcena tanturo est omnium praecedenituro, non auteni 
et causa ; et pcena quidem cui nulla similis rcperiri 
valet, cujus intuitu quaelibet alia,quanlumlibet gra- 
vis, remcdium potest aeslimari. Et haec quidem pccna 
quandiu nonduni sentilur, cogilari quidem po- 
test et Umeri ; cognosci autem nullalenus poii^t« 
nisi tunc demum cum jam ullcrius non valci prxca- 



CAPiTULUM VI. 
De wedih. 

Sed de bouis quidem ac malis pro captu nostr» 
tenuitatis baec dicta sint, nunc de mediis videamus^ 
Media antem vocamus illa, quae in se q^uktem. ncc 
bona nec mala sunt ; sed pro modo utendl bcne vel 
male utentibus, bona sive mala efQciuntur. Horiim 
autem quaedam tn anima sunt, quaedam in corpore ; 
quaedam extra utriusque naturam, qtiae etiam ex- 
Irinseca nominantur. In anima sunl quaeMlam doies, 
non gratia datae ; sic enim vlrlutes essent : ac per 
hoc de genere bonorum de qulbus disputatum est; 



quoqoe diximos, quod Istae snccessiones homm ^ sed velipsi natoraliter ingenitae, vel stodio com - 



quatoor malomm ooios ex altero prodeontiom, ita 
fere simol el IndisUnier fiool, ol non tam tempore 
quam ordiM possint adverti : excepla corporis 
aclione» qo» pleromqoe vel propter mentis adhoc 
incertae dobitationem» veV propter facoltatis sive 
adminieoU defeclom; vel alia quaiibet ex caosa 
relardatar 

CAPITULUM V. 
De^ moru attrna, 
Post haec omnin seqoitor iUod malom qood onH 
niom pessimom esl, cojos etiam caosa caetera mala 
sunt ; videlicet mors aeterna , raaloram omniom fl- 
uisei comulos; et velot qooddam pelagos, qoo 
caetera omnia certo tramite decorfant. lioc malom 



paratae : otpote sclentia artioin, provideniia re- 
rdm, notitia nioltoram, memorla gestomm; et eo- 
mm contraria, ^-eluii iuertia, impradentia, oblivio, 
hebetodo, et his similia. In corpore aotem sont sa« 
nitas vel aegritudo : agilius vel ignavla, fortltudo 
vel imbeciliitas, pulchritudo sive deformitas, ei qu9 
Inijusmodi snnt, ei eoram contraria. Exirinseca sunt 
ea quae ad fortunam referunior, ot dlvltin vel pao^ 
pertas, nobilitas vel ignobilitas, lilierus vei servl- 
io9, claritodo vel oliscoriUs, et qoaeconqoe hojos^ 
modl sunt, ei eis opposUa. Qoae qoidem in laeu ei 
tristia dividontor, ei sibi invlcem opposHa soni, 
nolU slmol omnia abesse, vel adesse possont ; sed 
aliis qoldem prsesentUios, alia deesse necesse esl« 



qoam terrUiile.sit ei limendom ex eo colligere porD De quibos omfiibos nil aUod orandom potOfnisi 



ies quod omnibus aUis in poena praeponiiur ; sicul 
ei mortem eorporis supremum supplicium iiiter- 
pretamur , pm eo qood nil gravios a judice quan- 
iisUbel hominum flagitiis potesl iniendi. Esi igitor 
mors aeteraa carere Ulo quem nos aelerAam esse vi- 
iam supra monsiravimus : Deo sciUcet qui solus 
viu esl animaet sine quo feiiciier vivere neqoii, 
sicot mors temporaUs esi privatio animae; sine co- 
jus praesentia corpus ipsum iiec eiiam ad mo- 
mentum vivere poiesi. Opponitur ergo malum hoc 
iiU lioiio qnod vitam aeteroam vocavimos oon soiom 
qoia Uiod Deo Irol est, hoc carere; verom etiam, 
qoia illod josiitiae praeffiium esl, boc iniquiUUs ; 
iUbd pncdcstiuaiis convenlt| hoc manet rcprobatis* 



ol eorom vei osom vel abseniiam dei nobis Deot 
in saiotem nostram convertere, Id est pro laetis, si 
adsonty ipsi graies agere, ei ea tamen anUno par* 
vipendere; si vero desont, nollatenos vel levi- 
ier affeciare* TrisUa vem vel si adsoni foriiler 
sosiinere, el ea nostris reatibot ImpaUre; vel 
sl desoni minlme formidare. Param enim re- 
ferre credo qooad rei oiUiiaiem : doctos an Ind^ 
cios, incolomis an aeger, dives an paoper» iiber aa 
servos, ad vium aeternam pervenias, nbl qood M 
qul hic beiis bomiUler osi foerini, ibi comaiaU fl- 
licUate IsianUtr; qoi vero paUenier advefta iolo- 
raverini miseram sortem feUciter moiasfe fjnm. 
rianior. 



CAPITULUM VU 

De tertio eontento orationU^ id est a quo petat. 

Scd quoniam quid orando petendum sil, qnod se- 
cundo loco conliuebatur, satis, ut arbitror, slu» 
diose quaesituro cst : nunc de tcrtio contento, id cst 
a quo quis pelcre debeat, breviler sftbjungamus. 
Hoq eniui capitulum in ipsa orationis diffinitione 
jam ex parte discussum cst, cum diximus, oratio- 
nem esse divinse imploralionem pietaiis : quod ibi- 
dcm ila exposuimus, quoniam non nisi ad solum 
Deum intendi debet oratio. iloc autcm, id est a 
quo petat sieut et duo praecedentia in omni oratione 
considerari necesse est , eatenus, ut eo remoto ne 
oratio quidem yaleat appellari. Quisquis enlm sit 
ille qui petit, ct quidquid iliud quod petitur, si non 



GUNTHCRl CISTCRaENSlS l^ 

A tum veritatii , et Ule teslimomum perbiheHt de m€ 
{Joau. xv). Quod aulem dona Spirilus sancUis det 
idem el Filius, testator Psalmista, diceus : A$eei^ 
dens itt aUum eaptivam dmxit captitntatem ^ dedU 
dona hominihus (Psal» lxvii) , ei Joaanes in Evan* 
gelio : De pletUtudine ejus omnes accepimus (Joan, i). 
Spirilus etiam sanctus sc ipsum dat , quando se 
misericorditer mentibus nostris infundit. Dat etiaia 
dona sua dividens singulis prout vuU (1 Cor, xii). 
Quapropter idem Spiritus sanctus dator ct datuni 
rectissiine aj^llatur. Dator, quia se ipsuin ci doiia 
sua dat cuin Patre et Filio : datom vero, quia dattir 
a Patre et Filio et etiam a se ipso. Vides ergo quia 
summum iiiud el unicum bonum a^ternas vit«, vcl 
ad iliud pertinentia, solus Deus pnestare potest; el 
esi a quo id sperari valeat, aut etiam iinpetrari, B idcirco ab ipso solo petenda sunt. Mediarum vcro 



non solum inelficax est oralio, scd nec oratio 
quidem congrue nomlnatur. Quare ad certam per- 
sonam oraiionem semper dirigi oportet , et eam ta- 
lem, quae possit largiri quod petitur. Peterc enim ab 
eo qui dare non potest, vel occulti erroris est, vel evi- 
dcntis stullitiae. Si enim ignoranter hoc facias, 
faUeris in occulto; si vero ex industria, manifeste 
deliras. Cum igitur orando nil petendum sit nisi 
vila aetema qu» Deus est , vel ad ipsam periinentia, 
profectoad Deumomnis oratio dirig^da est, quo- 
niam eum nuilus homini dare potest, nisi ipse se 
ipsum. Nam ipse se ipsum libenter dat qiiaereiitibus . 
ei sponte offcrt, sicui iilis quibus dicebat Aposto- 



his : Tanquam filHs charissimis offertse nobis Deus q Deum (Philip. iv). Vita cutm osterfia ab 



rerum quaedam homo homini oonferre potest, quas 
bene uteniibus prodesse possuni ad vitam ; veluti 
terrenae substantia faculiatis, quas si ad bonos usua 
conferatur ad vitas iLcrilum plurimum potest suf- 
flragari. Id auiein qnod ibi optimum est ct magis 
laudabile, id cst bonum utendi modum, ncmo prae- 
tcr Deum praestare potest; quoniam spiritualedo- 
num est, et.inter gratianini chansmaia numeratur. 
Ex his crgo quae dicta sunt evidenter coUigitur, 
omnes orationum nostrarum petitiones ad soluut 
Deum cssc dirigendas, queniadinodum dicit Apc- 
stolus : /» omni oratione et obsecratione y cum gra^ 
tiarum aclPine peiitiones rfestra innotesctmt apud 

iilo solo 



(Hehr. xii). Scd neque iila bona quae ad vitam coo- 
peranlur ei adjuvant, quisquam praeter ipsum lar- 
giri potest ; quoniam dona sunt spiritualium gra- 
tiarumt quae a nullo hominum vel etiam angelorum 
in alium possunt conferri. Sunt utique charismata 
Spirilus sanciiy quae solus ipse cui voluerit ct 
quaAtum voluerii impartiiur, dividens singutis prout 
vultf sicui alt Apo&tolus (I Cor. xu). Nec hoc Umeu 
sine Paire ei Filio : qiiippe qui non solum illa cum 
ipsOy sed etiam ipsum cum illis hominibus largiuiw 
tur. Unde ei idem Spiriius sanctus tam Patris quam 
Filii doBum rectissime appellatur. Vis scire an 
Spiritum sanctum dei Pater ? aii Salvatur in Evan- 
gello : Si ergo vos^ cum sitis mali^ nostis hona data 



sperari potesi et impetrari, qiii naturaliter aHernua 

est : noB ab his qui eam vel non habent vel gra* 

tiam acceperunt, sed dare non possunl : (|Uales 

suni sancti angeli, vcl beutae animae jam rec^[itai 

ad gloriam. Stultissimum autem est eam ab hts 

rebus petere,quae etiani tcmporali vfia indignae sunt» 

ul idoIa;*impi*i8simum vero ab immundis daeraou!- 

bus qiii non solum ejusdem Vit?D beailtudme mcrito 

suoprivati sunt, se«l morti perp€tua& deputati 

CAPITULUM VIH. 

De guarto eontento orationiSf fd est cui petai, 

Quario loco sequitur illud capitulum de conientis 

oraiionis, videlicei cui petat; id est quis qualisve 

sii ille cujus causa ihtendiiur oraiio, sive sii illo 



. dare film veslris , quanto magis Pater vester de D idem qui orai, sive non sii ipse sed alias. Orai 



ceHa dahii epiritum honum petentibusse? (Luc, xi.) 
Ei alio in loco : Paracletus Spiritus sanctus quem 
mHM Pater m nomine meo ille docehit vos omnem 
verUatem (Joan. xiv). Vis scire an idem Pater dona 
Spiriiiis sancli largiatur? vide quid dicai Scriptura : 
Omue detum optimwn et omne donum perfectum 
deeunum e$t^ deseeudens a Patre luminum (Jac. i). 
QMd auleni tl Filiua Spiritum sancium dare pos- 
sil* expresaMft esl in Evangello, qnomam iii8u01aBS 
diseipBUa» ail : Accipite Sfkiium sanctum;quorum 
remiseritk peeeata remitluntur eis (Joan. xx). Qui 
ciMm poslmodum de ccelo eumdem Spirilum san- 
ci«m miiiil eis, sicui ante promiseral, diceBs : 
Cttift assumpims fuero a vohis, mittam vohis Spiri" 



cnlm homo nunc pro se tanium, nunc vero pro 
alio, non tam pro se ouam pro alio, et in quoltbci 
casn advertenda esi condiiio ilHus cui opla^ 
tur eralionis effectus. Plnrimum enim interesi 
quoad rei uiiliUtem, utrumne habeat rei pctitae 
commerclum; Id cst ad illam obiUiendam sii 
vet non sil idonens. Hoc enim modo apud legi- 
sus dicitur quis ejus rei babere commercimn 
quam Jure eivili adipisci atque obtinere idonens 
esl, queroadmodum ingenuus homo cuJusKhet 
dtgniUiis aut magisiraios commercium habei : pm 
eo quodqaemlibei magislraium sen digniialem ido« 
neus est adi|HSCi. Si ergo vHaaetema pfo qitaianlBm 
adeampertinentibusorandumest,si viU, inquam. 



153 



D£ OR.VT., JEJUN. ET ELbliaiOS. — UB. Yl 



aeieriia illi positilalur quem Deus ab aderno rcprobi- A 
Yil, iiil quidem agitur quoad iUura« quoniam Ipse 
ad eam Don est idoneus nec ej«s potesl habere oom- 
merdum. Si vero illipetiHir qui ad eam praedesti^ 
natus est, non fnistratur suo effecto oratio quoniam 
ipse ad eam esl idoneus, ct ejus commercium ucter* 
na Dci pr.rdcstlnatone sortitus est. Ei quo Ot 
quoddam satis notabile, ut saepe qui dignus est 
vita, ulpole pleniis Tirlutibus el meritis, el qui si 
talisdecedcret procul dtibio transrcrreturadgloriam, 
ad illam tameii non sil idoneu8,quoniam reprobus cst 
et ad nequitiam relapsurus : et idcireo rei ipsius 
non poicsl habere commercium. Econtrario qnoqiie 
aliquiseadem vitaprorsus indignus,ul pula omiiilus 
contaminatus flagitiis, ct qui, si tal!s inoreretur. 



DE OR.\TiONE. iU 

CAPITULUM IX 

De qninto contenfo orationh. 
Qiiintum orationis contentittn est quare quis pe- 
tat : bona videlicct an mala intentione. Quidquid 
enim sit lllud quod pelilur, nisi bona intentione 
petatur , non ' solum non prodest, scd etiam ofllcrt 
postulanti. Nam si qiiis ideo vilam petit, iit possit 
malorum cruciatibus insiiltare , gratiam Spiritus 
sancti, pro raciendis tantum miraculis ; sclcntiam, 
pro lamlc temporali;sanitalcm corporis, pro implen- 
dis vohiplatibus : divilias, propter luxum : ha»c 
qiiidem petitio non jam oratio, sed inepta quaedam 
ci improba superstitio dieenda est. Amplius autem 
si cvidens malum, malam ob causam postulatur, ut 
f:irli vel homicidii sive fornicationis efleclus ; 



ad poeiiam utique rapcretur sternam, ad vitnm hoc lantumlonge ab orationccst, ut ojus contra- 



lamcn idoneus est : quoniam unus est de nunicio 
eiectorum et ad justitiam redilurus : et ob boc rci 
ipsiuB non potest privari commercio. Saulus anle 
conversioncm cum adbuc blasphemus essel et £cc!c • 
siain Dei persequerelur, dignus quidem non crat ; 
et tamcn idoneus eraf, quia Deus euin ad vitam ab 
artemo pncdesiinavcrat. Judas autcm si qjiando 
justus fuit, dignus utique fuit, sed idoneiis non fuit, 
qiioniam Deus eiim ab xterno reprobavit. Potest 
igitur ex bis quatuor dilrerenliis, binis inviccm co- 
pulatis, flcri quadrimembrjs divisio in hunc modu^it : 
liominum alius quidem dignus est vita a>lema et 
ad illam idoneus, veluli justus et electus ; aiius di« 



riiim, id est cxsccraiio verius xstimetur. Cum enim 
iion bona sit oratio qua nialum bona intentione 
postulaiur , rurstimque delerior quae bonum mala 
iiHcntione : ncccssario sequitur, ul illa petitio 
qua inalum malam ob causam petitur, non soluni 
mala sit, sed nec oratio debeat appellari. Eatcnus 
autcm in omni petitione causani attendi necesse 
est, ut minus credamus Dco displicere, si malum 
bona mentc poslulavcris : quam si ma!a intentionc 
bonum postulctur. Unde Elias cxauditiis cst in 
exusttonequinquagintamilitum, quod quidem gran- 
de maium esset, slnon bono animo petcretur 
{IV Reg, i); et Simon Magus repulsus esl a percc- 



gnus quiJem, sed non idoneus veluti justiis et (^ ptione gratias spiritualis {Act, xiii); quod utlqiie 

reprobus. Alius Indignus et tnmen idoneus, ut 

injustus ct electus ; alius nec dignus nec idoneus, 

nl injustus et reprobus> Priinum exemplum habe- 

mus in Joanne Bnptista, secundum in Juda : tertiura 

tn Matlhrco, quaitum *in Herode vel Pilato. Nec mi- 

retur aliiiuis intcr dignnm ei idoneuin nos banc 

assignasse dislantiam quoniam idoneus dicilur qtits 

secunduin aeternam Dei praescientiam ; dignus vero 

secundum praesenlem meritorum exigentiam. Qood 

enim alii|iiis in prxsenti plenus omnibus l)onis, licet 

malus postmodum futurus sit, dignus vita censetur, 

aequitalis esl et jusiiiia;. Quod autem alius plenus 

omnibus malis, qui tanicn postmodum bonus fatii • 

rus csr, ad ilbm idoneos%slimatur, prxdestinatio* 



grande bonum esset si ille bona intcntione poslii- 
laret. Sed et Paulus et fllii Zebed?pi, quoiiiam altcr 
ab angelo , Satanap liberari, altcr conscssutn regni 
Iemi>oralis non rectcpostuiabant, ideo et illercpulsus 
cst, diccnte sibt Domino : SnfHcit tibi gratia mea 
(11 Cor, xn) ; et illi correcti sunt quando dictum 
cst cis ab eodem : Nescilis quid petatis {Matth, 
xx). Yides ergo quod in omni recta et ordinata ora- 
tiotic, non solum quidquid postules : scd etiam 
quare, id est qna intenlione, posiiiles, convcmt ob* 
servari. 

CAPiTl3LUM X. 
De sexto contenio erationh 
Scxtum ct ultimum de contentis oralionis cst : 



nis et gratiae. Ex quo patet, quoniam haec duo nec D qualiter qnis petat, digne videlicA an indigne. Nce 



paria sunt, ut semperea siniul vel adesse vel abesse 
oporteat : nec omnino eontraria ut aifero prsesente 
alterum rcmoveri necesse sit : sed hal)ent se circa 
bomincm tanquam exccdentia et excessa, et nunc 
quidem pariter adsunt, nunc pariter se absentant ; 
nunc vero pnesente utroiibet altenim removetar ; 
salis rcor esse perspicuam : summuin illud bonum 
quod vita sterna et dicitur ei est, nulli posse 
orando impetrari, nisi taiitam eiqui ad illam fueril 
idoneas. SpirHoalia aatem bona, nlpote virtutes et 
eflrom opera, ei Iwnam osam nodliirttni reram qui 
e€ ipse spiritiiaie donum esl, lam elecii qnam reprobi 
adipisci possont , sed elecli fimililor el fructuose ; 
rcprobi vcro perfunctorie, ct idco sioc fruclu. 



agitnr nunc de ilia dignitate sive indignitate 
meritortmi, qua quis in seipso dignus est cxau- 
diri vel indigntis ; quoJ juslitia sive iniquitas ap- 
pellotur : sed do quadam congruentia seu iih 
congruitale rerum accidenlium , quas tam juslo 
quam peccaiori vel adesse vei abesse neeesse esl : 
iil puta de pielate, hamiKtaley devotione, el aieetu 
oraniis : et his fimtlibHs, vel eoram contrariis. Plu- 
rimum enim interesl apud eum cai preseAlari debel 
oralio, bamtfiter ac derote, iacrymis el i^aBCtii 
el magna cordis contrilione poblieaiiaBi i«ileri8« 
an snperbe el arroganter, qaibosdamt ul poetiot 
loquftr, verborara ampallis, eifasta oe9ion»i« el. 
vana corporis ostcntalione, pharisaei cxpriiiias lcvi-- 



m GUNTHEHl GISTERGIENSIS 150 

lalein.UndBeldealiei-oSalvatorultiusqueconscius: A considerari Bolenl» potlmodom diligMitius agendi» 



De$etndit , iaquit , kie juitificatui in dimum iuam 
{ Lmc. x?ii ) ; de altero autem et aliis ei similiiNis : 
Q«j umant in plateii itatitei orare ut videantur ab k^* 
minibui, reeeperunt , inquil, mercedem iuam (Mattk. 
VI ). Sed de liis , quoniam circa pers(Hiam oraniis 



eril, cnn Uiud capilulum tracUbiliir, ^idellcei 
quid orantl coHrenltl. Neque tamen boe loco pe- 
Lltus eranl retieenda , pro eo quod in islis digBi^ 
las sive indignilas orandi perpcndilur. 



LIBER SEPTIMUS. 

De obtlnentia el effectu orationis. — Recapilulalio sex conlenlorum in' oratlone. 



GAPITULUM PRIMUU. 

Nunc quoniam quid oratio coniineal « quanta po« 
lulmus diligenUa quaesitum est > in quibus obtineat , 
id esl ellecluni soi tiatur, libel iutiieri. Verum biijus 
quaestioiiis nou solum difficilis, sed ul verius loquar» 
imposslbilis esl expianatio , pro eo quod buman» 
facultatis quas Deus oraiiones aut suscipiat aul re^H 
pellat , vel coinprebendere sensu , vel eloquio diffini- 
re. Nam sicut ail Apostolus : Incomprekeniibilia iunt 
judicia ejui^ et inveitigabilei wm ejus (Bom, xi). In- 
voealo tamen eo ad quem omnis.oraiio dirigenda 
esl, ex bis qu.^e jani prsmissa sunt » el qme adbuc 
in mentero veniunt» lenteuius de ipso effectu ora- 
tionis quatemcunque colligere ralionem : in qua si 
qmd recle dixerimus, diviiue sil gratiae ; sl quid 
absurde vel improbe, vel nostras infirmitatiy vel re- 
f um ipsarum difficultati iroputetnr. 
GAPITULUM IL 
De effectu orationit, 

Ac prinium illud reminisci oportel quod et snpra 
docuimus : exlra sinum Ecdesiae non esse locum 
i ralioni • quia non nisi pro vila «tema » vel ad il- 
iam penjneulibus orandum est , quae extra unila- 
tem Ecclesiae sperari nan polesl. Hwc eit enim, ail 
Salvalor, vita etema , ut eognoscant te , et quem 
miiiiti Jeeum Ckriitum (Joan. xvii). L^imus inft- 
deles aliquos pro suis necetsitaiibus Deo suppli- 
easse : ul Acbab qui propler mortem Nabotb jeju- 
Bavit, el operuit cilicio caniero &uain; sed kaec 
lalis siipplicatio quia finalem causam quam debuit 
Bon babebat* nec oralio poleral aeslimari. Regula- 
rist ul supra quoque diclum est» esse debel oratio , 
ul*fial in spirittt el verilale, quod extra Eccie- 
siam uequaquam polest contingere. Exclusis ergo 
ciiBi:tis infid^bust id est genlilibus et Judaeis , imo 
etiam baereticis qui se ab unitate fidei per diversas 
bseresum pesles abmperunt» soUs fidelibus el eis- 
dero bonis ac malis orare concessum esl, malus 
enim orare debel ul bonus fiat, bonus ul melior. 
Sicul eniffl in domo magni ciyusdam palrislamiliaa 
servua %ni se pro cilpa sua sdl domino displicere , 
preciiHis veniam impk»ral : qui autem se placere 
mesuflstl» BMjorem adbuc gratiam satagil prome- 
rtri : sic in Ecclesia Dei peccalor orando niti 



B debet ad veniam , justus ad ampliorem graiiam , iiC 
utrique si non pares in merilo, consortes lamen 
babeantur in regno. Sed jam teropus est proposi- 
tam aggredi quaestionem , de qua certius aliquid 
diflinire , non aliud fere est quam prunas sub cl- 
ncre latentes nudis calcare vestigiis. 
GAPITULUM lU. 
Gum ergo sex sint contenU orationis de quibus 
ordine tractavimus , ex eorum omnium concurstt 
conjiciendum est, quae a Deo vel exaudiri vel- 
rep^li credatur oratio. Gonsiderari enira oportel 
quis peUl « el a quo pelal » et quid peut , el cr.i , 
el quare, el qualiler, et ex bis quantum fieri |¥i- 
lesl bujus rei trahi conjecluram. Primo.qur8 pcut : 

^ quonlara si fidelis non est qui petii,quocunque mo !o 
se babeanl quae sequuntur, nec orare dicitur^ iiec 
exaudiri putandus esl , quoniam Deus praeler fidem , 
nee orari potesl , nec orantem exaudire. Unde el 
quadriflgenli tiuinquaginla sacerdotes Baal pro igne 
ccelesti ad devorandum bolocaustum exauditi nmi 
sunl , solus autem Elias in fide sua meruit exau- 
diri ( III Reg. xviii). Secundo quid peUI : quoniam 
si aliud quam bonum» nec orare nec exaudiri di- 
gnus esl» quia oratio non esl nlsi de bonis, et licei 
adeptus sil malum quod poslulabat, non umen 
cre«litur exaudilus , sed polius condemnatus , quia 
malo suo quod petebat obtinuil : quemadroodum 
filii Israel cames niale concupiUs ( Num. xi ), pro 
quibus graviter puniti sunt , apud sepulcra concu- 

piscentiae. Terlio a quo peUt : quia si ab alio quam 
a Deo, nec orat nec exauditur, quoniam ad eum qui 
solus orandus est, et solus orantem exaudire po* 
tesl , petitionem non dirigil« Unde pncfati saeer: 
doles Baal, quia divihum ignem non a Dco sed 
ab ipso Baal postiiUbanl , roerito reprobati sunl : 
Elias vero, quia ab illo qui dare poUral» exauditcs 
esl (III Beg. xviii ). Quarto cui peUlur : quoniam si 
ille cui petilur dignus vel idoneus non esl, non 
babel efieelum circa ipsura oratio: qaeraadmo* 
dum Samuel licei sanclus » pro Saul quen Dominus 
reprobaveral non raeruil exaudiri ( i Beg. xv, xvi). 
Qainlo quare peUI : quia si non booa inleotiMie 
pelil, nibilominus nec oral nec exaudiuir, qnia 
Deus malo animo orari non polesl, ct malas boml- 



157 DE ORAT., JEJUiS. ET ELEEMOS. — LIB. Vll. DE CRATIOiSE. 15$ 

mitn noD approbal volunUies. Unde in epislola A mantes : pelita facilius inipetrcmius. Quod si Adelis 



iacobi scriptuDi est: PeiUU H non iU€ipiU$t eo 
qmod male j^latii , ni in$umm$ii nt eoncufnseenlHs 
veetrii {Jac. iy). Sic et diftcipuli in ciustione dvi- 
Utis Samariae, ignem de cceio petere proliilMti 
sunt (Ltfc. u). Sexto qualiter petat , quia si nun 
digne petit, id cst pie* liufuiliter el devote, nec orai 
siiniViter nec exauditur ; qula Deus a negUgenlibus 
non oratur» nec eonim petitionibus acqutescit. 
Uiide cum iili duo boniines ascendissent in teni* 
plum ut orarenty pbarisaeus non tam orans quam 
sua benefacta superbe coromemorans » nocen- 
tior exivii qtiam intraverat ; publicanus autem 
in humilitale suajustiOcatus abscessit (Luc, xvii). 
CAPITULUM IV. 



quioratjiistusquidem sed reprobus est, bic sane 
non impetrat sed repeilitur : non propter praesen- 
tem justitaam qua bonus est, sed propter divlnam 
prescientiam qua malus futurus, ad roortero prse- 
scitus est «ternain. Si vcro injustus quidem sed 
tamcn electus est, bic utique exaudiiur et iinpe- 
tratznon propter praesentein justitiain quae nulla 
est, sed propter divinam prxscientiam qua bonus 
futurus ad vitam praN)rdinatus est aetemam. Si au- 
tem injustus similiier et reprobus est, hic profecto 
oninino repellitur duabus ex causis : tum propter 
praesentem nequitiam qua inalus est, tum propter 
divinam praescientiam qua,futurus deterior.aeternae 
morti depuiatus esl. Patet ergo, hoc bonum vitae 



Tides ergo ad hoc ui aliqiiis in oratione exaudia- ^ jetem:e « qiiani sit pretiosum quod solis electis 



tiir, baec omnia postiilari : videlicet ut fldelis petal, 
et a Deo, et bonum pelat, et ei qui habei rei petitae 
commercium, et lK)na inlentione, et debito modo. 
Oporiel ergo, ut diximus , fidelem esse qui petit : 
nec tamen sufBcit quoinodocunque caetera cuncia 
se babeant, sed recipe distinctionem. Omnis quippe 
fldelis» ut siipra quoque dictum est, aut justus est» 
Aut injustus : rursumque tam justus quam injustus 
aiit eleclus aiit reprobus sit necesse est : Justum 
autem vel ii\justum acoipimus secui&dum pr«sen* 
tein viiae qualiutem, quae mutari potest; electMm 
aut reprobum secundum «ternam Dei praecognitio* 
nem« qui falli non potest. Est iUque Adelis justus 
et electust perseverans in gratia ; etest iajustus et 



conceditur, quaro spatiosum quod eisdem omnibos 
abundat et sufficil : quapropter vel solum in ori* 
tione petendum est, vel si quid aliud petitur, ad boc 
Untuiii peti debct, ut ad illud adipisce iidnm valeat 
suffragaii. 

CAPITULUM VL 
Reliquae autem quatuor spccies bonoruro praece- 
dentiora, quia in bac viu baberi possunt, Um ele- 
ctis quam reprobis in bac vita conversantibiis so- 
lent contingere. Nam et peccatoram reroissio pcr 
cordis contritionem , et justificatio per Infusionem 
gratiaespiritualis , et bonae qualiuiesaninue quae vfr- 
tutes appcllantur , et boni actus slve inleriores 
sive extrinseci : oronia haec Uro bis quam illis ac- 



reprobus, perttnaxin.malitia. Etestjustus et re^ ^ cidunt » sed dispari rationa. Nam electis quidem 



probus, qui cadit a justitia ; et est ix^ustus et ele* 
ctus, qui resurget a culpa.- Omnes igitur fideles 
aut justi simt et electi» aut justi et r^robi, aut 
injusti et elecii , aut injusli et reprobi. De primo 
exeroplum babes in Petro, de secundo iu discipulis 
abeuntibus retro, de tertio iii Levi publicano, de 
quarto in Siinone Mago. lufideles auteni omnes 
generaliter injusti sunt, quoniam praetcr fidem quae 
justificat impium nulla potest esse justitia. Verum- 
lamen eorum quoque alii sunt electit qui per gra- 
liam convertunlur, ut Comelios ; alii vero reprobi 
qui in infidelitate sua moriuntur ut Pilatus. lUque 
bimembri divisione contenti sunt, ut alii dicantur 



finaliter et frucluose ; reprobis vero perfunctoriey 
et ideo sine fructu. Electi siqoidem ea perpetoo re* 
tinentes : ad illud sororoom boiiom coi ista deser- 
Tiont, viUm loqoor aetemain, feliciter perducunlur; 
reprobi vero citra finem ea relinquentes, ad illon 
beatitodinis sutum quo sine lllis non potest per- 
veniri nanquam perveniunt : excmplo navigantioni, 
qui si uondum apprebenso portu remosabjtciantv 
optaUm statioiiem noUatenos attingmit. ElecUs 
ergovelomnia salobriter conc«duntor, vel atlqoa 
sine periculo denegantur ; ut virtos coiitinentie el 
actos jejunandi , qnifous absentibus salvari potest 
boroo, et perire praesentibus. Neque enim 



iiijusti et electi,alii iiijusti et reprobi, quoniam ]usti [> nes electi.continentes suiit; nequenirsiis qoi 



apud eoSy ut dixirous, nulli sunt. 
CAPITULUM V. 
Fidelis ergo justus et eleclus si orando a Deo qui 
solus dare potest, petit sibi suromum bonuni qood 
est viu aetema ; bona quidem inteiitione » et debito 
niodo, profecto exauditur et impetral : tum propter 
praesenlem jostitiam qua dignus est» tum propter 
Dei praescientiain qua melior fotoroa ad vium prae^ 
destinatos est: IdcircoaoUm bona inlentio reqoi- 
rUor, qooniani, ut diximoa» poteateHamboc bomm 
■on lK>na iutenlione opUri ; ot si qols ideo vium 
aetemam desideret, ot possit ibi malaram craciali» 
bos insolUre. Debitos autem modos ad hoc exigi- 
lur, ot babitum mentis el corporis orationi confor- 



tinent omnea electl. SimiliUr nec omnes reprobi 
incontinenus sont, nec omnes qui non conlineni 
reprobati. Sunt eoiro elecli continentes ut Joannea 
qoi soperpectos Doroini reeobuH (Jooft. iii);<fl 
snnt reprobi conlinentes > ot faloae virgines qol a 
nupliis excloduntor {Mattk, xxv). Econtra sont 
eiectl conjuges, ut Abraham et Sara ; qui tainai 
gratia prolis otebantur conjugio; et sunl reprobi 
conjuges, qui sub litulo conjugii paseendae liMini 
famulantur. Similiter nec orones electi jejunanl» 
nec orones qoi jejunant eleetl. Sunl enim electi 
jeionantes, ut Elias (lU Reg. %) el JoaBnea in de- 
serto (JfaiiA.iii); et sont reprobi j^napftas, «l 
Pbarisaei qoi jejonant bis m Sabbato {Lue. xvni). 



im GUNTlIEm C1STERC1ENS1S 1G0 

Econtra qooqae nec oniiics qui mandacanl re^ A patientiam, ct mcritum praemti largioris, vel ad 



probi siint, nec omnes reprebi manducant. Sunt 
cnim electi manilucantes, nt discipuii qui non je^ 
jtinabant pnesente Domino (Maith, ix) ; et sunt re* 
probi manducantcs, ut llli quorum Deui venter eiU 
testante Aposlolo (PkH, ix). 

CAPITULLM VIL 
Ue spirittialibtts bom»,^ 
Patct itaqiie quod bsec spiritualia bemi, vel qni- 
bu»lain eieciis omnia conceduntur ad perreclionem 
virtutis, vel quibusdam aliqua subtraliuntnr slne 
liericulo salulis. P»eprobis autein vel conim atiqua 
perpetuo, yel omnia, sed ad tempus, inutiliter con 
cedimtiir, vel omnia infeijciter denegantur. Inutili^ 
ter dico quoad vilam <^tinendam qua^ ilUs conve- 



Goercendas prayas voluptatum cupidilates; vel la 
postmodum gratiores sint, el ampKoH jucunditai^ 
perihiantur, cum se de 'praesentibus aerumnis ad 
aetema gaodia translatos meminerint. Reprobis ati- 
tem mediocriier malis, hsec eadem tristia misericor- 
diter infcnintur, tum ut piii^ta hic parte vilio- 
rum, leviori poense reserventur in posterum, tum ut 
negato sibi pravae voluntatis efieclu, leviori suppli- 
cio teneantiir obnoxii. Reprobi» vero valde malis 
justissime infliguntur, tum ut ex hoc quod prsemii 
mereantur agnoscant ; tum ut prae&ens calaniitas 
sit eis cerlum futurae damnationis iniliom : et ca 
quae posimodum passuri^sunt, etiam bic aliquatenns 
praegustent : tum etiam ne scandalum patiantur 



nire non potest, non quoad poenam leniendam quae ^ eleeti, si frequentibus se urgeri miseriis, pessimos 

autem homines semper florere conspiciant. His et 
si qnae sunt aliae cansae, nobis quidem occultae, Deo 
vero qui oronia praevidet manifestae, laeta vel trlslia 
lerum mediarum tam electis quam reprobis arbitra- 
mur contingere. Ex quibns quoniam quxdam ornn !o 
eredimus obthieri, idcirco ea pra^senti capiluI6, de 
oblinentia vldelicet orationis pulavimus insercnJn, 
Plures enlm laeta oplant ct postulant, animi vidc- 
llcet et corporis aut foriunae , vehiti mentis indu- 
slriam, corporis sanitatcm. amplioris substantiae 
focultates. NonnuUi vero, licet paucissimi, molesta 
potius afllectant, utpoie piam simplicitatem, eorpo- 
ris aegritudinem, nullam tenuemve substantiam. 
(^ Nam et sapientisslmus ille Salomon, nec divitias 
nec paupertates, sed tantum victui necessaria po- 
siulabat (Prow. xxx) ; et Apostoliis nil aliud nisi 
Christum scire se praedicat (i Cor. ii); et in suis 
inflrmitatibus, in fame et sili, in frigore et nudi- 
tate, caeterisque rerum mediarum incommodis glo- 
riatur (// Cor. xi). In his ergo pelendis tam electi 
quam reprobi, alii praedictis ex causis exaudiuntur 
et ,obtinent, alii propter alias repdluntur. 
CAPITULUM X. 
De eo qtti pro alio orat. 
llaec hactcnus de his qui pro seipsis orant arb> 
tramur sufllcere; nunc de ilio qui pro alio Deum 
rogat, quid recle senilre valeat, quantum nobis crit 
possibilc, videamus. Orat igitur vJ dignuspro digno, 



{ler illa mitigari potest. Quibus autem omnia om- 
nitto subtraliuntur, ideo utique fit qitod Deus tales 
eos praevldit, quibus nullum speci^lis gratix donum 
dcbeat impartiri. Electis itaque praestantur, ut per 
illa felieitatis aeternae promereantur stipendia; re- 
probis mediocriter malis conceduntur,«ut si non 
liabcnt quo excusentur a pcena, habeant tamen qiio 
ipsorom lentalor roiseria : pessimis omnino f^ub- 
trahontur, ne quo bono participel illorum nequliia. 
Primis otiliter conferuntur ad obtinendum actcmi- 
tatls gaudium ; secundis misericorditer indulgentur 
ad pcenae remediom ; tertiis vcro juste denegantur 
ad debitae damnationis augmentum. 
CAPITULUM Yill. 
De mediis, 
Medlamm vero rerum ea quidem quae Ixta sunt 
«trique hominura generi cnntingere solenf, diversis 
ex carusis. Electis quippe conceduntur vel ad con- 
solatlonem laboram sine quibus haec vita non duci- 
t«r,vel utsint eis.boni operis adminicolum, prome- 
rendae beatittniinis instromentum, Aiturae jucundi- 
tatis praeludium, paternae dilectionis indicium. Re- 
probit vero roedioeriter malis ve| ideo concedmitur, 
ne illomm sobtractio&e deteriores iant, ct majore 
•HppUcio digni ; vel in retributiouem paocoram 
boooram qo» in eis sont ad vitam muitts suflicien- 
tium ; vel itt ex boc admoneantor qoaata bene vi- 
ventes ab illo sperare possent, qui etiam male vi- 



vantibus siue largitatis dona non sobtrahit. Repro- D vel dignus pro indigno, vel indignus pro digno, vel 



U§ aiiteio et eisdem valde malis praesentis vitae pro- 

apera sinuntur iccidere, yei ad suae ingratitudinis 

nrgonentum, qui nec etiam temporalibus beneflciis 

ad reete vivendom possunt in^tari ; vel ne qoid 

liabeaBt quo aut suara excusare nequitiam, aut di^ 

vinam valeant lacasare bonitalem> vel ad instra- 

etiooem electoram, iit ex hoc ipso intelligaot quam 

c— Ifnenda sint» qoibus etiani flagitiosissimoa 

homiaes eopiosios vident alN||idare. 

CAPITULUM IX. 

De imff^. 

TrlstiA wto renira nediaram eleotls qiiidem so* 

leat aecMerei vel ad purgandas maculas vitae prae" 

cedffliis, vel ad virtutis exercilium) et probafidam 



indignus pro indigno- Dignum accipiinus justum in 
praesenti, indignum vero injustum, qualiscunqiie 
postmodom hic vel ille iuturus sit. Orat etiam ido- 
neus pro idoneo, idoncus pro non idoneo, non ido- 
neus pro uon idoneo. Idoneum autem dicimus ele^ 
•tum, sive jam dignus sit vita aeteraa secundum 
praesentem meritoram qualitatem, sive nondum 
qoidera had)eat illam digiiitatemt sed postmodum 
sit adeptunis. Non Idoneum reroreprobum appella- 
nnis : vel ea quae nuac est, vel ea quae postmodum 
erit meritonnt qualitate. Yides ergo quia ex his 
duabui diSeretttiis, digno videlicet et indigno, sin^ 
guUs advenientibus utrique personae , petentis, sci- 
lieet et ejus cui petitur, constiiuitur siinplcx qiiafr* 



m DE ORAT.» JEJUN. ET ELEEMOS. — LIB. VII. DE ORATIONE. )09 

dam el quadrimembns diTisio : et rtireun ex id(H \ siia digae damnarc proposuit inlercedens, iuni sui 



iieo el non idoneo similiter alia fil quadrimembrig 
etsimplex. Uammautemdifrercntiannii duse ponuni, 
iit dignos et idoneus ; du» privant, ut indignos 
et nen Idoneus. Rureumque cx liisquataordifleren* 
tib binis ulriqiie personae advenientibus llt quae- 
ibm composita divisio sedecim membronim : quo- 
rum primum est, cum dignus et idoneus orat pro 
dtgno et idoneo ; uUimum auleni cum indignus et 
iton idonens pro indigno et noii idoneo. Media qua- 
luordeciin compendii causa,* lectoris sagacitate for- 
tiianda relinquimus. Et quia de singulis per ordtnem 
Hlispiitare plus haberet laLoris quam commodi, de 
quatuor tantum simplicibus ponamus excmpla. Si 
•crgo clcctus electo vitam petit a'ternam» exauditnr 



causa. tum i:iiusproi|uo supplicat, Inexorabili ter- 
rore repeliitur. Aique ita, ut diximiis, forsttan non 
incongrue sentiri potcst, de illa oratione qua alii 
ab alio vita stema poslulatur , qu% solis clcdis ab 
aetemo reprouiissa est. Electus quippc idem est qui 
et idoncus, quem divina electio ad vitam praedesti* 
navit aeternam. Quapropter, ut jam saepe dictum est, 
nulli nisi idoneo ejusdem vitx beatitudo precibus 
potcst obtiiicri. Si crgo luoiieus est ille cui pctitur, 
errcctum babet oratio, quocunque modo cxtera seba- 
beant ; et quanto plures posiliv9& diflerentia! circa 
utramlibet persouain concurrcrint, tanto pluribus ex 
causis quod petitur obtinotur. Si autera idoneus non 
cst, ineOlcax cst orantis iiU. iitio, ct quaulo plures 



iWe qui postulat, et illecui postulatur accipit : si\e ^ privativseconvenerint, tantopluribys ex causisquod 



propter pra^ntem utriusque dignitatem, sive pro • 
pter iliam quae postmodum futura est : quae cer- 
«lenti omnia Deo jam pnesto est atque conspicua, 
cui nibil prxteritum est aut futurum : sed omnia 
slant iu pncsenti. Hoc atttein lale cst : veluti prin 
ccps aliciijns magnae civitaiis iii promotione illius 
^iiem diligit, aliuin quem nihilominiis diligit dicitur 
exaudire. Si vero idoneus non idotteo postulat : re- 
pellitur qoidem hic talis, quoad illuin qui rei quse 
petitur, id est vitae aeternae, idonens non csi : non 
qiioad illum qui ex hoc ipso qiiod pro alio pie snp- 
plicat, majorem apud Deum gratiam promeretur. 
Jluic simile fit, cum servus fidelis et domiiio dile- 



petitur denegatur. De reliquis aulem quatuor spiri» 
tualium bonorum generihus aliud rationis est, pro 
eo quod illa tam electis qiiain reprobis possunt 
contingere, scd fructu dissimili. Nam electi quideni 
flnaliter ea retinent et salvantur , rcprobi cilra fl • 
nem amittunt et percunt. Haec igitur dona utrique 
homines sicul sibi ipsis, ita et aliis propter ilias 
quas pnediximus causas orando possunt impc 
trare. Remissio cnim pcccatorum , quae bonum 
prseparatorium dicitur, nisi alii, orante alio, pos- 
sit impetrari , non diceret Dominus in Evange- 
lio : Orate pro persequentibus et calumniantibus 90$ 
(iiatili. \) ; et Stepbanus de lapidatoribus suis in 



«tiis pro conservo neqtam et flagitioso ad dominum i^ Aciibus 'apostolorum : Domine Jesu Chrisle^ ne $10- 



iittercedens repeHitor, sic tamen ut ex eo ips-) quod 
pie pro alio intcrcedcre laboravit, ampliori dile- 
ctioiie dignus babcatur. Si autem iion idoneus ido- 
nco, hanc quoque petilionem non gratia pctentis, 
sed ejus cui petitur dicimus exaudiri, eo videlicet 
modo quo aliquis odiosus prmcipi ct conteinptus, 
in illo quem princeps proptcr sua meriia subliii a-^ 
vit, quia pro illo ipsc rogaverat, ab codem principe 
se p:ilat exaudilum. Dicitur enim aliquis exaudiri 
duobus modis : uno quidem proprie cum ad ejus 
petitionem et propter ipsuni flt aliquid ^ allcro ma- 
gis inpropric, cuni ipio quidem pctente fit ; nec 
tamcii ob gratias ipsius, sed alia de causa. Tale est 
iJIud iii libro filii Sirach (Eccli. iv) : Ab inope ne 



tuas illis hoc peccatxm (Act. vii). Peccatum jain 
coinmiserant ; sed ne illis statueretur« iino per re- 
missionem tollcrctur, martyr orabat cgregius. Ju- 
stitia quoque per fidciii quam bonum inspiraiorium 
maluimus appellarc, nisi alii alio orante pi-seveni- 
ret, non diccret Apostoliis Ephcsiis : Hujus rei 
gratia fiecto genua mea ad Deum Patrem^ ul det vo- 
bis virtulem^ habitare Christum per fidem in cordi" 
bus restris (Ephes. iii). Meritorium quoque bonum, 
sciruet bona mentis qualitas quae virtus dicittir» nisi 
aiteriiis oratione alteri innascerclur, non subderet in 
codem loco : /n charitate radicati et fundati^ siip- 
plendumest: utsitis (ibid.), Ecce quemadmoJum 
orat eisvirtutem, fldcmetchantatein.Operatiovero 



avertas oculos tuos : waledicct enim tibi et exaudie' D bona qi>ae meritum appelblur, nisi inlerventu alte- 



Itir, et exaudiet eum qui fecit illnm ; quasi Deus pro- 
plcr imprecationem pauperis puniat contemptoreniy 
quein tanien, etiam tacente itlo, erat puniturus. Si 
vero non idoneus pro non idoneo supplicat, scilicet 
rcprobus pro >t.probo : baec petitio duabus de causis 
omnino repcllitur : tuin vitio pelentisi tum illius cui 
petiiur, qtii rei petitse commercium non habet. 
Commercium autem dicimus rei adipiscendae ido- 
neitateni« quemadmoduin secundiim leges servilis 
persona consulatus vel praetune , secondum cano- 
iiet saecularis persona ecclesiasticfle rel non babet 
commercium. Uujvs ultimae repuisae exemi^m est, 
cum civis aUquis peroiciosus et ideo principi vehe- 
Dientcr invisus, pro illo quem princeps ob scelcra 



rius in aitero cxcitaretur , superfluum esset qufxl 
dicit idem Apostolus : Oramus autem Domiuum 
ut nihit mali faciatiSf sed ut faeiatis quod bonum est 
(!i Cor. xiu). Pro l>onis operibus aliorum orabat 
ilks qui dicebat : Det vobis Deus cor omnibut ut 
cotatis eum, et facialis ejus voiuntatem (IIMach. i)» 
id est opera bona. Ex quibus omnibus maMlestnni 
cst, baec spiritualia bona alii per aiimn orando et 
peti et obtineri. 

CAPITULUM XI. 

De mediU quee aU0 armUe alH prmfenkmt. 

De mediis quoqne quanifli sdlus nsiis in hmh 

rito vel culpa est idem reperies, eamm videlicet 

Ixta vel tristia, aliis orantibus , aliis freqnenter 



m GUNTHERI CISTERCIENSIS 164 

acddisM : Elias orando plu^m coelo claiMO pro^ A AnialeciUi non tan bcllo quara oralioiie saperairit 



bilHiit, mrsuiiMiue orando nubes aperuit « pluriam 
dedlt {lU Reg. xvii, xviii). Idem Elias, orando mi- 
IKea Ochozi» regis igne de ecelo veniente consiim- 
psit(IF Reg. i).Petruft orando iCneam claudum 
erexit (AtL u) ; Paulus Elimam magum caeciute 
damnavit (Act. siii). Idem Petrus orando Tabitam 
suacitavit (Act. ix) ; Simonero roagtim volantero in 
terram prostravit. Ellsaeus filium vidute Sarepunas 
vit» resiltuit (IV Reg. iv);8ervo suo GieziNaa- 
man Syri lepraro injecil (IV. \Reg. iv). Isaac 
filio suo Jacob rruraenii , vini et olei abundantiam 
Impetravit (<ien. xxvii); Moyses primogenita orando 
suflbcavit (Exod. xii). Idem Moyses Pfaaraonem et 
exercitum ejos fluctibus maris involvit (Kxod. iv). 



(Exod. xvii). Baecet hujusroodi quan pliiriraa legi- 
mus in Scripturts orandofrequenterexpieU,qtioruiiA 
qu»daro ad animam, quxdain ad corpus , qoaedani 
vero ad fortuiiaro referuntur : b»c adeo de obti- 
nentia vel effectu orationis, non ut forsiUn opor* 
tuit, sed ut a nobis fieri potuit dicU siiit ; pro 
eoquod noa est facile quas Deus orationes vel 
soscipiat velexcludat bumano diflinire arbitrio. 

Exsecutis igitur circa oralionem ti ibus capliu» 
lis : nunc quartum, id eitt quid ad ipsaro perti- 
neat concDiur inspieere. Perlineot autem ad ora- 
tionem quaiuor bcc: leropos, locus» roodas ei 
forina. 



LIBER OCTAVUS. 

De his qu® pertinent ad oraiioiKtin, lempore videlicel, loco, modo et forma. 



CAPITLLUM PRIMUM. 

Tempos oratioAis, aliud continuum, aliud discre- 
tum. Continuum tempiis est, totum spatium vit» 
bumanae, qifia cum oratio, ul jain snpe dictum est, 
nil allud sit nisi dlvinse pieutis imploratio : tota 
viu boininis ad bunc exiium tendere debet ut di- 
vinam sibi conciiiet pietatem. Quidqoid ergo boc 
proposito agisy ut I>eum merearis babere propi- 
lium, oratio est. Hoc iiaque propositum babens, 
oras loquendo, orasUcendo, oras comedendo, oras 
bibendo» oras vigilando, oras dormiendo , ioras 
allquid agendo, oras nibil operando. Nam ut ante 
nos quoque dicturo est : Non ceuat orare qui 
HOH ce$sat benefaure^ ex hoc sensu potest lllud in- 
teHigi, quod dictum est In Evangelio : Oporiet 
umper orare^ et nnnquam deficere (Luc. xviii). Et 
Apostolus : Slne intermiuicne , Inquit , oranfef 
(I Tke$$. v). Discreium teippus orationis est ; llla 
pars coiitiniii Umporis, qoro speciallter et proprie 
orationis officio depulatur. Hoc autem tempus aot 
diumum est aut noctunium. 

CAPITULUM H. 

Dies apo toy Graeco dian tractum*est, quod inter- 
pretatur claritae sive $erenila$. Dies autrm alius 
roagnus, aliusminor. Magnus oroni tempore aequa- 
lis est : videlicet spatiura viginti quatuor borarum, 
id est tempus illud qiio sol ab orienie per occiden- 
tem in erientem revertitur. Gontra hunc diem non 
dividit nox;, sed est parsejus : veloti pars integralis 
in toto integrali. Dies minor omni tempore inaequa- 
lis estt id est sequens vel major vel muor pr«ce- 
denti : et dividit dieofi roagnuro cum nocte portio- 
nibtts borarum, utrique. proportionaliter dlstribn* 
tis. Nam bb tantum in anno» id est vemali et au* 
tuouiali aequihoctio, dies et nox borarum numero 



B pares sunt ; utrique enlm duodecira horae majnris 
diei perveniunt. Est autem dies minor sol lucens 
super iinearo borizontis ; nox vero ejusdem solis 
absentia. A veraali autem equinoctio usque ad au* 
tumnale plures bone ccdunt in diem; pauciores 
vero nocti relinquuniur. Rursumque ab autumnali 
usque ad vernale, plnres nocti deserviunt; dies 
vero paucioribus contenU est : quod ex eo dicunl 
pbilosophi provenire, quod tempore qiiidem aes tiva 
niajor arcus diei et minor noctis; teropore auien 
biemali major est arcus noctis, minor autero dld. 
Arcum dieidicimus illam paitem quotidiani dr* 
culi quam peragit sol in die , id est quandiu po* 
silus est snper iineam borizontis ; arcum \wo no« 
ctis partein illam quam conficlt in nocte , id est 

C iquandiu nobis occultus est.Ob hanc etiain causam 
poet» vel magni philosophi eidem soli arcum attri- 
buunt, unde et ardieii^s appellatur. Sagiitae vero 
quas de illo arcucflelesti mittit in terram, spicula 
suat radiomm. Gum ergo a veraali aequiiiociio 
usque ad autumnale roajor sit arcus dlei, minor 
autem iioctis, ut dictum est , nirsumque ab illo 
usque ad veraale major noctis, niinor auUm diei : 
borae aulem viginti quatuor secundum spaiiuin 
praedicti circuli aequaliter distinctae atque dimensae 
sint : neeesse est aesUU quidem diei plures acci* 
dereetnocti paucipres; hieme vero cuntrariom 
evenire. £t baec quidero borae quarum viginti qua- 
tuormajorero diem constituunt, iu ut sunt na* 
turales appellanlur. Sunt autem aliae quas phi» 
losophi artificiales vocant; quaram omni tem« 
pore duodecim diei , lotidemqne nocti aitribuunt. 
Et in bis quidem diurnae nocturais itisi Untuin 
in duobus aequinoctiis pares esse non possnnl; 
sed crescente die crcfcunt horae diei, nox vero 



165 



DE ORAT., JEJUN. ET ELEEMOS. — UB. Vm. DE OUATIONE. 



m 



cum stiis horis minuitur : i^iursumque crescenie no- A siae sub Cbristo duce milK^mur, contra spfriliifilpfi 



cle crescunt bone ejus : dies vero cum stiis horis 
tenuniur. Cuin enim , ut praedictum est , nunc major 
sit arcus diei arcu noctis, nunc autem econtrario, 
uterque Yero in duodecim boras aequales dividalur : 
ipsas quoque boras nunc majores esse nunc bre* 
viores, verissiina ralione necesse est. Et ex boc 
sensu potest illud intelligi, quantum ad id quod lil- 
tera sonat; qiiod Dominus in Evangello dicit : Nonne 
duodecim hom «iml dki {Joan, ii). Nam qiioad 
mysticum intellectum duodecim borarum appella* 
tione duodecim discipulos voluit desiguari. Ex bis 
igitur boris diei vel noctis quidquid orationis obse- 
quio dejpenditur, id tempus orationis diurnum sive 
nociurnum congrue nominatur. Iloc autem tempus « 



nequltias, ipso protegente seciirt , ex'acta jam inedia 
parte noctis, vel paulo plus recreatis sopore niem- 
bris ciboque digesto, semel tamen in nocte surgi- 
mus : et nostrorum operum primitias Deo, ul digniim 
esr» dedicaiitesy illius teinporis olTicium nocturnas 
appellamus vigilias. De hoc noctis officio sic ail 
Psabnista : Media nocte surgebam ad confitendum 
tibi super judicia fusli/icationis lum {Psai cxviii). 
Quibus expletis inatuiinan laudein quae taincn diel 
setiuentis est, vel nullo vel modico sulijungiiniis 
intervallo : pro eo quod frequenler usque ad niane 
sequentis diei solet pertingere. Qiia finita , multl 
quidem ari lectos redeunt ; nos autem illicilum ar- 
biirantes : qiii Jquid temporis usque ad diem restat , 



aut est ordinarium, aut arbitrariuin, aut necessa* ^ orationi aut sacrae meditationi jugi pervigilio gau- 
riiim. Ordiiiarium est, quod divinis laudibus cele- deuius insumere. 



brandJs, aut piis orationibus exsolvendis a sanctis 
Patribus ordinaium est. Hujusmodi autem tempiis 
in novte qiiidem unum tantum est : quod noclurnum 
officium sive vigiiiie appellatur ; quia nox quiell in- 
dtilia est, nec possct bomana infirmilas saepius ad 
orationem siirgcndo, nocturnos diurnis continoare 
laboribus. Dicitur autem nox noctis^ apo loy ii^ , 
nffclos, per transpositionem duarum vocalium vide- 
licel t , el 0. 

CAPITULUM lU. 
Nox aulem secundum institutionem antiqiiorum « 
ir quatuor secatur.vigilias. Solebant enim veteres 



CAPITULUM IV. 
Diuriium vero tempus orationis in septem parte» 
dividitur, de quibus aiebat Domino sanctus Da« 
vid : Septies in die laudem disd tibi^ super judicia 
justitia!ium{PsaL cjwu). Ilarom noniina sunt^ 
matulina latis de qua jam diximus, prima , (ertia , 
sexta , nona et vespera , et illud quod ex eo qiiod 
caetera compleai, completorium appellamus. Haec 
seplem divina oOicia secundum septirormem Splritus 
sancti gratiam omni tempore petenda est, ncmo 
qui sanum sapiat ambigit instituU. Nam officium 
missae quod ad bonorem sancti ac salutaris illius 



et maxime castrenses, noclem in quatuor partes ^ sacrificii celebratur, neqnaquam ul alia certi leni 



acquales distinguere : quas ex eo vigitias apper.abant, 
qtiod positis excubiisvicissim incastris vigiiarecon- 
sueverant. Prima vigilia incipiebat a prima noctis 
bora perveniens usque ad quartam ; qua finita, se- 
cundi vigiles excitabantur. Unde poeta : 

Terlia jam vigiles commoverat hora secundos, 
Secunda incipit a quarta et pcrvenit usque ad sep- 
tiinnm , qua fiiiita , teriii vigiles succedebant. Tertia 
vcro a scptima incipiens perducit ad decimam; qua 
finita , quarUe citabantur cxcubiae. Quarta incipie- 
bat a decima , et usque ad ftnem duodecimae per- 
lingens, ipsam qiiasi noclem flniebat. Prima vigilia 
dicebatur serotinum , a sero praecedenlis diei , quod 
tarde dicimus ; quoniam id quod finllo jam die fit 



poris e»t : idcirco perdiversatempora solet variari. 
Arbitrarium teiiipus oralionis est, quod quis 
nulla lege institntionis, nullave necessitatis causa • 
sed propria volnntate ductus oralioiii voluerit de- 
putare. Id rectlssime fieri credimus: cum nos a 
curis temporalinm rerum respirare coniigeril , ut 
tanto liberior animus ad Deum dirigatur, qiianl<> 
terrenis negotiis fuerit absolotus. Competens enlm 
est et valde ralioni consentaneum , ut cum IHum 
qui est super oinnia orando convenire volueris : 
lotum cordis aflectum ad ipsum conferens omnet 
lemporalium curas ab aniino seponas. Nam si ler- 
renuni principem precibus interpellans per inco- 
riam el contemptum inter ipsas preces aliud mente 



sero fleri manifestum esl ; quemadmodum si is qui ^ tr:.ctaveris ; nunquid teipso teste , si sciat ille 



bnterdiu, id est inierim dum dies essel vcnire dftuit , 
finito die venerit , biinc sero venisse causainnr. Se- 
cunda dicitur conlicinium^ quia videlicet co teuipore 
omnia in terris anmianliuin genera grnviori pressa 
sopore conticescunt. Tertia galUcinium appellatur, 
quod eo tempore noctis , avis illa domestica quam 
gallum dicimus,vigiles cantu incipiat excitare.Quarta 
watutinum nominatur, quasi mimtmfiiiim , a mane 
altemitatis causa , nt ait Priscianus, eo quod usque 
ad mane sequenlis diel pervcniat, vel potius ma- 
tuta a quo nomine auroram veteres appellabant. El 
bunc quideni ordlnem in distinclioae borarum uo- 
ctis , bi qui in caslris militaribus versabantur sor- 
vare eonsneverant. Nos anlem qoi in castris Ceelo* 



quid cogites , indignus es exaudiri. Quanto magis 
eum quem nil fallere potest si orando alloqueris , 
el inler ipsa oralionis verba vana qnaedam el lur- 
pia vel etiam flagiliosa mente perlraclas : non mo* 
do non mitigas eum , sed pollus exacerbas. 

De tali enim oratione polest illud inlelllgi : Fiai 
oratio ejus inpeceatum (Pm/. cxviii). Etenimin pec- 
calum fieri jure potator illa orallo, quae omni devo- 
tione carens, solo strepitu verborum, Deum po- 
tius exacerbatoranli, quam mitiget. Qoapropter vel 
puro et tranquillo corde oralio inchoanda esl : ipel 
sl inrbalum inveneril, virluie illius ae devol'.on6 
purgari debet, ul quanto purior fuerit oranils aflo- 
ctus, tanto potior sit orationis eflbclus. Unde Psal- 



167 



GUNTHLRl CISTERCIENSIS 



fC8 



niitU euB qiuedam &aiis bumiliier et pur« praemi* A ptatis illecebras, sive per maruiam iniqu» meotis. 



sisset, de roisericonlia bei pnesumens ait : Exau- 
divii Dtnmnus vocem Petus mei. Exaudivil Dominus 
deprecatiouem meam, Dominus orationem meam sus- 
^pii (Psgl. vi). 

CAPITULUM V. 
Necessarium tenipus oratioiiis est : quod ncc vo- 
luiilas eiigit, nec prsescribit instituiio, sed inducit 
necessitas. Hoc autem in duas neccssitates distin- 
guitur : una est qua tenetur quis debitae pensum 
serfitutis, quia vel propter justam occupationem, 
▼el propter oblivionem, vel propter contemptum et 
negligentiam pnetermisii, alio tempore quam oportet 
exsolvere. Justam occupalionem dicinius excusabi- 
lem rei causam, uipole itincrls aut navigii, vel 



veluti propter fraudeset Insidias el circuniventiones 
iimocentum, aut etiani proptcr rtxas et latrocinia 
et fundendi sanguiriis desiJerium, aliaque quamplu- 
rinia qux aut vaiie aut inipiire, aut inipie fieri so- 
lcnt : si quid» inquam, ob hujusinodi causas fucrit 
intermissuni, noii solum humiliter rcsarciri, sed 
etiam asperrim.c pcenitcntiaa vindicla puniri necesse 
est. Oportet enim pocnilcndo denere, non esse fa- 
ctum quod decuit et racluin csse quod mtnime licuily 
quod tempus pietatis et devotionis vanitati et mali- 
tise dcponsuin cst : quod cum'deberet esse sobrius 
iii ccclcsia, fuit ebrius in taberna; cum debuit va- 
carc contemplationi angclorum, fuit in speculatione 
ludorum : cuin dcbuit essc in obscquio sanct» Dei 



discepUtionum iii causis agendis, vel delibcraiio- B gciiitrieis, fuit in tugurio inceste merelricis, cum 



num in consiliis c^piendis; vel hiijusmodi reruni 

plurimarum ; quibus plerumquc prxpediti, divinx 

biudis obsequiiim debilo honore reddere non vale- 

inus. Nam si quis vino vel alea vel ludis theairali- 

bus, vcnatu vel aucupio, vcl etiam lalroriniis aliis- 

que rebus pemiciosis detcntum se dixerit: haecqui- 

deni occiipatio jiisla non est, sed magis contemptus 

ct contuinelia deputatur. Si ergo juslani nobis occu- 

pationem supcrveiituram speramus , quominus 

vota precum nostrarum valeamus exsoivere : cau • 

tlus arbilror, solitumtempus orandi pra:veiiire quam 

Gubsequi, juxta illam admonilionem Psalinisl^e di- 

centis : Pngoccupemus faciem ejus iu confessione 

(Psal, xciv). Et alibi conversus ad Deum ait : 

Prccvenerum oculi mei ad te diluculo, ut mcditarer C iinpetrandum. 

eloquia lua (Psat, cxviii). Et in versu pnecedenti 

jam dixerat : Pratcui in maturitate et ctamavi 

(ibid.). Quod si iios inopina forte prxvenerit occu- 

p.tiio, non erit illaudabilc divin^e laudis obsequium, 

quod per angusiiam temporis elisuni est, vel sero 

rompensare. Unde quidam de curialibus qui com- 

pletorium pnncedenlis diei quod ctiriae negoliis in- 

Cculus omiserat, priniaseq::eiitis hora tacite susur- 

rabat;cum princeps admota aure pernotasset, non 

solum Uudatus verum ctiani cpiscopali digiiitale 

sublimalus est, diceutc sibi iuiperatore : ilabeas 

Ubi hunc epiuopatum, quia libenier cantas complclO' 

rium tuum. Si vero per oblivionem orandi tempus 



orare pro persccutoribus suis, festinavlt ad oppres- 
sionem innocentis , cuin tractare vel sumere corpus 
Christi, cucurrit ad fundendum sanguincm fratris 
sui. Yides igitur quia quidquid divini operis propter 
aliquam trium prxdictarum causam omissum cst, 
buniiliter resarciii oportrt; sed in primo quidem 
defectu levis est culpa, in secundo nonnulla, in ler- 
tio vero gravissima. 

CAPITl LUM VI. 
Est et altera ncccssilas in tcniporc orationis,' 
quolics ca^us aliquis insperatus eineigit , ut 
prsetcr solitum ad oratloncni coiifiigere dcbeamus* 
Hoc aulcm duobiis uiodis usu vciiire solel, sive 
propter vitandumpcriculuin, scu proptcr benericium 



CAPITULUM VIL 

Periculum vero aut tuntum corporis, aut pariler 
utriusquc,aut etiani rerum exlrinsecaruin, ut puta 
fanias vel foriuiia;. Periculum animu: tantuui esi 
cum securo corpore salus animae periclitatur : utin 
suggeslione inortalis peccati. Contra hoc periculum 
orab.it Salouion cuiii diceret : Domine Deus < I domi» 
nalor vit(e meiv^ ue derelinquas me in cogitaiu meo : 
desiderium meum averle a me : aufer a me concupi • 
scenlias ei animof irreverenti et in[runiim ue 
tradas me (Eccli. xxv). Periculum soliiis corpo- 
ris csl, cum anima nullius gravis pcccati cou- 
scia secura esl : scid mors corporis formidalur, ve- 



clapsum fiierit, non solum quod prxtermissum est q lut in homine qiii mortein sibi vicinam cxspeclai ; 

uipote ia bellis, naufragiis, ct incendiis, et extrema 
inOrmitate. Coiitra hoc pcriculum tanquam verus 
homo Salvalor oravil, cum diceicl: Paler^ si fieri 
potest, transeat a me caiix iste (iattli. xx). Simili- 
ter et tres pueri in fornace (Dan. iii) . et Paulus 
io naufragio (Act. xxvii), et Ezecbias in extremo 
inlirmitalis aniculo (l V Rcg. xx). 

Periculum ulriusque simul est, cum et mors 
corporis statiiii adesse creditur, et aeteroa mors 
anima! formidatur, ut in eo qui multorum criiui- 
num reus, et nulla satisfaaioue correctus, io pro- 
ximo se credit rooriturum. Cootra lioc perkuluni 
oraverunt Ninivit» (Jon. iii) : ctiam iatro pendena 
iu cruce, ut saltem altcrum, id est mortem aiiiom 



supplere, scd ctiam aiiqua compunctione cordis sa- 
tisfacere necesse est. Igoorantia cnim rei quae sciri 
potuit, et quam scire oportuit, si culpa non essel, 
Psalmisia nun diceret : Ignoranlias meaSf Domine^ ne 
memineris (Psal. xxiv). Ignorarc siquidein vel ne- 
scire dicimur ea quae scire oportuit : el utrumque 
vilinm importat, juxta illud : Jgnorans tgnorabilur 
(i Cor. xiv). Quae autem scire non expedit, nou 
ignorare vel nescire dicimur, scd non scire. Si vero 
per oegligentiam et coutemptum diviuum orandi 
tempiis pneterroissum est, propter viouro vel 
aleim aut ludonim spectacula, vel ioeptas et tur« 
pes fabulas histrionuro, seu per lasciviaro et turpi- 
ludinero, uipote proptcr blandas femincffi volu- 



469 DE ORAT., JEJLN. ET ELEEMOS. 

Yitare posset, ita dieens : Memento mei^ DomivHd^ dum A 
veneris in regnum tuum (Luc. ii). Periculum fanuc 
esl, cum de iioslra opinione timemtis, nb illa ataissa 
((nciamur infaines, ut solet accidere bis qui dc 
graYi et enormi flagilio accu&anlilt'. Cbnlra boc fa- 
nue periculuro et etiam conira periculum corporis, 
oravit Joseph in carcere {Gen, xl) ; cl Susanna cuin 
admortem duceretur (Ddn. iv). Periculum fortunsc 
in his rebus attendiiulr, aUiissione liberiatis, vcl 
amicorum, tcI earum rerum quae ad usus noslros 
satis sunt necc%SaHa^. Pericurum in amissione li- 
bertaiis est, cum ipsam liberialem limbmus aniit- 
lere : ut is qui bello capius ab bbslibus : ideo vi- 
ix servaltir ut serviat. Servi ehim lam a servando 
quam a serviendo dicli ^unt. Gonira hoc periculum 
orabant Judxi, Id csl filii Isracl, cum eos Pharao iu " 
roillibns equotum et eiirruum persequeretut' : U- 
mentes ne ilfeeos in sertilulem luli ellaleris quam 
fngerant revocaret {Exod. iiv). Periculiim in amiS- 
sione amicorum est, cum eos quos diligimus qui- 
busvedilecti sumus, vel morte, aliquocasu, ut ca- 
ptivitate, peregrinatione vel exsilio, nobis credimus 
auferendOs. Contra hoc periculuro orabant Judxi 
obsessi ab Hbloferne \ quando supplicdbant Domi- 
no ne dareiilur infaiite& eorum in prsedam, et uxo* 
res eorum in divisiohem, sicui legilur in libro Ju« 
dith {Cap, iv). I^ericulum in aroissione rerum est, 
curo ea quae nobls n^essraria sunt, haud dubie nds 
credimus amissuros : ut in naufragiisi incbndiis et 
rapinis, capterisque similibns. Gonlra hoc peHeulum ^ 
orabant filii Israel, ne daretur citiias eorum in ex- 
tenninium, et ^ancta eorum in pollutionem, slcut 
legitur in eddem libro Judilh. Contra haec omnia 
periculoruro genera quocunque nobis lempore dioi 
vel noctis ingruerint, hiimililer orandum esse : ct 
ralio docet, 61 miklloruro admdnerour exempli^ 
CAPJTULUM VIII. 

Behedciuin «iuoque quod orantes a Deo pollula- 
miiSy^otideni modis di^ingui poiest : in rebus con- 
trariiis aticinditur. Est eniro beneficiuro ahiroge, ut 
virlus ; corporis, ut incolumitas : utriusque siraul, 
ut aroboruro integritas \ farottf, ut bon» opinionis 
status; fortuns, nilibertas, aroicoruro copia, re- 
rum quibus utenduro esl, suppetens facullas. Quse 
omnia qdoties opus fuerit, sumroa draiidi necessi- i) 
tate a Deo postularl neceiise est. 

CAPITULUM li. 
De Ibco ordtiohis, 

Locus oralionis, aut univei^It^, aut particula- 
ris est 2 locus universalis lolus ^t mundus, quo- 
niaro ubique ((er loiuro mt^nduro, Deus orandus 
laadandus ac b6nedi6:lidus est, juxta illud Psalnti 
stse : In omni iocb dominationis ejus benedic^ anima 
meaf Domino {P$al, x). Et alibi : Omnis terta adorkt 
(e, Dm, et psalltU tibi (Psal. Lxv); etiaro Dominus 
per prophetam : Cmlum et terram ego impleo (Jer. 
xxiii).LocusparticuIarisesthicveI ille velaIius;quo- 
rom in quolibet iia toius est Deus, ut non minus 
sil totus in alio, sicut ait Psalniisla : Si auendero 
Patbol. CCXIL 



— LIB. VIII. DE ORATIOiNE. m 

in calum^ tu illic e$ ; si descetidero in infernum, ades 
(Psa/. cxxxvm). Qiii mi infefno esse non respuit, 
ubi, qutesd, deesse potest , vel cui loco absentari ? 
Locu§ parlicularis aut sacer aut profanus est: 
sacnim dicimu^ divinis cultibus dedicattim , ut 
Eeclesiam ; profanum vero non sacrum, ut domum, 
aut villani. Tam sacer quani profanus, aut publi- 
cus aut privatus esl. Loc us sacer et publicus, ut 
ecclesia, cocroeterium; sacer et privatus, ul ora- 
toriiim. Locus {^ofanus et pubiicus, ut forum, 
tbeatruin, portus; profanus el privatus, ut domus, 
2gfer, horlus. Iiem sacer locus, aul ascriptus esf, 
aut electus, aul oblatus. Locus s^cbr ascriptus, ut 
ecclesia poniificalis; quje ascri^ia esl universo 
populo civiialis, quab lenetur ad eam recurrere, 
sallem semcl in bebdomada, si :lmplius non potest. 
Ascripia csi eliam generaliler omnibus dicecesanis 
suis, qui lenentur ad eam recurrere saltem semel 
in ahno : eiceplis his quds cxcusat rqiionabllig cau» 
sa : uipole sexus, vel seias, vel corporis aegritudo. 
Similiier eccle^ia baptismalis. ascripia est omnibus 
parochianis suis , qui tenenlur ad eam recurrer» 
semel in hebdomada, si amplius non possunt. Et- 
clesia quaeque collegiafia ascriplaeslclericissuis^de 
cororouni non In cororooneviveniibus, qui tenen- 
tuc adesse omni hora canohicab oraiionis. Oralo- 
rium vei*o a^cripturo est roonachis suis, seu clericig 
Iregularibus, de comrouni in coromune viventibus ; 
quibus nuiiquam licet abesse, nisi jusstf prxpositt 
vel abbalis. Locus electus e3t; quem quilibet causa 
devotionis propria eligil voluntale : ut sepulcruiii 
Domini, liroina aposioloruni, caeleraque loca pcr 
orbero quamplurima, divina monumenla pieiatis hal- 
benlia. Locus oblatus dicilur, qui neque ascriplus 
est, nec propria volunlale eligilur, sed fortip.to 
casu improvisus occurrit, ut solet accidere bis ^iit 
in ilinere vel navigio peregre proficiscentes, ad igno- 
ta loca deveniunt. In quibus omnibus unicuique lo- 
cus sibi ascriplus, maxitna veneralione colendits 
est : nisl causa inullae devoiionis ac plobnilentiae 
alium locuro remoiiorero ei roajbri religione prsedi- 
cabilem, oraiioni suae delegerit; ut hi qui vel Do- 
minicum sepulcruro, vel atnostblorum limina, vel 
alia religiosa loca, spontaneo labore et humiii de- 
votione venerantur. Quae quidem sacrorum locoruiii 
aditio, clericis sae6ularibus benediclione sui epi- 
scopi ; laicis vero benedicenie plebano suo conte- 
dilur : iftonachis auiem sive clericis saecularibus 
absque permissu sumroi ponlificis omnimodis inhi^ 
bciur. 

CAPITULUM X. 
De modo otattonis. 
M6dus orationis in duobtis consistit : in mora 
videlicei temporis , et q^antiiate verborum. Mora 
temiK>ris fn eo aliendilur^ qubd quidani plura verba 
celerius, alii Urdius pauciora psallendo pronun- 
lient. Quaniiias aulero verboruro in eo depreben- 
ditur, quod alii psalmodiaro diei vel noclis, dem* 
plis vel addilis ouibusdam psalmis, aut qroducunt 

6 



i7l GUNTIIERI CISTERCIENSIS 172 

aut breviant. In quo nii magis vidclur congniere A sit psallere Deo et orarei nulla ibt debet esse di- 
rattoni, quam ut quilibet illis bominibus cnm qui- screpantia» sed uniformitas et consensus, ut possu- 
bus vivendiim est» tam in mora quam numero sese mus dicere cum Psalmisla : In domo Dei ambuUH 
siadeat conformare. Gum enim sanclissimum opus vimu$ cum conumu (P$aL lit). 



LIBER NONUS- 

De quadruplici forma orationis, Dorainica videlicet , domestica, monastica, ecdesiaslica. 
De quatuor primis Orationis Dominic» pelitionibus. 



GAPITULUM PRIMUM. 

Forma orationis : alia Dominica, alia domestica, 
aUa eanonica sive ecclesiastica , alia monastica. 
Forroa oralionis Dominica est, quam Dominus 
Deus rogantibus ut eos orare doceret tradidit, ita 
dicens : Sk autem orabiUs : 

GAPITULUM II. 
Oratio Dominica. 

Pater noster qui e$ in cceliSf elc. (Matth, vi). Au- 
«Merant discipuli Dominum de virtute oraiionis pr»- 
dicantem : frequenter etiam orantem videranl ; sed 
ct ipsi ad ejus exhortationem et exemplum adorare 
cupientes, quid sibi polissimum qualilerve orandum 
foret ignorabant. Et ideo ne in tanta re lamque 
necessaria ignari ac negligentes essent, bumiliter 
eum rogaverunt, ut eis certum et congruum orandi 
modum tradere dignaretur. Quorum sanctae peli- 
tioni coelestis doctor acquiescens : sciens ad quid 
venerat, et de illa coelesti scbola quid docendum 
ac praedicandum attulerat : praescripsil eis formam 
oratiouis plenam quidem et perfectam, et om- 
nia aecessaria continentem , scilicel adeo planis et 
paucis inclusam verbis ut etiara parvulis ac mu- 
liercuUs in eo quod littera sonat facili pateat intel- 
lectu : adeo profundam in mysterio, ut vii cujus- 
quam mortalium vel sensu capi valeat vel explicari 
sermone. Sic ergo orabiti$ Patrem^ inquit : Pater 
no$ter^ etc. 

GAPITULUM UL 

In bac oratione Dominica seplem petitiones con* 
tiiientur; quarum iamen quaelibet, et ipsa oratio 
est : quippe cum petere nil fere sit aliud quara 
orare. Nibil enim probibet caiholicam orationem 
partem esse catholicsc orationis, quemadmodum et 
supra de rhetorica quoque oratione, sive dialcctica 
quu* propositio dicitur, exempli causa, monstratum 
e^t. Has ergo septem petitiones, quidam forte sim- 
pliciores vel majoris inquisitionis laborera fugicn- 
t3s, eodem ordrne quo a Domirio positae sunt, pro- 
cedere putant et persequendas arbitrantur, ut pri- 
ma sit divini nominis sanctificatio, secunda regni 
coelestis adventus, et sic de ca^teris usque ad finem 
sentiendum existimant. Alii vero sive acutiores 
sive rerum ipsarum diligentius ordinem inttientes, 
rem quodam ornant artificio. et ab illa incipientes 



B qua petimus a malo liberari, converso orame qs- 
que ad nominis sanctificationem, persequendo pro- 
veniunt. Nos utriusque morem gerere cupirateSf 
tam homm quam illorum ordlne, illas tractare eo- 
nabimur : lectoris arbitrio relinquentes, hic ordo 
an ille potior an verior sit aestimare. Septem etiam 
dona Spiritus sancti quae prophetia enumerat, et 
septem virtutes quae in Evangelio memorantur, 
et septem beatitudines quae ipsis virtutibus appli- • 
cantur, secundum utrumque ordinem tentabimus 
coaptare. luvocato igit«jr eo qui nos orare voluit , 
et formam orandi tradidit, de ipsa quam docuil^ 
oratione, prout ipse tribuerit disseramus. Prlmom 
ergo considerare oportet : quanta gratiarum actlone 
dignunque est, quod venis ac naturalis Dei Filius, 
nobis per naturam assumpti bominis consangui* 
neus, Patrem suum cui unicus erat in ccelis, com- 
munem nobis facere dignatus est in terris:non 
invidens cuilibet nostrum paterni regni baeredita- 
tem, non quidem particulaiim dividere, sed totam 
secum integraliter concedere possidendam. Voluit 
ergo nos in oratione Deum eo alloqui vocabulo, 
quo illum ad pictatem facillime sciebat inflecti. 
Pater^ inquit, no$ter. 

GAPITULUM IV. 

Patris autem appellatio, diversis modis in Scri- 

pturis Deo solet attribui : natura, creatione, guber- 

nalione, beneficii exhibitione, protectione, adoptio- 

ne. Natura Deus Pater esl unius fantum : videlicel 

D unigeniti Filii sui, qui ab ipso ante sapcula geni- 
tus, sicut semper habuit Patrem, iia semper 
Filius fuisse credendus est. Atque idte , sicut ille 
Pater aiternus, ita et hic aetemus Filius vcrit- 
sirae praedicatur. De bac igilur paternitate di- 
cit idem Filius in Evangelio : Pater non judi^ 
eat quemquam : $ed omne judicium dedit Filio^ 
ut omne$ honorificeut FHium, $icut honorificant 
Patrem (Joan. v). Et alibi : Sicut Pater habet vitam 
in$emetip$o : $ic dedit ei Ftlio habere vitam in mi}I€* 
tip$o (ibid,), Et item : Qui non honorificat Filium^ 
non honorificat Fatrem qui mi$it illum (ibid,), Grea- 
tione vero Paterest pmnium quae sunt, praeter ipsum 
auctorem : tam visibiliumquam invisioilium ; qul ppe 
qui omnia de nihilo proiluxit in hoc ^se quod 
sunt : et ideo univcrsa ex ipso causam siiae esseiAiae 



175 1)E ORAT., JEJUN. ET ELEEMOS. — LIB. IX. DE ORATIONE. 171 

originaliter liabiicruiit : quemadmoilum l^ilur in A Filium suum factum sub lege : ul adopiionem fHio- 



Malachia: Nunquid non unus omninmpaierf nunquid 
non unu8 omnia creavit ? (3Ittlach. ii.) Unde et propter 
banc creandi auetoritatem omniuiri creatornm Paler 
non incongrue dicitur : eo tidelicei loquendi modo, 
qiio quis ejus rei cujus ip^e primus invenlor esl, 
ut poematis vel arliQcii , paier appellalur. De liac 
igitur paternilate loquebaiur ad ipsum Isaiad bbc 
modo: Et nunc^ Dominet pateY nostere$, et nos iutum : 
Fictor noster, et opera mannumtuarum omnes nos (Isa, 
Lxiv). Gubenialione quoque Paler omnium est ; 
qiioniam omnia quae ab ipso condila sunt, secun- 
dum insitam sibi naturam gubernal et regit. Unde 
el Pater eorum dici poiesl ; quemadmodum is qiii 
domui praeesl et familiam regit, velusto more pa- 
terramilias, pro eo quod esi (amilisepater, appellalur : 
exemplo graecorum, qui ex nominativis; id est puram 
habentibus anle d, genilivum in as enuntianl. 
Unde ex eo quod esl sophia : genilivo, sophins dicere 
solent. De hac giibemandi paternilate, sic ait Augu* 
stinus : Pfihil fit in tertis^ tjuod non de illa magni 
patrisfamilias dispositissima domo autjubeatur aut 
permittatur, Unde et alibi : Tua^ Pater^ omnia guber- 
nas prudentia. 

Beneficii exbibitione paier est lantum setisibi- 
Iium : eorum videlicel quae vel intellectu, vel ratione, 
vel sensu uti beneficio possunt ; quibus pro capaci- 
tate suae nalurae velut qdidam indulgentissimus pa- 
ter beneficia suse bonilalis paierno largitur aflectu. 



rum reciperemus (Gai, iv). Et ilerura : Non acce" 
pistis spiritum servitutis iterum in timore^ sed acce- 
pistis spiritum adoplionis filiorum in quo ciamamus : 
Abbapater (Rom. viii). Est autem adoptiojus civile, 
quo, quls filium alienuin, sive ipse liberos habeat, 
sive nullosi in filiura sibi et sorlem ha^reditalis as- 
sumit. Qu^adoplio naturani.eatenus imitalur : ut 
nullus alium oplare possit, nisi euin plena pubertate 
praecedat, id est xviii annis, lanto videiicel spatio, 
iit possit esse paler ejus ratione xtatis. AdopUonis 
aiilein dux. sunl species : una quae dicitur adrogalio, 
et allera qua noniine generls specialiter adoptionun- 
cupatur. Adrogalio est , qua quis, cum a patre na- 
turali emancipatusest ctsui juris efiectus, sic oplat 
in filium, ut tolus transcat in potestatem adoptantis. 
Adoptio autera esl, qua quis sic adoplatur ab aiio, 
ut tamen in potestate prioris patris esse non desi- 
nat. llaec distinctio in hls duobiis versiculis breviter 
expressa est : 

Adrogo qki suUsest : et habet meus esse kecesse, 
Patris adopto suum^ nec patris desinit esse, 
fluic igilur birariae dislinctioiii simile quoddam rc- 
peritur in adoptione spiriluali. Nam quidam per 
fidem catholicae veritatis sic a Deo patre adoptan- 
tur ; ut de potestate diuboli, quein prius noii per 
naturam sed per culpam patreni habueraiit erepti , 
toti in potestatem Dci trailsferantur, etcumChrislo 
]us palernae hjereditiitis accipiant. Hi vero sunt, qui 



Angelis quippe caelerisque coelcstiutn virlutum or« ^ suscepla fide, diviiia adjuti gratia perseveranter ad 

finein, l)6nis operibus insistunt ; de qualibus scri- 
ptum est : Si semen Abrahm estis^ ergo fHii Dd estis 
(Joan. vni). Quod si fdii, et hanredes : hcsredes qui" 
dem Dei^ cohwredes autem Christi (Hom. viii). Alii 
vero sola fide adoptati, sic transeunt in fiiios ado^ 
plionis, ut in eis priar pater diabolus patritm reti- 
neat poteslalem : hi scilicetqiii solofidei saeramento 
signatisunt; sed operafidei, pietatis,- ac jusiHiae ex- 
erere non curant, dequibus potestiltud intelligi, quod 
de Judaeisdictumest : Fiiii aiieni mentitisunt mt/ii, etc. 
(Psai Lxxvii) , id estquos mihiper fidem adoptave- 
ram, innequitia pern anentes, c/aui/traverttnf (ibid.). 
Nec mirund eos qui in potestate diaboliretinentur per 
fidem solam in filios adoptionis posse transferre : 



dinibus sanctisque animabus jam corpore solutis^ 
divinae majestalis suae pnescntiam exbibet ; justis 
aatem adhuc in carne positis, necessaria prxsen-^ 
tis vitae tribuit el gratiain suam eis inspirat : iniqiiis 
autem bominibus et brutis animantibus tantum ne- 
cessaria corporis adiniuistrat. Ex hac ergo provi- 
dendi benevolentia, omnium viventiuiH Paier iioiid- 
natur : quod eis in qoantum patitur vel natura vei 
meritum,sua beneficia non desinit exhibere. De hac 
paternitateiutelligiturillud: Ut sitis fiiHPatrisvestri 
qui in coeiis est ; qui soiem suum oriri facit super bonos 
et maiosj et piuit super juitoset injustos (Matth. v). Et 
sAlhi; ReepicitevolatiiiacwliquiB non serunt neque me- 
tunt neque congregant in horrea, et Pater vester cosiestis 



pascit iiia (Matth.yi). Eiiiem : Nonnequinquepasseres i^cum ipse pater eorum diabolus ct c6nfitieatur ct 



veneunt dispondio^ et unus ex iiiis non est in obliviuni 
coram Patre vestrol (Luc. xii.^Protectione pater est 
omniuminjusteeppressorum:qua eis tanquam paler 
filiis, et compatiatur affeciu, et paterna boniiate 
snbveniat. Tale est quod dicitur in Psalnio ; Turba- 
buntur a faeie ejus patris orphanorum etjudicis vidua • 
rum (Psai. lxvii). liiter eos quibus protegendo pa^ 
ter est, praecipue dieitur pater orphanorum : ut eos 
qiii parentum natoraiium solatio privali siint, spe- 
cialiter regere ac protegere intelligatur. Adoptione 
pater est tautum credentium, qiios de potestate 
diaboli erutos per agnitionem veritatis unigenito ci 
oaturali Filio in sortein divinae liaerediiatis velut 
pater adoptivus associat. Unde ampliiis : Misit Deus 



credat : quemadinodum in Evangelio scriplum cst : 
Exibant a muitis dwmoniai chmantia : Quia tu es 
Filius Dei ; etiam non sinebat ea ioqui, quia sciebant 
eum essc Cltrisium (Luc. iv). Nola quia plus est cla- 
mare quaro confileri simpliciter^ plus scire quam 
credere. Hac igitur specie adoptionis quali qui 
adopta:ur, lotus. transU in poteslaftem adoptantis : 
hi qui cl fidem habent et opera fidei, filii Dei facti 
sunt : qtiare ei ipse eadem adoptione non tam ci- 
vili quani coelesti jure pater eorum reclissimd no- 
minaiur. Et hi quidem convenienter ct vere ad 
ipsiim conversi dicere possunt : 
CAP4TULUM 
Paler noster : Ac si dicant ; Palcr unigeniti Fliii 



175 



GUNTHERI CISTERCIENSIS 



17« 



liiiper naluram, nosler per graliam. Paler omnium A dnno, scilicci ct planclioo circulum describont. 



per creandi aucloritatem ; nosler per recreandi pie 
latem. Paler universorum, per gubemandi poten 
tiam; noster per saWandi clemenliam. Pater om- 
nium viTcntium per beneflcii coUationem, noster 
per aetemae vttae repromissionem. Pater oppresso- 
ruro per divinse virtutis protectiouem ; noster pcr 
internam Spiritus sancii consolationem. Paterom- 
iiium credentium per sacraroenti perceptionero ; 
noster per fidcm et bonam operatioHem. 
CAPITUL13M VI. 
Qui e$ in coeli$. Cura uhique totus sit Deus , 
tamen in ccelis, qu» pars totius creaturae, videtur 
excellentior, ob divinae majcstatis reverentiam 
frequentius esse perhibetur. Sed vidcndum est in 



Quapropter licet orones ejusdem celeritatis esse 
credantur , aiiae taroen celerius, aliae vero tardius 
peragunt orbes suos : adeo ut Saturaus seroel tan- 
tuni in triginta annis ; luna vero singulis mensibus 
cursuro suuro pefficiat. Hoc igitur mundi spatium 
de quo loquimur, nunc ccelum Scriptura vocat, ut 
ibi : Luna perfecta in aUrnum et testi» in ecelo /!- 
delii (PsaL lxxxviii). Nunc autemccelos, utsi quis 
dicat boc roodo : Sol et luna^ laudate Domimm de 
coslis, id est de illa aetheris regione. S?.d et \\M 
spatium quod est a lunari circulo usque ad terraro, 
aerem videlicet ventosumet proceliosum, Scriptura 
nuno coelum nunc coelos indifferenter appeliaf. 
Coelum, ut ubi : Milvu» in ccelo cognovit tempus 



quibus ccelis, et qualiter esse credendus sit. Nam ^ ««»«m (Jer. vni). Coelos, ut illud in Psalmo : Ascen 



coeli vel coelorum appellatio plurimas in Scripturis 
habet acceptiones. Coeluro quippe vel coeli dicitur 
splendor et subliroitas aelernae divinitaiis. CGelum, 
iil ibi : Nemo ascendit in cdlum nisi qui descendit 
de ccelo Filius hominis qui est in coclo (Joan, v). 
Coeli vero, ut illud : Gaudete^ quia nomina vesira 
scripta ssmi in etelis (Ltrc. x). Item coeluro vel coeli 
dtcitur eropyreum coeluro, quod Grseci empyreon 
dlcunt : quod statim in ipsa sui creatione sanctis 
a»gelis rcpleturo est : et in eo coelestiuni virtutum 
ordines, juxta collatam sibi gratiaro a Conditore di- 
stincti. Coelum, ut illud quod dicit Dominus in 
Evangelio : Angeli eorum in cobIo, semper vident fa- 
ciem Patris (Matih. xviii), coeli vero ul alibi : q 
Nam virtutes eoelorum movebuntur {Matth. xxiv). 
Similiter coelura vel coili dicitur firmaroentum, qiiod 
Graece onraRosappellator; quod fecit Deus utdivi- 
deret aquas ab aquis, ^icut scriptum est in Gencsi 
{Cap, i) : Fecit Deus firniamentum^ et divisit aquas 
quie erant sub firmamento ab his qua: erant super 
firmamentum, Huic autem firroamento, secundum 
philosophos, orones stellae praeter septem planetas 
iufixae sunt : quod ex eo probare se putant, quod 
semper aequalibus ab invicem inlerstitiis cum ipso 
firniamento rapiunlur. Sed et ipse Moyses hule 
sententiae philosophorum videtur adstipulari, cum 
dicit in Genesi (ibid.) : Fecit Deus stellas^ et po^ 
$uil eas in firmamento, Hoc itaque firmaroenturo^ 



dunt usque ad coelos et descendunt usque ad abyssum 
(Psat, cvi), id est ad aeris altitudinero et mari» 
prorunditalero. Sancta quoque Ecclesia in singolari 
forroa vocis coeluro quandoquenoroinatur,ntillud in 
Apocalypsi : Stello! eoeii ceciderunt^ et coelum reces- 
sit quasi liber involutus (Apoc. vi). Pluraliler coeli 
dicuntur sancti apostoli :quale est illud in Psalmo: 
Cocli enarrant gloriam Dei (Psal, xviii). Et Item : 
Misericordia wdificabitur in coelis (Psal, lxxxviii). 
Aroplius quoque coeluro sancta quaevis aniroa; 
coeli vero quaro plures siroul nonnunquam solcnl 
appellari. Cum enim dicat Dominus per prophetam : 
Coelum mihi sedes est (Isa, lxvi) , et rursum alibi 
scriptum sit : Sedes Dei animajusti : patet utique 
quod quaelibet sancta aniroa, coeluro ; plures veru 
vel omnes simul, etiaiD eoeli pluraliter possunt ap- 
pellari, ut illud in Psalmo : Ad le letavi oculos meos 
qui habilas in c«/ts, id est in animabus justis 
(Psal. cxxii). Postquaro ergo sacrae 5>cripturae pa- 
gina tam multis rebus vel proprie, vel typice, vel 
moraliler coeli coelorumve noroen attribuit : ne 
Ipsaro taro venusti noroinis expcrs reroaneal, se 
quoqiie Ipsaro spiritiialiter eisdero ausa est censere 
vocabulis. Coeluni quippe dicturo est ut in Psalmo : 
Extendens cmium sicut peliem (Psai, ciii). Nunc 
coeli pluraliter, ut illud : Eievata est magnificentia 
lua super cceios (Psai. viii), id est super omnes 
Scripturas ; quia gloria Christi ad quen loquitur 



■une coelum dicitur, ut ibi : Et vocavit Deus firma- D propheta, nullis potest explicari Scripturis. Et me- 



mentum eoeium (ibid,), Nunc vero coeli, ut illud : 
Benedicitef aquw omues quw super coeios sunt^ Domin6 
\Dan, v>. 

Rursuni quoque co^Ium vel cccli dicitur spatium 
ilkid mundi, quod esl a firinaroento usque ad lu- 
itarem globuro : quod a Graecis (ether neroinatur, 
hi quo stellae septem erraticae, qua» Graeci pianetas 
voc»nl, hoc ordine distinctae sunt : ut prima et 
proxima firmamento sit Saturnus, secunda Jupiter, 
lertia Mm, sol vero quarta, quinla Venus, sexta 
Mercurius, septiroa vero sit luna. Quae quanto pro- 
pius accedunt ad firroaroenturo , tanto aropliori 
circuraferuntur circulo, quanto autero terrae vici- 
niores sunt, taiUo breviorero utroque motu, mun- 



rite quidero sacrse Scripturae series coelum aul 
coeli nuhcopatur : quippe quae non soiuro divinis 
praeceptis, et sacris admoRitionibus et exemplis, ia 
modiiro coell, veiut quadaro steHamm varietate coe- 
lata est ; sed eliam mysteriorum coelestium nobis 
celat arcana. In his ergo coelis et si qui praeter 
islos alii reperiuntur, Deum qui nusquaro absens 
est veraciter esse profitemur. Sed qualiter in eis 
esse credeiidu9> sit, illud summopere quaerendvni 
est. Neque enim dignum ducimus arbitrari, Crca- 
lorem sic esse in creaturis, quemadmodum ona illa* 
rum in altera esse aut cogitatur aut cernlttir. 
CAPITULUM VII. 
Sunt igituf divepsi ac differentes modi, quibus 



— LIB. IX. DE ORATIONE. 



178 



177 DE OUAT., JEJUN. ET ELEEMOS 

ailquid in aliquo esee a pliilosopbis , el maiinie A tantem graiiam ; in reliquis omnibus per esseit* 

P.Tipalelicis depreliensum csl. Esl enim aliquid iii Uam, potenliam aique praesentiaro 



aliquo localiter, id est \elut coiitentuin in coiili- 
licnte : ut vinum in lagena. Et est aliquid in aiiquo 
prout accidens in subjecto : vciut albedo in bo- 
mine, quia nec subjectum absque accidente, nec 
accidens nisi in subjecto esse poiest. El est aliquid 
in aliquo materialiter, id esl velut materia in ma- 
ieriato : sive iila in ipso permaneat, ul ferrum in 
giadio, sive a sua proprietaie deficiat, ut in paiie, 
farina et aqua. Est eliam aliquid in aliquo origina- 
Uteri ut id quod ab lllo ducit originem : sive sub 
eadem specie leneaiur, ut lilius ex patre : qua!icer 
nos omnes in lumbis adfuisse testatur aacloritas ; 
sive in aliam speciem traiisfenttur , ut pullus ex 
ovo, granien ex semine. Et est aiiquid in aliquo na- 
lu^aliter, ut elementum in elementato : velut ignis 
vel aqua in barba vel eapillo. Amplius est autem 
aliquid in aliquo finaliter, ut beatitudo in bona 
vita, victoria inbello : quoniam illa bonaevitae, baec 
autem beili finis est. Et est aliquid in aliquo cau- 
saliter, ut virtus in laude : quoniam ex virtute laus se- 
quitur. Praeterea est aliqiiid in aliquo tanquam genus 
m specie , ut in homUie animal ; quoniam animalis 
appellatlo reciissime bomini coaptatur : omuis enlm 
liomo animal est. Et est aliquid in aHquo quasi 
species in genere, velut homo et equus in animali ; 
quoniam sub appellatione animalis tam hic quam ille 
continetur. Est quoque aliquid in aliquo tanquam 
species in individuis, ut homo in Socraie et Pia- q 
tone; quoniam utnqueconvenilhominis appellaiio : 
uterque enim homo est. Et est aliquid prout indi- 
vidua in specie. velut in homine Socrates et Plato; 
quoniam uterque sub bac specie contlnetur. Riirsum 
esi aliquid in aliquo ut totiim in partibus, velut 
liomo in anlma et corpore : quoniam in bis duobus to- 
taliter homo subsistit. £t est aliquid in aliquo ut 
l^aries in toto, velut in homine anima et corpus : 
quoniam ex his tanlum duobus coustituiiur homo. 
Cum ergo his omnibus et forte pluribus modis 
ajiquid in aliquo esse dic^nt philosophi : Deut nullo 
istorum omnium vel in cmii$t vel in re a/tgua este cre" 
dendus est, Neque enim alicubi est ut contentum 
i|i contineote; quoiiiam ipse omnia contiuet, et 



CAPITULU^ \1U. 

Prima petitio: De sanaificatione nomims : 
Sancti/icetur nomen tuum. Praemissa invocatione 
Patris, quam Filius ipse monstravit qui noverai 
Palris alTeclum ; quibus videlicet verbis ad ezau- 
diendum facillime moveretur : primo septem peti- 
tiones Dominicae orationis, eodem ordine quo ab 
ipso positae sunt, exsequi studeamus. Sanctifieetur^ 
inquii, nomen tuum. Prima petitio est de sanctifi- 
calione nominis : et ideo quod sit boc nomen, 
qualiterve sanctificari valeat , curemns inspicere. 
CAPITULUMIX. 
Nomen igitur Palris, sive Dcus sive Pater dica- 
tur, blfariam distingui potest. Aut enim in sola 
voce consistit ; aut In re tantum. Yocale nouien esl, 
quod lantum insoiiovocis positum est: et exsonis 
elementartbus compactum proferri polest, et sigiiis 
visdiilibus repraesentarl, uthaec vox Deus,qux adeo 
in sola vocis prolatione posita intelligitur, ut uno 
tempore in ore diversorum liom,inum et diversis in 
locis audialur. Nomen autein reale nil aliud est^quam 
ipsa res ; id est gloria divinae majestatis : quemad- 
modum aliqnis magni nominis dicitiir )ion quia 
noinen ejus pluribus litteris abundet ; sed quia ipse 
Magnae est aucioritalis el famae. El nomen qui- 
dem vocis,' sicut ab homine inventum est, ita ab 
beroine diffiuiri potest , ut dicalur vox slgnificaliva 
ad placitum, cujus partes nihil exlra signlficant. 
Nomcn autem reale nec ab homine est inventum, 
nec ab homine potest diffiniri : nisi forte quis ita 
diffiuial esserem quamdam pro sui magnitudiue in- 
diffinibilem, adeo puram et simplicem, ut nullae 
ejus partes vel accidentia valeant reperiri. Amplius 
autem*vocale nomen, quoniam in hominum arbitrio 
positum esty secuiidum diversa linguarum idiomata 
variatur. Unde pro eo quod Latine dicitur Deus, 
llehraei quidem hel^ Graeci antem theos dtcere so- 
ient. Similiter pro eo quod apud nos est pater , 
Hebraeis ab^ Graecis vero parer In usuest. Nomen 
aulem reale quia non in hominis arbitrio, sed in 
nalura deitatis vei potius ipsa deitas est : nulla ra- 
tione variatur, sed suaple natura et propria stabili- 



continetur a nuilo. Nec rursum ut accidens in sub- ^ laie firmum permanet incorruptum sicut scriptura 



jecto : quoniam ipse acoidens non est, sed ineffabilis 
naturae pura et simplex essenita. Sed neque ut lua- 
teria in materiato : quoniam ipse omniumrerum est 
artifex, ita ut nullius materia. De caeteris quoque 
nisl prolixitatem fugeremus, similia conjici pos- 
sent : ex quibus Deum nullo praedictorum modo, 
yel in ccelis essc vel in aliqua creatura, facillime 
probarctur. Yerumtamen ut aliquid de tanta re 
praesumatur, convenienler ut arbitror, dici potest : 
Deum quidem in seipso propria virtute subnixjum 
esse atque subsistere ; in angelis autem coelestibus 
et sanctis animabus jam corpore exutis, per prse- 
senlem diviiiae majcstatis gloriam ; in his vero san- 
clis qiii adhuc in carnc posili siiiit, pcr inhabi- 



est : Et nomen ejus in mtemum permanet. Hoc uti- 
que est nomen illud, de quo dicit Salvator : Pater^ 
manifestavi nomen tuum hominibus quos deditti mihi 
de mundo (Joait. xvii). Nam si de voce nominis hoc 
diceretur, quid magnum foret tanto doctori nomcn 
Dei quod in iila lingua vix trlum litterarum vel po* 
tius duarum est, id est /le/, hominibus quos de tolo 
mundo elegerat roanifestasse. Sed erat aliud nomen 
magnum valde et imroensum, quod nemo doccre 
poterat praeter ipsum, nemo tuncintelligereidoneus 
erat praeter illos : iliud utique nomen, de quo dicit 
Psalmista : Sit nomen Dpmini benedictum^ ex hoc 
nunc et usque in swculum (Psal, cxii). Hoc cst illud 
nomcn, quod laudabant trcspucrt in fornace, dicen- 



179 GUNTHERl CISTERCIEXSIS ^SO 

tes : Benedrcium uomm gloriw Itior qaod esl ioncium A qtu^m tunc impleium e&t, quando pnedicantibus 

magnum nomen ejus 



{Dan. iii) Jn JsraeL, Inquit, 
{Psal, Lxxv). Non ulique illud monosyllabum, sive 
diagrammatom keL, quo vix iillum vel miiius vel 
brevius esse polest ; sed illud quod est super omne 
nomen^ quod nominatur in coslo et in terra, quo 
mundus regitiir universus, quod angelis hominibus- 
que timendum est, quod ipsa eliam tarlara contre- 
miscunt. Ulud siquidem nomen in Israel magnum 
est; qui^ apud eos qui per contemplationem divinae 
celsitudinis gloriam vident el intelligunt. Hoc eniin 
ntGunque Israel, interpretatur xternse Duvinitatis 
nomen et magnum et immensum et omnino ineffa- 
bile. IIoc est illud nomen quod operatur iu sacra* 
menlis Ecclesia;, in quo jussit Dominus apostolis 



apoalolis, vocale nomen quod priua blasphema- 
batur in gentibus, ob reverentiam unius Dei in 
honorem et gloriaro receptum est : et reale nomeny 
id esl ipsaDeilalis essentia, quae priiis nec esse pu- 
tabaliir, conversis ad fidem gentibus, et esse et 
saiictis&imum esse deprehensum est. Polest etiam 
paterni uuminis appellatione unigenitus Dei Fllius 
non incongrue designari ; per cuj4is praesenliam et 
pranlicationem coelettis Pater roiindoinnoluii ? quem- 
admodum aliquis ante ignolus, exhibiUone sui no- 
minis notescere solet. Quod quidem tunc agd^atur» 
ciim Dominus in Evangelio diceret : Pater^ clarifiea 
Filium tuum, ut ei Filius tuus elarificet le {Joan. 
xvii). Glarificato enim Filio per glorlam resurre- 



bapti^are, dicens : Baptizantes eos in nomine Patris H ctionis, etiam ipse Pater mundo clarificatus inno- 



et Filiiet Spirilus sancti (Mallh. xxviii). In nomine 
dixit, non in nominibus; quia licet tria sint perso- 
narum vocabiila, id esl Pater, et Filius, et Spiritus 
^c(us :. unum t.antum est nomeo in rei natura, id 
est una majestas, una virtus, una sublimitas. Hoc 
igilur ulciinque nomeii qiialLier sanciificari possit» 
quod Dominus orandum esse monebat prout ipse 
donaverit, sl,udearous inquircre. 

Ante Salvatoris adventum, cum notus tantum 
esseiinJudwa DeHs(Psal, lxxv), el in illa, paucis- 
simis : gentes autem omnes per circuitum non 
lial)eiites veri Dei notitiam, ligna colerent et lapi- 
des : boc nomen vocale quod est Deus, quasi Tile 
et profanum eral : quippe quod non solum puris 



tuit. De hoc nomine sic ait propheta : Ecce nomen 
Domini venit de longinquo et claritas ejus replet or^ 
bem terrarum (Jsa. xxx). De longinquo venit Filius 
Deiy quiade coelo in terram, non mutatione loci,8ed 
incariialione Verbi. De longinquo venil, quia de di- 
vina natura in bumanam : oon illam relinquemdo, sed 
ifitaroassumendo;non depositione virtuiis, sedsusce- 
ptione nostrae infirmitatis. De hoc nomine dicebal 
Dominus per Ezechielem prophetam : Sanctipeakfi 
nomen meum magnujn , ut sciant omm9 quia ego 
PominuM (Ezech, xxxvi). Hoc itaque nomen lune 
sancUficatiun esl ; quando, DomiQO moriente ac 
resurgente, et ad coelos ascenjdente, divina virtits 
quae prius in ipso tanquam mortali homine laUla- 



hominibus, utpole Jovi, Blart}*, ac Mereurio, sed bat, per quam haec omni?^ fieri potuerunl, magna 



eUam lapidibus et lignis , amplius autem ipsis quo- 
que daemonibus conveniret. At vero postquam Sal- 
vator primus, et jkost ipsum apostoli praedicare coe- 
perunl unum esse tantum ciii hoc nomen singu- 
lariter deberet ascribi : tunc nomen illud in cordi- 
bus audientium sanctificari cocpil, el sanctum 
et solo Deo dignum judicari. Tunc enim illud legis 
praeceptum quod apud Judaeos Cere oblitteratum 
erat : Audi^ Jsrael, Deus tuus Deus unusest (DeiU.yi)^ 
ipsis eUam gentibus innotuit, ac per hoc multiiuilo 
deoruro reprobala est. Quod quia tempore et oflb lo 
apostolorum futurum erat: ideo primum de saxai- 
ficalione nominis postulanda illos Domlnus inslrue- 



el ineffabilis et omni sanctitate digna ccepit aesU- 
mari. Dehac sanctificaUone patemi nominis, id esl 
suiipsius, agebat Salvator, cum de discipulis sui^ 
aliisque qui per illos credituri erant in ipsum, ita 
loqueietur ad Patrem : Fa pro eis sanctifice mdp-. 
«um, ut sint et ipsi sanctificati in veritate (Joan. 
xvii). Fit autem haec nominis sanctificaUo per spi-, 
riium Umoris quem Isaias» quando de iUo agebat qui 
de coelis ad lerram erat descensurus, inter spiritua- 
lia dona novissimum collocavit : a spiritu sa- 
pientiae incipiens, et ad illum usque per media 
quinque desoendens hoc roodo : Requiescet super 
eum spiritus Dominit spbritus sapietxtite et intelle- 



bat. Simililer et illud reale nomen, quod non aliud ^ ctus, spirilus consitii et fortiludinis, spiritus scien- 

est quam ipsa natura Deitatis, antequani horoines 

per fidero agnoscerent, paucissimis sancturo erat : 

non quia non sancturo esse poteral, sed quia nec 

esse putabatur. At vero praedicante Ghrislo, et post 

ipsum apostolis, cumhomines unum etverum Deum 

cl credere et confiteri certatiro inciperent : hoc no- 

roen sanctificatura esi : non qiiia sanctum esse coe- 

pit, sed quia sanctum esse innoluit. Jaro eriim et 

anteade eoderonoroin^dixeratPsalmista : Sanctum 

et urribite nomen ejus (/)«a/.cx), et alibi : Denedic, 

anima mea, Domino : et omnia quoe intra me sunt 

nomini sancto ejus (Psal. cx). De iiac sanctificatione 

iiominis Dominus loquitur per proplietam, dicens : 

Dum sanctificatus fuero in vobit (Ezech. xxxvi). Quod 



tias et pietatis, et replebit eum spiritus timoris Do- 
mini (Jsa, xi). Homini vero de terra ad coekim re- 
dire cupienti, idem spirilus tirooris prinio omnium 
necessarius est : ut per eum bumlliatus ad aRiora 
gratiarum dona gradatim ascendat : eundo videlicet 
de vivtute iu viriutem^ ut videatur Deus deorum in 
Sion (PsaU lxxxv). Per hunc tgilur spirilum ti- 
moris, salubriier humiliatus est homo, el virtutem 
humilitalis adeptus, ac sese Doroino subjicicAS, 
noroen illud sancturo et gloriosuro admirari coepit 
ct colerc, diccns pariter curo Psalroista : Domine 
Dominus noster^ quam admirabile est nomen tuuth 
in universa terra (Psal, viit). Unum et huic primae 
virtuU liumUitalis, qux non aliud quam pauper- 



181 DE ORAT., JEJUN. ET ELEEMOS. — LIB. IX. DE ORATIONL. m 

tas splritualis est, ne friistra currere videalur, rc« A ^atis, cumnobis ad illa pervenire contigcrit. Adve^ 



gnum eoeloruni promittitur, dlcente in Evangelio 
Salvatore : Beaii pauperes spirilu, quoniam ipsorum 
est regnum coelomm (Matth. v). Et merito quidem 
hoc : ut qui in bac vita spontanea bumilitate di- 
vinae servituti sese subjiciunt, in regno xtemi- 
tatis cum Ipso glorientar. 

CAPITULUM X. 
Seeunda petilio de adventu regni, 
Adveniat regnum tuum, Secunda petitio est de 
adventu regni illius , cujus sanctificato nomine, 
tam gloriosa et clara prsecurrit opinio. Et pulcliro 
quidem boc ordine ila digestum cst : quemadmo^ 
dum bi qui regem non babent, magnum quemdnm 
viruro cujus famosa est et clara auctoritas, regem 



nlt creaturas regnum Greatoris, cum ei esse inci- 
pienti feliciter accidit talem babere Creatorem et 
Dominum. Advenit Ecclesiae regnum Dei, cum oi 
salubriter accidit de regno diabolf in regnum ejus 
per bdem catbolicam Iransmigrare. Advenit sancla 
animae regnum ejus, cum ipse per inhabitantem 
gratiamc eam solari cocperit et fovere. El primum 
quidem regnum prse cseteris omnibus optandum at>- 
que petenduni est, quasi fructus el pnemium et 
finis aliorum. Sed secundum bane prioris ordinis 
expositionem, de regno Ecclesiae lia;c accipienda 
sunt cujus adventus eo teropore quo Dominus ista 
loquebatur optandus, et oroni precum inslanlia fla- 
gitandus erat : quemadmodum apostoli tempore 



se babere desiderant et dicunt : Veniat iile quem B primitivse Ecclesiae assidue vacabaiit oralioni; sic- 



nolns talem fama vulgavit : veniat et regnet super 
nos, Sed quid sit boc regnum cujus adventum tan- 
topere postulari oportet, operne pretium estintueri. 
Neque eum Deus rex noster ante saecula nno tan- 
tum regno contentus est, pkiribus regnis domlna- 
tur. Regnat quippe in coelesti gloria, regnat in 
omni creatura, regnat in Ecclesia, rcgnat in qua» 
libet anima sancta. Regnat in prlmo regno per 
prgesentem atque conspicuam suae majestatis glo- 
riam , qua coelestes angelos ac beatos spiritus lae- 
tiAcat, et pascit et satiat. Rdgnat in secundo per 
iflcircumscriptam divinse virtutis potentiam; qua 
omnia qna^a^ ipso condita sunt et regit et continet 
61 servat. Regnat in tertio per ineffabilem suse pie- 



ul legitur in Actibus Apostolorum : Et erani, In- 
quit, unanimiter perseverantes in oratione Dei{Act, i) ; 
videlicet pro ipsius Ecclesise profeclu. Nam rcgnum 
ejns in creaturis omnibus quidem gratum atquc 
jucandum esse debet ; optari tamen aut postulari 
superfluum est, quia sive volentibus nobis, sive no- 
lentibus, auctor universorum in rebus quas condi- 
dit dominalur et regnat, sicut scriplum cst : In vo- 
luntate tua, Dominef universa sunt posila, et non est 
qui possit resisiere voluntati tua^; tu enim fecisti om- 
nia : Dominus universorum tu es {Esther, xiii). De 
regno autem Ecclesise quod eo tempore rccens erat, 
et in paucis coeperat coalescere, et tunc quidem ut 
cresceret aut proficeret , veluli quidam bonae fru- 



tatis clementiam , qua eos qui per infidelitatem ab^ gis proventus, discipulos orare oportet : et quibus 



ipso recesaerant, et vocat et colligit et purgat. 
Regnat in quarto per inbabitantem suae bonilatis 
gratiam, qua sanctam animam et fovet et instruit 
ct salvat. Primum rcgnum est majestatis et gloriae, 
8ecundum'virtutis.ct potentiae, lertium pietatis et 
clementiae, quartum benignitatis et gratiae. Horum 
omnium Deo quidem cui omnia praesentia sunt, 
nullum advenire potest ; cui nihil vel adventitiuin 
vel recens est : quia sicut nibil habet amissibile, 
itanihiirecipit accessibile. Licet-enim nibil sit Deo 
coaeternum ; tamen quia nihiU unquam ignorare 
potuit, et omnia semper in ejus praesentia fuerunt : 
etiam ea quae ex tempore esse coeperunt, semper 



que quotidie fidelibus usque ad finem sseculi, ut 
persevereVet vigeat optandum est. Nam quicunquc 
per fidem secundum temporum successiones regno 
incorporantur Ecclesiae, eis ut jam diximus hoc 
regnum crediinus advenirc. Sed et de regno ejus 
in sanctis animabus, idem fere dici potest : cum 
nil aliud sit Ecclesia nisi sanctarum collectio ani- 
marum : ut quod de illa colligitur in summa , de 
istis intellectum accipiatur in singulis. Fit autcin 
iste regni adventus per spiritum pietatis , quando 
anima Spiritu sancto afilata, ac per boc pia et mi- 
tis effecta regnanti Deo se sponte subjicit, quod 
summa inetas est : sicut econirario eum a se re- 



ei prxsentia quod,aimnodo astiterunt. Regnavit ergo D pellere crudele et impium; sicut fecerant illi de 

Deus ab aeterno in gloria coelesti, id est in seipso : 

etiam ante<|uam.e8set creatura quam sui regni pos- 

set babere participem. Regnavit et in oranibus 

creaturis; quiacum nondum esset in rerum na.tura, 

jam tamen ei subjectae erant Ih ejiis praescienlia. 

Regnavit in Ecclesia; quia, licet eam nondum col- 

legisset-per misericordiam, jam tamen in sua aeter- 

nltate praevidebat^ colligendam. Regnavit et in san- 

ciis animabus; quia, ycel nondum eas salvasset 

per gratiam, jam tamen certissime scriptas babebat 

ad vitam. Yides ergo quia nullum bornm regnonim 

Deo vel potuit vel potest advenire : et icieo iste re- 

gni adventus non ei sed nobis optandus atque po- 

stulandus cst. Advenit enim nobis regnum a^terni- 



quibus idem Dominus dicit : Abjecerunt me, ne re- 

gnem super eos (/ Reg, vi). Huic virtuti pietalis pro- 

mittitur possessio terne, cum Dominus dicit : Beati 

mites, quoniam ipsi possidebunt terram (Matth. v). 

Non hanc utique praesentem, in qua crudeles et 

impii maxime dominantur ; sed illam de qua dicit 

Psalmista : Credo videre bona Domini in terra viven- 

tium (PsaL xxvi). Et notaboc satis moraliterdictum 

esse : quemadmodum solent reges bis qui sponte 

eorum subjiciunturditioni, terram tradere possiden- 

dam, quam superbis atque rebellibus extorquent 

CAPITULUM XI. 

Teriia petitio : Vt fiat voluntas Dei, 

Fiat vQluntas (m, ctc. Adventum rcgni . seqnitur 



183 



GUNTHERl CISTEBCIENSIS 



181 



regiae Tolunlalis cxseculio, quia yalde necessarium A culpa esl, el pocna non csl. Cum vero permisil 



est, u( queni libi regem elegeris, ejus sludeas ad- 
impiere Toluntatcui.' Nam quicunque regnanlis 
super se volanlaii reirag4(ur, non niodo de liumi- 
liiale graliam non acquirit, verum e^iam de cos^- 
lumacia supplicium promeretur. Nam sjcut scri- 
ptum est : Serms scient volunlalem domini sui et 
nou faciens^ plagis vapulabit multis {Luc. xii). Quac 
autem sit liasc Patris voluntas quam nus Geri poslu- 
lamus, iilud inspicere commodum esl. Yoiuntas 
enim Dei diversis modis accipitur. Dicilur qii;mdo- 
quc Tolunias et benepiacitum ejus aeierna disposi- 
tio, qua bona tantum dispouit et ordinat; de qua 
dicit. Apostolus : Voluntas Dei bona el beneplacens et 
perfecla (Rom. xii). Bona, quia Deus ea non vult, 



Paulum (// Cor, xii) stimulo carnis su» colaphi- 
zari, ^olam poDnaro permisit et non eulpam ; quo 
niam in iila tentaiione poena fuit et culpa non fuil. 
Cum autem permlsit Judam selpsum laqueo suflo- 
care (Maith, xxvii]^, utruraque permisil, quoniam 
illiid Judaesuspendium culpa slmulet pcena fuit.Sed 
culpa quae vitio non caret permissione utitur; poena 
veroquae meritum parit vel culpam punit, ab aelerna 
potius Dei disposilionedescendil. VolunUsigilurDei, 
ut jam saepjB dictum est, aut efficiens est, et tantum 
bonispra^stat oirijginem; aut permltlens, el mala wm 
probibet perpetrari. Consilium autem seu praeceplum, 
essenlialiter quidem nec bonis nec majisuiusa esi ; 
sed ob boc tantum Dei voluntas dicitur , qula qaod 



id cst non disponit nisib^na et bene. Ben^phcpts, " Deus jubet, aut coiisuUt, id eum yelle pnesomimos. 

bis qui eam intelligunt, vel cujus eui^) nunquam 

poDniteai. Perf ecta, id ^st bonorum oroiuum col- 

lectione coiisuinmata. Dicilur eliam voluntas Dei 

ejus permissio, qua mala tantum fieri permittil el 

tolerat : npn quia de voluntate ejus sit ul fianl mala ; 

i»ed quia cum possit ^robiberenec tproen probibeal, 

videtur quibusdam volendo malis pra^e consen- 

sum. Sed et voiunta» ejus dicitur consilium aul 

prsecepium, pro eo quod signum voluntatis ejus 

est; quia per illud se aliquid fieri vel 1109 Oeri 

vdle significat. Operatio quoque Dei vplun^s eius 

ap|»llari solel ; quoiiiam Deiis qui cogi non polest 

nibil operatur nisi volens : cui non est aliud veilc 



Beperimus tamen Deum et pjraecepisse quod fi<^ 
non volebai, ut Abrahae de filio immuiando (Gem. 
xxii) ; et praecepisse non fieri quod tamen fieri vole» 
bat, veiuti de bis quibus probihuil ne pubticarent 
mirai ulum ejus ; iili vero abeuntes diffamavenml 
eum per universaui regionem (Matth. ix). De TO7 
luntate Dei quae dicitur ejus operalio , dicil Augu* 
slintis : Quia nihil fit qnod Deus non tfelit, vel sinend» 
ut fiat, vel ipse faciendo. Vides quia tum velle di- 
xlt , laro sinendo quani faciendo : quare voluntas 
eju$ ei^t lam ejus permissio quam op^ratio. flaec esi 
iUa Toluntas quam implorabat leprosus cum dicerel; 
DomiM, si vt<, potes mt mundare (Matth. tiii) : in 



ei aliud operari, sicutscriptum est : Omnia qwBcun- n ^olunMile Dpniini sciebat esse operationem. Cum 

nii0 mAltiit n^^i....^ t^^iM : /.._... .w^, V ^ ..!.;.- ' .' -.v ? .. 



que voiuit Dominus fecU in caloet in terra (Psal. iiv) 
Prima voluntas efficiens est causa bonorum om- 
nium, quae vel Deus ipse facit, vel alius ipso au- 
ctore. Secunda est spputanea et justa permissio 
orouium malorum, quie vel diabplus Ipse facit yel 
aiius ipso auctore. Quaecunque igitur Deus vel pro- 
pria.boniiate facil, vel per gratiam suam ab dliis 
fieri conceditur, yel secundum suam aequitatem 
juste decemit : omnia liac de prima Oei volunlate 
proc^unt Tcluti est rerum creatip, generis bu- 
ipani redemptipf temporalium seu spiritualium 
bonorum collatio, praemjprum atque poeoaiium 
justa retributio. Quae auteni dla^lusvel ipse facil, 
vel alios ul faciant impellit : omnia ad secundam 



ergo tot mo<lis dicatur Toluntas Dei, id esl beoepla-^ 
citum ejus, aul permissio, sive consiiium, aut pne*i 
ceptum, vel etiam operalio : l)eneplacitum ejua 
ut fiat, orare nullomodo nece^ est; quoniam ilhNJ( 
scmper vel a nobiji vel de iiobis ineviiabililer adim- 
pletur. Frus^ra igitur peteretur ut fieret quod ne 
fia^ omnino impediti npn pote^. Permissio quoquei 
ejtis nt in nobis impleatur, orandum non est : quo- 
QiaiU lioc nil aliud essel nisi eum rogare ut ipso, 
permiltente malum aliquod faperemus. lUa quoque 
Dei Toiuntas quae dicitur ejus operatlo ut fiat ro* 
ganduin upn est : cum et inter homines id quod^ 
jam est in opere quoininus fiat mutari non possil. 
Voiuiilas enim Dei i|on prius dicitur operallo, quani 



pcrtinent TOluntatem, ulpote prima angeli vel ho- D cpeperi^ operi^ efleclu adimpleru De consilio auteia 



minis praevaricatio, diaboU perversa et indefessa 
suggestio, hominis io conseiisu prava deiectatio, 
in aau mali operis administratio. Qus omnia id^ 
circo ad Dei volunla^m dicunlur pettinere, non 
quodDeus ea yelit, sed quia pprmillU; quoniam 
juxla usum hominum velle videtur Is qui cum poS" 
sit prohibere non probibet. VolunUs ergo Dei efli- 
ciens tantum, ul dtximus, de bonis est : p<ermit- 
lens vero lantum de maUs ; quamTis et ipsa p^r* 
missio, quandoque solius culpae est; quandoque 
solius pcenae, quandpque autcm culpae simul et pce- 
nae. Cum enim Deus, ut scriptum est (Job xxxiv), 
pcrmittit regnare hypocrilaro\ culpae tanlum 
est illa permissior quoniam rcgnanli hypocnta; 



aut praecepto, quonim ailerum necessitalis esi, 
alterum vero in voluniale consistit , su^ma devo^ 
tione Pater coelestis orajidus est, qualeuus ejns. 
opitulante gratia, vel Ulud nece^ario, vel istud vo- 
luntarie : utrumque autem feliciter iii nobis im* 
pleatur. Uaec nimirum est illa volunias quam fieri 
posluiamus, dicentes : F^t voLuntas tua sicut in 
coslo et in terra :aon quod ia regno aeternitatis 
consilium sit aut praeceplum , ubi nihil deest quod 
vel juberi vel suaderi oporteal ; sed sicut ibi omnia 
divinae consonanl voluutati : ita et bic vel consilia 
ejus per plenam virtutuni perfectionem, vei pcaece- 
pia saltem per communeni justitiam in nobis adim- 
pleantur. Uxe Dei voJuiitas impletur per spiritum 



1« DE ORAT., JEJUN. ET ELEEMOS. — LIB. IX. DE ORATIONE. 186 

Micmke quae de terrenU esl ; quem cum acccjierit A tilione agi videlur ; qui qualis stl, quantum iiobis 



kouio, considerans in bis temporalibus et transito- 
riis nullam esse bealitudinem : dolensqiie se dece- 
ptum quod in eis aliquando spem babuit, conTcr- 
tttur ad facienda praecepta Dei sive consilia ; quae 
cuni lecerit boroo vivet in eis {Exeeh. xx), et ab 
ipso praemia aetemitatis accipiet. Unde duplici do- 
iore permotus, tolus resoivitur in luctum et lacry- 
nias : tiim quia haec temporaiia inutiliter seculus 
esl, tum quia jlli servire a qiiQ vera praemia spe- 
randa sunt t^ndiu dc^ractavit. Iluic autem luclui 
prQmiUitur aeterna consolatio « dicentc Salvaiore : 
Beati qui iugeni, quoniam ipsi CQHtolabuntur {Malth, 
v). Tunc procul dubio quando ab$terget Deui om- 
nejn tacrymam ab oculis s^ctorum iuorum^ pt jam 



erit possibile videamus. Panis itaque spiritualis vel 
mysticu^, sicut diversus est, Ita diverso modo 
sapit, e( diversos babet effectus, et diversis su- 
miiur modis. Panis est verbum divini eloquii, 
paiiis est caro Christi, panis est gratia Spiritus 
sancli, panis cst compunctio auimi, panis est 
dilectio Dei et pi*oximi, panis est contemplatio 
coeieslis secreli, panis est spes fuluri prseoiii, 
panis est gaudium regni, panis est omne id 
quo spirilualiter fovemur in peregrinatione h»r 
jus mundi, De primo pane dicit Propheta : Parr 
tnli petierunt panem , et non [uit gui frangeret ei$ 
{ Thven, iv ) ; de secundo , Salvator in Evangelio : 
Panii quem ego dabo caro mea e$t , pro mundi vita 



non erit amptiu$ neque luctu$^ nequedolor^ quoniam B {Joan. vi) ; de terlio, in libro ftlii Siracb : Melior 



temppra tran$ierunt {Apoc, ii). 

^liter quoque dici potest : Fiat wluntae tua $i(ut 
in cwlo et tft terra^ id e^t %*xut angeli natione coe- 
l^s^es : ita et bomines de terra compositi, tuae san- 
ctissima; obtemperent voluntati. Tertio quoque 
ipodo : Fiat voluntae lua $icut in ^osio et in t^ra, 
id cst tam in anima quae natum <:oeles|is est : quam 
lA corpore de terra concreto : nibil tuae voluntati 
reperiatur contrarium. Quod ut fleri possit , net 
cesse esl nos interim in bac valle lacrymarum yelut 
esurientes famulos assiduis ejus l>eueficiis ac si 
quodam cibo sustentari. Famulus quippe a fame 
4enominatur : is videlicet qui tempore neces^i(at^ 



e$l qui lubor^t et abundat in omnibu$ quam qui glo* 
riatur et eget pane (Eccl, j) ; de quarto dicit Psal* 
mista : Cibabis no$ pane iacrfimarum (PsaL lxxix), 
et alibi ; Fuerunt mihi lacrynue mem panes die ae 
nocte {P$al. tl\.i) ; de quinto Uem Salvator in Evan^ 
gelio : Si peiisrit panem^ nunquid pro pane iapidem 
dabit iiiiJ (Luc. xiO Ac si dicat : Si quis a te petie- 
rit afrectiim dilectionis, non debes adversus eum in 
rigorem lapidis obdiirarl. De sexto habes in para- 
bolis Salompnis : Aquce furtiva dtUdores eunt^ et 
pani$ ab$conillitu$ $uavior (Prov, ix). Verba enimhaec 
s(ultaesunt mulieris, id est baereseos, secretam suam 
doctrinam e^ contemplationem coelestium cathoiicao 



ideo pascitur ut scrviat : ideo servit ut pascalur, p doctrinae et congregationi praeferetutis : ubi aqua 



^t flnilo servitio con<(ign^ recipiat mercedem ; 

ita et nos et in hap quidem vita Domino servientes, 

tam temporalibua quam spiritualibus indigemus 

subsidiis ; et post finem laboris nostri , praemium 

aelernae beatitudinis exspectamus. B^neficia igitur 

Dci Patrfs ad vilam nobis promerendam pecessa- 

ria, auctore Filio postulanles, solemus adjiingere. 

CAPITULUM XII. 

Quarta petitiOf de pan't$ aiimoma. 

Panem nostrum quotidianum da nobis hodie, Pa- 

nis voc4ibulum apo toy Graeco pan , quod omne vel 

toium interpretalur, ipsa vocis aflinitate sumptum 

CsL Signific^ibat autem apiid veteres onine id quod 

pro cibi refecUoue sumebalur : quemadmodum ia 



9d doctrinam» panis ^d contemplalionem referttur. 
De septimo sic laudatur Eicclesia ; Facta e$t i^um 
navi$ in$titori$t de ionqe portane panem $uum 
{ frov, x\\\ ). De octavo , rursus in Evangelio : 
B^tu$ qui man4ucabit panem in regno cmiorum 
{Luc, xiv), id est qui in regno aeternitatis Dei prae- 
sentia satiabitur, De omni eo quo spirituaiiter fo- 
vemur in hac vil« , illa prodigi filii verba possun^ 
intelligi : Quanti mercenarii in domo Patri$ mej 
affundant pan$bu$ (Luc, xv) ; quia omiies in Ecclesia 
qui pro aeterna mercede Deo serviuiit , multimodis 
divinae gratiae reficiuntur alimeutis. 

Primus panis sapit discipliuam , secundus medi- 
ciiiam, tertius sanctimoniam , quartus acrimoniam^ 



Genesi {cap, xxviii) legitur Jacob dixisse : Si Do- D qui«lus benevolentiam , sextus dulcediuem , septif 



minu$ Deu$ meu$ fuerit nucum in via i$ta quw ego 
qmbv^lo, et dederit mihi panem ad edendnm , ei cae- 
ter^i quae sequuntur. Quem u^ique corporis cibum, 
^xim necesse fuerita Deo postulare, nec improbai* 
bile nec n^alum est, dumroodo sine mul|a solUci- 
tudine postuletur : nam in petendis nece&sariis, 
hupiilitas postulaudi concedilur, sollicitudo auiem 
prohibetur, dicente Domino : Nolite $oiiiciti esse 
dtcenffi$t Qt^id manducabimu$ aut quid bibemu$? ScH 
cnim l^ater ve$ter cceieetis, quid vobi$ nece$$e $it 
(ilatth, vi). Verum si de solo corporis cibo boc 
^siifit intelligendum, indigna tanti doctoris aucto- 
ritate viderctur ista petiiio. Quocirca non taiu de 
cibo corporis quam de panc spirituaii iu hac pe- 



mus fortitudinem , octavus jucunditatem. Primus^ 
digerit et dietat, secundus reficit et vegetat, tertius 
custodit et firmat, quartus pungit et stimulat, quinr 
tus afiicit et mitigat, sextus allicit et invitat, septi^. 
mus fovet et animat, octavvs pascit et satiat. Pri^ 
mus sumilur aure et corde : nunc tantum aure, 
nunc tanlum corde, nunc aure simul et corde. 
Tantiim aure sumitur, quando verbum Dei aure 
quidem auditur, sed cordc non percipitur. Tantum 
corde sumitur, quando aure quidem non capitur, 
scd animo cogitatur. Aure simul et corde sumitur, 
quando ct aure auditur, et animo rctinetur. Secun* 
dus suroilur ore ct menle : nunc tantum ore, mt^ 
tanium mentc, nunc orc simul ei inenlc. Orc tan« 



187 GUNTIIERI CISTKaCIGiNSIS ISS 

tum simiUiir, cum sacramentiim corporis Christi A pro capiu nostrae infirraitatis, re ipsa nobis semper 



ore quidem suscipitur : res autem et ulililas ne- 
qtiaquam mente percipilur, quod indigne sumenli- 
bus contingere solet. Mente tanlum sumilur, cum 
sacramentum non capitur 2 res autem ipsa in anima 
operatur, quod tantum ad juslos pertinet , sive in- 
tra septa Ecclesiae sive eitra corporaliter liabean- 
tur. Ex quo manifestum est, quandoque verius et 
melius buiic panem sumere mulierculam in angulo 
Ecclesi» iatitantem, aut, etiam agricolam in agro 
laborantem, quam sacerdotem vei episcopum sacris 
aiiaribus assistenlem. Hoc utique sensisse videlur 
Augustinus, in.eo quod dixit: Manducansnon mmi- 
ducat^et non manducam manducat; quia frequenter 
qui manducat in Mcramento nen jnanUueat in re, et 



adesse necesse est. Nec illud nunc dtcimus , quod 
harum rerum omnium actiones indesinenter exer- 
cere valeamus : scd res ipsas nobis semper inesse* 
et possibile est et necesse. Neque enim esl aliqiuis 
qui sacrse Scripturae verba semper vel audire vel 
legere possit vel in eis meditari, sed qui semperhaec 
faciendi voluntatem habet, is facere judlcatur, exem- 
plo illius qui dicebat : Meditabor in ju$lificationibtts 
tuis semper (P$al. exvin), et alibi : In corde meo 
ahcondi eloqma tua ut non peccem Hbi (ibid.), Ct 
Saivator in Evangelio : Si dilexeriti$ me et verba 
mea in vobis manserint^ quodc^nque petieritis fiel 
vobis (Joan, xv). Simili modo nec ullus est qiii 
omoibus horis sacramentum allaris actuaJiter su- 



qui non manducat m sacramento^ re atque utHitate ^ mere queat, sed qui per fidei puritatem et cha- 



manducat, Reiiqui omnes praeter octavum corde 
tautum sumuntur; quia solo corde gratiam Spiritus 
6am:ti accipimus, solo corde compun^imur, solo 
corde diligimus et contemplamur et speramus. Oc- 
tavus autem omnlbus et totis sensibus et animse et 
corpons , in aeterna beatitudine sumetur : quando 
omnes electi resumptis corporibus divin» visionis 
glorla satiabuntur, quemadmodum dicit Psalmista : 
Satiabor cum apparuerit gloria tna ( Psal, xvi ) , et 
liem : Justi epulentur et exsultent in conspectu Dei, et 
detectentur in Iwtitia (Psal. xvii). Septem igilur hi 
paiies in hoc vitae praesentis septenario necessarii 
8unt,et ideopostulandi, quibusvelul quodam viatico 



ritatis unionem Christum sibi incorporat eique iii- 
corporatur, hunc panem Dominici corporis inde- 
sinenter manducat.Hunc panem indesincnter masti- 
candum putabant illi qui dicebanl : Dombte^ semper 
da nobis panem hunc (Joan. xvi), cuni semel sumptus 
nisi propter mortale peccatum aunquam desinat 
manducari. Panem quoque gratiae spiritualis hunc 
jugiler manducare dicimus, qui gratia Spiritus 
sancti assidue fovetur et proficit ; quemadmodum 
Joannes Baplisla , qui repletus Spiritu sancto ex 
uteromatris suae (Luc. 1), sicut de ipso angelus patri 
promiserat, in eadein Spiritus sancti gratia jugiter 
perseveravit et profecit. Siiniriter paiiem comptin- 



tendentes ad patriam in itinere sustentemur. Oc- q ctionis ille sumit assidue , non qui semper coiu- 



tavus autem In illa oetava communis et magnse re- 
surreclionis apponendus nobls in patria reservatur; 
quo sancti omnes in aetenia bealitudinc perfruen- 
tur : majori utique miraculo quam illi qumque 
panes evangelici totidem millibus hominum ad 
unius horae refectionem suffeccnmt (Joan. vi). Pa- 
tet itaque quod ille pauis aeternae jucunditatis qui 
llliis iu patria reservatur, in hac quidem vita 
optari et peti potest : impetrari autem et obtineri 
non polest. Reliquos auteni septem panes nobis in 
TJa iiecessarios, a Patre coelesti qui dat bona data 
petentibus se (Matih. vii), postulamus cum dicimus : 
Panem nostrum quotidianum da nobis hodie. No- 
strum hodie, dies est hodierna, nostrum hodie dies 



pungitur : hoc enim impossibile vel rarum est , sed 
qui sanctae com^unctionissemper habel propositum, 
excmplo iHius qui dtcebat : tniquitatem %neam ego 
cognosco , et peccatum meum contra me est semper 
(Psal. l). Et Jacobus ait : Miseri estote el lugete; risus 
vesler vertatur in luctum^ et gaudium i!{ moerorem 
(Jac. viii). Sed ei panem dilectiouis semper ille 
manducat, non qui semper actum diligendi exer- 
cet : quod , ut credhnus , nemo facit , sed qui nun- 
quam dilectionis mutat affectum. Hic panis qualiter 
assidue manducari possit et debeat , ostendit .4po- 
siolus : Anle omnta, inquit, fraternam charitatenn 
in vobismetipsis continuam habentes (I Pet. iv). Hoc 
et de pane contemplationis inlelligendum est eum 



Iiesterna fuit, nostrum hodie dies crastina erit, no- D semper hoc pane refici, non qui semper contjempla- 



Slrum hodie totum est spatium hujus vilae praesentis. 
Cum ergo dicis hodie , idem est ac si diceres : 
Quandiu sumus in hac vita tcmporaK. 

Panem, inquit, nostrum quotidianum , rd est quo- 
tidie necessarium , quotidie fruendum , cujusmodi 
edulio hullo unquam tempore quandin sumus in 
\ia salubriter carendum est. Nain et paneni divini 
sermonis per assiduam meditationem , et paiiem 
corporis Chrlsti per fidei sinceritatem , ct panem 
gratiae spirilualis per internam refectioncm, et pa- 
Qem compunctionis per cordis contritionem, et pa- 
nem dilectionis per charitalis affectioiiem, ct pauem 
coatemplationis pcr sccretam delcctationem, ct pa^ 
nem s^Kji per sccuram exsoeclalioncm : omnia h.xc 



tur, quod huinaoae infirmitatis non est, sed qui nun- 
quam desiderium amittit contemplandi , juxta illud 
Aposloli : Qum sursum sunt sapite , non quas super 
terram; qute sursum sunt quoirite^ ubi Chri$tus est in 
dextera Dei sedens (Col. 111). Pane qihitominus spei 
ilie semper fovetur et pascitur, non qui semper 
sperandi actum inlendit , sed a quo nunquam rece- 
dit illa mentis securitas, exemplo Psalmistae di* 
centis : Ego autem semper sperabo (Psal. lxx). Quod 
crgo panein quotidianum postulamus, non actum 
continuum, sed jiigom sancli propositi designat in* 
tcntionem. Iluic quarUe petitioni plurimum convenit 
spiritus fortitudinis, quoniam ipse spiritus, utpaulo 
antca (lixiuuis , paniscst ; et sic panis cdulium cor- 



m BE ORATm JEJUN. ET ELEEMOS. — LIB- X. DE OF^ATIONE. 190 

pus» lu el ipse aniinam corroborat el conrorui. A quoniam ip$i iaturabunlur (E&uUh, y). Tunculique, 
Hunc panem esurienli ,^ qui non aliud esl quam ju- cum illud impletum fuerit quod dicil Salvator : 
siitia , nec enim potest baberi Juslitia nisi per vlr- Vt edati$ et bibati» in mema mea {Luc. xxii) ; ut 
tutero Spiritus sancti, proniitlitur saturitas cum edere ad esuriem , e^ bibere ad sitim justitis r^ 
Dominus dicit : Beati qui esuriunt et sitiuntjustitiamf ratur. 



UBER DECIMUS. 

De Irilms reliquis Orationis DominicaB petiiionibus, 



CAPITTJLUM PRIMUM. 

Qmnta petitio^ de remissione debitorum. 
SanctiAcato igitur nomiue Patris in nobis , post- 
quam eum nobis ultimo regem ascivimus, volun- 
tatem ejus (ieri opiavimus , quotidianuin panem quo 
in ejus servitio pasceremtir accepimus : nuUa su- 
peresse videbatur occasio • cur jam nosiris ulte- 
^ius molestaretur offensis. Nam certe nequissimum 
est, curo cujus optimam famam acceperis, cujus 
te doroinio sponte subjeceris, voluntatem ^us fieri 
postulaveris , et ips^ facere promiseris, a quo 
quoiidisini victus alimoniam impetraveris , reci- 
diva denao provocare injuria. Sed, quia nee infans 
unius dlei sine peccato vivere potesi super terram 
(J^^ xxv), et Justus septles in die cadit et resur- 



B sum est, si rationabiiiter impleri polest , Deus iion 
dimittit , nisi fiat aliud aeque bonum vel melius, 
cum scriptum sit in Psalmo : Vovete et reddite Do- 
mino Deo vestro (Psal. lxxv). Sed neque Jut dimH- 
tat ab ipso petendum est , quoniam boc essctnoslrse 
levitatisetinconstantiaeipsum velle babere fautorem. 
Debiium ex oOlclo est id.quod faciendum tenetur quis 
pro exigentia personae quam geril, id est, qnod eum 
facere oportet secundum sue personae dignitatem. 
Officium enim est congnius actus personae secun- 
dum roores et instituu civitafis. Quibus debitl 
varietatem satis copiose determinavit Apostolus : 
diversarum personarnro designans officia, cuni di- 
xit : Virif diligite uxores vestras ; mulieres, subdHte 
estote vestris viris (Ephes, v); filii^obedite parenti- 



get (Prov, xxiv); resurgere autem non pdest nisi £• bus veslris; patresynolite ad iracundiam provocar^ 



per liemissionem peccati , ideo nece$sario in hac 
oratione subjectum est : 

CAPITULLM 11 
Et dimitte nobis debila nostra, Dcbilorum in 
Scripturis diversa geiiera reperimus : et ideo de 
quo genere bie agatur quaerendum est. Est enim 
debituro cx conlraclu , debilum ex offlcio , debitum 
naturx, debilum juslitijB, debitum pielatis, debi- 
tum honeslatis, debilum necessitatis , debitum 
graiia, debilum culpae. Debitum ^ contraclu est, 
quo quis alii teneiur ad aliquid dandum ye| facien- 
dum , ex ulriusi|ue conscnsu. IIoc genere debiti , 
Um Deo qnani homini solemus obligari. Deo quippe 
obligamur, cum sub ejus potentia quse nusquam 



filios vestros; servif obedite dominit vestriSfCt illorttm 
vos dominij remittite eis minaSf scientes quoniam 
unus est Dominus vester et illorum (Ephes. vi). 
£t alibi idem Apostolus : Qtit praest in soUi- 
ciiudine « qui exhortatur in exhortando ( Rom. 
xii). Et rtem : Nemini quidquam debeatis, nisi ubi 
invicem dHigatis (Rom, xiii). Hoc quoque ^enere 
debiti, tam Deo quam homini ftequenierobligamur. 
Deo quidem ut ei quisque secundum ordinem suae 
dignitatis debitum reddat obsequium ; homini vero, 
ut inler ipsos homines pro qualitate personarum 
condigna, adimpleantur oflicia. IIoc ergo genus de- 
biti Deus quidein nec dimittit, iiec ut dimittat ro 
gandus est : ne videatur auclor roagnae cujusdam 



deest, et ideo nihil polcst igiiorare, pro cjus D «»0™»^»^»« » si sua sibi negari patiaiur; cum Sal 



amore nos aliquid daiuros faclurosve promiltimus. 
Daturos quidem, quemadmodum fecit Zacheus, 
qui dimidium bonorum suorum se pauperibus da- 
tururo nromisjl (Luc. xix); facluros autem, ut hi 
qui vel continenliam servare, vel aliquas ferias je- 
junarc, vei limina sanctorum visitare, vel etiam 
omnino saeculo renuntiare privatipi vel publice pol- 
licentur. Homini autem obligamur, quemadroodum 
iu slipulationibus lleri solet, cum, alio stipulante, . 
alius^ se datururo aliquid facturumve promiuit, 
lioc modo : Mevi, in Kalendis Januariis cenlum 
uureos dare spondes? Spondeo. Dabisfdabo. Promit- 
tis ? Promitto. Quod igitur inler homines ex utrius- 
que consensu contractum est , contrario corum 
consensu dis'iolvi polcst. Quod autem Dco promis- 



rator in Evangelio dical : Reddite quce sunt Dei Deo 
(Matth. xxii). Sed nec illud a Deb petendum est, 
ut liceal nobis debitum proximo deuegare offlcium; 
quoiiiaro hoc esset eum iiobis in subversionc aequi et 
l)oni consentire. Ex aequo aiquidem et bono descen- 
dit , ut quilibet proximo suo dcbitum regularia oon- 
veiiienliae reddat officium. 

Debjtum naturae est i^, quud exigit natura in- 
evilabiti necessitale : veluti ul omne genitum ne- 
cessario moriatur. Unde et is qui jam mortuus est, 
nalurae debitum dicilur exsolvisse. Hoc ergo d<>bitq 
ncc Dco iicc liomini , scd tantum naturae obli- 
gaiiiur : nisi forte idcirco Dco dixeris obiigatos , 
quia naturae quain ipse condidil sumus obnoxiji. 
Quaproplcr ncc honio dimitlcre polcst , ncc ul di;- 



191 GUNTHERI €lST£IiaGN&lS «92 

mlltat eum rogari uecesse est ; Deus auteni cui ni- A quod uon esset aliud uisi nobis in vitium aut cui- 



liil est impossibiie, dimittere quidem posset : sed 
utdimitlal rogari nondel>et : quoniam bocesset eum 
vim facere uatune, et suae ordinaliotti ire contra- 
rium. Nemo itaque a Deo petere debel ut absolvatur 
debilo naturaii , id est ut non esuriat, non sitiat, 
non lassescat, non denique moriatur ; sed illud 
quilibet obnixe Qagitare debet, ut illa alia patienter 
et caule excipiat : banc vero ultimam feliciier 
exspectet. Est et aiiud debitum naturae, jion tam 
in necessitate quam regularitate consistens : quod 
nec Deus dimittit nec homo dimiltere potest : nec 
ut dimittat hic vei ille rogandus est. Hoc autem 
in duo meml)ra distinguitur. Unum est ut fiat iilud 
quod naiura lieri jubet : velut esl propriae proiis 



pam prasbere consensum. Suut iiem aiia diversi ge- 
ueris debita, quae in his rebus attenduutur quae 
ileri debent : qualia sunt virtutum opera , de qui- 
bus omnibus secundum pnedictorum raiionem ar^ 
gumentari licet : nulinm lilorum omnium ad hauc 
pctiiionempertinere. Quapropter quod sit ilHidde- 
bilum quod hac petitione poslulamus , vigiianter in- 
quirendum est. Videtur itaque nobis de debito cui- 
p» tantum bic agi ; quod quale sit intueamur. De- 
bitum igitur culpae uibil aiiud esse videlur nisi 
contempius et transgrcssio aliorum debitorum, id 
est omissio rerum ilianim quae recle iieri debuenin;., 
Cum euim boni operis debitum miuime persolvitur, 
cum id quod fieri oportebat negiigitur, cum illud 



educatio; vel qua: hujusmodi aunt: quod adeo na- B quodexcontractuDeovelbominipromissum esinoi^ 

iliralA »ct lil AtnnA OAnne onimomtia ^A ■llii<1 tA- rf^flditlir. Hlffnifafi nffi/>ii «lAn imnlAt»... »...« 



turale est, ut omne genut animanlis ad iiiud te- 
ueatur. Alterum vero est, ut id quod aaturge usus 
eiigit, naturali etiam ordine fiat : ut est diverfio^r 
rum sexuum iu eadem natura carnaiia et ordinata 
commisiio : uon etiam ejusdeni sexus iu eadem 
natura , vel diversorum etiam sexuum in diversis 
naturis ; quorum utrumque adeo detestabile est • 
ut iu Veteri Testamento etiam morte corporis 
puniatur,dicente Scriptura : Qui coieritcum masculo 
vel eliam cumjumento^mQtUmorietwr : hpi4itu$ oIh 
ruent eum {Levit. xx). Debitum justitisQ est id 
quod exigit justitia, id est quod secundum juslitiam 
fieri oportet : veiuti ut cuique jus suum trii>has, vi- 
delicet Deo , tibi et proximo, Deo ut eum colas 



redditur, digniUs officii nou impielur; naturae vero 
uon servatur ; regula juslitiae non tenetur : pie- 
tatis et honestatis aiiorumque virtutum opera nou 
aguntur : collati beneficii gratia nouhabetur; o\ 
borum omnium coutemptu pernicioso quodam de- 
bilo gravius obiigamur; quod non aiiud quam cul- 
pa, vei si ita malueris, peccatum sive delictum esl. 
Feccatum quippe sive delictum nil aiiud ease cre- 
ditur, nisi boui quod adesse vei fieri oporicl»a| 
reinoiio. Hoc est illud debitum quod duobus debito- 
ribus nou habentibus unde redderent, evan|eiicua 
ilie fenerator dimisit in paraboia quam proposuit 
Dominus Pharisaeo {Imc. vii). Hoc ergo debitum 
cuipae ex aliorum neglectu et transgressione cou.. 



tibi, ut recte vivas ; proximo, ut eum tauquam te C tracluro, nobis a D^o postuiamus dimiui cuw 

ilMlllin /liliaraa lnafilto tAnliim Ael AM*k<>i.kMM ^i ^^_ Aimlm^^.m^ . TkS iss^ L!. j l*. 



ipsuin diiigas. Justitia tantum est constansetper 
petua voiuutas jus suumlcuique tribuens. Hoc debi- 
tum justiliae Deus non dimittit ; nec rogari vuU nt 
dimittat : quoniam hoc divinae prorsus esset contra- 
rium asquitati. Si enim Dco supplices ut coucedat 
tibi vel .ipsum contemnere, vei prave vivere , vei 
proximum non amare,^ imprudenter quidem agis , 
tale quidem ab eo petens, quod si ipse concederet, 
Deus non esset. Sed nec ulius bominum hoc de- 
bitum relaxare potest : quippe cum iam ex m#« 
vaiibus legis praeceplis , qiiam e\ Evangelio desccn- 
dal, in quibus nulla potest admilti dispensatio. 
Tempofaiiaquoque quae jure Deo debcutur, uti sunt 
<^im$ ^y oblatioues : si solvi possunt, Deus nec |. 
d^mittit, pec r^cte rogatur ut diinittat : quippecum 
ad salutem solvenlig periineali ea persolvi. Quae au- 
l^m bomo hoiniiy temporajia delet ex utriusque 
<;onsensu diiniiti possunt : quoniaiq licet cuique is&- 
uunliare juri suo, dummodo is qui dimittit non 
<;ircumveniatur aut cogaluf. Dcbifuro quoque piel^- 
tjs, quod est condolere miseris, laboranlibus sub- 
venire; et debitum honestatis, qiiod esl majori ce- 
dere, seniorem vencrari : et debituni necessitatis 
in providentia rerum illarum quibus eget usus ; et 
.lebitum gralia^, quod cst in memoria ct recom- 
peusatione coilati bcneficii , iiiquantum persolvi 
polest; ncc Dcus dimitiii, nec lioiuo dimitiere po- 
tcsl , uec ut dijnittal hic vel ille rogandus esl : 



dicimus : Dimitle nobie dehita nostra , sicut et noe 
dimillimu» debitoribm nottris, Altende conditionem, 
rormam sponsionis intellige, Si enim culpariim de- 
bitanobisaPatrecQ^esti cupimus relaxari, necesse 
est et nos aliis ea quae in nos peccaverunt ex corde 
dimittere ; quemadmodum idem Saivalor in Evau- 
gclio dicit : Si enim non dimis^rilis fratribus »e- 
stris, nec Pnter vester coslestis dimittet vobis pgc- 
cata vestra {Matth. vi). Cavendum etenim valde est 
ne illud quoque contra iios dictum iuveniatur : Ser- 
ve nequam^ omne debitum dimisi tibi^ quoniam rogasli 
me : nonne ergo oportuit et te misereri conservi <«t, 
sicut et ego tui misertussum? {Matth.xynu)Uuic 
quintae petitioni Spiritus consilii reclissimc coap. 
tatur : quoniam consilium optimum est dimittere 
aliis, ut et Deus tibi dimittat : quemadmodum Sai- 
vator in Evangelio monet iu dicens:/>tmiUt<e et di- 
miitetur vobis (Luc.xi), Unde et idem Salvator bca- 
tos praedical eos qui persecutionem patiuntur propter 
justiiiam : q^oniQtn ipsorum est regnum codorum 
{Matih. vi). Habent euim copiosam dimittendi ma- 
teriam ; ac per hoc dimissis Sfbi peccatis regnum 
toelorumquod dimiltentibus^promissum est, focili 
compendio possunt adipisci. Sed quia etiam |post 
peccaiorum diniissionem non cessat tentalio ^ 
sed quandoque foilior invalcscit; ideo dimissis 
jam peccatis orandum cst : non uliquc ut amplius 
non tcntemur : hoc enim homini in carne posito 



m Dt ORAT., JEJUN. ET ELeEMOS. — LIB. X. DE ORATIONE. i94 

conlingere non {[lolesl ,. sed ne tentationi suc- A (^«P* ii)>quem Satan petiit ut tentaretar, et percns* 



enmbamus et per consensum culpae in ipsam in« 
troeamus. Undeettalis sequilur petiiio : 

CAPITULUM IIL 
Sexta petiiio. 
Et ne no$ inducas in teHtationem. Inducit Deus 
in tentafionem , non inTiiam ac reluctanlem ad 
culpam impellendo ; sed ignayo , et negligenti , 
resistendi gratiam sublrabendo. Omnis aulem pro- 
batio homints, vel est ad probandum, tcI ad do- 
cendum, yel ad nocendnm. Qu» est ad probandiim, 
^el a Deo flt, vel a proximo. A Deo quidem, quemad^ 
BKNlum tentayit Deus Abhaham : non ut qualis erat 
lirobando agnosceret, sed ut eiim probabilero aliis 



sit eum nlcere pessimoa planta pedis usque ad ?erti* 
oem ; sive in anima, ut Judas : quando intrante in 
eum diabolo , coepit de perditione Domini cogitare 
(Joan. xiii). Cum ergo petimus non induci in len- 
tationem, de hac tripiici teniatione quae fit ad no- 
cendum debet inteiligi. Nam de ilia quse est ad prch 
bandum, dicitPsalmista : Proba me, Domine,et tenut 
me (P$al, xxt). Tentari se a Domino atque probari 
precabatur, ut vel cedens tenUtioui agnila infifmi- 
tate fortiOr per buniilitatem resurgeret, vel stans de 
virtute sua Deo Gratias ageret ; vel aliis virtutis et 
constantiae sanciret exemplum. Sed neque illa ten- 
tatioproximi quae fitad probandum deprecan Ja sem- 
perauttimendaest;cum saepe tcntatnm si malus est 
demonstraret . Tale cst et illud quod dicit Moyses ad B corrigat : si bonus probet, et aliis imiubilem ostendat. 



filios Israel : Tentat vo» Deu» vester, ut tcta(, id est ut 
Yos ipsos commoneat, et alios scire Taciat, utnim ti* 
nior ejus, in vobis sit, et ambuletis in viis ejus. Ten- 
talur etiam a proximo ad probandum tribus modis : 
Vcl ut qualis sit ei innotescat, vel ipsum commoneat, 
Tcl aliis ostendat. Primomodo tentavitNabuchodono* 
sor Dauielem {eap, ii), et sapientes Babytonis de 
forma visionis sua?i, quam si scirent ei describere, 
ex boc conjiceret etiam posse interpretari. Secun- 
do modo Eliseus Giesi, ut negantem coargneret , 
et ad pcenitentiam provocaret (/ V Reg. v). Tertio Da- 
niel {Dan, xiii) duos senes, quos ipse reos sciebat 
et ipsi seipsos ; ut etiam aliis reos ostenderet. Ad 
f^ocendnm qooque tentat Deus duobus modis : 
queroadmodum tentavit Philippum diceiis : Vnde 
ememutpanee ut manducent hi (Joan, vi)? non quia 
dubitaret quid faciendum esset , cum scriptum 
tit : Ipse autem seiebat quid esut faeturus ; sed ut 
illis bac occasione suam demonstraret potentiam , 
et ipsoruin infirmitatem eis ante oculos poneret , 
qiii non credebaAt eum sine panibus turbam posse 
reficere. A proximo item tentatur homo ad docen- 
dumduabus de causis : vel ut quod scit firmiuste- 
neat ; vel quod liescit intelligat : quemadmodum di- 
scipulusa magistro.Ad nocendum vero nemo aDeo 
tentatur, quoniam sicut ait Scriptura : Deu$ tnten" 
ttttor malortm e$t ; et nemo eum tentatur dieere de^ 
bit quia a Deo tentatur (Jac. i). Tentatio igitur ho- 



Ad docendum quoque a Deo tentari deprecandiun non 
est ; quoniam hoc nil aliud esset nisi abillo nolle do- 
ceri : exeraplo illorum qiii dieebtiui iReeede a noH$f 
$€ientiam viarum tuarum nolumu$ (iob ii). 

Sed neque a proximo tentari ad docendum sapioM 
aKquis vel timel vel deprecatur , qiioniam hoc aliud 
Non esset , nisi contumaciter a se doctrinam re- 
peHere. Superest igitur de illa sola tentatione qu« 
est ad uocendum , quam patitur quls in corpore vel 
in aniraa, sive a seipso, sive a proximo, sive a 
diabolo hoc debere intelligi : nec de llia quoque ul 
non eani patiamur, sed ne per consensuin in ipsam 
induiaflur. Tentationem enim fortiter excipere glo- 
riosum est , tentationi succumbere fcedum ac turpe^ 
ei omnino saluii contrarium. Hujus petitionis effectus 
adimpletur in nobis per spiritum intellectus , quo- 
aiam intellectus de supernis tantum est , positus in 
C0nsideratione coelestium , qnibus quisqiiis studio- 
sus intehdit» noxias tentationes facile repellit, sicul 
econtrario qui coelestia contemnit , pravis tentatio-^ 
nibus facile succumbit. Competit huic spiritui el 
huic petltioni munditia cordis , quoniam qui mundd 
eorde est, quanto perspicacius rimalur ccelestia, 
tanto amplius temporalium rerum blanda vel aspera 
tentanienta coniemnit. Undeet huie virtuti visio^Del 
promittitur, quia qui nunc mundi cordis oculo spe^ 
culariter et senigmatice Deum contuetur, postmodunt 
plena cjus visione gaudebit. Ad quam Dei visioneni 



minis quae fit ad .nocendum, vel ab ipso est, vel a D "^ Undem libere liceat pervenhre, sequitur illa peti^ 



proximo, vel a diabolo, et a qnolibet dnobus mo- 
dis , in corpore scilicet^ et in anima. In corporo 
tentatur hoino a seipso, vel per camis concupiscen- 
tiam quemadmodum scriptum est : Quia tentatur 
unu$qui$que a concupi$eentia $ua ab$tractu$ et ille- 
ctu$ (ibid.): vel per aliquod corporis incommodumex 
quo ad impatientiam concitatur. In anima tentatur 
a seipso sive per prava desideria sive per iram^ sive 
per aliqnas hujusmodi passiones magisexmotu ani- 
mi quaro ex instinctu diaboli veuientes. A proximo 
quoque duobus modis tentatur ad nocendum : sive 
in Isesione corporis, sive in animi commotione : ut 
sflensns utrolibet modo charitatem amiltat. A dia- 
bsk) sknilHer duobusmodts sive in corpore, ut Job 



tio qu» omnia concludit hoc modo '. 

CAPITULUM iV. 

Septima petitio. 

Sed libera no$ a malo. Malum superius in diver-^ 

sas species distinximus , a quibus omnibus ut libe- 

remur hoc ordlne pictendum est. Primo quidem ne 

obduremur in peccato , quod malum obduratorium 

diximbs. Secundo ne simu^ expertes justitiae, quod 

privatorium est. f ertio, ne |»rava qualitate, in vitfo 

anima infieiatur, quod meriiorimn niortis placuit 

appellati. Quario , ne in malum actum prava men- 

tis qualitas impellat : quod meritum mortis aetemD 

et est et dicitur. Ultimo , ne divina visione privati 

pocnis deputemur aeternis : quod jcrissime mor% 



195 



&UNTHERI CISTERC1£NSIS 



196 



aetenia nDminisitur.A quo ^olo liberari et somina est A tempore pretio valet seslimari. Yeram auteiii idco 



felicitas, etomnibus votis possel sufficere; sed quia 
nisi iila liraecesserini , istud non sequitur, et,illa pei* 
ordiuem , et istud principaliter oportet deprecari; 
LibetatldSt inquit, a malo. Primum a malb in- 
dural» obSlinhtiOnis ; ^ecundo, privationis ju^titiae; 
lerlio, pervers* mfentis; quarto, pravse actionis; 
ad uUimum, aeternae damnationis. Vides enim quia 
terra congelaia nisi fcalore solis resolvatur, reso- 
luta nisi per cultum innovetut:, innovata ni^i semen 
accipiat , accepto semine tiisi semen producat , nec 
fructus aflferet, nec dirae famis repellet incommd- 
dum. Simile quoddam in anima reperitur , quam 
terrae Psalmista non inconvenienter assimilat : 
Anima mea , inquiens , sicut terra sint aqua tibi 



diximus libertatem, quoniam libertas animae da- 
plex est : una quidem faUa atque pestifera , altera 
vero salubfis et vera. Falsa animae libertas est , 
quae semelipsam intelix anima divinae servitutis le- 
gibus exemptam , in quamdam pcccandi libertatem 
emincipat , bc per hoc miser homo magis serrus 
efficitur : Qui enim facit peccatum servus est peeeati 
(Joan. tui). Hanc Apostolus ad Romanos scribens, 
libertatem justitiae vocat , non quia justorum est , 
sed quia justitiae legibus ac dominio subjacere 
contemnit : Cum, inquit, servt essetis peccatij liberi 
fuistis justitio! {Rom, vi). Vera autem libert s 
animae est , quae sibi praercpta peccandi libertate, 
totam se divinae subjicit servituti : ac per hoc ple- 



(Psal. cxLii). Anima igitur hominis qui in malo ^ nam ac veram consequitur Irbertalem. Servire 



obduraia est, nisicalore Spiritus sancti a frigore 
uequitiae suae fuerit relaxata , nisi per justitiam in- 
novata i uisi virtiltum germinibus fecunda ; nec 
unquam bonis fructificabit operibus, nec famem 
aetemam , qua^ non aliud est quam divinae vlsionis 
privatio , valebit elTugere. 

Ab his itaque inalis per ordinem petimiis libe^ 
rari, ut teram posslmus adipisci libertatem , quam 
petebat Psalmista cum diceret : Jntende animce 
mew ^ et iibera eam (P<a/. Lxviii). Libertas autem 
alia corporis est , alia vero animae , alia utriusque. 
Libertas corporis est : jus quoddam a natura de- 
scendens, quo cuique licet facere quod vult^%xcepto 



enim Domino , regnare est. Hanc item Apostolus 
libertatem peccati nominat : non quia libere nos 
peccare facit , scd quia peccatiim nobi^ domlnarl 
non patitur. iVtfnc autem^ inquit, iiberati a peceatOt 
servi autem facti Deo : habetis fructum vestrum tn 
sttncH/ieationem , finem vero vitam teternam {ibidi). 
De hac item dictum est : Vbi spiritUA Domini , ibi 
libertas (11 Cor. iii). Vides ergo quia iibertas justi-* 
tiae servitus est peccati, et Ubertas peccati servitus 
justitiae : ac per hoc servitus Dei quae non aKud esl 
quam juSlitia , veram atque perfectam confert ho- 
inini libertatem. Libertas animae et corporis est, 
cum neque iii corporis persona praeter nosiram 



eoqaodiegevelmoribusprohibetur.Hocjureomnes^ volontatem cujusquaro dominio sumos obnoxli 



homioes liberi nascebantur , donec processu tem 

poris servitus introducta est , dive ex sacrae Scri- 

pturae auctoritate, sive de jure gentium primae- 

vam ducens originem; Ex sacrae Scripturae aucto- 

ritate,quemadmodum legitur Noe /llium,patrem Cha- 

naan qui patris riserat nuditatem , perpetuae dam- 

nasse servituti , ita dicens : Maledietus Chanaan 

» 

servus servorum erit fratribus suis (Gem ix). Simi- 
liter et Isaac Esau filium suum , alterius iilii vide- 
licet Jacob servituti se subjugasse testatur, his 
verbis : Dominum tuum illum constitui , et omnes 
fratres ejus servituti iUius subjugavi (Gen. xxvii). De 
jure quoque gentium servitus introducta est, quia 
com prius beilo capti omnes interficerentur , visum 



nec in anima pravae cupiditates aut pestiferae d»- 
monum suggestiones domit?antur; et llbertatem 
qMdem corporis divinae Scripturae niisquani inipro- 
bat auctorilas ; nec tamen eam tanti facimus, ut 
tanto studio Salvator optare ac postulare praecipe- 
ret ; unde et Apostolus : Servus, inquit, vocatus es : 
ne quteras libertatem { I Cor. vii). Est tamen cum 
ipsam corporis libertatem a Deo postulare licilum 
est, tunc vldelicet cum vel a pravis catholicis Tin* 
culis aut carcere caeierisve tormtotis afficimur; 
Tel ab infideiibus capti ettenti,a divini cultus exse?- 
cutione prohibemur. Vera autem iiliertas animaa 
omni tempore votis omnibus optanda est : videiiceC 
ut in praesenti saeculo a quatuor primis malorum 



est humanitati potius couyenire aliquos ex eis el generibus, in fuiuro autem ab illp supremo mao. 



roinus nocentes vitas servari et servire victoribus : 
ct ex eo quod vitae servarentur, servos placuit afji- 
pellari. Ex illa autem servorum appellatione , tam 
servitus quam servire suropium est. Hoc bonum 
corporeae iibertatis secundum forenses leges tam 
preiiosum cst, ut aestimationem non capiat; tam 
necessarium , ut qui eo caret nec caput habere di^ 
catur, sed pro nullo habendus sit; tam favo- 
rabile , ut ad illud olHinendum sufficiat semel in 
ventre libero fuisse, licet mater ancilla conce- 
pcrit , et postmodum manuroissa in libertatem, de- 
nuo ante partum In servitutem reciderit. Quauio 
roagis vera liberUs aniroae et omni favore dileclio- 
u:s amplectenda est, et oranino necessaria, et nuilo 



quod omnium finls et summa est ; per Dei gratiara 
liberemur. Liberatis igitur ab his quas diaimns 
malorum pestibus , dari solet spiritus sapleiiUaB : 
et in hac quidem vita exiliter et varie pro caplu 
singulorum; ubi non videmus nisi per speculiim ct 
inaenigmatCi et in futura plenissime^ cuni jain 
aeterme diviniuiisgloriam, etccelestium gaudia sc- 
cretorura pleno eognoscemus intuitu; vidcntes 
Deum (acie ad faeiem , quemadnH>dum dicit Apo- 
stolus (ICor. xiii). Hoc autem difiert ab intellectu 
sapientia , quod inteliectus quidem laborem inqui- 
sitionis habet, sapientia vero quietae ^audium agni- 
tionis. Unde et virtus quae huic gratiae Spiriuis. 
sancti coaptatur pacificum facit : iion solura astny-. 



197 DE ORAT., JEJUN. ET ELEEM08. — LIB. Hl DE ORATIONE. 198 

pitu saecularium rcrum , sed eliam a labore» sine A paternam non quidem divideret, sed secom sociarel 

baereditalem. E( quia per naturam phires quam 



quo coBiesiia nou possunt intelligi. Cui eliam vir- 
tuli promiitilur Hlud quod summum est» id est 
appelialio filiorum Dei,dicente Domino : Beaii paci^ 
/fct, qkoniam filii Dominivocabuntur {MaUh, y), Vides 
fidelem Christi doctrinam, qu» ab invocatione Pa- 
tris incipiens in appellatione filiorum Dei termina- 
tur. Quam cupidus erat habendi fratres » quibus 



uuus csse non poterant , per gratiam plurimos fa- 
cere satagebal. Posl omncs petitiones, sequilur 
verbum confirmationis , id esl amen : quod idem 
est ac si diceretur : liiditbitanter aul vere, auletiam 
sinederectu. A, siiuidem <tite; tnirne autem def&' 
ctus , iAterpretatur. 



LtiJER UNDECIMUS. 

De prflBdictis pelilionibus ordine converso. 



CAPITULUM PRtMUM. B 

Post illum ordinem quo Salvator orandi formam 
quam tradebat discipulis suis, propria voce digcfi- 
sit : aliam quoque exposilionem , eorum Tidelicet 
qui praefatam orationem couverso petitionum 
ordVne disserendam putant, promissi memores 
prosequi studeamus. Aiunt enim coBiestem docto- 
rero ea quse potissima noverat et maxime optanda 
prima posuisse, veluti sanctificationem nobis : non 
illam quam diximus, sed aliam quae in futura tan • 
tum vita fiet, el adventnm regni aetemi, deinde per 
roedia qu»dam ad ultimam petitionem pervenisse, 
qua petimus a malo liberari : quod uiique, prout 
illi accipiuut , primum esse oportet, ad vitam aeter- 
nam tendentibu8.*Unde et buic quoque expositioni 
septem dona Spiritus sancli converso ordine ni- C 
tuntur applicare; et septem virtutes quas Domi- 
uus in Evangelio commemorat ; et earum praemia 
tam ipsis donis quam pelitiouibus non indiligenter 
assignant. Dicunt ergo : Pater nostcrquie* in ciBli$. 
llaec quidem muuri non oportet, sed sub ea quam 
prxmisimus eipositione teneantur : boc tamen ad- 
jecto quod tam bic quam ibi, non solum ad per- 
sonam Patris , verum et ad totam Trinitatem, quae 
et ipsa verissime Pater omnium est, petitiones istae 
dirigantur. Libera no$ a mato. Mali species , sicut 
supra docuimus , diversae sunt ; a quibus omnibus 
liberari , bonum est et jucundum et optabile. Hoc 
autem in loco nomine mali prava quaedam mentis 
qualitas quae amor mundi dicitur intelligi debet : j^ 
qui amor adeo malus est ut odium Dei et contenw 
ptura iuducat , quemadmodum scriptum est : Qui' 
cunque voluerit amicu$ e$u huju$ mundif ittimicu$ 
Dei con$tUuetur (Jac. iv). Ab hoc igitur malo U- 
beramur per speciem timoris, cum bomo, suorum sibi 
consciusmalorum, incipit cogiUre vias suas : et ti- 
more gehennae bumiliter ad, Deum conversus, vo- 
luptatibus et pompis sfleculi sponte renuntiat, ac 
vohintariam amplectitur pauperUtem. Quaequidem 
spiritnalis pauperUs non um in relictione rerum 
temporaiinro quam in earum conteroplu posiu est: 
eatenus nt inter mulus faculUtes baberi possit, si 
eas nuMo amore aut desiderio possederis; sed ad 



hoc tantum ut in nece^siiatibus paupei*um et piis 
usibus betus expendas. Huic igiiur spTituali pau* 
Dertati quae non ^liud qiiam virtus humilitatis est, 
regnum coeloriim promittitur , dicente Domino ; 
Beati paupir€$ spiritu^ quoniam ip$orum e$t regnum 
cctlorum (Miut/Ly), ^ecdixM ipsorum erit, sed tpso- 
rum e$t; ut qui sponte pro Deo pauperantur, jam se 
ditissiinos et regni Coeflorum possessores agnoscflnt. 

Etneno$ induca$ in tentationem, Solentpleromque 
renuntiantibus saeculo plures et graviores tentatio- 
num pestes emergere, juxU illud : Fiti, acceden$ ad 
urvitutem Dei, prtepara animam tuam ad tentationem 
(EccL ii). Et ideo sequitur illa petitio, qua (tetimus; 
a Deo in tentationem non induci, id est ne ipsd de^ 
serente non culpa ejus, sed vilio nostro in consen* 
sum tentationis inducamur. Quod quidem fit per 
spiritumpieUtis ; qui, cum datuK nobis fiierit, com- 
patitur infirmiUli nostne, et nos sua bonitate ab 
omni tenUtione gravioris peccati conservat ei prote- 
git. Per quem etiam benevoli et mites ac devoti eflici- 
mur ut nihil quod Deum aut prokimum ofiendat vel 
facere libeat vel etiam cogitare. Unde et buic vir- 
tutl pieUtis et mansuetudinis possessio terrae pro- 
roittilnr, cum Dominus dicit : Beati mite$f quoniam 
ip$i po$$idebunt ttrram (Matth, v), non hanc utique 
praeseniem in qua crudeles et impii milxiroe daro- 
nantur, sed illam de qua dicit PsalmisU : Portio 
mea, Domine^ $it in terra viventium (P$al. cxli). 

Et dimitte nobi$ debita no$tra $icut et no$ dimitti- 
mu$ debitoribu$ no$tri$. Sequitur tertia petitio, 
qua juberour a Deo postulare ut, sicut peccanti- 
bus in nos peccata dimittimus, ita et ipse peccaU 
nostra dimitut. Nemo enim^ ut ait Scriptura, txuii- 
du$ e$t a peccato^ nec infan$ uniu$ diei, $i $it vita 
^u$ $uper terram (Job xxv). Dimitte nobi$ debita 
noetra $icut et no$ dimittimu$ debitoribu$ no$tri$. 
Attende conditionem : Sicut et no$ dimittimu$ debi^ 
toribu$ no$tri$. Non dixit : Sicul et nos dimittiniu^ 
tibi ; quia Deus, quidquid agat in bomine, peccare 
non potest, nec aliquid facere q«od ei dimitli opor- 
teat. Et ideo dixit : Defri/ort^iij no$tri$, iit sicul 
nos peccanlibus in nos proximis peccau dimitlimus 
propter honorem Dei : ita Deus sua bonitate uostra 



199 GbNTHERI CI&TERCIENSIS 200 

nobis diiniliere dignetur. Hoc aulem fit t)cr spirilum A lum substantia vel modica videri debel ; pro uiagno 



seienti», quae de terrenis est ; quem <cum acceperit 
homb, Tidens in hac vila (^nesenli non posse habere 
plenHm |;ierreciamque scientiam, totus resolvitur in 
luclum, nec exspectat in hoc mundo consolationeiu, 
sed illttm quam Ibgfentibus promisit Salvalor iia 
dicens : Beati qki lugeM^ quoniam ipsi eontolabuntur 
(Malth. ix). Quod ulique tunc flet, cum finita mundi 
miseria, tristitia noslra vertetur in gaudium^ et gau- 
dhtm nostrum nemo tollet a iiobis {Joan. xvi). 
CAPITULUM II. 
PaMm nbttrum quotidianum da nobii hodie, Inter 
luec omnia necesse est nobis quotidiani panis ali- 
monia sustentari, et ideo quarta peiitione postula- 
rous, ut eum nobis Deus quotidie, id est indesi' 



ducere debemus, si absque ejus diminutione spiri- 
tualis alimont» cibo refecti nosipsos quotidie trans- 
igere valeamns. Panis igitur supersubstantialis 
congrue dici potest illa gratia spiritualis qoam no- 
bis DeuS quotidie luper illam quae prius erat men- 
suram velnt quemdam necessarium animae cibum 
apponit. Petimus ergo a Patre coelesti panem supcr- 
substantialem, id est gratise spiritualis alimentum, 
quo retecli jugiter in ipso proHciamus, eiindo vide- 
licet de virtute in virtutem, donec videatur Deus 
deorum in Sion (PsaL LXiiiii). Fiat voluntas tua 
sicut in calo et in terra. Liberatis igitur nobis a ina- 
lo, el conira tentatioiies divina protectione munilis, 
accepta qiioque rcmissiouc peccatorum sine quibns 



nenter iargiatur. Qui pauis nil aliud fere est quam ^ bsec vita non agitur, perceplo et quotidiani panis 



spiritus fortitudinis; quem cum acceperit homo 
conforlatur et corroboratur in amore justitix^ adeo 
ut*in hac vita nihil praeter illam desideret : nihil- 
propter ipsam pati vel timeat vel recuset. Huic 
sancto desiderio qiiod Dominus esuriens et sitim 
vocat, saturitas in fuiuro promittitur, cum dicit 
Idem Salvator : Beati gui esuriunt et sitiunt jusli- 
tiam quoniam ipsi saturabuntur {Malth, v). Quod 
utique lunc erit» cum ccssanie dmni iniquilate, iii 
sterno Dei regiio omnia juste disponentur, quem- 
admodum dicit Psalmista : Satiabor cum apparuerit 
gloria tUa, Hanc petitionem ita ponit Matthaeus : 
Pan^nt nostrum supersubstantialem da nobis hodie* 



alimento nii aliud restat, nisi ut ejus voluntatem, 
qui haec omnia largitur omni studio Hicere sataga- 
mus. Sed, quia nec hoc sine ejus auxilio (ieri potest, 
quinto loco postulandum est, ut ipso juvante volun- 
tatem ej4is fidcliter implere valeamus. fiat^ inquit, 
votuntUs tua sicut in coelo tt in terira ; hoc; scilicct, 
non expressae similitudinis est : neque enim fieri 
potest, ut ita simpUciter et pure volunlatem ejus 
in terra faciarous, quemadmodum angeli et sahcti 
spiritus in Ct^lo, scd qualcmcunque notat prbpdr- 
tionem, ut sicut illi perfectissinie ih ctelo , ita nos 
in terra, quantum ab homine fibri potest , divinam 
Impleamus voliiniatcm. Hoc atitem fit per spiritum 



Quod sancti doctores de corpore Christi exponunt, q consilii, sine quo volunias Dei ab hdmine non ini 



quod dignitate quidem et sanctitate est super omne 
id quod vere ac proprie substantia nominatur. Nec 
lamen dicimus corpus Christi dignius esse quam 
aAimam ^'usdem ; sed qnia hoc sine illa esse non 
polest, ne sumere videamur inanimatum et mor- 
luuni : Chrislus enim resurgens ex mortuis jam non 
moritur^ mors illi ultra non dominabitur {Rom. vi). 
Cum ergo corpus et anima Christi ab invicem se- 
parari non possint, hoc enim esset eum mdri, cor- 
pus tamen, non animam sumere dicimur, quemad- 
inodum homo Consians ei anlma et co^pore, non 
anima, ded cori)us a philosophis appellatur. Hic est 
|>anis ille supersubstantialis quem nobis hodie, id 
^st semper dari postulamus, qui ildeo necessarius 



pletur. Unde Psalinista : ConsHium , inquit, melinl 
justipcationes tnm {PsaLcxww)^ id esl praxepto- 
i^um tuorum observantia. Huic quintx petitiuni 
et huic dono Spirilus sancti misericordije virtus 
assignaiur; quia niisericordcm oportet eum e^^ 
lam sibi quain pro]tiiiio, qui ditinam fideliler 
cupit iinplere volunlatein. De misericordia erga 
seipsum, dictum est illud : Ft7t, miserere animm 
tuos placcns Dto {Eccli. xxx), id est faciens 18 
qtiod scis ci placituruni: quod est cjus impTe^e 
voluntatem. De misericordla v^ro drga proil- 
mum, dicit Salvalor iii Evangello : Estote misi^ 
ricordeSf sicut et Pater vester ccelestis thisHrihors est 
{Luc, vi). Huic virluti misericordise , misericordia 



esl, iit si vel uno momento spirituiili ejlis r^fectione D iu futuro cbnsequenda promittitur, dicenie Domlno : 



barere conligerit , illico Christus in nobis esse et 
nos ih ipso dcsinamus, ipso teste qui ait : Qui 
manduoat camem miam et bibit ianguinem meum, in 
me manet et ego in eo (Joan. vi). Potest et aliud dici 
de hoc pane supersubstantiali nisi propter insolen-^ 
llaih aliquorum auditus abhorreat. Solent paiiperes 
tocal quibus tenuis est rerutn subslantia, quales 
erant illi quibns Salvator ista loquebatar, solent, 
inqaam,reputare prd magno, si singulii diebus ^bs- 
que detrimento substantiae suib panein , id esl 
tictum valeant adipisci. Unde Dominus piscantibus 
discipulis, cum nihil adbuc cepissent, aii : Ptift^, 
nunquid pulmentarium habetis f et ilii dixerunt : NbH 
\Joan. XXI) Ita et nos qiiibus vel modiea est virio- 



Btsati misericordes , qUonihm tpsl miserlcordiam 
consequentur (Mhtth. v) : illam utique misericor- 
diam quam postulabal Psalmista dic^ns : Auditam 
fac mihi mane misericofdiam tuam, qnia in te spe* 
ravi {Psal. cxLii). Expleta nocte vitte praesentis, 
Hicto mane futurx beatitudinis, niisericordiam illam 
audire desidefal qnam Domlnus electis suis pro- 
ponel hoc modo : Venite, benedieti Patris mei^ per- 
cipite fegnum quod vobh paratum est ab origina 
miindi {Maith. iiy). 

Adveniat regnum tuum, Quicumqne Dei voIiinU* 
iem fideliler se meminit Implevisse, securus ad- 
ventum regni ejus optare polest et dicere : Adveniat 
rtgnum tnum. lioc autem de rcgno artemitalis acci* 



201 



DE ORAT., JEJON. ET ELEEMOS. — UB. II. DE ORATIONE. 



plendiiro csi, cujiis ridventus in boc quidcm saeculo A confirmationis, quod est amen 

oplari et postulari potest ; in futuro autem im- 

plcbitur, cum Dominus Jesu$ Iradiderit regnum Deo 

et Patri, quemadmodnm dicit Apostolus (/ Cor. 

x\). Unde buic petilioni convenit spiritus intelle- 

ctus, quoillustratus bomo gloriam regni illiusetiam 

in hac vita posiius contemplando intelligat : et intelle- 

ctam vebementer exoptat. Quod qnia nisi mundo corde 

fieri non potest, huic petitioni simul et huic gralise 

spirituali mundilia cordis ascribitur. Cui eiiam vir- 

tuti visio Dei promiltitur, cum Dominus dicit : Beati 

mundo corde, (juoniam ipsi Deum videbunt (Matth, 

v). Et in praesenti quidem speculariter et aenigma- 

tice per spiritum intellectus, et in fiiluro facie ad 

faciem (/ Cor, xiii), quando revelata facie {II Cor. 



SM 

sicut sont, iiaet 
hoc accipiatur, ut non sit quidero petitio, sed om- 
nium petitionum firma quaedam conclusio. Posl- 
quam ergo Dominicam orandi formaro, de qua 
plnrima dici videbantur, tam eo ordine quo ab eo dis- 
cipulis tradila est, quam eo quo in nobis illae petitio- 
nes implentur, dilTuse satis et morose tractavimus, 
lit)et antequam ad alia transeamus de laude ejus , 
auctoritate et reverentia pauca subneciere. Ha^c 
itaque septem petitionum collectio, vulgato usu 
oratio Dominica vocari solet, non qua Dominus 
ipse oravit, sed qua nos orare jussit et docuit. Noc 
enim ipse diceret Patri suo, connumerans se- 
ipsum peccatoribus in peccalo : Dimitte nobk 
peccata nostra; qui nec unquam peccatum fecit 



nt) videbimus eum sicuti est(IJoan, m),ul9iiApO'^ nec facere potuit, nec aliquid admisit : quod 



stolus. 

CAPITULUM m. 

SanctificetHr nomen tuum, Haec quoque sanctifi- 
calio nominis futuri tantum sxculi est; quando 
oiunes super quos vere invocatum est nomen ejus, 
et illud habent scriptum in frontibus suis , in ipso 
sanctificabuntur, ei ipse in eis : boc auiem erii, cum 
Filiust testante Apostolo, tradiderit regnum Deo et 
Patri^ ut sit Deus omnia in omnibus (I Cor, xv). Erit 
ergo Deus omnia in omnibus; quia piena ac perfecta 
beatitudo tam omnium quam singulorum erit Deus : 
ipse enlm crit omnium eleciorum haereditas, vita, 
refectio ; ipse omnium salus, quies, et yoliiptas ; 



ei vei possit ignosci, vel dimitti oporteat. Ipse 
est eniin de quo dicit propheta : Qui peccatum 
Hon fecit nec inventus est dolus in ore ejus (Isa^ 
Liii). Ncc rursiim quasi tentari timens adderet : 
Et ne ttos inducas in tenlalionem^ qui tentan- 
tem se diaboium tam imperiosa voce abstcr- 
ruit : Vade , inquiens, Satana , non tentabis Do» 
minum Deum tuum (Maith. iv). Habebat utiqtie 
SaiVator singularem queindam et seinotum ab 
aliis orandi rooduro, qiio Palrem suum coeles* 
tem frequenter alloquebalur , sicut scriplum est 
de ipso : Ascendit in montem soius orare ; et erat 
pemoctans in oratione Dei (Luc, vi). Quiil autein ora- 



ipse omnium decus ei pulcbritudo. Aiio quoque ^ ret et qualiter : noverit ipse et Pater quein orabat; 



niodo dicunt aliqui Deuni futurjam esse omnia in 
omnibus, quia tantodivinilatis ejiis splendore reple- 
bimur, ui niUil in nobis nisi divinum appareat, 
quemadmodum in ferro ignito nihilpoiest videri prae- 
ler ignem , in speculo soli opposiio, nil aliud praeter 
solem. Ciii petiiioni competit spirilus sapientise, 
quse tanlum in perceptione a^ternorum posiia est : 
non cum aliquo laboreinquirendi veluti inlellectus, 
sed in plena et quieta cognitione coeleslium secrc- 
iorum. Unde ct virtus qux pacificos facit, id esi 
tranquillitns , tam huic scptima! petitioni quam 
septimo dono Spirilus sancti reciissime copulatur ; 
quia cum ad illud venluro fuerit nulla erit ultra 
dissensio , sed omnia in pace et iranquillitate com- 



nobis inefTabilia eoruro secreta non licei irrumpere. 
lllud certc scire possumus ei dicere, quod in illo 
fre4|uenti oraiionum colloquio, de salute nostra po- 
iissimum agebatur , quam ita Filius a Patre orando 
posiulabai, ut et ipse simul cum Patre quod peleba- 
tur annueret ; quemadmodum filius magni alicujus 
pi iucipis, ita civibus suis gratiam Patris implorat^ 
ut et ipse cum Patre quod postuiatur indulgeat. Ha- 
bebat igiiiir Filius, ut dictum est, orandi modum 
siugularemet secreturo, etseropereHicacera : quem- 
admoduin ipse in quodam loco dicit ad Patreiu : 
Scio aulem, Pater, quia semper me audis ; sed pro^ 
pter turbam circumstantem dixi : ut ei ipsi credant 
quia tu me misisti (Joan, xi). Hanc autem orandi 



ponentur. Huic autem virtuii tranquillitalis pro- D formaro, omnia nobls necessaria continentem, pri- 

mo quidem discipulis tradidit, ct per eos omnibus 
insecredituris; ul nemini Chrisliano qui per seia- 
tem iuielligere potest, eam ignorare liceat. Et ideo 
paucissimis verbis et eisdem planis : inagna ci 
mulia inclusit rerum mjrsteria^ ut esset ct de pauci- 
tate verboiiim compendiosa, eideplenitudine niaiii- 
fesla, et de rerum capacitate fructuosa. Hinc cst 
quod pueris post primos liiterarum cbaracteres hsec 
oratio discenda tradiiur, et post eam symbolum ca- 
Iholicae professionis ; quorum in allero quidquid 
orando pelendum est, in allero ca sine quibus salus 
esse non polesl coniinenlur. Quapropter universi 
sacerdotes qui plcbibus prsesunt, omni diiigentia 
subditos suos admonere debcnt : qualenus baecdoo 

7 



mittitur appellatio ftliorum Dei , cum Dominus di' 
cit : Beali pacifici , qnoniam fitii Dei vocabuntur 
(Matlh. v). Quod quidem tunc (uturum exspecta* 
mus, cum dc nobis in soriem filiorum translalis, 
admirando dicetur : Ecce quumodo compulati sunt 
inter filios Dei (Sap. v). 

Vide secundum utrumque ordinem benevolam ct 
fidelem Chrisii doctrinam, quae a nomine Palris 
incipiens, usque ad digniiatem filiorum Dei nos 
provehit : ut fratres sibi factos per gratiam in hae- 
rcditatem Patris, nou mortui quidem , sed vlveniis 
in feaecula cohaeredes admittat et socios, jnxla illud 
Apostoli : Quod si filii et hceredes ; hwredes quidem 
Dei^ coharedes autem Chrisli (Rom. viii). Verbum 
Patbol. CCXII. 



Ses GUNTUERI ClSTERCiENSlS 204 

tam saluli necessaria, memoriler scianl ei pruden- A circo in diversas specie^ disiinguunlur. Primo qui- 
ter inlelligant. Qnod qwdem lempore primiiivae Ec- 
lclesia diligenler ac fideliler observabalur, nunc.au- 



ttem incuria pralatorum sicul pleraque alia in con- 
lemplum cl negligenliam versum esl : non ulique 
sine periculo eorum, qui ui fierel procurare debue- 
runl. lllud cerle dubium non est, quod Salvator 
hanc orandi figuram, tanto nobis studio minime 
iradidisset, nisi sciret quam sit utilis et efficax, et 
ad impelrandum idonea. Noveiat ille patemae men- 
tis affeclum; quibus videlicet, bominum voiis et 
precibus ad exaudiendum facillime moveatur. Et id- 
circo qualiter eum convenire debeamus curavit 
ostendere : quemadmodum aliquis regi dilectissi- 
mus, ct omnium ei conscius secretorum, et qui ejus 
optime noverit qualilatem, alium ejusdem regis 
gratiam impetrare cupientem informat et instruit : 
Sic, inquit, et $ic loqueris ad eum ; his tibi vocibus 
nieudum est, hoc verborum artificio facile poterit 
exorari. 

llaec igilur Dominica oralio nobis semper in 
ore sit, semper in corde teneatur, qua sacro- 
snnclis Gbristi labiis expressa atque formala est. 
JIjlc nobis niaue surgentibus prima semper oc- 
currat, bsec nos sero ad lectos redeuntes excipiat. 
Hac nos facicm Domini in confessione verae lau- 
'lis prsevenire festinemus, hac ei cogitatus et ser- 
mones et opera nostra studeamus commendare. 
Et bene quidem in ordine nostro institutum est , ut 



dem aliae sunt carnales, aliae vero splritiiales appeU 
lanlur. Garnales sunt illae, quae pro temporalibus 
effunduntur, veluti pro penuria rerum terrenaruin, 
pro aliquo corporis incommodo, sive pro illatis in- 
juriis, aut pro aliqua hujusmodi pressura. Quae 
quidem carnales lacrymae non penitus ab oratione 
arcendae sunt : imo cum valde opus fuerit pro h!s 
omnibus et aliis hujusmodi, cum lacrymls et cor- 
dis compunctione, Deus ut nostris subvenlat aerum«> 
nis, humiliter rogandtcs est. Sed aliae sunt lacrymae 
quas nobis orantibus ac praecipue in hac excellcntl 
oralione non solum adesse licet, sed etiam ne- 
cesse est ; quas ideo spirituales libuit appellare, quia 
virtute Spiritus sancli in homine excitantur, sicut 
scriplum est In Psalmo : Flabit $piriius ejui, et fluent 
aqu(B {P$al. cxLvii). Hae ergo lacrymae dVversis de cau- 
sis fundi solent, pro recordatione peccati, procompas- 
sione proximi, pro miseriis hujus mundi, pro consi- 
deratione periculi pro dispensatione divini myslerii» 
pro passionibus Ghristi, pro desiderio regni. Has 
ergo septem species lacrymarum septiformis gratia 
Spiritus sancli,ex uno fonte prodeuntes,iudiversos, 
ut ita dixerun, rivulos dispenitur. Lacrymas pro 
recordatione peccati excitat spiritus timoris, cum 
peccator sciens se Deum graviter offendisse, ac per 
hoc supplicium timens, confugit ad lacrymas ; eC 
saepe non solum veniam, sed et gratiae spiritualis 
augmentuii) et meretur et accipit. Tales erant la- 



omnia tam diei quam noctis officia, Dominica prae- q crymae illius, qui dicebat : Lavabo per singulas no> 

cedat oratio, et in teinpora omnia consummentur. 

Dignum quipps est, ut illa verba ad laudem Ghristi 

freqiieiuer sonent in ore nostro , qu;e primum ad 

eruditionem nostram in ore Ghristi sonuerunt. Sed 

et cuni fueril opporlunum, aut erimus in secreto, 

accedere delent et alia nostrx devotionis argumen- 

ta, veluti genuum flexiones, et palmatae, id est tun- 

siones pectoris ; et copiosa, si fieri potest , lacry- 

marum effusio. Haec forsitan alicui supervacua vi- 

derenlur, si nou essent sacrae Scripturae aut etiam 

ipsius Salvatoris auctorttate approbata. Ait enim 

Dominus ipse in Evangelio : Stans a longe publica- 

nms perculiebat pectus ^uum^ dicen$ : Deus^ propitius 

esto mihi peccatori {Luc, xiii). Item Dominus per 

propbetam . Convertimini ad me in toto eorde vestro I^ homo, quando videns se tot periculis undique cip^ 



cte$ lectum meum^ lacrymi$ mei$ $tratum meum 
rigabo (Psal, vi). Lacrymas pro compassione pro- 
ximi movet spirilus pietalis, quando vel peccatis 
vel asrumnis proxiinorum pielatis affcctu flenles 
compatimur, juxta illud Apostoli : Flere cum pen- 
tibus {Rom, xii). Lacrymas pro miseriis hujus sje* 
culi movet spiritus scientiae, qu» tantum de terrenis 
est , quando considerantcs in boc mundo nihil esse 
nisi peccdtum et miscriam, nec saiis certi de 
aelernis, defluiinus in lacrymas, attendentes illud 
Apostoli : Infelix ego homo^ qui$ me liberabit de 
corpore mortis hujus? {Rom, vii.) Et inPsalmo : IJett 
mihi! quia incolatu$ meus prolongalus est (Psal. 
cxix). Lacrymas pro conslderatione pericuii fundit 



f ft jejunio et fietu et planctu, et scindite corda vestra^ 
et non vestimenta vestra (Joel ii). Sed et Aposlolus 
in quodam loco sic ait : Hujus rei gratia fiecto genua 
mea ad Patrem Domini nostri Jesu Christi (Ephes. 
iii), et caetera quae sequuntur. In genuum flexione 
notatur orantis humilitas ; qiiando totum corpus hu- 
inilians, divinae sese subjicit majeslati. In tun- 
sione vero pectoris sibi ipsi peccator irascitur, et 
in vindictam mali per petrati eadem manu cor suum 
tundit et vcrberat , qua pcrversa cogitatio ex ipso 
corde procedens , in exilum piavi operis li»adu- 
cta est. 

GAPITCLUMIV. 
Lacryroarum aulem diversac sunt causar^ ; et id- 



cumseptum ut vix casum queat cffugere, totus in 
luctum et lacrymas contabescit. Ilis lacrymis adest 
spirilus forlitudinis, confortans eum et admonens, 
quoniam qui seminant in lacrymiSy in exsuttatione 
metent (Psal, cxxv). Lacryinas pro dispensaiione 
divini mysterii suadel spiritus consiliii, per quem 
considerantes divinam erga nos bonitatem et ordi- 
nem nostrde redeinpiionis, et timentes ne tantis Dei 
beneficiis ingrati, ac per boc indigni rcperlainiir : 
ex multa devolione solvimur in lacrymas, attendcn- 
tcs illud Apostoii : Propter nimiam charitatem qua 
dilexit nos Deus, etc. (Ephcs. \i.) Lacrymas pro pas- 
sionibus Gbristi elicit spirilus intelleclus qui de 
supernis est, pcr quem iiitelligentes Dei. Fibuci 



205 



DE ORAT., JEJUN. ET ELEEMOS. — LIB. \L DE ORATIONE. 



20S 



xterno Deo Patri coaequalem in gloria deiialis, mi- A 
jramiir eum tanta pro uobis perlulisse, nec creden- 
tes nos ei digna posse rependere, id est auimam 
dare pro Gbristo, lacrymis indulgemus, consideran- 
tes illud ejusdem Apostoli : quia Chri$tu$ {actu$ e$t 
pro nobi$ obedien$ u$que ad mortem, mortem autem 
€ru€i$ (Philip. ii). Lacrymas pro desiderio r^ni 
inducit spiritus sapieiitiae, quae est in cognitione 
aeternorum, per quem praegustantes aliqualenus coe- 
lestiuro bimorum dulcedinem dolemus abcis diflerri, 
dicentes cum Psalmista : Quando veniam et apparebo 
ante faciem Domini ? Fuerunt mthi iacrymis mca; pa- 
ne$ die ae nocte (P$aL xli). Haec genera lacryma- 
rum et forte plura nobis orantibus adesse debeut, 
prsecipue in bac Dorainica oraiidi forma, de qun, 
quia mulla jam diximus,nunc reliquas breviter pro- 
sequamur. 

CAPITLLUM V. 
De forma dome$tica. 
Forma orandi domeslica est quam sibi quis suo 
pra^cribit arbitrio, veluli preces aliquas vel psal- 
mos, aut etiam litanias vel genuflexiones, ex volo 
quotidie persolvendas. Haec forma per singulos fere 
homines variatur, duni quisque nulla aucloritate 
sed sola devotione sua, quod sibi visum fueril eli- 
git observandum. 

De forma mona$tica. 
Monastica vero forma est, quae a majoribus no- 
slris, veluti Basilio, Benedicto, cxterisque Patribus 
instituta, in monasteriis, id est coenobiis monacbo* q 
rum re^ulariter observalur. Quae et ipsa secundum 
diversos auctores, et diversa roonachorum genera 
Tariatur; dum alii ad consuetudiiiem aliorum, vel 
aJduni, vel mulant, vel delrabunt. 
De forma canonica. 
Forma autem orandi canonica csl, eoruin qui 
aiitonomastice canonici regulares appellantur, cuin 
tamen canonicus nil aliud quam regularis, a caiione 
quod esl regula, possit interprelari. Sed ha;c qiio- 
que forma licet secundum canones ecclesiaslicas de- 
beat conformari, quandoque tamen in quibusdam 
ariicuHs ab ea dillerre reperitur. 

De forma eccU$ia$tica. 



CAPITULUM VL 

De quinto contento orationi$^ id e$t quid oranti con^ 
veniai, 

Nunc quoniam illud capitulum oralionis quid ad 
ipsam pcrtineat tractavimus, sequens, td est quid 
oranti conveniat, curemus inspicere. C<mveniunt 
igitur oranli haec : parcimonia, castimonia, bumili- 
tas, devoiio et compunctio. Parcimonia oranti iie- 
cessaria est; quia venter saginatus et stomachus 
turgens, subiilem ei piirani orationem non pos- 
sunt intendere. Castimoniam quoque oranti adcsse 
conveniens et pulchrum est , lU pura et niunda 
Deo praesentetur oralio , quia nihil turpius est 
qiiafii oraiionis purilalem libidinis iedilale polluere. 
Unde et in Veteri Testamento sacerdos qiii sorio 
B templum ingressurus erat, ut adoleret incensiim : 
femoralibus indui jubebatur^ iiec licebat ei ioio 
tempore vicis suae, domum vel uxorem respicere. 
Sed et ipse Apostolus (/ Cor. vu) eiiam conjugalos 
tempore orationis ab opere conjugnli vacare jubei, 
eC postea redire in idipsum Jie (cfitet« inquiens, vos 
Satanas. Sacerdotibus autem ei cleiicis, ac nio- 
nacbis imo omnibus qui votum conlinenliae susce- 
perunt, sicut semper or^indum esi, ila jugiter conti- 
nendum. Humilitas quoque oranii adesse debet, ne 
superbiam Pharisaci repraesentet in publico, sed hu- 
militalem puhlicani servet in occulto {Luc. xviii). 
Devotio sicut longe supra docuimus in duobus con- 
sislit : aniore videlicet Dei, et desiderio regni. Ho* 
rum utrumque oranti adesse iiecesse est ; ut Deum 
amet quem orai, et regnum coelesle pro quo orat 
ardenler desideret. Compunctio similiter in duobus 
posita est ; odio peccati, et limore siipplicii. Hacc 
quoque duo oranti praesto esse decet; ut peccata 
inexorabiliter oderlt, et ea sibi ante oculos p(v- 
neus, quotldie pro singulis veniam petat, et ab 
aeierno supplicio quod per illa promeruit sumnio 
melu et huiuililate implorel Iiber;iri. 
CAPITULUM Vn. 

De $exto contento oralioni$^ id Ost quid orando 
proveniat. 

Tunc ultimum oraiionis capitulum, id est quid 
oraiido provcoiat, lcnlabimus explicare. Sunl au- 
tem haec : remisslo peccatorum, securitas praemio- 
rum, xternitas gaudiorum.Reniissionem peccatoruni 



Ecclesiaslica forroa generdis esl Ecclesiae, qu» D meruerat David , quando pcst quinqiiagesimum 



et ipsa secundum diversas dioeceses plerumque so- 
let variari. Inter bas orandi fornias nemo suam 
aliis superbe prapferendam exisiimei, quoniam om- 
fies laudabiles et bonae suut, et Deo placent, et ad 
unum beatiludinis finem diriguntur. Sicut enim 
Bibil referl quoad rei utilitatem, quo verborum or- 
dHie regem inlerpellaus, graiiam ejus oblineas, ita 
nibil inleresse credimus, hac vel illa, vel alia orandi 
forma, aelernae relributionis bravium assequaris. 
Quaproptcr unusquisque suam omni sludio servet 
el impleat : el omnes licet dlspari modo, uno tamen 
devolionis affeclu, debitam Deo servitulem exhi- 
beant, quinon tam quibus verbis, quam qua pie- 
tate mentis oretur solet attendere. 



psalmum in quo peccata sua humillime dqfleverat, 
inissus est ad eum Nathan prophela dicens : Tran$^ 
tutit Deu$ peccatum tuum a te (II Reg, x). SeciiH- 
las quoque praemiorum, orando provenire solet : 
quaudo verus orator ac diligens, ex longo orandi 
usu, non ttolum veniam peccatorum, sed etiani 
praemia aetemae beatitudinis securus incipit cxspe- 
ciare. iEternitas gaudiorum in hac qurdem vilu 
comparari potesl, possideri non potest, nisi tunc 
demuro cum corpore resoluti, sperata diu bona 
nos gaudemus accipere. Vide quam sit utilis et cf- 
ficax oralio, quae et in hac vita remissionem ac- 
cipit peccatorum, ct futurae beatitudinis confert sc- 
curitatem, el tandem ad vitam per-ducit aeternam. 



Wl 



GDNTIIERI CISTEHCIENSIS 



%M 



LIBER DUODECIMUS. 

De jejunio. 



CAPITULUM PRIMDM. 

Post longam hujus operis interiuissionem quam 
rerum necessilas induxil, prima parte materiae, 
id est oratione, satis, ui credimus, diligenler tra- 
ctata, nunc reliquas de quibus pauciora dicenda 
8unt, breviter exsequamur. Cessatum quippe nobis 
est longo temporis inlervallo : tum propter injun- 
ctam milii curam animarum sub qua ferre biennio 
laboravi; tum propter intolerabilem quam patior 
corporis inflrmitatem. Nunc autem ab illa occupa- 
tione quam coactus susceperam, Deo volenie, abso- 
lutus : imbeciilitati meae vim facere tenUbo ; qose 
lanu est ut propter dolorem capitis et linguae de- 
fectum, verba inventa notario vix possim exprimere. 
Faciam tamen ulcunque potero, et incoepto operi 
supremam manum conabor imponere; ne iabor 
pnecedens totus cedat in irritum, si hoc opuscu- 
lum quod expletum forsan prodesse poterit, imper- 
•fectum et mutilum relinqualur. 

CAPITULUM n. 

Primum ergo de jejunio videamus , videlicet quld 
illud sit, quot ejus species, quid conveniat jeju- 
nanti, quje sit jejuniorum utilitas vel effectus. Jeju- 
narc, ut aiunt, abstinerc est ; ex quo jejunium, id 
est abstinentia, (am st;nsu quam voce derivatur. 
Hujus autem diversae sunt species : quas breviler 
per ordinem considerare, nec plurimum difQculta- 
tts habet, ncc miuimum aflert utilitatis. Est enim 
Jejunium spirituale, et jejunium corporalc. Jejunium 
spirituale est, ab omnibus pravis voluplatibus 
menlis et corporls humiliter abstincre. Jejunium 
vero corporis est, a cibo et potu corporali ob salu- 
tem animae rationabiliter (entare. De jejunio spiri- 
tuali nil verius dici posseputoquamquodomni tem- 
pore ab omni homine servandum atque (enendum 
est. De corporali autem jejunio secundum diversas 
ejus species certa poiest ordinari doctrina. Quaedani 
enim jejunia sub lege viguerun(, illa videlicet quae 
proecepft Moyses observari ; utpote jejunium primi, 
jcjunium quarti, jejunium septimi, jejunium decimi 
et si qua siint similia; quae quidem tempore suo, 
sicut et caeterae legales observantia; ct prodesse po- 
tcrant et mereri. Nuncau(em lempore revelalae glo- 
riae a Judaeis observata, sicut et omnia quae ab 
Infidelibus flunt, nec Deo placeiit, nec mereniiir. 
Qua: au(em jejunia tempore graliae in Ecclesia re- 
cepta siint, aut sunt calbolicae ins(ilutionis, aut 
monasticae religionis, aut spontaneae devo(ionis, 
aut necessariae correctionis. Calholicae institulionis 
ftuni illa, quae omnibus quos actas vcl aegritudo non 
impedit observanda proponunlur : vcluti jejunium 



A Domlnici aaventus, vel Quadragesimae, vel Quatuor 
Temporum, vel sanctarum vigiliarum. Monasticae 
religionis sunt illa, quae a monachis vel clericis re- 
gularibus observaiitur, quemadmodum Cistercien- 

' ses tota dimidia parte anni indesinenter jejunanl : 
reliqui autem monachi qui et Nigri appellantur et 
clerici regulares, quasdam solemnitates novem 
aut duodecim lectionum excipiunt, In quibus re- 
laxare jejunium sibl dicunt esse concessum. Spon- 
taneaedevotionisest illud, quodquis» nulio cogenle, 
sed propria voluntate laetus assumlt : veluti feria« 
sextas vel omnes vel aliquas jejunare; vel in perpe- 
tuum, id est quoad vlvet, vel ad tempus, velut ad 
triennium, vel septennlum, aut decennium. Neces- 
sariae correctionis illud est quod pro peccatis gra- 
viorlbus pcenitenti injungitur, veluli quatuorQua- 
dragesimae, singulis annis jejunandae; quarum 
prima ante Doniini Nadvitatein agi solet, secuuda 
ante Pascha, tertia circa solstilium xstivale, qnarta 
vero (empore autumnalis aequinoctii.. Hae qua(uor 
quadragesimae in memoriam lllarum observantur; 
quarum duas Moyses, tertiam Elias, quartam vero 
Salvator jejunavit. Ex quibus duae uovissimae pau- 
cissimis notae sunt : quippe quas fere nullus ob- 
servai, nisi quis ex multa devotione, aut In vindl- 
ctam magni cujuspiam sccleris, se illas observare, 
vel ultro spondeat, vel cogaiur. Reliquae autem do» 
notiores sunt : aUera propter Dominicam nativita- 
tem,altera prop(er ejusdem Domlnl resurrectionem, 

C qiias praecedunt. Inter quas quonlam llla quae Pa- 
scha praecedit famosior est, in ea de omnibus caii- 
tatur et legitur. Dicitur enim de Salvatore, quia 
cum jejunasset quadraginta diebut el quadraginta 
noctibut, posUa esuriit (Matth. iv). Dicilur et de 
Moyse , quia jejunavit quadraginta diebus et qua- 
draginta noctibus, ut legem Domini mereretur ac- 
cipere (Exod, xxxiv). Dicitur eliam de Elia, quia 
ambulavil in fortitudine cibi illius quadraginta die- 
bus et quadraginta noctibus usque ad montem Dei 
Oreb (/// Reg, xix). llem jejunium aliud est ri- 
gidae aus(eriia(is, aliud mediae qualitalis, aliud re- 
missae lenilatis. Rigidae aiis(eritatis est illud quod 
agiiur tantum In pane et aqua et crudis herbis. 
Mediae qualilatis est illud quod agitur in pane et 

*^ vino vel sicera, et omni quadragcsimali cibo. Rc 
missae lenitalis est quod agitur In lacte et caseo et 
omni genere cibi praeter solam carnem, quae nulli 
jejunanti conceditur. 

CAPITULUM 111. 
Conveniunt autem Jejuuanti haec : mcnt«« con- 
staniia, corporis munditia, spiritualis laetltia, in vultu 



^ OE ORAT., JEJUN. ET ELEEMOS. 

bilaritas, in verbis et factis maturitas, in cilM) et A 
polu sobrietas. Mentis constantia qua gulae tentan- 
tis insidias]conculcetet reprimat ; corporis mundilia, 
neplusjejunanii noceat libido et camis impuritas 
quam prosit jejunium ; spiritualis laetitia, qua jam 
de prxmio futurse beatitudinis certus exsultet et 
gaudeal. fn vullu debet esse hilaritas, ut non slt 
sicut hypocrits tristes, ne.videatur bominibus jeju- 
uans, se<l Patri suo qui in coelis est (MaUh, vi). In 
verbis et factis maturitas, ne is qui pro peccatis 
suis corpus affligit, aliquid scurrile, vel eiiorme, 
▼el religioni contrarium faciat aut loquatur. lu cibo 
el polu sobrieta[s, ne aliquo modo fines sobrietatis 
excedat. Sunt autem quinque modi quibus conlra 
8obrietatem agi solet : videlicet cibum impatienter 
appctendo, tempus prxveniendo, lautiores cibos ^ 
qiuerendo, nimis ambiliose prseparando, in nimia 
quantitaie sumendo. Primo modo in cibo peccavit 
Esau, quando leniis eduHo primogenita commuta« 
vit (Gen, xxv). Eodem modo in potu David, quando 
concupivit aquani de cisterna quae erat in Beth- 
lehem ; quam ci Ires viri periculo sanguinis proprii 
atlulerunt (7/ Reg, xxiii). Sed quia alter cibum ii- 
licite sumpsit, aller vero aquam quani male concu- 
piverat Deo elTudit : idcirco ille damnatus est, hic 
Tero misericordiam impetravit. Secundo modo pec- 
cavit Jonathas, quando contra prohibiiionem pa- 
tris mel quod de terra virga tulerat degusiavit 
(/ Reg, xiv). Sed quia prohibilionem ignoraverat, 
ideo vix tandem a morte quam ei pater inlendebat, 
populi suffragio meruit liberari. Tertio modo pec- 
cabant illi quos arguit Juvenalis saiyricus, ita di- 
cens (sal. i) : 

.... Vna comedunt palrimonia mensa, 
£t alibi de elsdcni : 

.... Melttts iapiunt quw plum emunlur, 
Quarto modo pcccabant illi quos deriiiet Flac- 
cusHoratius(Iib. ii Sermonum, sat. iv) sub Gatii per- 



-- LiB. XIU. DE ELEEMOSYNA. 210 

sona,quem inducit muliimoda salsamentonim genera 
describentem. Quinto modo peccabant ilii, contra 
quos praefatus Juvenalis (sat. i), salyrizai hoc modo : 

Quanla e$t gula^ qua iibi totoi 
Ponit aproiy animal propter convivia natum, 
Yide quanto odio gentiles etiam viri vitium gulse 
persequuntur. Qua in re sciendum est quia quid- 
quid ciburum sumis quo non eges, totum. subripis 
indigenli. Quapropter sumere citra satis tutius est, 
quam sumendo superflua : el Deo quem ofTendis, 
et fratri cui praeripis necessaria reum constitul. 
Quid autem unicuique vel satis, vel parum, vel nl- 
mium, dilBnire non possumus, et ideo ipsius ar- 
bitrio credimus relinquendum. lejunionim autem 
utilitas vel effectus est : daemonum expulsio, ma- 
larum cogitationum exclusio, peccatorum remissio, 
viliorum mortificatio, futurorum bonorum certa 
exspectatio, coclestium gaudiorum perceplio. Dse» 
monum expulsio : non tam ab aliis quam a nobig; 
quia malignus spiritus cum viderit hominem pn> 
peccatis suis affligi, contemni se videns, ulterlus 
peiies eum residere non audet. Licet etiam ab ob- 
sessisaliorum corporibusvirtutejejuniidaemonia fre- 
quenter expellanlur, sicut dicit Salvaior : 11 oc genui 
dcemonii non ejicitur niii in oratione etjejutdo {Matlh, 
xvii). Malarum cogitationum exclusio ; quia jejunanli 
pro peccatis detestabile est de faciendo peccatocogi- 
tare. Peccatorum remissio ; quia jejunantibus Nini* 
vitis Domlnus placatus est {Jon. iii) : quod ulique 
non esset, sieis peccata dimissa non fuissent.Yitiorum 
mortificatio; qula mortificata carue assiduitate jeju- 
nandt, eiiam in ipsa peccati fomes exstinguitur. ^ti- 
tururum bonorum certa ewpectalio; quia qul pi« 
ct pure pro peccatis affligitur, non potest promissa 
pcenilentibus praemia non sperare. Goelestium gau- 
diorum perceptio ; quia omnes qui pro vila aetemi 
diuturnisjejuniis corpus affligunt, mox ut e came 
migraverint, ad aeternae satielatis convivia perda- 
cuntur. 



LIBER TERTIUS DECIMUS. 

De Eleeraosyna. 



.GAPITULUM PRIMUM. 

Uliimo loco de eleemosyna quae et ipsa de tribus 
nostrae materlae partibus una posita est , brevi 
qnodam compendio disseramus. De qua ista con- 
siderari oporiel quid Ipsa sit, quot species elee- 
mosynae, quid competat eleemosynam facicnti, quid 
ex ipsa solcat provenire. Eleemosyna Graeca voce, 
Lalina misericordia dici solet. Misericordia autem 
hominis duplex est : altera ei^a seipsura, altera 
vero in proximum. Non potuit addierga Deum ; quia 
Deus omnium quideni miserctur, et ipse ciijus- 
qilam misericordia non CKct. Miseretur ergo quls 



D sibi ipsi duobus modis, de malis resipiscendo, et 
in bonis perseverando. Reslplscendo de malis, qui- 
bus praesentibus necessario damnaretur ; perseve- 
rando in bonis, quibus :^bsentlbus hullatenus salVa- 
retur. Fiti, inquit, miserere animm tuos placens Deo 
{Eccli, xxx), id est relinquens mala et faciens bona, 
quorum utrumque placere Deo non est ambiguum. 
Proximo autem miseremur pluribus modis , videll- 
cet compassione, oratione, correctione, consilio, 
auxilio, l)eneficio. Gompassione miseremur proximo, 
quando vel ejus peccatis vel aerumnis misericordl- 
ter condolemus. Peccatis Absalon filii suicolidolebat 
David, cum iile patrem persequeretur {IIReg, w); 



2!1 



ClXTnERI aSTERCIENSlS 



ai2 



«rumnis vero , cum ipse miserabilem ejus mor- a quoniam qui talis esl ul eleemosynam vere ac digne 



lem lamcntaretur(7//?e^. xviii). Oralione simililer 
niiseremur proximo duobus modis, cum vel pro 
peccatis ejus vel miseriis Deum orando liumiliter 
imploramus. Pro peccatis proximorum orabal Sle- 
phanus, cam pro se lapidantibus Imploraret {Act. 
vii); pro miseriis aulem Paulus,*curojuveneni Euiy- 
chum misera sorle peremptum orando suscitarel 
(Act. xx). Correctione quoque miseremnr proximo 
duobus inodis : cura veleum dc factis jam malis in- 
erepantes corripimus ; vel a faciendis misericorditer 
ftbstrabimus. De huc raisericordia correctionis di- 
ctam est illud In Psalmo : Corrlpiet me ju$tu$ in 
miiericcrdia et increpavit me (PsaL cxl). Consilio 
quoque proximo miscremur, qiiando erranti et sui 



dare possit, buic revera omnia niunda csse confite- 
mur. Tale est illud quod dici solet : Habe charita" 
tem^ et fac quid volueris : non qiiod habenti chari- 
taiem furta, homicidia vel adulleria liceat pcrpc- 
trare ; sed quia uihil facere potest habendo charita- 
tem quod ad vitam obtinendam impediat. Competit 
ei etiam simplicitas, ut ex eo quod sola pielatis 
causa fieri debet, non quxrat favorem 4iomrnuni : 
veluti Pharisxi, qui, cum facerent eleemosynam, 
canebant tuba ; de qualibus dicit Salvator : Amen 
dico vobiSf receperunt mercedem $uam (Matlh, vi). 
Mercedem, inquit, suain receperunt , laudem vide- 
licet ab horainlbus quam quap.rebant sub outenCa 
falsx religionis, poenam vero quae siraulationi eo- 



prorsus ignaro, salubri consilio subvenimus. Auxi- B '^"» debebatur adhuc erant recepturi. Quapro- 



lio etiani eidem prosimo misercmur, qiiauilo ad fa- 
ciendum vel obiincndum bonuin quod per se non 
potest, auxi.Ium ei niisericorditer exhibemus. Bene- 
ficio autem eidem miscremur, quando indigenti 
roatcriale stipcndium, ufpote cibi vel potus, aut 
▼estis vel pecuniae affectu pielatis impertimur. .In 
ciijus bcnencii exhibitione ista cavenda suiit, nc 
liat de aiieno, ne absque modo, ne detur indigno. 
Ne (bt de alieno, quoniam qui facit eleemosynam de 
9ub$tantia pauperi$, quasi qui victimat filium in con- 
tpeclu patris (Eccli. xxxiv). Ne absque modo, velut 
si uni dederis, ur.de pluribus poteras subvenire. 
Ne dederis indigno, si digniis aeque indigens valeat 
reperiri, quemadmodum scriptum est : Sudet elec' 



pter vel occulte fieri dcbet elcemosyna, juxta tf* 
lud : Abscondite eteemosynam in sinu pauperi^, et 
ipsa orabit pro vobis (Eccli. xxix) ; vel si occuU 
tarinon potest, pura tamen iiitentione fiat, slc- 
ut ait Salvator : Cum facis eleemosynam^ nesciat 
$ini$tra tua quid faciat dextera tua (Matth. vi), id 
est operi bono quod tantum bona intentione fa- 
ciendum est, nihil pravae intenlionis admisceas. Hu- 
militas etiam eidem muhum est necessaria, ne quod 
ob amorem Dei el proximi humililer facienduni cst, 
arroganter et superbe Qat : ut faciunt quidam ho- 
roines perditissimi, qui ea qu?e pauperibus erogan- 
da erant scurris et histrionibus larginiitur, cum 
scriptum sit : Qui donat histrionibus immotat dxmo^ 



mosyna in manu tua, donec invenias justum cui des ^ nibus. Quapropter duplici poenae tenentur obnoxii : 



{Eccti, xii). £t licet alibi scriptum sit : Omni pe- 
tsnti te tribue [Luc. vi), lamen haec nostra beneficia 
ad domcslicos fidei, et vicinos seu familiares no- 
stros copiosius atque (requentius debentextcndi. 
CAPITULUM 11. 
Eleomosynam (acienti ista conveniunt : mentis 
puritas, simplicitas, humilitas, liberalius, hilariUs. 
liaec autem ei dicimus convenire : non sola quidem, 
sed praecipua. Mentis puritas ei valde necessaria est, 
sinc qua nec esset eleemosyna quidquid facerc pos- 
set ;. quia cum eleemosyna nil aliud sit quam mise- 
ricordia , nulll miserieors esse potest, qul sibi ipsl 
per cordis impuritatem impius et immisericors esse 



vel qiiia paupcres Christi suo fraudant stlpendiov 
Ycl quia ea quae forte aliis violenter erepla sunC im* 
purissimo gcnen hominum pro sua scurrilitate lar- 
giuntur. Sed et si propriic sint res el omni vitio ca- 
rentes, id est nuUa parte injuria, peccant taniea 
gravissime; quippe quas in bonos usus conferre 
debuerant, cis turpitcr abutentes. Quae enim major 
abusio quam in homines foedos et Deo prorsus odi- 
biles facultales tuas efl*undere; pauperes autem 
Christi eteosdem fratres tuos nullo beneficio conse- 
lari. Qui viderit, inquit, fratrem suum necessehaben 
tem^ et clauserit viscera sua ab eo, quomodo charilas 
Patris manet in eo? (I Joan, iii.) Fratertuus pauper 



convincitur. Quocirca si eleemosynam facere medi- r^ est, et forsitan communi Palri Deo te longe dile 



tartft, necesse est eam a te ipso incipcre, et trans- 
ke in proximum. Quod enim ait Salvator in Evan- 
gelio : Date eleemo$ynam;et omnia munda $unt vobis 
{Luc. xi), non eo sensu dictum est quasi hoc iiolo 
raundari valeas a multis^ magnisque flagitiis , si 
dederis esurienti victum , nudo vestem, vel aliquid 
simiiium. Si enim hoc solum ad emundationem 
roultorum magnorumqae criminum sufliceret : op- 
Uma esset pessimoriim hominum conditio, si sua 
flagUia sola renim temporalium impensa possent 
redimere, quales suut fures, raptores, quadruplato- 
res, qui rebus etiam mabe partis malorum suorum 
inHpunitatem sibi facile compararent. Quod quidem 
ia illts Dommi verbis miuime debet intelligi ; sed. 



ctior. Hle semicinctiis horret, et tu nites in purpura, 
et tamen tuus frater est, non potes ejus propinqui- 
tatem eflugere. Divide cum fratre tao substantiam 
tuam, ne tuum et illius Patrem graviter exacerbcs. 
Liberaliias quoque facienti eleemosynam adesse de- 
bet ne sit exsnnguis et aridus iu erogando ; sed pro 
modo facultatis fratri libenter impcrliatur : non 
tam timens in posterum defectum suuni quam prae- 
sentem illius attendens penuriam. Meminisse siqui^ 
dem debct, quoniam qui dedit praesentia poterit, illis 
erogatis, alia copiosius ministrare. Faciat ergo qur- 
libet pro facultate sua, et ob amorem lllius qui om- 
nia dedit et ampliora dare potest, egenti proximo 
quod potest exhibeat : memor illius Scriptiirae qust 



B 



213 DE OUAT., JEJUN. ET ELEEMOS. 

dicit : Si muttum tibi fuerit^ abundanter tribue , si A 
autem parum^ etiam de ipso tibenter impertire {Tob. 
iv). Hilaritas facienti eleemosynam semp{;r adesse 
del>et, ut id ipsum quod dat laeto animo largiatur ; 
qnoniam, ut ait Apostolus : nHarem datorem diligit 
Deus (UCor. ix). Nam el inter homines, ut ait pliilo- 
8ophus,ingratum estbeneflciumquoddiu iiiterroanus 
dantis hsesit, et denique si visas est dare, quasi abeo 
extorqueretur. Quanto magis Deo qui nullam babet 
indigentiam, munus tuum placere non potest, nisi 
illud devotae mentis commendet hilaritas. Gum ergo 
facis eleemosynam, cum summa mentis hilarilate 
faeiaa necesse est ct gaudio spirituali : certissime 
scicns, inler omnes impensas tuas nil poni lam feli- 
cller et lucrose quam illud quod pauperibus eroga- 
tum, Deum tibi erOcit debitorem. Qui miseretur^ 
inquit, proximOt feneratur Deo (Prov, xix). Fenerare 
igitur et tu, el in coelestibus repone apothecis : quod 
libi Ghristus cum necesse fuerit centuplicatum re- 
stituat. IIoc luodo reposuerat ille qui dicebat : Scio 
cui credidi et certus suni; qula poiens est depositum 
tneum servare in illum diem (II Tim, i), justus judex. 
Vide enim quid idem judex in extremo judicio di- 
cturus sit : Quod uni ex minimis meis fecistis milU 
fecistis (Matth, xxv). Fidelis sermo et digiia Dco 
sententia ; qui collata roinimis fratribus suis, se 
accepisse proGtetur. Quis dubitet apud istum depo- 
nere qui commissa taro integra (ide tantoque resti- 
tuit augmento. Yide enim quid dicat : Venite, bene- 
dicti Patris mei^percipite regnum quod vobisparatum r 
est ab origine mundi : esurivi enim^ et dedistis mihi 
manducare; sitivi et dedistis mihi bibere (ibid,); ct 
caetera quae ibi de operibus misericordiae subjecta 
sunt. Yeruni ne te rerum tenuitate putes excusari, 
vide quid dicat propbeta : Frange esurienti panem 
Itttim, et egenos vagosque induc in domum tuam : 
eum videris nudum operi eum, et carnem tuam nede- 
ipexeris(Isa. lwm), Yide quid jubeat. Non jubet 
esurienti proximo sumpiuosa parare convivia ; sed 
si aliud non habes, buccellam panis cum.eo divide*^ 
re. Non jubet egenos et vagos multo suscipere ap- 
paralu ; sed inducere in domum tuam, ul saltem 
sub culmine tuo noctis importunitatem queant eflu- 
gere. Non jubet pauperem nudum pretiosis ornare 
induviis, sed sallem veste attrila el veteri, nudi- D 
talem ejus abscondere. Et carnem tuam ne despexe- 
ris, id est eum qui a priroo patre carnali conimu- 
nero tecuro duxit naturaro. JSemo^ inqiiit Apostolus, 
camem suam odio habuit, sed fovet eam et nutrit 
(Ephes, v). Dilige et tu carnero tuam, dilige fra- 
irero tuum, quia caro tua et sanguis tuus est. Fove 
eum ve8tisoperiroeulo,nutri corporis alimenlo. Yide 
quid idem dicat Apostolus : Qui tribuit in simplici' 
iatCf qui miseretur in hilaritate (Rom. xii). Persim- 
plicitatero prava intenlio reroovetur; pcr hilaritatem 
ketitia spiritualis adinonelur, ut et in intenlione 
buni operis sit pura simplicitas, et in exhibiiione 
soiricualis hilaritas. llsec stiiit qux facicnti elcenio- 



^ LIB. XIII. DE ELEEMOSYNA. Sl f 

synam videntur convenire, nunc proventtim ejus in 
spiciamus. 

CAPITULUM III. 
Quid ex eleemosyna veniat. 
Provcniunl autem ex elcemosyna quinque haec : 
remissio peccalorum, charitalis augmentuni, spiri- 
tuale gaudium , certa spes promissoruro, perceptio 
praeroioruro. Remissionem peccatorum ex eleemosy- 
na provenire nulli dubium esse debet, cum scriplum 
slt , quia sicut aqua exstinguit ignemf ita eleemosyna 
exstinguit peceatum (Eccti. iii). Hoc itaque dctermi* 
nari oportet, si debito modo fiat eleemosyna, id est 
si illa adfoerit quae paulo superius eleemosynam fa- 
cienti diximus convenire. Ubi enim incntis puritas 
humilitas atque simpllcilas praesto sunt, ibi nuN 
lum omnino roortale peccatum credimus coadesse. 
Yenialia vero etiam si multa fuerint, per eleemosy- 
nam facile diluuntur. Quod et si qua mortalia aut 
etiam criminalia per confessionem quidem deleta 
sunt, sed nondum operis satisfactio subsecuta, ad 
hoc quoque plurimum valere potest eleemosynarum 
largitio, ut quantoquis in ea fucrit propensior, tanto 
ei levior pocnitenlia vel possit imponi , vel imposita 
relaxari.Tenet enim fides Ecclesiae quod rerum tem- 
poralium collatione , tam peccnta redimi queant, 
quuni pocnitentiae peccatorum.Tribus enimmodis, 
ut aiunt, fieri solct peccatorum remissio. Uno qui- 
dem roodo excellenter et proprie, cum reo conft- 
tenti vel habenli confitendi propositum Deus occult^e 
reatum culpae dimittit, manentetamen necessitate 
pcenitendi. Quod si facere contempserit, vel se- 
cundum quosdnm redit peccatum quod dimissuro 
erat*; vel secundum alios non redit quldein, sed 
propter ingratitudinem et contemptnm aeque ut 
pro peccato punietur. De hac peccati reroissione, 
sic ait Psalmista : Dixi : Confitebor adversum me tii- 
justitiam meam Domino, et tu remisisti impietatem 
peccati mei (Psal. xxxi). Et Dominus per prophe* 
tam : Peccator quacunpie hora ingemuerit, satvut 
eril (Ezech. xviii). Altero etiam roodo fit peccati 
remissio, sed minus proprie , cum sacerdos ea 
poteslate qua ligare et solvere potest, confessum 
peccatorem a peccalo absolvrt , debitum ei modum 
satisfactionis imponens. Quaro si non fecerit nihil 
proderit ei vcl Dei vel sacerdotis remissio, sed 
aeque ut ille prior vel forle gravius pro majori 
conlcmptu punietur. Terlio quoque modo dicitur 
remitti peccalum satis quidem improprie , cuni in- 
juncta pro peccato poenilentia ab eo qui potesta- 
tem habet, vel tota remiilitur, vel ex parte relaxa- 
tur. Hoc aulem fieri solet duobus modis : compns- 
sione charitnlis, et compensatione majoris boni, 
id est p'uribus profuluri. Compassione charitatis : 
velut illi quibus a snnclis hominibus sanctorum* 
ve hominum collegiis injuncise poenitentiae pars 
niiqua relaxatur. Compensatione majoris bont, 
quaiido injuncla nlicui pocnitenlia corporalis, eonK 
pcnsalionc alicrius rei qua» pluribus prodesie pos- 



ff5 GUNTflERl CISTCRCIENSIS 216 

sil coinimitalur : veluti larga eleemosynaruin largi- A jusgratia proximunicon8olaris,lumquia benehcium 
lione teropore famis in pauperes, 



famis in pauperes, sive collatione 
pecunise in necessiiates ecclesiarum, tcI caplivo* 
rum redemptionem, vel aliquid aliud quod his si- 
roile videatur. El in hoc quidem utroque casu, 
is cui poenitcntia vel relasatur vel remittitur, 
ctiam a peccato creditur absolutus. Quod licet ita 
lieri soleat, et intcr consuctudines Ecclesiae rece- 
ptum sit; tutius tamen esse credo, nuUum pro 
aliqua rei temporalis compcnsatione a poenitentia 
corpomli ila prorsus absolvi, quin aliquam ejus 
partem, veluti jejunium aliquot feriarum de multis, 
vel aliquid aliud aeque molestum corpori vcl jam 
fecerit vel adbuc facere jubeatur. NuIIam enim sa- 
tisractionem peccali Deo tam credimus acccptabi- 
lem : queroadmodum illam quae corporis aflliclione, 
ct cordis conlritione coromcndntur. Convertimim, 
inquit, ad me in toto corde vestro in jejunio et fletu 
€t planctu {Joel ii); ecce corporis aflliclio. Et 
uindite corda ve$tra et non ve$timenta ve$tra (ibid,) ; 
ecce cordis conlritio. Dignum quippe est ut, quod 
actu corporis commissum fuerit, ejusdem corporis 
purget afllictio ; reatus vero nientis, cordis contri- 
tione diluntur. Quapropter quidquid de facullatl- 
bits nostris quae nobis vel a Deo ad bonos usos 
concessae , vel forsitan de peccato quaesitae sunt : 
quidquid, inqoam , derebus cxtra nos positis in 
praefata pietatis opera fuerii erogatum, tutiusla- 
men est, laro ei qui dispensat, quam illf qui dls- 
penaatione otitur aliquara reo vindictam poeiiiien- 
tiae corporalis injungi : per quam id quod corpora- 
liter admisfium est aliquasaltem corporis afllictione 
corrigatur. Nibil eniro miniis roetuendum est quam 
ne qiils de peccato suo nimis pure et perfecte poe- 
ntteat ; praesertiin cum miilta possint esse delicia, 
qua nec ipse intelligit, et si quid supcrerogaverit 
p«niteiido, Dominus plena retributionis mercedc 
valeat coropensare. 

Provenit etiam ex eleemosyna cbaritatis augmen- 
tum, tam erga Deum quaro erga proxiroum. Erga 
DeuiB quidem boc roodo : dum illi ob cujus hono- 
rem tna libenter erogas, opus tuum placere prae- 
sumis , et in ejus amore tanto validius inardescis, 
quanto te amplius ab illo speras redamari. Dilectio 



tuiini curo sit ei necessariuro, gratum esse non du- 
bitas , et eum a quo te merito diligi putas, non po- 
tes non amare. Crescentc igitur beneflcio crescit et 
cbariias, dum illa beneflcinm invitat ; illud vero 
ampliflcat charitatem. Quocirca si necdum scis di- 
ligere proxlrouro, hanc diligendi artem per ipsum 
operis actum optime potes addiscere : Divide cum 
eo substantiam tuam, et aroare incipies. In hac 
enim arte, praaica theoricam pra^cedere solet, cuin 
in aliis tbeorica practicam soleat praevenire. Pra- 
ctica quippe dilectioiiis opus pietatis est, theorica 
vero intelligitiir ipsa dilectio. Provenit etiam ex 
eadcm eleemosyna gaudium spirituale, dum mens 
boni operis sibi conscia, et Dei se implevisse 
^ voluntatem, et fortunae subvenisse necessiiati uno 
eodemque facto gloriatur. Quoruminaltero debitaip 
divinae roajcslati reverentiaro gaudet exhibitam, in 
altcro commiinis naturae compassionem, iii utroque 
vero legem cbaritatis impletam. Neque eniro modico 
gaudio dignum est, fecisse quod Deo placeal , 
subveniat proximo , conveniat cbaritati. Ifaec 
igitur attendens bene sibi mens conscia, sua pro 
Cbristo libenter dilargitur, niilla rerum teropora- 
lium metuit delrimenta : id solum sibi salvum cxi- 
stimans quod in tales usus expenderit. Terrenis 
facultatibos coelestes implet thesauros, temporarias 
opes xternis ingerit apotbccis : gaiidens sibi facere 
aniicos de mammona iniquilatis (Luc. xvi); a quibus, 
cum defecerit, in aeterna recipi inereatur taberBa- 
CHla. Thesaurizat sibi thesauros in coelo ubi nec 
aerugo, nec linea demolitur (Matth, vi). IIoc roodo 
thesaurizaverat ille roartyr, quicum arderet incra- 
ticula, impiissimo tyranno insitltabat his verbis : 
A$$atum e$t, jam ver$a et manduca; nam facuUate$ 
Eccle$im qua$ requiri$ in coele$te$ the$auro$ manuM 
pauperum deportaverunt.CerOk spespromissorum quae 
Mibilominus ex eleemosyna provcnire solet in duo- 
bus posita est : dignitate videlicet promerentis, el 
veritate promittentis. Dignitate promerentis , quo- 
niam qui divina libenter implet inandata , securus 
exspectat promissa ; in veritate promittentis, qui 
facienti quod praecipit certissime dat quod promitlit. 
Nullum fraudat, nullum decipit, nulluro vana ex- 



Dei ejusmodi est, ut sua dulcedine quantum in ipsa d spectatione deludit, apud quem aliqua deposuisse 



cst, semper in se bominem magis ac magis alliciat; 
quoniam in ipso nibil est qiiemadmodum in bo- 
mine, quo possit animus diligentis oflendi. Cn^tate, 
inquit, et videle quoniam $uavi$ e$t Dominu$ (P$al, 
xxxiii). Dulcedo Dei et suavitas in modum aroma* 
tum, quandiu gustata non fuerit, ignoratur ; cum 
auiem gustare cocperis, mira quadam jucunditale 
feliciter innotescit. llanc Dei dulcedinem nondumgu- 
sla verat Saulus,cum esset adhuc blasphemus ct perse- 
cutor (Act. viii, ix); gustaverat autero Paulus,quando 
dicebat : Certu$ $um enim^ quia neque mor$y neque 
tUa poterit no$ $eparare a eharitate Dei (Rom. viii). 
Erga proximum quoque per eleemos\nae largi- 
tionem cbailtas aropliatur, tum propter Deum cu • 



non aliud est, quam in tuto collocasse ; omnibus 
commissa plena flde restiluil, sua unicuique redhi- 
bet cum augmento. Adest eniiii optimae voluntati 
facultas et poienlia, nec est major infaciendo quam 
in volendo diflicullas. Dives quippe est in omnes 
qui invocanl illum, sicut ait Scriptura (Rom, v) ; et 
quantumlibet uni dederit, non habet eo minus quod 
alteri largiatur. Nec metuendum est ne is qui gra- 
tiam dedit ad merendum, mcrito jam et digno prae- 
mium sit negaturiis. Qui voluit te mereri, vuli uti- 
que remunerare inerentem, Persevera igitur in me- 
rendo, et ob illius gratiam libenter tua largire, qui 
tibi et in hoc mundo cum persecutionibus centu» 
plum restituit ; ct in futuro vitam aetemam lait^ictur. 



217 



DE ORAT., JEJUN. ET ELEEMOS. — LIB. XIU. DE ELEEMOSYNA. 



Depone seconis apud Uluin qui sibi coroinissa non A arborem in pravia animabns reperies 



918 
sed contra'» 



aoliim fideliler senrat, sed etiam multipUcata re 
consignat. Depone sccurus apud ilium» qui nec 
fraudem Tacere noYit, nec potest aliquid sub 
cjus custodia dcperirc. Cui quidquid commiseris, 
totum servas; si nibil commiseris, toturo per- 
dis, cum nibil credidisse, totum est perdidisse. Ulti* 
mum acprxcipuum eorum quse ex eleemosyua dicta 
snnt provenire, coelestium gaudiorum est perceptio. 
(laec sunt llla gaudia aetem» felicitatis quae omni- 
buselectorum meritis in pra^mium proponuntur. Hoc 
est illudbonum omniuro alioruro finiset consuroroa- 
tio, et quod si non successerit, ut super quoqiie 
dicturo est, alia inutiliter praecesserunt. Ad boc l>o- 
num abomnigenere electorum boroinum diversisme- 



rix qiialitatis , id est non virtutum, sed vitiorum. 
In qua arbore pestifera et radix est contemptus Dei; 
raroi majora vitia, ininora vero ramusculi ; flog ma- 
lus , prava cogiiatio ; folium , verlNim inutile ; mala 
operatio, fructus est venenatus. De his duabus ar- 
boribus, virtutum scilicetet vitiorum, sic ait Do* 
minus in Evangelio : Non pote$l arbor bona fmctw 
malos facere , nec arbor tnala fructus bonos faeere. 
Bona arbor fructus bonos facit , et mala arbor /tm- 
ctus malos facit (Luc. vi; Matth. vii). 

Ad illaro tertiaro bumani corporis arborem potest 
illud pertinere quantum ad litteram : quod caecus il* 
luminalus Domino interroganti an aliquid videret , 
ait : Video homines sicut arbores ansbulantes {Marc. 



ritoruro curritur viis, diversis operuro itineribus fe- ^ viii). Ex bac igitur quam diximus virtutum conne- 



stinatur; quod cum sit unuroct siniplex, vita eniro 

aeterna est et illa Deus, pluribus tamen ex causis et 

diverslsroeritorunisufTragiis obiinetur. Oronia siqui- 

dcro bona qui ab eleclis bominibus vel fiunt vel ba- 

benlur, in bunc querodaro, ut ita dixeriro, certissi- 

Dinro finero concurrunt. Quod et tanto jucundius est 

aftscquenti, quanto pluribus ex causis et roeritis 

aniplioribus fuerit comparaturo. Quocirca nemini 

Tideatur absurduro quod boc ipsuro bonura xtcrnae 

fe1icitatis,ex qualibettriuropartiuro roateriae nostrae, 

Tidelicet, oratione, jejunio,eleemosyna diximus pro- 

Tenirc. Ista siquidem tria bona sicut et alia multa 

ejusmodi sunt ut, si debito fiant modo, et singula 

Titaro conferant, et siroul omnia pleniusnanciscan- q 

lur ; quemadmoduro in coropitis trivialibus plures 

Tiae concurrentes, et orones siroul et singulae ad idem 

loci perducunt. Amplius aulcm cum plurimae viae ex 

diversis partibus venientes, et omnes et singulae in 

eamdem dirigant civitalem, multoroagis orones vir- 

tutes quae cx radice charitatis taro ipsae quam earum 

opera proficiscuntur, et simul et singidatim ad unum 

finem aeternae retributionis ccrtissime diriguntur. 

Unde et multoruro vel opiiiio vei potius sententia 

talis est ut, qui unaro virtutein balHierit, eum 

nullius immunero fateantur ; praeserlim cum habeat 

cbariiatem, quae omnium radix est, quemadmodum 

ubicunque fuerit radix arboris, ibi etiam.ramosei 

cobaerentes adesse necesse est. Virtutes enim in 



xione , volunt multi eas abinvicem non posse sepa- 
rari ; sed si una adfuerit, omnes pariter coadesse. 
Sed quoniam vel impossibile vel rarum est , ut om« 
nes pariter actus suos exerceant , quasdam dicunt 
positas esse in actu , quasdani vero esse tantum in 
babitu. Habitum hic dicimus qualitatem roentist 
quaro contrahit ex hoc quod cbarilate infonnatur ; 
acturo vero opus ipsius virtutis. Abraham ergo li- 
cet conjugatus esset , conilnentiam tamen babuit in 
habitu ; quia si non studeret procreandae proli , ii- 
bentius contineret quam uteretur conjugio. Casti- 
tatem vero conjugalem babuit tam in babitu quam 
in actu ; quoniam et illi mente consensit , et aclu 
ipso exercuit. Joannes vero continenliam utroque 
modo babuit ; quam et mente dilexit , et actu cor- 
poris observavit. Satis jam ex praemissis patet, quod 
omnes virtules licet actu diflerant , tamen sic om- 
nes prodeunt ex una radice charitatis, sic taro ipsae 
quaro earuro opera ad unum finem tendunt aetemae 
felicitatis. Quapropter tribus illis rebus de quibus 
hacteniis nobls tractatum est , non aliuro finalem 
proventum quam illum qui omnium bonoruro coro- 
rounis est potuimus assignare. Sunt autem alia non 
pauca illis comrounia , quae satis pcrtinenter et con- 
grue cuilibet illaruro possent attribui. Quorum ple- 
raque in tractaturo orationis transferre maluimus ; 
ut seroel ibi discussa , non esset opus secundo vel 
tertio tractanda resuroere ; siroul ut ex eoruro ac- 



aniroasccunduroquarodarospiritualisarborisforroam D cessu locupletior esset tractatus orationis quae reii- 



distinctae sunt ; in qua et radix et stipes est cbari- 
tas ; rami majores, virtutes ; roinores vero, raroii- 
ficuli ; flores, cogitaiiones boiiae ; frondes, verba 
benevola ; fructus autero bona operatio. Et hoc qui- 
dero ad similitudinero corporis humani ; quod et 
ipsuro, ut aiunt pbysici, formam arl)oris habet, sed 
arboris inversae, id est habentis radicero superius 
versaro, ramos vero dcorsuro. Est itaque caput 
pro radicc propter ncrvos a cerebro prodeuntes, 
quibus univcrsa roembra compaginantur et mo- 
ventur ; corporis truncus , pro stipite ; brachia et 
crura pro roajoribus raroi ; pro ramusculis autero , 
digili roanuuro et peduro articuli. Est igttur quasi 
arbor in arbore i aniroa in corpore. Aliaro quoque 



quis duabus dignitate praeponderat. Orandi quippe 
negotium, tibi geritur cum Deo , jejunii tecum ipso, 
eleemosynae cum proximo. Orando Deum alloque- 
ris, jejunando carnem aflligis, eleemosynam fapiendo 
proximum consolaris. In primo anima purgatur, in 
secundo corpus atteritur, iii terlio proximus rele- 
vatur, in omnibus autem Deus honoratur. Uonoras 
quippe Deum, cum ei bumiUter supplicas, cum 
in ejus vindictam corpus excrucias , cum ob ejus 
amorem tua fratri communicas. Bona sunt haec 
tria etiam singula, simul autero omnia etiam valde 
bona; quibus si qua accesserint alia, quanto 
crunt plura, tanto etiam potiora. Quaecunque 
enim naturaiiter bona sunt, quanto piura in unum 



tt9. GUNTHERI CISTERCfENSlS 220 

convenivinl , tanto praBStantius qnoddam bonum ef- A sime dicendus est ; nam licet ex vcrlus nonniin- 



ficiunt. Unde et illud summuro bonum , cui niliil 
deesse potest , ita diffiniri so1et,ut dicatur staius 
omnium bonoram congregatione perfectus. Ha^c ni- 
mirum estilla sapremabeatitudo relributionis aeter- 
nae, Deas videlicet, omnium bonornm fmis, ac 
remunerator et praemium. Ad hunc procul dubio (i- 
nem, omnia bona quae vel in homiiie sunt, v^l ab 
homine flunt , (inaliter referri debent . et In ipso fe- 
liciter consummari. Quod enim nec ad hoc bonum 
intentione dirigitur, nec ejus adeptione consum' 
matur, id nec boni quidem appellatione dignum 
e«L In his itaque bonis, tria baec de quibus nobis 
hacteiius dissertum est , inter prxcipua virlutum 
opera magisque communia, et pluribus nccessa 



qiiam alicujus nieliof sensus clici qiiept , quam ipse 
auctor liabuerit, non tamen hoc est alicna legere , 
sed propria commentari. Scimiis utique nos in 
hoc opusculo quxdam satis dispulabilia teiigisse , 
et, ut 'sic quoque proverbialiter diclum est, velut 
super priinas sub cinere latentes nudis ambulasse 
Tcstigiis. In quibus tamen omni diligentia calamum 
temperare curavimus, ut nihil nisi verum ac piuiny 
si qiiis rectenobiscum inlelligat, paginae mandaretur. 
Qua in re si quid forte nobiscum erratum est, vcl no- 
stneimbccillitati, velrerum ipsarum diflicullati vide- 
btur imputandum. Illud certe scire volumus omnes 
quibus inmanumTeneritnosterhiccodicillus, hanc 
nobis fuisse iiitentionem, tum ut de rebus hactenus. 



ria,ab his qui diligentius attendunt, solent aesti- ^ utcredimus, indiscussis aliqua diceremus, tum roa- 



mari. Siquidem sua penitus relinquere, quod 
Dominus in Evangelio non jubet sed consullt 
{Matth. xix); continentiam servare, qtiod idem 
Salvator non jubet quidem, sed Apostolo reliquit 
consulendum (/ Cor, tii). Utrumque horum ma- 
gnum quidem , sed rarum est ; nec in tanla neces- 
sitate posilum ; quoniamsine illis ad viummulti per- 
Tcniunt. Orare autem ac jejunare et eleemosynam 
facere generaliter ad omnem pertinet Christianum : 
eatenus ut si quis habita facultate , ea facere con- 
tempserit , charitatem non habeat : ac per hoc 
«temae Titae opn sit idoneus. Cum igitur orando 
lingua cum Deo fabulatur, camis petulantia jeju- 



xime ut bac occasione nostram in posterum frater- 
nae charitati humiliter commendaremus memoriaro. 
Neque enim laudem nobis Tenari cura est, sed 
faTorem hominum nostrae professionis captare to- 
luimus ; ut pro labore quo clrca res istas , ac ma- 
lime circa orationem desudavimus, liceat nobis 
pias eorum orationes exspectare. Haec nobis mer- 
ces ex hoc labore proveniat , et nos operam no- 
stram utiliter posuisse , et nobiscuro eleganter 
actum esse faiebimur. Siquidem post immcnsam 
divinae pietatis clementiam, cui tota spes salutis 
bumanae innilitur ; optima portio meae consolatio- 
nis et fiduciae in suffragiis sanclarum totiiis oriiiiis 



nando restringitur , ad consolationem proximi ma- q oralionum posita est. Considerans cniin malorum 

meorum multitudinem, atqiie meritorum penu- 
riani . de propriis diflisus « aliena cogor mendicare 
subsidin. Nam , quae mihi precor in me potest esse 
securitas , cum videam alios quosdam ex his cuin 
quibus vivere coepi , sexaginta pluresve annos siib 
disciplina militiae claustralis agentes, ita fervere 
spiritu , quasi nunc demum incoeperint ; me vero 
paucissimi lemporis eflectum militem , velul in pri- 
mo castrorum ingressu sub armis modo susceptis 
fatiscere. Illi qui sseculMin vel nunquam omnino 
gustaverunt, vel mnllis retro temporibus oblili 
sunt, tanto dolore ac metu poenitcnt, tanquam 
hodie peccare desierint ; et ego qui vix diiin de 
luto faecis et miseriae per gratiain conversionis 



nus extenditur : tmic profecto gratissimum Deo 
praesUmus obsequium. Yehementer ei placet triplex 
itte concentus : pluriroum delecutur hujusmodi 
Bymphonia. Orantem exaudit, propitiatur afllicto, 
misericordiam praeparat eam proximo facienti. 
Quapropter haec tria bonorum operum genera, om- 
nibus quidem fidelibus , ac nobis maxime , quibus 
major inesse charitas ex ipso habitu exteriori prae- 
sumitur, omni studio comparanda atque tenenda 
sunt, accedentibus etiam aliis bonis quotquot Deus 
praesiare dignabitur, quibus in hac viu temporali- 
ter adjuti , summum illud et incomparabile bonum 
apprehendere mereamur. 
Uaec sunt quae de bac nostra trimembri materia 



necessario disserenda Tidebantur, relictis compen- D pedem emoTi , qiiasi nihil deflendum mecum at- 



dii causa quaropluribus , quae nisi laboris prolixita- 
tem fugeremus, utiliter et congrue potuissent ad- 
jungi. Nunc illud cum lectore Tolumus depacisci 
quatenus si quid in hoc opusculo suspecium vel 
ambiguiim minusve planum occurrerit, non su- 
tkn quid causando possit objici , sed quid auctor 
aenserit diligenter advertat ; quod in omni Scri- 
pturae recitatione quoad ejus noiium constat esse 
potissiraum. Discreti siquidem ac beneToli lectoris 
est, Scripturae Terba sub eodem sensu quo posita 
sunt, fideliter interprelari. Qui autem, sensu scri- 
ptoris spreto tcI potius ignorato, litteraip reln- 
eUntem in alium captlTare conatur ; is quidem non 
leotc^iSed potius perTersor ac depravator rcclis- 



tulerim, ita stulta securilate deceptus elangueo, 
quasi vero perfectum faciat monachuro , sola 
saecularis habitus et Titae mntatio. Faciunt alii 
quidquid possunt , merita ineritis cumulanles ,' 
ego solus inter eos complosis, ut aiunl, manibus 
sedens, nil aliud agcndum exisliino, niagniiin 
quiddam arbitrans saeculum reliquisse. Qiianlo 
praestantius erat atque salubrius, bonoruai ope- 
nim fructus Deo hilariter oflerre , et hanc ipsam 
TJtam quae mihi tamen in labore agenda est , tolam 
cum gaudio spirituali diTinis mancipare servitiis. 
Nam illud verissime dicere possum , per hoc jam 
septenniiim , quod mihi sub babitu religionis ictum 
cst , lanto tamque continuo laborasse corporis 



331 HISTORIA CAPT^ A LATINIS CP. 2i3 

incommodo » ut exceplo lempore refectionis aut A illa Siriptune vcrba repctcnlcm , quia ^iwm rfi%il 

somni, nunquam vel una mihi bora bene fuisse Dominus corripU , flagellat auUm omnem fiUum quem 

Taleam rominisci. Nec hoc nunc volo inlcUigi de recipH (Prov. iii; Hebr. xii). Viderit ilaque sapicns 

illa ordinis aspcrilate, qua gaudia sa^culi rclin- medicus quid in agro vel secari vel uri oporteat : 

quentibus horrenda et gravis esl ; quam ulique pensct oplimus Pater quatenus in niio flagris ulen 

pro viribus meis devole ac reverenter excipio , sed dum sit , quid post flagra consolationis el gaudii 

de intolerabili quadam capitis passione, quam a pri- daturum sese disponat, ego percussiones ejus ct 

ma susceptione.habitus indesinentcr toleravi. Pro- verbera qusndiu ferire placuerit, ea quam dedc- 

inde nil jam aliud superesset nisi in tania rerum rii ipse patieniia, sine ulla remurmuralione cona- 

pressura sub roanu flagellantis deflcere : si non me bor excipere. Hw: unum inler crebras plagarum 

salubritcr ac lucrose, pio Palris afleclu flagellari inflictiones, magno internl claniore cordis efllagito, 

pnesumerem : nunc autem virga Domini ei baculut quatenus vcl diu mulctatum , tandem in paieruae 

cjus ipsa me consolanlur ( PsaL xxii ) : frequenter sortem hsereditatis admiual. Ameo. 

Oputevlum de tribut Christianorum actibus^ oratione videlicet, jejunio et eleemosyna ^ finit, Imprei^ 
twm BasiUw per Michaelem furter : anno MCCCCCVU, die vero quintadecima menlis Marlii. 



GUNTHERI GISTERGIEN8I8 

HISTORIA 

CAPTiE A LATINIS CONSTANTINOPOLEOS 

Sub Balduino, circa aniium 120&. 

Ex membranu manuscriptis bibliolhecoe Academice Ingolsladiensis edita. 

(Henricus Canisius, Antiq. Lect.^ edit. Basnage, tom. lY, p. i.) 

CANISIUS AD LECTOREM. 



Jn tns. codice atius titutus non erat, prwter hnnc : fncipit Historia Conslantinopolltana. Porro ex verbls 
ittis^ quce sub finem ab atio quopiam aajecta sunt, patet auctoris nomen, qui cap, 24 non obscure innuit se 
tnonactium [uisse in canobio Parisiensi^ dioecesis Basitiensis, de quo cap. 2 vtura. Item cap, 1 cum ait : 
Pncsentis loci nostri felicitalcm pcrpctuam, idipsum diserte testatur. Fuit hoc monasterium Cisterciensis 
ordinis in dia:cesi Basileensi^ ut patet ex cap. 2 et 4. Blartinus ilte abbas Parisiensis, qui expugnationi Con'- 
slantinopotitana interfuit, et ex cujus ore Guntlierus hanc Historiam habet, vixit adhuc cum hwc Guntlierus 
trripserat, ut cottigi potest ex cap. 5 eM» Quanta autem fide sit conscripta^ vetex his verbis capitis primi /j- 
qu€t : Nostne narratinnis pagina nil prorsus falsum vel ambiguum continebit, sed veram ac ceriam rerum 
geslarum seriem persequclur, sicut idem vir, de quo plura dicluri sumus, humiliter satis ac verecunde 
puram nobis ac simplicem cnarravithistoriam. Scribithanc ipsam captce Constantinopolis trag^ediam Siu- 
ias Acominatus Choniates, Magnus togotheta, in Annalibus Constantinopolitanis, quos Grceco-Latinos ite^ 
rato editos anno i^9Z hwreticus quidam ineptiis et h(ereticis schotiis contaminavit. Ita nimirum itti natisunt 
bonos libros mate inquinatos dare, Cum autem hic frequentissima sit mentio M artini abbatit, redit in memo^ 
riam itte Martinus ordinis Pra^dicatorum^ qui floruit sub Ludovicot anno 1320, ejusque ofuscuta enumerat 
Trithenius tib. De script. eccles., qui subdit hac verba : Sunt iiem alii qui Cisferciensis ordinis collegio 
existiment aggregandum, <(uos aut ignorantia rerum obfuscavit, ant livor. Ila^c Tritliem. Sed forte Tritlie' 
miut hic deceptus fuit, cum tegit apud atios mentionem Martini, abbaiis ordinis Cisterc:ensis. Certe hic no- 
tter Martinus Cisterciensit fuit^ cujus, utpote celeberrimi viri, si alii meminerunt, recte Cisterciensem voca- 
verunt. Licet erraret, quisquis hunc nostrum Martinum Cisterciensem, qui sub Phitippo imp, floruit^ miscere 
vellel cum ilto Martino Prwdicatorum^ qui sub Ludovico ctaruit. In cap. 24 signatur annus Domini 4205, 
quo Argentinensis episcopus fuit Henricus. Fuilhie Henricus comes a Veringen, inquit Bruschius in episeopo 
LIX Argentinensium, Suevus; pius ac religiosus, pacis publicse et bonx inter omnes bomines iranquillita- 
tis auctor et custos, promotor ct conservalor studiosissimus. Prxfuil sapienter et utilissime uno et 
viginti annis. Instauravit iterum castrum Dagenstcin pcnc collnpsum , uagobcrti, Galliarum regis, 
olim scdcm ac domicilium, ab eodem etiam exslructum. Decessilanno incarnali Verbi 1225, undeci* 
HUi Martii. Sepeliiur honorifice et magnifice in sacello S. Andrcse, quod cst in basilica catlicdnUi. Hicc 
BKHuhiut. 



225 GUNTIIERI CiSTERGlENSIS 224 



JACOBI BASNAGII 

IN GUNTHERI HISTORIAM CONSTANTINOPOLITANAM OBSERVATIO. 



I. An eodem tempore pluresTuerint Guntberi mertlo dubitaverit aliquis. Refert quidem Trithemius 
Guntherum quemdam monacbum, carmine prosaque diserlum , floruisse imperatoris Henrici IV tempo- 
ribus ; sed ille ab eo quem quserimus, plane diversus est , upote qui saeculo fere integro prascesseriu 
Alius est Guntherus qui Musas dudum exsulantes remeare jussit : 

Hoc ^oque me famm, ii deimt catera^ solum 

ConcUiare potest, tjuod jam per multa latentet 
, Stscuta, nec clausts prodire penaiibus ausas 

Pierides, vulgare paro^priscumque nitorem, 

Reddere carminibus 

Is laudes Friderici Barbaross» decem libris cecinit. Vixit non modo sub Fridcrico , sed et sub Hennco 
sexto, Fi iderici fiUo. 

Tu primum placatus ades^ qui jure paterno 

Virtutum regnique simul successor et hcsres 

Sceptra geris 

Iiaque finem duodecimi saeculi, ycI eiiam iniiia sequentis, attigil. llli tribuitur poema quod Solgmarium 
dixir, eo quod ibi bellum cruce signatorum dcscriberelur. 

Si vera forent quae dicit Baronius, hunc poetam fuisse Ligurinum, hoc est patria Mediolanensera, 
deberet distin^ui a Gunlhero qui Historiam Conslantinopolitanam exaravit. Hic enfm, natione Germanus, 
coenobita fuit in monasterio Parisiensi juxla Basileam. Sederravit Baronius, qui titulum carminis a Gun* 
thero edili antumavit esse nomen ipsius pairiae. Li^rinum dixit lihrum suum Guntherus, eo quod res 
gestas a Friderico in lulia, praecipue tamen Mediolani in Liguria^ narrare aggrederetuf. Patriam indi- 
candi mens ipsi non fuit. Scripsit quidem ille Solgmarium; sed titulus ille novi carminis non convenit 
Historia Constantinopolitana: quse bic editur ; ille enim liber carmine fuit scriplus, hic prosa. Deinde al- 
tcr forsan Hierosolymorum expugnationem, liic Constantinopoleos refert. Diversa sunt igitur illa opu- 
scula. Conjiciat alter siuni eiaemque auctori tribui debeant, quijunior carminibus ludere, senior prosa, 
impulsu Martini abbatis» iler Conslantinopolitanum potuit descriliere. 

II. De tempore quo scripsit, diu non esl disputandum, 1'' enim expeditio Constantinopolitana confecta 
est anno i20i, quo, urbe expugnata, Balduinus, comes Flahdrensis, electus est Graecorum imperator; 
2* Martinus abbas, qui sequenti anno e Graeifia reversus est , Guniherum ad expeditionero illam descri- 
bendam impulit. Ideo^ue in laudando Martino abbate Parisiensi totus est Guntherus. Vixit igitur ille ini- 
tio saeculi oecimi tertii ; 5" illud opusculum non confecit, nisi post morleni Philippi imperaioris, qui cae- 
sus est ann. ii08. Refert enim ipse imperatorem in solemnibus festis tabvlam semnns omatam, reli- 
quiis onustam, gestare consuevisse, Obierat igitur Philippus, dum baec scriberet Guntberus. Ideoque an- 
nus iilO buic operi assignatus est. Caetera vide apud Canisium. 

III. Aliqua sunt hic observatione digna : primo non consentiunt omnia quae bic narrat Guntberus de 
expeditione Constantinopolitana cum fide historica. Fidem adhibuit abbati Martino, qui lauduni suarum 
praeconem quaesiverat et dummodosibi adulareiur, caetera transmittebat. Siquis igitur hanc expeditio- 
nem Constantinopolitanam diligeniius examihi subjicere velit, consulat Bzovium ad an. i204; 8ecundo« 
nescio unde quxdam hauseril placita quae religioni Christianae multum detrahunt : Si qua a populonostro 
contra pietatem facta videbuntur^ eadem tamen utique divina voluntale semper justa facta esse non dubitat. 
Deus certe, quanquam omnipotens, neccrimina probare, nec injusta facere justa potest. Tertio, sibi con* 
tradicere videlur scriptor, dum inter reliquias ababbate translatas recenset lignum Dominicae crucis, cum 
scripsisset venerabite crucis lignum, Christi sanguine perfusum ita occutlatum , «1 nemo Ckristianus , ^td 
de ilio actum sit^ vei unde retpiiri debeat^ scire possit, 

IV. Mitto odium pontlficis m Graecos , quod laudntur ; sed caveat lector a donalione Constantini taba- 
lisque ibi annexis, ul de pyramide fn qua versus Sibyllini a longo tempore insculpti victoriam classicam 
Latinis poliicebantur. 



PROLOGUS AUCTORIS. 



I. Universa divinaevirtutisoperaplurimumhabent A bus minus putantur idonei, eadem virtus divina di- 
admirationis, eatenus, nt si qua mira non sunt, nec gnatur ostendere. Dnde et illud magis roirandum 
divina debeant judicari. Speciallter tamen ea mirari est, quod per Moysem, hominem privatnm et homi- 
consuevimus, quae magna et ardua per humiles per- lem, qui oves soceri sui Jethro pascere solebat 
sonas, illorum scilicet hominumquiet apudseipsos {Exod. m)^ populus fiiiorum Israel de tyramude 
pcr humiiiutcm in imo sunt, et apud alios taniis re- Pharaonis et de fornace ferrea ifigyptiae servitutis 



225 



HISTOftlA CAPTiE A LATINIS €P. 



iS6 



edncius esl {Exod. xiv), quam si per aliquem for- A ceitanf rerum gesUrum seriem prosequetur, sicut 



tissimum regem in manu vatida et millibus armalo* 
rum popuius idem fuissel ereplus. Sic et illud ma- 
jori stupore suscipimus, quod per homiues brutos 
et pauperes piscatores et idiotas fldem Christi, iiovam 
prorsns et incognitam, mundus accepit {Matth. iv), 
qaam si vel Augusti Caesaris auctoriute, vel Platonis 
scientia, vel Demostbenis aut Ciceronis eloquio 
ejusdem fidei Cbristian» religio persuasa fuisset et 
tradita. Opera quippe Dei quanto minus in se bu- 
manae facultatis admittunt, tanto major in eis divi- 
nx potentiae sublimitas elucescit. Hinc est quod 
qwedam magna valde et ardua, stylo tamen bumili 
et plano et sermone palpabili iibuit explicare, quae 
Dominus per virum quemdam modestum satis et 



idem vir de quo plurima dicturi sumus, humiliter 
satis ac verecunde, puram nobis ac simplicem enar- 
ravit historiam. De cujus viri laude atque praeconio 
digna scribere non audemus, ne ipse, qui totum 
Deoattribuens,nibilsibi quaerit ascribi, suis laudi- 
bul5 offendatur. Nequc tamen omnino poterimus re- 
ticere, ne Deo, quo auctore baec gesu sunt, qui 
suos humiles exaltare consuevit, evidentem facia- 
mus injuriam. Quapropter ita inter utruroque cala* 
mum temperare curabimus, ut et Dei magnalia, 
quae per eum gesta sunt, non lateant, et ipse in sua 
humilitate inoffensus permaneat. Quisquis ergo buic 
nostrse paginulae manum vel oculum l^turus admo- 
verit, animi quoque diligentem solertiam rebus 



humilem nostris temporibus operari dignattis est, B Ipsis, de quibus hic agitur, subtiliter intuendis stu- 



ad landem utique et gloriam nominis sui, et piam 
ejusdem viri memoriam, et pnesentis loci nostri fe- 
licitatem perpetuam. Imo certe ad honorem et gau- 
dium totius TbeutonicaB nationis ; vel, quod verius 
6t majus est, ad solatium et tutelam universx Oc- 
cidentalis Ecclesiae, cujus nostrae narrationis pagina 
nil falsum vel ambiguum continebit, sed veram ac 



diosus adhibeat. Inveniet siquidcm ibi res magnas 
et celebres, et quae, nisi divino jussu, nuUatenus 
vei accidere, vel fieri potuerunt. Unde et lectorem 
voiumus esse admonitum ut, si qua etiam a po- 
pulo nostro contra pietatem facta videbuntur, ea 
tamen voiuntate divina, semper utique justa» facta 
esse uon dubitet. 



HISTORIA 

CAPTj: A LATINISCONSTANTINOPOLEOS. 



2. Eo igitur tempore quo famosus praedicator ille Q 
Fran^gena, Fuico nomine, lieo autem Parisiensis, 
ad subveniendum ternpe sanctae et civitati eximiae 
Hierusalem, a barbaris diu possessae, totas Franco- 
rum gentes, totamque Flandriam, Normanniam at- 
^e Briianniam, caeterasque provinclas suis praedi- 
cationibus incitabat, fuit vir quidam in superiori 
Germania, Martinus vocabulo, abbas cujusdam coe- 
nobii de ordine Cisterciensi, quod in episcopio Ba- 
siliensi positum , ipsumque Parisius appellatur. 
Quae uHque res jam in ipso sui exordio quiddam 
videtur habere miraculi, ut tam ille qui jam verbum 
crucis publice praedicabat, quam et iste qui paulo 
post ejusdem praedicator fulurus erat, ambo, in- 
qoam, bi viri, sicut pares essent ofiicio, ita ambo 
Parisienses communi vocabulodicerentur; sed ilie ^ 
quidem a nomine civitatis suae, de qua carnaliter 
oriundus o^stiterat ; hic autem cocnobio, cui Patcr 
spiritualis, ut diximus, praesidebat. Uterque etenim 
locus, id est tam praefatum coenobium, quod et 
paulo ante dictum est, quam et famosa civitas illa 
Francorum, Parlsius nominatur. Quod nomen lin- 
gua quidem Caliica suam habet etymologiam; 
Tbeutonice vero ex boc videtur babere rationem et 
causam. Primi coenobitae, qui de monasterio Luze- 
leaal ad inhabitandum iilum locum missi sunl , nil 



aliud ibi nisi locum desertum et frigidum et puvam 
glaciem repererunt. Nunc vero per gratiam Dei» 
qui pauperes suos exaltat et promovet, Ecclesia ce- 
lebris est, ditata possessionibus et praediis, aedifi- 
ciis decorata, et quod his omnibus praestantius esc, 
divinis nocte ac die mancipala obsequiis. Abbas 
igilur ille queni dicimus, maturus quidem erat ani- 
mo, sed facie jucundus, prudens consilio, fami- 
liarilate affabills, eloquio gratiosus, inter fratres 
suos mansuetus et bumilis, ut quilibet illorum apud 
saeculares auctoritate praecipuus, apud utrosque di- 
iectus atque traclabilis baberetur. Hic a sumino 
pontifice Innoccntio, qui lunc sanclae Komanae Ec- 
clesiae tertius sub hoc nomine pncsidebat, manda- 
tum accepit, ul et ipse indubitanter signum crucis 
acciperet, et hoc idcm aliis in partibus illis publice 
praedicaret. Qui etiam mandato pontificali in utro- 
que obtemperans, confidenter et impigre verbum 
prsedicationis arripuit, mirantibus cunctis, pro eo 
qtiod [debilis] complesionis homo tantique laboris 
impatiens ab omnibus putabatur. Habuit itaque ser- 
monem ad clerum et populum in civitate sua, quae 
Graeco vocabulo Ba$Uea^ id est regalis, dicta est, in 
celebri ecclesia Bealae virginis Mariae, ubi magna 
utriusque ordinis, novis excitala runioribus convc- 
nerat muUiludo. Audicrant quippc jimdudum alias 



227 



GUNTUERI aSTERCIENSIS 



228 



circuroquaque proyincias ad hanc Christi mniliam A ta$, imo totam terramuiqueConitanHn^polhtiiecuTm 



celebrihus praedicationibiis excitari ; in parlibus au- 
tem illis nullus adhuc ejusdem rci fecerat menlio- 
nr^m. Unde et eorum quamplurimi, parati animo 
Christi castris se iradere, hujusmodi exhortationem 
tolis desideriis exspectabant. Stabant igitur onuies 
auribus arrectis, ttxis in ipsum obtutibus, quid de 
hac re vel praeciperet, velmoneret, quidve obtem- 
peranti de divina bonitate promitteret, cupidissime 
praestolanles. 

5. Verbum mihi ad vus, domini mei et fratres meu 
verbum mihi ad vos ; non meum utique, $ed Chri$ti, 
Christu$ ipse verborum auetor e$l ; ego fragile in$trU' 
mentum, Chri$tu$ vo$ hodie per o$ meum $ui$ aUo^ 
quitur verbi$, $ua$ vobi$ depiorat injuria$, Exput$u$ 



et ab$que ullo metu annis quadraginta poitederani* 
Quo! tamen omnia^volente Domino^ per eumdem exer^ 
citum brevii$imo tempore^ velut in tran$cur$u recepta 
$unt, Nica:a, Iconium, Antiochia^ TripoUi^ et alice 
civitate$ expugnat(e $unt. Ip$a eliam $ede$ regni Je- 
ru$alem populo no$tro re$tituta, Nunc autem^ Ucei 
impia gen$ praxipuam illam sedem et maximam lerrm 
partem violenter obtmeat, nostra tamen eit Achon^ 
no$tra e$t Antiochia, no$trce $unt et adhuc aUoe quw* 
dam urbe$ munita: et vaUda, quarum pra^iidio, divh- 
no favore, el viribu$ no$tri$f inclyti bellatore$, etiam 
prTclara $ede$ iUa cum omnibu$ aUi$ iub no$tram 
poterit redigi pote$talem, Si autem quteriti$ quid a 
Deo certi $tipendii pro tanto labore $perare debeati$^ 



e$t Chri$tu$ de ioco $ancto suo, de $ede $ua, dejectus ^ certi$sime vobi$ poUiceor quia qui$qui$ signum crucis 



e$t de illa civitate quam ip$e $ibi proprio sanguine 
dedicavit, Proh dolor ! ubi dudum Filiu$ Dei ren/u- 
ru$ in carne a $ancti$ propheti$ promi$su$ e$tf ubi 
jam natu$ et parvuUu in templo voluit praaentari, 
ubi proe$en$ praidicavit et doeuit, virtute$ et $igna 
frequenter exhibuit, c<Bnan$ cum discipuU$ $ui$ $an- 
etit$imi corporis et $anguini$ instiluit sacramentum ; 
pa$$u$, et mortuu$f ac $epultu$ po$t triduum re$ur- 
rexit^ cernentibui eju$dem di$cipuU$ in coslum assum- 
ptui e$t, et decima die Spiritum $anctum in Unguis 
ignei$ $uper eo$ e/fudit, ibi nunc profana: genti$ do- 
minatur barbaries, mi$eria / o gemitu$ ! o extrema 
calamitas ! Terra $ancta, quam Chri$tu$ $uii calca- 



acceperit^ et puram fecerit confe$$ionem, ab omni 
prorsu$ mundabitur peccato, et quocunque loco^ vet 
tempore, $eu ca$u pr<je$entem reUquerit vitam^ aster-' 
nam accipiet. Taceo nunc quod terra illa quam pe« 
teti$, ionge hac terra opulentior e$t atque fecundior; 
et facile fteri potest ut muUi etiam ex vobi$ in rebui 
etiam tempvralibui pro$periorem ibi fortunam mve- 
riiant quam hic $e experto$ meminerunt. Nunc videte^ 
fratres, quanta $it in hac peregnnatione $ecurita$f in 
qua et de regno ccetorum promi$$io eerta eit^ et de 
temporali pro$peritate $pe$ ampUor, Ego ip$e spoit- 
deo $ocium itineri$ et laboris ; e/, prout Deo placue- 
rit , prospera vobi$cum et adver$a partiri deeidero. 



vitve$tigii$y in qua infirmo$ curavit, casci$ iUumina- p Nuncigitur, fratre$,la:ti$ mentibu$triumphale$ignum 



vit, lepro$o$ mundavit^ mortuos $u$citavit; terra^ 
inquam^ illa in manu impiorum data e$t, Subver$te 
$unt eccle$i<Bi poUutum $anctuarium^ regni $ede$ et 
dignita$ tran$lata e$t ad gente$, Sacro$anctum illud 
et vcnerabile cruci$ Ugnum, quod Chri$ti $anguine 
perfu$um e$t, ab hi$ quibu$ verbum cruci$ $tultitia 
e$t, ita suppre$sum occultatur, ut nemo Christianus 
qnid de iUo actum $it vel unde requiri debeat, $cire 
po$$it, Cen$ nostra qucs fine$ iUo$ habitare consuevC" 
rat, tota fere ho$tiU gladio vel lopga jam captivitate 
con$umpta est, Pauci qui de clade iUa evadere potu- 
truntf apud Achonem vel in aUi$ tutioribu$toci$$e re- 
ceptant, ibique crebro$ a barbari$ patiuntur incur$u$. 
Htec e$t iUa Chri$ti nece$$ita$^ qucs ip$um vobi$ ho^ 



die per o$ meum suppUcare competUt, Nunc itaque, D sil liceat xstimare. 



cruci$ accipite, ut et cau$am Crucifixi fideUter exu^ 
quente$9 pro labore brevi et modico magna et ceterna 
percipere valealis $tipendia, 

Hxc loquente veneraj)ili viro, cunctis qui ad« 
erant vehementer attritis, Videres lacrymas tam per 
ejus faciem quam per ora omnium largissime de- 
fluenles ; audires gemitus et singultus atque suspi- 
ria, et alia hujusmodi signa, qu» inierme compun- 
ctionis faciebant indicium. 'flunc ilaque prsraii 
abbatis sermonem idcirco diligenter prosecuti su- 
mus, quia, cum ipse postea frequenter et illos el 
alios viriliter eihortatus sit, de nuila ejus exhor- 
tatione quidquam sumus dicturi, ut ex hac ejus 
diligentia quam strenuus etiam in aliis credendus 



validi beUatore$^ $uccurtite Chri$tOy date nomina 
vestra miUtia: Chri$tian<B, feUcibu$ ca$tri$ aggregari 
iatagiU. Vobi$ hodie cau$am Chri$ti commilto, vobi$ 
ip$um, ut ita toquar, in manu$ trado, ut eum in has- 
reditatem $uam, de qua crudeliter ejectu^ e$t, resti- 
tuere studeati$, Ac ne vo$ iUud terreat quod hoc tem^ 
pore gentiU$ rabie$ $uper no$tro$ adeo invatuUy re- 
rum prwcedentium vo$ cupio remini$ci, Eo tempore 
quo celebri$ i$ta expeditio $ub nobiU duce Gotefrido, 
caterisque Francorum ac Theutonicorum principibus 
facta est, infideU$ ille populu$, ita ut nunc, Chri^lia- 
nis omnibus occisis vet captis, terram iUam occupavH' 
rat, $anctamque civitatem Jerusalem, et Tyrum, ac 
Sidonem^ ip$amque Antioehiam, et aUa$ urbe$ muni- 



i. Assentit denique vir Dei precibus illorum, et 
qui, ut jam diximus, a summo ponlifice curam tni- 
marum acccperat, exterioris quoque providentia 
rogatus accepit oflicium. Tuiic exhortans illos et 
conrortans in Chrislo, cujus militiam professi eranu 
certum tempus constituit quo, rebus suis disposi- 
tis, parati omnes ad eumdem locum ei occurreient, 
ibique secum iter sanclae peregrinalionis arripe- 
reiit. Redei|ntes autem ad propria diligenter ad- 
nionuit ut tempore medio casie et innocue se ha- 
bereni, ei seipsos Christo, totius puritatis amatori» 
milites exhiberent idoneos. Ipse vero cum honesto 
comiiatu praecipua et maxime populosa totius ro- 
gionis loca circumiens, crebras praHlic4iiido facie- 



m mSTORlA CAPTiE A LATINIS CP. tBO 

bat sUilojies, et plurimos ad eamdem Cbristi mi- \ paupere partiretur, sic et iste de his quae vel seeum 



liliam convcrtebat. Quibus etiam illud curabit in« 
jungere, ut qui possent, praefixo tempore ad locum 
praedictum aliis occurrerent, cum eis pariter pro* 
fectQri. Qui vero propter temporis angusliam a 
negoliis suis expediri non possent, quam celerrime 
fieri possit, alios scquerentur. Tempore autem pro- 
fectionis jam vicino, Martinus, licet auctoritate 
pontiflcalis mandati lutus esset, cupiens lamen 
sanctae professioni suae reverentlam exbibere, fon< 
tem totius ordinis Cistertium adiit, ibique ab tpso 
loci ejusdem abbate, aliisque praecipuis quibusdam 
abbalibus, peregriuationis Ucentia et benediclione 
accepta, ad monasterium suum reversus est. Ubi 
eiiam Iratrum suorom se oralionibus commendans 
et eos mutua cbaritate divinae pietali committens, 
Basilcam petiit, ubi jam signatorum multitudo 
magua convenerat, a quibus laeiissime susceptus 
est. Ibi quoque sermone exbortationis habito, se- 
ipsuro et socios beatae Yirgini commendavit, humi- 
liter rogans ut ipsa Filio suo novum conciliaret 
exercitum. Postea valedicens clero et populo ejus- 
dem oivitaiis, a quibus plurimum diligebalur, laeto 
▼oltu et mente impavida sauctae profectionis Ialo« 
rem cum sociis aggressus est. Qua ex re illud con- 
jicere possumus, hominem Dei uescio quid magni 
jain tunc iu animo concepisse, et quae Deus per ip- 
suiu facturus erat, certo jam mentis augurio prae- 
sagire. 
5. Profectus itaque de civitate Basilea signato- 



detulit, vel postea, volente Deo, copiose adeptus 
est, indigenlibus sociis largas distribuit portiones : 
adeo ut in duobus diebus centum viginti marcas 
in utiles usus iiberaliter erogaret, et in (ertia die 
sepluaginta marcas argenti. Tertium est, quod sic- 
ut ilie de monacho factus episcopus in sua lamcn 
paupertatis bumilitate seipsum semper continuit, 
sic et iste, sicut nobis certissime compertum est, 
cum posset vel episcopatum, vel quas vellet alias 
ecclesiasticas dignitates, imo et immensam auri 
argentique pecuniam, nonnullis rogantibus, acce- 
pisse; amore taroen ordinis monasterii sui, cui 
Deus per ipsum, et ipse per Dei gratiam solemni- 
ter benefaccre cogiubanti oblata respuit, et ex- 
Bpleta peregrinatione ad fratres, pauper quidem 
spiritu, sed coelestis thesauri operibus dives et ple- 
nus reversus cst. Sunt alia forte plura quae pos- 
sent in ulroque Martiuo unius ad alterum similia 
reperiri, nisi forte minus idoneo lectori vel sau- 
ctissimum confessorem nimis deprimere, vel hone- 
stum virum quem dicimus aUollere videremur. 
Quapropter utrumque debito fine honoris venerari 
nos condecet; sed illum quidem velut sanctissi- 
mam animam, jam fruentem consortio angtlorum ; 
hunc vero tanquam prudentem virum adhuc in 
carne agentein, qui et jam apud Deum et homines 
magni meriii aestimatur, el postmodum apud utros- 
que amplioris gratiae per Dei graliam futurus sil. 
Sed neque illud silendum credimus, quia iu illius 



rum cxercitus, relictis aliis, stratam illam arripuit ^ sancti Martini sacro natalitio isle Marti 



qiiae per angustos Tridentinae yallis anfractus Ye- 
ronam ducit, minori quidem labore et majori com- 
peiidio. Erat autem tam clara et celebris famae 
praecurrens opinio, ut non solum hi per quos eis 
transitus erat, verum etiam de villis et oppidis ca- 
tenratim occurrerent, et eos multo favore et gratia 
snscipientes, victui necessaria justis pretiis exhi- 
berenl. Martinum vero pnecipue mirabantur, quod 
bomo religiosi habitus et vitae admodum spiritualis 
armatum ductaret exercitum, seque ipsum tanti la- 
boris officio tam strenue coaptaret. Unde et nomen 
ejus inter se celeberrime frequentantes, post illum 
Turonensem, qui in sanctorum confessorum cata- 
logo fcre primus atque praecipuus est, quadam si- 
niiiitudinis ralione, Martinum hunc alterum voci- 
labant. Ct revera, si rem diligenter inspicimus, 
quaedam, ne multa dixerim, in utroque concurrunt 
simiiia. Primum quidem, quod sicut ille aliquando 
armaiam sequens militiam, sicut de ipso scriptum 
est, tam san^te et innocue se babebat, ut jam tunc 
non tam miles quam monachus putaretur; ita et 
hic verus monachus, imo Pater monachorum, ar- 
maium ducens exercitum, inter belligeros homines 
ila vixit, ut quantiim labor itineris vel injuncti 
cura permitiebat officii, de rigore suae professionis 
nil sibi penitus reiaxaret. Deinde sicut ille tantae 
fuit coinpassionis in pauperes, ut asperrimo frlgore 
cbianiidem , quam unicam habebat, cum nudo 



nus na« 

tus est in mundum. Et ideo Martinus appeliatus 
est, etc. 

6. Yenientes ilaque Yeronam milites peregrini 
cum duce suo, tam a populo civitatis quam ab alii 
multitudine maxima signatorum, quae illos de di« 
versis mundi partibus ad eumdem locum praevene- 
rat, laetissime suscepii sunt. Nam et ipsius urbis 
episcopus Martinum in domum devote ac reveren- 
ter assumpsit, eique per octo fere hebdomadas 
sumptus et obsequium benevole ministravlt. Postea 
discedentes Yenetiam petienint; ibi naves intrare 
decreverant, et inde versus Alexandriam, civitatem 
iEgypliam, recto iinpetu navigarc ; propterea quod 
temporc illo in partibus transmarinis inter nostrot 
et barbaros induciae pads erant, quas nostris, 
salva fide, quam interposuerant, solvere non li- 
ceret. 

Erant autem in exercitu signatorum famosi et 
potentes viri quamplures, tam s^culares quain ec- 
clesiastici. Inter quos Balduinus, comes Flandren- 
sis, et Bonifacius marcbio de Montclerraio, au- 
ctoritate et viribus atque consilio praecipui habe- 
bantur. Et siquidem omnes uno consensu in hoc 
convenerant, ut petentes Alexandriam, et eam vi- 
riliter obsidentes, non um belli fortunam quam 
divinae virtuiis experirentur potentlam. Quod uli- 
qiie si fccissent, sperabile satis erat tam ipsam 
magnificam civitatem quani et maximam lotius 



2M 



GUNTIIERI C!$T£RCIENS1S 



«:i 



^gypii partcm facili couipcndio in eorum polesia- A Spoponderunt ilaque faciuros se quod illi instanter 



tem posse transferri» eo quod totus fere populus 
terrse vel consumptus fame perierat, tcI sqoalebat 
pcnuria propter sterilitatem ejusdem videiicct terrae, 
cui Nilus frugiferas aquas, quibus eam rigare so« 
let, annis, ut aiunt, jam quinque subtraxerat. Inn 
pediebalur autem illud principum nostrorum lau- 
dabile satis consilium fraude et nequitia Veneto* 
rum, qui tanquam domini navium et principes 
Adriatici maris, eis navigium pen.tus abuegabant, 
nisi cum ipsis prius celebrem Dalmaliae civiiatem, 
juris autem Hungarici, Jaliram [al, laziram] expu- 
gnarent. Aiebant enim illam semper suis utilitati* 
bus fuisse contrariam, adeo ut ssepe cives ejusdcin 
urbis naves illorum mercibus onustas piraticis in- 



exigebant, accepto nibilominus ab eis certissima 
sponsione quod ipsi quoque arms ti nostros usque 
Alexandriam et comitarentur et veherent. Videns 
ergo Marlinus noster non solum negotio crucis 
moras innecti, sed et toti exercitui nostro fun- 
dendi sanguinis Cbristiani necessiiatem incumbe- 
re; nesciens quo se verteret, quidve ageret, totus 
in se exhorruit, et de pluribus, quoruni ei quod* 
libet dispUcebat, illud elegit quod in tali articulo 
potissimum videbalur. Aggressus itaque pnelatum 
cardinalem, omnium precum instaniia suppliciter 
exorabat ut eum a voto peregrinationis absolutum 
ad solilani clauslralis vitae quielem transire per- 
mitteret. lUe vero uisi prius expleta peregrinatione. 



vasionibus spoliassent. Quae utique res nostris ^ omnem prorsus ei reditum denegabat, et insuper 



principibus, tanquam Deum timeutibus, crudelis 
ae nefaria videbatur, tum quia civilas illa Cliri- 
stianx gentis erat, tum quia ad regem Hungariae 
j^ertinebat, qui et ipse signo crucis accepto, ut 
rooris est sub protectionem summi pontiflcis se et 
8ua tradiderat. Ulis ergo instanter urgentibus, no- 
stris autem obnixe negantibus, sub bac contentione 
atque discordia phirimum lemporis elapsum est. 
Putabant enim rem omnlno detestabilem et Chri- 
stianis illicitam, miiiles crucis Christi in homines 
Christianos caede, rapina et inccudio degrassari, 
qualia in expugnandis urbibus frequenter solent 
accidere. Unde et multi pauperes, qui secum pauca 



majorem imponens sarcinam, auctoritate summi 
pontificis, omnes ei commisit Theutonicos nuos vel 
ipse adduxerat, vc) ibi repererat, vel qui postmodum 
adeunidem exercitum esscnt vcnturi. Injunxit eliam 
tam el quam quibusdam aliis religiosis, qui ad- 
erant, ut pcr omnes casus socios sequerentur, ec 
eos a sanguine Christiano, quantuui posset fierit 
cohiberent. 

7. Trajecta igitur classc per mare Adriaticum, 
quod et ipsum Dalmaticum appellatur ; alterum qul- 
dem ab Adria civiiale, vel secuiidum fabulas, a filia 
Jouis Adria (2) ; alterum vero a Dalmatica qiiam 
alluit, appellationem accipiens, milltcs nostri celeri 



detulerant, eisdem consumptis, non habcntcs ulMra q cursu, sed mente tristi et tarda, regiunls opposita 



Tiaticuin, relicto exercilu, versis vcstigiis ad pro- 
pria regressi sunt. Sed et quidam potentes et di- 
vit( s viri, non tam rerum penuria laborantes quam 
perpetrandi flagitii horrore perterriti, iiivili ac 
pene nolentes iu reditum conversi suiit. E quibus 
aliqui Roniam petentes vix a summo pontifice re- 
deundi licentiam impelrare potucrunty ea tameu 
conditionc praefixa, ut saltem post aliquot annos 
vv)tum suae peregrinationis exsolverent. Qui redi- 
tus peregrinorum iion solum exercitum nostrum 
illoruni fraudavit absentia, verum etiam multos, 
qui de Germania caeterisque regionibus subsequi fe- 
stinabant, ab lUo, quem conceperant, animi fer« 
vore cohibuit, ut in locis suis immoti coiisiste- 
rent. 

Tempore autem illo missus est ad exercilum no- 
fttrum cardinalis quidam, Petrus videlicet Capua- 
nus, quem summus ponlifex ad hoc direxerat, ut 
praefatam sedaret controversiam, ageretque cum 
Venelis, ut felici embolae, id est Christi militiae 
maturum versus Alexandriam praestarent navigium. 
Quod cum ab eis nullatenus extorquere posset, nisi 
nostri propositam sibi condilionem implessent, 
visum est eis veniale magis et minus improbabile, 
minori malo majus boiinm compensare, quam vo- 
tum crucis inexpletum relinquere, et gressu retro- 
grado ad suos cum peccato reportare iufamiam. 

(9) Ms. vitiose Sunom Adringue. Sunl qui scri* 
l>ant, ut apud Janum Parrhasium Eustalhius, Jon. 



littora tenuerunt, ac ne in re odiosa et sibi ipsi« 
detestabili diuturnas agerent moras, praefalam urbem 
magiio terrore et fremitu obsederunt, eamque per 
triduum non tam hostiliter quam minaciter oppug- 
nantes, sine caide et sanguine ad dediiionem com- 
pulerunt. Qux civitas postquam suis victoribus tra* 
dita est, mox eam Veneti a fundameniis inexorabiK 
odio subverterunt. Quo in facto, quia nosiri senten* 
tiam exccmmunicalionis inciderant, pro eo quod 
rebus Hungariae regis manus injecissent, qiias ille 
signo crucls accepto, B. Petri summique pontificis 
protectioni commiserat, visum est nostris ad eumdem 
summum pontificem nuntios destiiiare, ut coactae, 
culpae misericordiler condesccndens, eosab illa sen- 
D tentia excommunicatioiiis absolveret. ^ui legationi 
prosequendae cum personae uliles ct id^^neae quaere* 
rentur, eleclus est Martinus abbas, et cum eo Sues- 
sionensis episcopus, vir magnae sanctitatis et dulcis 
facundiae, et tertius magister Joann. Parisiensis, 
homo Francigena, nobiliier eruditus et sermoue af- 
fabilis ; quoruin interveniente praescntia, causa la- 
vorabilis apud summum pontificem ptenius fulcire- 
tur. 

Qui tres viri cum Romam venissent, admissi 
causam quam atlulerant fideliter exponentes, donu- 
num papam humillime rogavcrunt ut coacto flagitio, 
quod milites nostri ob Christi honorem in Christia - 

Italus Adriae pater fuit, a quo Sinus Jonius, qui 
mox ab Adria lilia dictus est Adriaticus. (Cakis.) 



S^ HtSTORIA CAPTiE 

noft coauDiseraut, clemeDler ignoftceret, et caiisa A 
diligenter inspeeta* iHam ezcominuuicaiionis rela- 
xaret sententiani. Uie yero tum favore quem neces* 
siiaa excusabat, tum nostri exercitus liumili suppli- 
eattone, tum etiam nuntiorum gratia et auctoriiate 
permotuf, babitH secum deiiberationei petits indul^ 
gentiai benignuft assensit, jussitque scribi fo^mam 
abaolutionis ad nostrum exercituro perferendam. 
Erat etiim Tif muliae disci^etionis et gratie; juvenis 
^uidem artate, sed canus prudentia, uiaturils animo, 
morum bonestate compositus, ciarus generOf forma 
conspicuus, amator asqui et boni, inimicus autem 
hequitiae et malitiae, adeo ut non tam sorte quam 
meriio Innoceiitius vocaretur. 

8. iTaclum est autemi dum adhuc nuntii nostri in 
curia Tersarentui*, cerlus rumor insonuit, venisse ^ 
videlicet Aletium Jdveiiemin castra, GrsRcum gene* 
re» filium videlicet Isaac regis Constantinotx>leo8 » 
roissum a Pbilippo, rege Teutonicorum, cum nun- 
liis et mandatis, quibus obnixe rogabat exei^citum 
tit praefatum Juveneiu in regniim suiim restiiuere 
niiorentur. Cujus rei ordo talis est, si ordo congrue 
dici potest i^rum inordinale et crudeliter geslarum 
narratio (5) : Regnaliie igilur apud Gnecos Isaac 
illo, quem diiimus, frater ejus Alexius, pairuus 
minoris Alexii, cujus et modo facimus mentioiiemi 
tonsilio quorumdam pessimoruiti « miixime autem 
cujusdam cognati sui, nobilis quldcm viri, sed per« 
fidi, qui Murtipblo, id est /Io< cordis in gente illa 
vocabaiur, eumdem ffatrem suum Isaac regno de- r* 
Jecit, et ipse regnum flrripiens, filium ejus, et 
eumdem nepotem suum, bunc scilicet de quo nunc 
agiiur, Alexium sub diligenti custodia carceri man^ 
cipavit. Qui tamen, inventa opportunitale, latenter 
elliigiens, occulta ei celeri fuga Teuloniam petilt; 
veniensque ad Pbiiippuro regero, qui sororero ipsius 
bnbebat uxorem, suasiili patrisquemiserlas, et patrul 
<*rudeliutem fldeliler conquestus esl. Qui praffaliiin 
juvenem satis bonesie suscipiens, eum apud se ali- 
quanto tempore magno dilectionis a(Te( tu deiinuit« 
dque sumpius et obsequia copiose ac liberaliter 
roinisifavili Audiens auteni exerciluin nostrum, Ja- 
zlra expugnata, circa finesGnccia&conversari, sxpe 
dictum juvenem cum nuniiis etepisiolis suis direxit 
ad principes, utrum, si fieri posset, in regnum pairis D 
sui leducere molireniur. Teutonicis auiein pro eo 
quodsui jurisessevidebaniur, banc rem securiosius 
ei imperiosius injungebat. Marcbionem, cogna- 
tum suum, ejus, quae inter eos erai, cominonebat 
propinquitatis. Flandrenses atque Francigenas et 
Yeiietos, et aliarum regionum bomines, omni pre- 
cum molimine sedulus exorabat, ceriissime promit- 
lens, si iiie auxilio Ipsorum sedem suam reciperet « 
peregrinis omnibus tam per Teutoniam quam per 
loiam Graeciam iutam ac iiberam in perpetuum pa- 
lere viam» Accedebat etiam ad hoc quod idem ju- 
venis certissime pollicebaturi si viribus eorum re- 

(3V Alexius fratrem Isaacum excsecaverat et ibro* 
110 delrCiserai an. il95. (Basn.^ 

PATROL. CCXU 



A LATIMS CP. 234 

stiiulus forci, eis in cominune argcnti lrecci;la roar- 
cbarum uiillia se daturum. His omnibus causis in 
unum concurrentibus, major pars nosiri exercitos 
in assensum juvenis jaro eoeperat dcclinare. Paud 
vero, qui de criicis proveniu magis erant soUiciii ^ 
obnixe dissuadebani, dicenies, id quod el verisi'» 
roile puiabatur : pnefaium juvenem sine* ferro et 
sanguine nulbtenus posse resliiui ; videbatur enim 
eis siulium et iinprolum, paucos homines pcregri- 
nos, nec babeuies quo se recipjrent, omisso sanclae 
peregrinalionis proposito, certo suo periculo, pro 
commodis alienis, tantae urbi, Um munitae, tam po- 
pulosae, bellum indicere, quod sine multa cxde 
alteruirius partis, vel fortassis utriusque^ icrminari 
non posset. Sed de bac re, id esi de juvenis illius 
resiitutione, ad lempus tacendum esi; Sequenlia suo 
tempore prosequemur. Posit|uam ergo, sicui loqoi 
cceperam, rumor isie Roinse aUditiis esi, dominns 
papa cum omni clero suo, nuniiisque nosiris, aliis«' 
qne quaroplurimis vehemenler expavit, medieiis ne 
maligni bosiis invidia hac occasione vel iotius exer» 
citus nostri machinarclur interitum, vel saUein 
crucis negoiium impedirel. Oderat auiem suinmus 
pontifex illam urbem tam ipse quaiu ejus praedeces- 
sores a muliu tempore, quoniam jam diu Romanae 
Ecclesia; rebellis exstileral, et in quibusdam fidei 
articulis, vfelut in processione Spiriius sauctii quem 
GrBBci de Filio procedere negani, et in modo sacri* 
ficandi, quod illi in feriuenlaio facere soient, a fide 
caiholica dissidebant. Unde et quemdam Cardina*» 
lem, qui quodam tempore a summo poniifice ad 
eos corl^ipiendos et instruendos roissus erat, versis 
sursum vesiigiisi et capite deorsunl in aere suspen* 
derunt, donec communicato cum Petro spiritum ex* 
halaret. Oderat igiiur eam« ut diximus^ ct optabat« 
si fieri posset, eam a gente catbolica sine sangulne 
expugnari^ nisi nostri cladem exercitus formidaret* 
lloc autem per nosiros posse fler* non sperabat» dl« 
ceiis eaindeiii urbero plus in solis navibus piscato- 
runi abundare qiiam illos in toto navigio. Uabebal 
enim mille sexcentas piscatorias naves, quarum 
quflelibet per totum annum ad quatuordeCim dies 
fisco regio persolvebat nummum aureum, qui per« 
peram (4) vocari solei Ferdoni, id est quarlae partl 
inarcae unius aequivalens. Bellicas autem sive mer-» 
catorias habebant infinitae multiludinis, et porium 
lutissimum. Erat autem de consilio ei senteniia 
ejusden sumini pontificis, qui de crucis negotio. 
niaxime anxiebatur, ut nosiri recio cursu versus' 
Alexandriam navigarent. Permittebat eiiam eis ut 
de mariiiinis locis Romaniae, quam alluit id mare,' 
cibos inemptos, id esi absque pretio moderate tolle- 
renl, qui eis ad annum dimidium possent sufiicere» 
Quod suum consilium, quia mulari metuebat, et 
crucis profectum terrenls occupaiionibus impediri, 
meriio tam ipse quam alii omnes novis rumoribus 
turbabaiitur 
(4) Ms. proj^ta; forte oreolerfs* 



iS5 GUNTHEUl €1ST£RC1£NSIS f» 

D. InfttaUal igiliir abbus oinoi precum molimine, A Terstbanlur, vix ipse quarlus roorlera dftigH; ege* 

et has omnes, quas diximus, causas aliasque praelen* 



dens, redeundUicenliamflagiUbal.Iiletero omniiio 
ei redilum dcnegabat, nisi prius Terram sanclam , 
quam petere Toveral, aUtgissel. Egressus ilaque de 
curia Martinus cum sociis, accepla ponliAcali bene- 
dictione, cum litteris coutinentibus formam abso- 
lutionis, qus nostro exercitui redderenlur, Bene- 
venlum peliil, reperilque ibi Petrum illum Capua- 
num, cujus supra meminimus , versus Achonem re- 
clo cursu iransnavigare cupientem. Cui Martinus 
adhaerens ponliflcales epistolas per socios misil ad 
castra, per quos eliam Teutonic» cohorti» quam 
prius duetaverat, verbis excusaloriis valedixit, ii 
Nonas April. (Aprtl. 4). Deinde apud Sypuntem 



teri omnes periculo sncciibueruni. Sed ei si q«i 
superstiles eranl, ii responso mortis tcecpto lan* 
guidi el exstngues eam per singula munenU cer* 
lissime pnestolabantur. Acoessii aulem nd hoc el 
aliud ineommodum» qooniam induci» pacis, qviB 
inler nostros el barbaros jnranienlo firmals fue* 
ranl, fhiude iiiorum ei nequilia solulfle sunl, captis 
el spolialis duabus navibus noslrae gentis , el di- 
replis omnibus qusD in eis vehebantur. Quam lainea 
injuriam noslri forliler ac celeriler vindicaniest 
sex illorum naves magnas annona, el mercibus, ac 
aliis rebus onuslas in roari deprehensas, lam ipsas 
quam omnia qux iii eis erant, sibi prsedam fece* 
runl. Atque ita divina vinule el sua fraudem ilio • 



navem ingressi, post iaborem diulurni temporis B ^^ viriliter ulti sunt. Renovatii ilaque bello 

porlum Achonis tenueruni, ubi etiam ab omnibus 

celeberrime suscepli sunt, vii Kal. Maii (Aprii. ^). 

Erat aulem ibi Teutonic» genlis magna freqiien- 

ila, inler quos quidam nobiles el polentes viri, qui 

Marlinum in Germania prius noveranl atque dilexe- 

ranl, eum devotissime «usceperunt. Capuanus vero 

omnes ei Teutonicos, qul vel lunc aderant , vel 

poslmodum superventuri sperabautur, summi pon- 

tiflcis auclorilate commisii. Eadem ssUle, circa 

dies illos qui propler fervoris malitiam caniculares 

vocari solenl, oru esl ibi gravissima peslis, el cor- 

porum humanorum corruptio in Untum, ul una die 

plus quam bis mille corpora mortuorum sepulta 

memorenlur. Eral aulem lam subita et improvisa 



ccepit hostiUs rabies solilo vehementior noslris 
incumbere, luro propter numerum pauciorem, lum 
quia el hi qui residui eranl lanquara morte vlcina 
irobecilles el invalidi puUbanlur. Quapropter vi* 
sum esl Iiis qui inter eos praecipui babebantur, 
iiunllos ad castra peregrinorum dirigere, quos in 
Graecla versari acceperant, ul civiuti AchonHanae, 
el illi porliunculae Tcrrae sanclae , quam adhuc no- 
stri mullo labore et periculo possidebant, matitrc» 
subvenlrenl auxilio, et scireut eam vix jani posse 
diulius defensari. Hanc qnoque legalioneM, rogan- 
tibus illts, suscepit abbas Martinus cuin aHo quo- 
dam viro, Conrado scilicet, advocato de Swartzen- 
berg : cui idem abbas testimouium perhibel tanlse 



Ines, utquisquis coepissel a^grotare, infra triduum C integriuiis, ut quolies sevel joco, velserio, vel casu 



aMMiem certissimus exspecurel. Unde el mulii su- 
biu segriludine deprehensi, cum de rebus suis dis- 
ponere non valerenl, vocato abbate, omnia sua illi 
tradebMil, vel retinenda in proprium, vel disiri- 
buenda sociis egenUbus, reienu sibi parle sua pro 
libko dlsponentes. Quam rem ipse Martinus ita fl- 
deliler exsequebalur, ul in duobus diebus, quod el 
pMrio anle didum esl, cenlum viginti marchas in 
Ules usus expenderei, el in tertia sepluaginU roar^ 
diat. QuMmmdam eliam virorum fonium arma, qux 
ilU ob reruffl penuriam pignori supposuerunt, ipse 
gri^lo preiio satis liberaliier redimebai. Ampliu^s 
aulem per inflrmos strenua pietau discurrens, Um 



mentilum esse recordarelur, tot venlav in secreto 
pelere consuevissel. Ex quo ei iilud salis patct 
eum qui in levibus et his quae alti fcre omnes pro 
nihilo ducunl Um providus erat , in majoribus 
iiullateous fuisse negligentem. Terlia ergo die ante 
^lum sancti Martiui priefati duo viri navein in- 
gressi sunl, et in Circumcisione Dominl juxU 
ConsUnlinopolim littora lenueiiinl. Ubi tnncexer* 
cilus nosler non satis lastus agebal, eo quod niag« 
num discrimeii incurrissel negotiis implicilus alie- 
nis. Quod ulique Deuro iu ordinasse credendum 
esl, ul civius illa, qua; pro sua magnitudine atque 
poientia Jam. multo tempore Romanae sedi rdbellis 



coBsilio quam rerum impensa benevole providebal, ^ fueral, virlule noslrorum el insperaU vicloria uni- 
adnonens eos de pura confessione, de cerU spe Ull ecdesiasticae redderelur. 



«lerniUlis,ne morlem brevemel momenlanearo for- 
midiirent, postiliam continuo vilam inlerminabileffl 
accepluri.Banosetiam virilllerexborUl>atur, ne ter* 
rerel eos brevis illa et cilo transitura calamiUs , 
iod prompiis aiiimis ad utrurolibct parati essent, 
Td lianc viuro ad honorem Dei diutius producere , 
vel socios sequendo aeiernam brevi compendio fe- 
liciler adipisci. 

m. Hac igtlur pesle in civiuie IHa el flnibus 
ejus diu pervagante, maxima pars um civium 
quam peregrinorum ilHdem comrooraiilium ejusdem 
GonUgionis Ul>e cooimmpu esl. Nam el de sede- 
cim hominum personis , quse in abhatis hospitio 



Venienles itaque ad nos nunlli iransmarinae 
Chrisli mililiae, reverenier ab omnibus ac benevole 
suscepti sunl, maxime aulem a Teutonicis ilHs 
quibus abbas praeesse consueverat. Eiposiu auleni 
causa sul adventus, compassionem ulique magnaro 
experli sunt, sed nullam omnino spem consilii seu 
auxilii a nostris accepemni, quippe qui nec stt>i 
ipsis posse satis auxiliari videbantur. Eranl enim 
in Unlo exlrems adverslutis arliculo, ul nec drca 
civiuiem ipsam satis essenl securi, propter in- 
aeslimabilem hoslilemque Graiae plebis mulliludi- 
nem : nec ab ea absque mullo labore ac pericnlo 
di<tcedere possent, propter innumeras illorum na- 



W7 IIISTORIA CAPTii: A LATINIS CP. )5I 

ve«. quibiis, si fiigcreul.^s t>ersequi ei cxpiigiiare A Tcrram sancum ollincndam ac possidondamquanio 



saUs hosUliter cogitabaot. Unde Aiclum est id, 
qaod raro solet accidere, ut nostri eidem eiTitatl, 
de qua (ugere non audebant, obsldionem ponere 
cogitabant. Ad ciijus rei evideiitemnotitiam, opcne 
preiium est illud explicandum resumere, quod in 
saperioribus nos ad tempus suppressisse memiiii- 
nst. Quam rera si quisquis diligenter adverterit, 
occulta Del judicia et latemes rerum accidentium 
caosas potcrit pemoscere. 

II. Ordo aiitem reruro illamm quae nostros in 
banc perduxeranlnecessitatisangustiam, boc luodo 
coUigl potcst c Cum regius llle juveiiis Alexius, 
quod et supra diclum est^ cum nuntiis et epistolis 
Pbllippi regis in castra veiiisset ; et ipse quoque 



vlcinius, tanto pnestanliiis minislrabit auxilium. 
Quae omnia utique cassarentur, si gens illa pcr ho- 
mines alterius fidei, veluti gentilcs aut ba^rcticos 
expugnata foret ; imo, quod et gravissimum esset^ 
in eomm transiret errorem. Has igitur causas 
apud Deum arbitror pnecessisse , nobis quidem 
occultas, ei vero, qui omnia praevldet, manifestas» 
quibus res istae grandes atque mirificse, quas sumus 
dicturi, certo limite, sed occulto, ad suum perdu- 
cerentur eventum. 

12. Ex hac igitur tam occulta et inscrutabili 
divinae menlis conceplione, quae omuia formaliter 
comprehendit, quam nec arenae uumerus, nec gut- 
taram in roari, neo froiidiuro in silvis fallere po- 



precibus suis et promissis ingentibus principes " test, omnia quae in tempore fieri vel contingere 



so- 



•xerciius uosiri plurimum permovisset» coepemnt 
paulatim ouincs, ut diximus» in ejus favorem et 
eausae ipsius praesidium declinare, quod utique di- 
versisex causlsagebatur, tum ob gratiam regis 
Pbilippi, qui nostris pro ipso altentius supplica- 
bat, tum quia pium eis videbatur, si fieri posset, 
legitimum regni haeredem, crudeliter dejeciuin, in 
sedem suaro rcducere ; tum etiam propter ejusdem 
juvenis preccs atque promissa ; qui sl restitutus 
foret, magnuro percgriuis omnibtis et tunc et 
postea praestare posset auxilinm. Aderat auiem et 
iUiid, qiiodeamdein civitatem S. Romanae Ecclesiae 
Boverant esse rebeilctti et odiosam , nec putabant 



lent, certo tramite et immutabili cursu proficiscun- 
tur. Unde et eam Gnecomm philosophi archety- 
pum, id est principalem figuram vocare solent : 
ioannes in Evangelio suo (cap. i) viiam nominat. 
Quod facturo est, inquiens, In ipso viia erat^ et vita 
trat lux kominum. Sicut eniro in mente hominis, 
qul mortalls esl, res illae qiiodammodo vivunl, 
quas cogitat in praescnti, sive illae pra>sentes sunt, 
sive adhuc futurae sperantur; ita quidem, imo multo 
verius in mente divina, quam Graeci noyn vocant» 
quse tota vitalis, vel potius ipsa vite est, quae nihil 
vel ignorare vel oblivisci potest , vivebant omnia 
etiam antequam fierent, quae vel postea creata 



qns oppressiooem a nostris summo poiitific.i, vel /* sunt, vel adhuc usqiie ad finem saeculi creabuniur 

^.s i\.^ -.1..-: .i:.-i! e-j ^. mr__.*. ^ /\ jj. .- , 



etiam Deo plurimum displicere. Sed et Yeneti» 
quorani iiavigio utebantur, ad hoc praecipue impel- 
lcbant, partim in spe promissoe pecunice, cujus 
illa gens maxime cupida est, partim vero pm 
eo quod eadem civitas luuititudine iiavium freta hi 
toto illo mari principale sibi dominium arrogabat^ 
Uamm omnium rerum et forte aliamm coiicursti 
iltiMl actum est, ut onines in favorem juvenis una- 
nimiter consentirent, et ei suum pollicerentur auxi** 
lium. Fuit autcm et alia, ut crediinus , causa, 
loDge bis omnibus antiquior atque potentior, di- 
Tinae sciltcet bonltatis consilium, quod gcntem 
iUam elatam ex rerum opulcntia ab iUo fastu suo 
deprimi, et ad pacem et concordiam sanctae uni 



Quae diviuae mentis conceptio cum rerani omnium 
et minimamm ideas, id est forinas contineat , 
nuUo magis liaiic rein, quam dicere proponimos, 
tantam, tam novam, taiu rolrificam, sicut futnra 
erat, ita ab aeterno complexa est. Itaque ex itla 
irrefragabili Dei dispositione processisse credeii- 
dum est, quod exei^citus noster, qul moz capta 
Jazira versus Alexandriam lendere festinabat, ma^ 
tato proposito, huic lantae civitati bellum indixlt» 
et direcio navigio flnes ejus hostillter ingressus 
est, positis castris haud louge ab Ipsis nKenibus 
urbis ad beliuni paratus consedit. Cui cum magna 
muititudine armatorum occurrit llle fraterme sedis 
invasor et possessor Alexios, qui brevl confiiau 



Tersalis Eccleslae revocare boc ordioe disponebat. D virtutem militum vix expertus, dilfidens caos» 



Congmum quippe videbatur ut gens illa, quae aliter 
corrlgi non valebat, paucomiii cxde, et rerum 
tenipofalium, quibus iiitumuerat, aiiiissione puni- 
reCnr, ut et poptilus peregriniis superborum spoliis 
ditesceret, et terra tota in nostram transiret potc- 
Biatem, et Occidentalis Ecclesia sacrosanctis reli* 
qinis, quibos ilii se indigiios reddiderant, illuml- 
nata perpetuo laetaretur. Accidit autem et illud, 
qood utique magnuro est, quod saepe dicu clvitas, 
iptst semper infida peregrinis exstiterat, deinceps, 
volente Deo, mutatis civibus, fida et uiianimis 
pennanebit, et nobis ad expugnandos barbaros, et 



suae et ignaviae sociomm, quos nec sibi propter per-* 
petrata flagitia satis fidos arbitrabatur, mox in ftik 
gam turpiter couversus est. 

43. Cives iUqtie magnificae (5) urbis territi fuga 
regis sui, quem etiani plerique nec prius propter 
scelera perpetraia satis diifJierant, simulqiie per 
nuntios a juniori Alexio proniissis ac piecibus 
firequentibus attentati , nostris quoque coatra 
spem suam comminantibus excidium urbiSt nisi 
illum legitimuro liaeredem regni in regem suid* 
perent, patentibus portis IUum cum toto exer- 
citu intra mcenia pacifice admiserunt. Qui ctiam 



(5) Contigit hoc anno 1403, priroo mcnsis Augusti ; suflbcatus est vcro Alexius post sei iroperii 
menses die 5 Februarii. (Basn.) 



139 GUNTIIERI aST£RCIENSlS UO 

Jmrenis regalibus ornalus iiidumenlis in seile regni» A (ios sub nomine junioris Alesii , q\ii principcs 



al decuit, absque mora collocatus, dimidiam pro- 
roissae pecuniae parlem principibus noslris bene- 
Tole ac Hberaliter numerari Jussil , sperans se id 
quod reliquuro erat, brcTissimo tempore reddiiu- 
ruro. Manserunt itaque nostri In ipsa civiute per 
aliquot dies, et tam novi regis quam civium ipso* 
rum obsequio moderate utentes, id maxime cave- 
bant ne cui onerosi hospites tiderentur. Sed quo- 
niam civitas ipsa, licet magna et speciosa, duobus 
populis tam diversis lingua et moribus , nec satis 
mutua dileclione cousentientibus, tanlseque honii- 
num et eqiiorum multitudini suflicerc non valebat» 
placuit eis ut, relictaurbe, in locum planum alqoe 
diflusum sese recipereiit, ibique positis castris, 



eiercitus nostri de castris ad ipsum evocarenl, 
quasi promissam pecuniam et insuper ampliora 
munera regi» liberalitatis accepturos. Quod cum 
ad ipsos perlatum esset, ipsi lanquam homines 
Cbristianae simplicilatis, nuHam ibi fraudem suspi- 
canles , urbem ingredi festinabant ; quippe qni nll 
minus metuebant quam novum regem , quem ipsi 
creaverant, tam brevi temporis articolo de medio 
esse sublntum. Erat auteni ibi vir quidam pm- 
dentissimusi dui videHcet Yenetorum, csccus qui- 
dem in facie, sed perspicacissimus in mente , qui 
corporis caecitatem animi vigore atque prudentia 
optime compensabat. Hunc nlii semper in rebu» 
ambiguis omnt diHgenlia consulebant, et ad nuturo 



promissa regis commodius exspeetarent. Quibus B ejus publica ncgotia solebant disponere. A qua 



urbeni cgressis ccrpit orirl occulta quaedani civium 
adversus regem seditio, plerisque murmurantibus 
quod ipse bomines peregrinos et a moribus suis 
aiienos tanto foveret affecCu, et Jam fere totius 
opes Gra:ciae sine causa ad eos transtuHsset, el 
adhuc tantuuiddm vel forle plura, spoliato regno 
suo, eis largiri proponeret. Quam rem cum omnes 
tert quererentur , ausl sunt etiam ipsum regem 
patenler arguere, publice probibenles ne regnum 
suum pro commodis spoliaret alienis, ne suorum 
Snopiam pnsdam faceret aliorum ; sed eos, tan- 
quam rerum alienarum cupidissimos invasores, 
pariter cum ipsis persequeretur et perderet. Quae 
lllorum sedillo novum regem vebemenler csterruit. 



cum alii more soHto quaesissent quld ei de hac re 
videretur, dissuasit ne se, amore pecuniae, Graeco- 
rum doHs exponerent, dicens se idipsiiro timere 
quod evenerat, id est, ne Juvenis Alexius vel a sui» 
peremptus esset, vel lanquam Graecus genere, ab 
eis corruptus nostram cuin iUis machinaretur per- 
niciem. Dum ergo principes super hac re diutiusf 
consultassent , nuntii vero perurgerenl instantiuSk 
erupit rumor ille de medio civiuti», et universum 
eaercitumgravilerroreconcussit.Videbanlseinterra 
boatili deprehensos , In medio pessimae nalionis, eC 
illum rsptum e vita, queni ipsi eis in manu potenti 
el magno terrore regem induxerant, qui utique si 
viverel , posset el illorum vecordiam reprimere, el 



lum propter civium eorum perfldiam , qui euro ^ nostros phirimum consolari, eosqoe securos ac lo^ 



coacU susceperant, tum propler illam, qiiam in 
nostrot habebal dileclionem , tum propler ju- 
ramenlum do reddenda pecunia , quod ipse bona 
ide praestiteral. Yideres eum graviier anxiari, 
quatl medlum inter suorum nequitiam el amo- 
fem noslrorum , et gratiam Pbilippi regis, quod 
•I Boslros vel fallertt vel lasderel , graviter me- 
luebM offendere. Curo ergo ad tanturo facinus 
aon faelle possetlmpelli, Ifurciflo ille, ciijus supe- 
flus feclrous rocntlouem, cujus consilio pater ejiis 
cttcalus, et Ipse In carcerem retrusus fueral, eum 
proprla manu suflbcavii , dicent : Minus esse ma- 
Ittm, sl SOlus Ipae pnescnti vitae forei exemptus. 



cupleles de regno suo ad explendum iter suae pe- 
regrinatioBis emiltere. Quibus omnibus se nunc 
firustralos penitus agnoscebanl, adeo vt nihil aliucl 
qnam mortem a rege novo el civibus cenissime ex- 
spectarent. Quid eniro agere^ aut quid spei babere 
polerant hbroines peregrini in lali articulo depre- 
hensi,* nec habentet nlfnro securifatis recepta- 
culnro, quo vel ad borain possent ab incursu bo- 
stiuro respirare? Indicerent eis bellum, ut eos pu- 
bHce in siiam persccutionem excitarenl, quos scie- 
banl el antea lalenter sibi esse inimicos ? At ytro 
lllorum inftnitus erat nnmcrus, el qui quolidianit 
crescerel siipplementis, et in terra propria, ubi ei» 



ipam il lollus GneciiB opes ad ignotos quosdaro D ^"'^ copiose suppeierent ; nostri autero pauci el 



hemlnetijus slullilia Iransferrenlur. QuotublaCo 
de roedle Ipse lanquam homo regll generis, et ipse 
quoqiie tangulne propiiiquut, diadema sibi impo- 
tBll, f t reglam sedem laro audacter quam impni- 
dtiiter occupant^ cepil de regnl negoUis et nosiro- 
nim iwrdillone crudeliler cogilare. Cujusnosin 
hoc bcto impielaiero altenliut abhorrenlet, Ua c»- 
Kbnnr eiclaroaM^e. 

14. Cmdelit Ifltur parrkida, postquaro juvene 
tullbcato refnvni invasit el lenuit , Jutsit ad 
lempus mmorem hnjus tceleris reticeH ac sup- 
prlml , ne sUlim ad caatra perteniens nosirorun 
auribiis Intonarec antequam ipte concepia» fhiu- 
dla Axporirelur moliroiaa, roitiU|uo coniinuo 



inopet in inedio iniroicnnim, a quibut nil atiud spe- 
rare poterani, nisi quanlum, ut ila loquar, suis 
possent ab eis glndiis exsecare. 9ed et illud eos 
plurimum contristal>al, quod promissa pecunia ma« 
gna ex parte frustmli erant , cujus spe ipsi iier 
suuro distuleranl, et viatieum peregrinalionis suae 
negoliis insumpserant aHenit. Elegcrunt lamen 11- 
Iml, quod in Cali casu optimum puUbatur , consi- 
lium, dissiimilalo melu, sine qno utiqne esse nois 
polerant, roinaciler olisessit hestibus imroinere, el 
In vindlclam suSbcali regis, qnem ipei inslitueranl, 
toUm ntbm cum civibus suis el ilto exsecribilf 
parricidt, hanc quidero ad excidiau» illos vero a%! 
ctriaro noriia poenaro repotcere, QnilMit Ha il>* 



141 HISTORIA GAPTifi A LATINIS GP. 942 

stliando tanium eis lerrorem incusserani, ut illi A Sicul enlm visione qutndoque magnanim remm 

Aa wnA^niKiiA ciiic ihofaAl vi* «kiiflArAnl m<kTimA aii. InnorA minAivkA HA«i<rnantiir iinAma<1nnnf1iim in SAnifiA 



de moinilius suis egredi vix auderent, maxime au 
tem propler balistas nostrorum, quorum usus 
quanto est rarior apud iilos, lanto eliam terribiiior 
ei periculosior aesiimatur. luterim autem nostri 
coiiGmiatis animis ad utruroque parati erant , vel 
ad recedendum, si se bonesta et ulilis praeberet 
occasio, vel ad caedendos bostes, et subeundam ab 
eis et cum eis mortem, si ilii de lateribus suis ad 
conflictum audcrent erumpere. I^am de vicloria 
tantx multiludinis obtinenda, sive deexpugnatione 
urbis uulla eis spes poterat arridcre, pro eo, quod 
illa munitjssima erat ; illorum aulem nunierus inse- 
stimabilis quotidie succrescebat. Sed quanto slu- 
dio nosler exercitus optabat confligere et mori cum 



longe minores designantur,quemadmodum insomno 
iosepb per solem, el lunam, et stellas undecim pa- 
ier ejus, et mater, el fratres undecim designati, ita 
noanunquam per infimas magnae et celebres desi- 
gnai«e reperiuntur, velut in visione DaDielis , ubi 
per quasdam bestias regna potentissima l^mus 
praemonstrata. Quapropter faliuntur bi qui putant, 
eorum quae se dormieutes videre putant, nullam* 
csse distantiam, sed omnia vana esse, et nullum 
prorsus in se continere mysterium. 

16. Visio igitur iUa, quam dicimus, huic tantse 
pulcbritudini et gloriae civitatis iliius occasionem 
praestitisse, bujusmodi fuisse narratur et legitur : 
Post illam celebrem donationem qua Gonstantinui, 



hostibus, tanto illi refugiebant victoriam de nostris ^ Graecorum ac Romanorum imperator, reddiu sibl 



suis mortibus coroparare, videntes jam illos in ter 
ra hostili laborare penurie, se autem in loco suo 
l>onis omnibus abundare. 

15. Gonsederal itaque exercitus nosier ante re- 
giam urbem, ut dictum est, sed absque ulla spe 
ejusdcm expugnandx. Quoniam ipsa non solum iii- 
iiumera civium mullitudine, sed et bonis omnibus 
abundal>at; et tanto munita sludio, ul paucorum 
manu posset ab innumeris boslibus defensari. Est 
enim clvilas Iriangula, ut aiunt qui eain viderunt , 
babens in qoolibei latere magnum milliare, vel am- 
plius, ex ea parie qua lerram aitingit, vasto aggere 
ei muro firmissimo tripliciler clausa ; turres ba- 



sanitate et fugaU iepra ccelesti miracuio» Ghrisium 
ejusdem saluiis auctorem, et beatos aposioios Pe- 
trum et Paulum, qui ountii fuerant , necnon ei 
Sylvestrum papam, qui minister exstiterat, imo to- 
um Gliristi Ecclesiam regaliter honoravit; idem 
Gonstantinus regiae sedis dignitatem, quam Rom;e 
habuerat, i)eato Petro derelinquens , Graeciam pe^ 
tiit, et hanc urbem , quae tunc Bisantium diceba- 
tur, prae caeleris omnibus habilandam elegit (6) , 
ubi dum nocte quadam regali stralo sufTultuf quie- 
sceret, videbatur sibi videre aviculam [f. aniculam] 
quamdam iongxvam valdc et morluam, quam eV 
beatus Sylvester papa , qui etpraesens adesse vi- 



bens per circuitum sui excelsas et fortes, adeo sibi r debatur, dicebat ab eo certissime suscitandam 

. • ' .. ... .v..^- ^^«.•^».»:» A^ ...«««..»_ rk..«»^ A..m I/lAm ;mnAV9iAr rArLa nrAliotiA in iuven< 



iiivicem propinquas, ut puer septennis de una tur 
ri ad aiteram pomum valeat jaculari. Structuram 
aulem aediGciorum in corpore civitatis , in eccle- 
siis videlicet, et turribus, et domibiis magnatum 
ifix ullus vel describere potest, vel credere de- 
scribenti , nisi qui ea oculata fide cognoverit. Ex 
ea vero parle qua ip&am urbem alluit Hellespon^ 
iiacum mare, quod separat Asiam ab Europa , 
quibusdam in locis adeo angustum , ut de una 
in alteram transmittat aspectum ; ex ea, inquam, 
parte quoniam agger esse non potuit, propter fre- 
quentiam portus quem habet tutissimum accelebcr- 
rimum, rouri sunt alti admirandae spissiludinis , el 
lurres densse, eductae ad tantam celsitudinem, ul 



Quam cum idem imperator facta oratione itt juven* 
culam quamdam pulcherrimam susciusset, ei illa 
casio amore suis aspectibus placuisset , induit 
eam regia chlamyde, et cum diadema suum capiti 
ejus impressisset, mater ejus Helena ei dlcere vi*- 
debatur : Uanc, fili, habebi$ uxorem utque in finem 
scecuU in hac pulchritndine permansuram. Quam, 
visionem cum ipse pluribus retulisset, et alius 
sic, alius vero sic, eam intcrpretaretur ; propo- 
suit ipse rex a jejunio non cessare, donec Ghri-^ 
stus ei per famulum suum Sylvesirum interpreta* 
tionem suae visionis exponeret. Gum ergo septem 
diebus jejunasset, ipsa nocte sepiima apparuit ei 
beatus Sylvesier in visione, dixilque ad eum : Avit 



quivis in culnien ipsaruin aspeclum dirigere per- [f. anus] iUa quam vidUH, eMta$ ftta ett, qum 



horrescat. Hanc autem tantam firmitudinem et de 
corem, quem nunc habet, a prima origine non ac- 
cepit. Nam oUm quidem ila erat, sicut unaquaeque 
aliariim, ei Graeco nomine Bixantion vocabaiur. 
Unde et apud modernos nummi aurei, qui in illa 
.formari consueveranl, a nomine ipsius urbis Bi 
Miitii appellantur. Postea vero cujusdam regiae vi- 
sionis occasione de qua aliqua dicturi sumus , in 
eum quem nunc habet splendorem atque magni- 
ficeatlam promota est. Quae visio Ucet brevis hu- 
milisque appareat , magnae taineu cujusdam rei 
ftiisse praenuntiam, eflfectus subsequens dcclaravit. 



jam quasi negleetu et tenio defuncta, pet te Ih: 
tantum decorem renovanda e$t, ut regina dicatHr 
inter omne$ Groscim civitaUs. Qua visione rex non^ 
um lerriius quam gavlsus, convocaiis de loU re- 
gione opificibus Um lignorum quam lapidum.jussil^ 
cam et ampUari loco , et muris ac turribus emuni^. 
ri, ecclesiis casierisque aedificiis exoniari, donecin 
eam quam nunc habet pulchriludinis eleganllam. 
juvenesccns, Roinae similis, ui aiunt , redderetur. 
Unde el ipsa urbs quandoqufi alipra Roma dicU 
cst, et lerra ci adjaceng hodieque Romania vocaiuf . 
At ne ulla superessent vsesiitcia vetusiaiii , repro- 



(6) Eadem habct AUhehnus De laude mrginum.l i. ^Basji,) 



u$ 



GUNTHGBl GISTERCICNSIS 



5tU 



btto priorc Yocabuk), qood poMel koinines itlius A quantum fieri poiuil , ad rourutn adniolis , cl forti- 

bu6 quibusque per scalas ascendentihiis , praeconU 
Toce claniaCuni est , eum qui primus kosiiles muros 
insiliret , centum marcas in prsemium acccptnrum. 
Videres onmes Tebemenier appetere • quod uni tan- 
lum senrabatur, non tam aniore promisss pecuniap 
quam ob Dei honorem , et causae coromunls utillta- 
tcm , et incoepU laboris compendium. Qui postquam 
scalanim summum tenuerunt , aKis ita festinanler 
lequentibus , ac si eos in medios hostes propellere. 
et ipsi eos subsequi properarent ; tunc vero ceme- 
res eos ex alto subje< tis hostibns hastis , jacuHt 
et sagitiis odiosum iinbrem impluere , illos autem 
turbntos ac trepidos , nec babentes quod coiiCra 
facerent, gravissiroe coarctari. Dalistarum lainen 



prtmxTae bumllitatis commonere , praecepit eam 
Constantinopolim appellari, a suo Tidelieet nomine 
et Gfaeco, po/f<, iquod civitat inCerpretatur. Hanc 
itaque, ut dictum esl, a parte terrse no»cri obse^ 
derunc, magis ucique odio rerum suarum, quod 
aliud propter causas prscroissas facere non audebant, 
qnam ulla spe oblinendae victoriae, pro eo qitod ipsa 
inexpognabilis Tidebacur Cum ex ea parce nil aut 
pamm proficerent, placuit eis ex aliera parte, qtia 
roari claudiCur, non tam fortunani, qitam divinae vir- 
tutis poCentiam, sine qua illud nullaCenusfieri posse 
noTerant, suo magno periculo experiri. Insilientcs 
lcaque navcs suas velut qiiodam indignacionis impe- 
tu ad terrorem inimicorum, trajecco mari, quod ibi 



dem angustum esC, in liccore opposiCo civicati cuii* ^ horror eC itnpf tus , eo quod gens iHa naturaliter 



cli Tirililer consederunt, ibique muCato proposito 
cceperant de explendo negotio per mortem aut vi- 
ctoriam solertius cousultare. 

17. Sed et de iiavibus illis, quarum infinica erat 
mitUitudo , nrequeiiter aliquae leviorcs ac celeriores 
ad lacessendos eos cc virCutem illoruni expcriendam 
aubico eraropebant , qiiilms illi occurrentes jaculls 
eC sagittis , et maxiuie cerrore balistarum eos facile 
abiRebanC.ConsuleiiCcs iCaqiie ducem illum Yene- 
torum , cujus paulo antc roeminimus, horoinem vt- 
delicet caecum vultu , sed aniroo perspicacissimom , 
id habuerunt consilii, ut per singulas naves suas* 
juxca maluro ipsius navis alias quoque arbores lon- 



ttniida est « eos maxiroe reddebat exanimos. Post- 
qnam vero unus inventns est qui primns muros 
Insiiuic , eC illum alii celerrime sequerentur, conif^ 
nuo cives exsangues eC Crepidi , videnCes jam bo- 
scein sibi iromisCuro , discurrenles per niuram ub)-' 
cunque possunC, sese in fugam pnecipitant, quati 
miiris aroissis tuci possent in sua civilaCe consi- 
stere, qui eoruni prxsidio nequiverant defensarL 
At nostri nibilomiiius per murum discurrendo tur- 
res illorum alacriCcr oceupanC. Jamque ex eis quin- 
decim vel plures invaserant ; tum bostes velut re- 
sumpco spirito , tum pudore , tum periculo impiilM 
coeperunt in quamdaro respirare audaciam , et se- 



gas valde et fortes hinc inde erigerent, eC eas ca- q ipsos muCuo exhortantes, clamore simul eC oinm 



rinae fortiter tam cum ipso malo quam sibl invicem 
tam vasto collaquearent connexu, ut eis tanquam 
lignese turres, quasi propugnacula , pra^idium ex- 
biberenc : quibus etiam arboribus aliquanto spatio 
ab inTicem distancibus , veluti quosdam scalaruni 
gradus infigerent, per quos animosi juTenes ad 
tuendas naTiss bosCesque desuper impugnaudos qua 
terni aut seiii Tclociter ascenderc possent et descen- 
dere. Quod et facCuni esC , eC turres illae sive scalas 
Tocare malueris , in tantum culmen aUiCudinis edii- 
ct£ sunt» uC magna sui parte otnnes turres et fa- 
bricas Graecorum excederenl. Quas eciam cum tocis 
naTibus taU undique arcificio muniverunC , ut nec 
tela nec lapides, nec ignero, vel cororouncro, nec 



gcnere telorum eos vebementissime penirgebanl. 
Qitod vidcns quidaro coroes Teutonictis , jussit ur- 
bein in quadam parte succendi » ut Graeci duplid 
laborantes incoromodo , belli scilicet atque Incen- 
dii, fhciUus TlncereiiCnr. Quod et factum est, el 
hoc illi consilio Tictl pcnicus in Atgam conTersi 
sunt ; qui atiCcro e nosCris jaro inCra rouros recepCi 
erant , poitas , quas rotilto lignoruni lapidumTC ob- 
Jectu diligenter Graci obstruxtM-anC, rerooto oninl 
obice vel exciderunt vel fregeriiiit, ec liis qui adhuo 
in navibiis eranC , opcacuro patcl^erunt ungressum, 
AcCuro est Iioc circa Hainos palinarum , Ueo, ni fal- 
limur, ica disponenCe , uC eodem die Cbristi exer* 
ciCus haiic Criumphaliter pcrfidain urbero irrumpe- 



iUum qui Grascut dicUur, formidarenC. ExsCrucCis ^ reC , qiia Cbriscos vcniens ad triumphum Passioma 

ergo navibus et ad urbem applicitis , placuit eis saiicCain ingressus est civllatem 

prius in expugnatione portus eC naTium Dei gra- 

liam experiri , uc ab iUa parCe securi eos qui in 

moro et turribus erant , tanto securius quanco fa- 

cilius expugnarent. Erat autem clausus ille portus 

tutissiiuo quodam recessu , et caCenis ferreis im- 

meiisae magnitodinis , quae ab una fronte portus ad 

alleram extenss naves omnes velut sub una clau- 

aula coercebant. Quae poslquam a nostris «inUo la- 

bore ruptae sunt » fugienCes Graeci maxime Cerrore 

bsilistarum » quat ferre non poCerant , captivas na- 

vetsuis victoribus reliquerunt, quas Uli cupide 

rapientes in suos iisus, Tclut quaedam belU spolia 

gratissima, transCulerunt. Deinde Currigcris naviDu^i 



18. PaCentibus itaque portis, bi qui in naTibus 
erant laelis damoribus irruentes territis bosttbtts 
hastis, gladiis, balistis, et sagittis, et omni ge- 
nere telorum mortem specietenus intentantes , sed 
nullam prorsus fundendi sanguinis babentes Tolnii- 
latein , tanquam otcs dispersas , eos per omnes 
plaCeas civitatis abigebant, in tanta muUitndine 
(\igicnces , ut ipsa platearam spatiosa capacllas vis 
possct eis ad fbgnm suflkere : instabant enim els 
tanto terrore et impcto , ut nec eos resplrare, ncc 
respiccre paterentur. Cumque tantam haberent raD> 
dis copiam, qitantam ipsi nunquain sperare po- 
tucrant, paucissiroi taincn ab eis perempti suiit; 



U5 



HISKmiA CAPTiE A LATINIS CP. 



M 



ipsit ultro parcenlibu^, i|uippe qui a viris rell- A sepulUinini» quod eum Grwm InifDnn Tiderelury 



fknis secum in castris agentibus, Marfino vide- 
licet et alii8 , frequenter erant admonlti , quantum 
fieri possel* maiius suas a sanguine continerent. 
Ceciderunl lamen illa die civium quasi duo mitliay 
non utiqne a nostris , sed a quibusdam Francis « 
iulis , Yenelis , Teutonieis , el aiiarum nationum 
faominibus, qui prius cum eis in ipsa urbe habi- 
Unre consueveraiit , sed tempore obsidionis eipulsi, 
pro eo quod de proditione suspecti civibus babe- 
bantur, nostris adlneserant. Cujus injuriae memores 
illt gravissimam in Gnecos plagam ultionis crude* 
liter exercebant. De nostris autem nullus omuino 
ibi cecldisse reperitur, exceplo milite quodam no- 
Mii admodum et famoso , qui dum bostes vebe- 



nostri pro nihilo repuubanl. Ibi de tola circum- 
posiu regione plurimum pecuniae reposilum ser- 
vabatur, nec non et reliquis prellosset quas de vl* 
ciuis ecclesiis atque coenobiis ad eum iocum spes 
vana securitatis fecerat congregari, quod eUam 
nostris ante urbis expugnationem ab his quos Grad 
expulerant fuerat intimalum. Quam ecclesiam cam 
muUi peregrinorum simul irrumperenl» et alii drct 
res alias, aurum scilicet et argentum, el preliosa 
quaeque diripienda cupide occuparentur, Maniaas» 
indlgnum ducens sacriiegtum, nisi in re sacra» 
commiltere, locum petit secreliorem, ubi ea quse 
maxiine afleclabat, reperiri posse ipsa loci religie 
promitlere videbalur. Invenit ibi senem quemdam 



tnenlius perurgerel, tncautus ipse pariter cuin " vennsla facie, barbaque prolixa et cana, saeer^ 



t^m , eni insidebal , tn (bveam quamdam repente 
nbsorplus socHs omnibus in betis rebus dolorem 
nagnum invexil. Yiclis igilur omnibus et profu- 
galis bostibus , el de lola nrbe satis miserabiliter 
exdosts , foribus etiara diligenter obstructis , lum 
«lemum victoHbus ad praedam currere perroissum 
esl» nec anlea , quia sub periculo capitis erat pro- 
htbilum , ne quis ante plenam vicloriam de pneda 
cogilare pnesumeret. Invenerunt ilaque passim el 
copiose ianlam auri argenlique pecuniam, tan- 
tnm splendorem gemmarum ac veslium , tantan 
l^reiiosarnffl mercium exuberauliam , UnUm re- 
rum victualium uberUlem, domos adeo egregias. 



dolem uiique, sed nostris sacerdQtibus ipso cor- 
poris habilu valde dissimilem. Unde el abbas» 
laicum ratus, placido q\iidem animo, sed voca 
quidem lerriblli vehementer incrcpitatis : c Age , 
inquit , perfide senex , ostende mihi qaas poilofes 
servas reliqtiias , vel scias te statim mortis suppU* 
cio puniendum.i llle vero, damore potius quam ver- 
bis territus , quippe qui ciamorem audlens , verba 
intdllgere non valebat , sciens nec illum Grseci ser- 
monis babere commercium , Romana lingua , quam 
ex parte noverat , ccepit hominem miligare , d iram 
Cjjos, qu» nulla erat, blanditiis emollire. Ad hM 
Tero abbas in pauca ejusdem linguae verba vix por 



el bonis oinnibas plenas , ul omiies repente de ad- ^ i«ii elucUri , ut eidem seiii quid ab eo exigerel 



venis el pauperibns cives dtlissimi redderenlur. 
YasUveral autem Incendium inlerim supradictum 
feretertiam partem civiutis, cum, omnibus Um 
civibus quam peregrinis graviori occtipatis peri- 
culo , nnlli eranl qui flamroas lioile pervagantes 
possent exslinguere. MuUeres vero, ei parvuli , ac 
decrepiti senes , qui fugere non valentes , in urbe 
lemanserunt, in occursu noslrorum digitum digilo 
in formam crucis implicantes, satis flebilller : AHoi 
PhaMteot marehio (Sjt^c jSoatXiOc fMepx'^) ^ decan- 
ubant, quod Latine $anctu$ rex marchio inlerpre- 
Utur, quod ideo faciebanl quia marchionem, quem 
maxime Gneci noverant , et idcirco inter nostros 
maxiroum rcpulabant , caplae urbis regem haud du- 



aperirel. Tunc iile, vultum ejus habitumque con* 
siderans, ei illud tolerabilius judicans si boroo re^ 
ligiosus sacras rdiquias cum timore ac reverentia 
contredaret,quamsisaecularesviri forUssis crueii* 
lis manibus funestarent, ferraum ei arcam ape- 
ruil , ostendens ei Ihesaurum desiderabilem , quem 
super omnes gazas Graeciae Martinus abbas sibi 
gratum et desiderabilem judicabat. Quem videns 
abbas , festinanter et cupide utrasque mamis im- 
mersil, et uti strenue succinctus erat» sacrilegio 
sinus suos implens, Um ipse quam capellanas ea 
quae sibi polissima videbantur, sagaciler occulu- 
vit, et proUnus egressus est. Quae autem sinl, el 
quantae venerationis illae quas sibi praedo sandns 



biecogiubant, quod Umen Deus aliter disponebal. manclpavil, rdlqniae, poslea coropetentius expo? 



i9. Curo ergo victores urbem vidam, quam jure 
bdti suam fecerant, alacritcr spoliarenl, ccepii 
Marlinus abbas de sua etiam praeda cogitare, ac ne 
aliisomnibus ditatis ipse vacuus remaneret , pro- 
posail el ipse sacratas luanus suas ad rapinam 
extendere. Sed quoniam praedam remm saecula- 
rium eisdem manibus aurecure puUbat indignuin, 
lltud dgere coepil , ut de rdiqniis saiictorum , qua- 
rora Ibi magnam sciebat esse copiam , aiiquam sibi 
eorraderel poriionera. Assurapio igitur secum al- 
lero e duobus capdlanis, nescio quid grande prae- 
•agiens, quamdam pelit ccclesiam quae in magna 
veneraiWme habeba^r ex eo quod matcr famosis- 
airoi iinperatoris Emroauudis ibi nobilcm babebat 



netur. Cum ergo , ui iu loquar, ad naves it% stif^ 
farcinatus properard, videntes eum, q^i noverant; 
el amabani, de navibus el ipsi properanies ad pr«^. 
dam , an ipse aliqoa rapuisset , aui quibus rebus 
ipsc ita onustus incederd , laeto animo reqolrebani. 
Ille vero laeto , ul seropcr eral, vulin , ei verbls ju- 
cundis , «Bene nobiscuro actum esl , i aiebai. Quibas 
cDeo gratiasi respondenlibus, ipse festinanUriran&- 
iens, d oronero retardationis causaro molesU ferens» 
ad navein reversus est, Ibique in cubicalo suo, quod 
babebat honestum el roondum» votiva illa suae ml* 
liiiae spolia collocavli, donec ille lumalloosas in 
urbe slrepitus residcrei. Ubi eliam postea iridod 
roansit in rouU% devotionis obseqiiio, nallo sibi Ituv 



147 



GUNimRI CISTERCIENSIS 



m 



jttt rei ooMcia, pneler aUaruin e duobus copdla- J^ et capiti ejus diadena iinpressuv. Provinci« au- 



nia» et iUum senem qui ei ret easdein aacras tradi- 
decat, qui etiaiBt tidena eum bomiiiem beneYolum 
ac liberalem , iam ei aatis familiariter adbsrebat. 
Ci^ua etiam ministerio intefim ei apud quamdam 
ejusdem urbis ecclesiam bonestiun satis et commo- 
diim , SM» professioni couTeniens , praeparavit bos- 
pitium. Postquam ergo prslatus ille ^trepitus con- 
qHievit, abbas cum illo, quem diximus» capellano, 
•01» sibi sec-retum assumens , paratam sibi petiit 
mansionem, uhi tqta xsta^e commoratus» sacras 
jUas reliquias iudesinentar ampiectenf • occulto quf- 
dem, sed magno venerabatur aiiectu, et quod roinus 
araC in exteriorit obsequio devotiouis supplebat» 



tem ejusdem regni in tres partes divisae sunt, unaui 
quae ad flscum regis spepiabilem pertinereC, alieram 
qiiam Veneti possiderent, et tertiam qux data eal 
marcbioni, Tbessalonica vldelicet-, ei Ones eju« 
amplissimi, qui etiam Ifartinum nostrum, sicul 
nobis certissime compertum est, secum deducerct 
et episcopum creare proponerei. Ille sibi votorum 
suoium conscius cum gratiarum actione recusavit, 
malens ad fratres suon, si Deus amiper^, priTatus 
et humiiis remeare. Deiiide uiinores possessiones» 
veluti casielia, yil|e e| rounicipia, et quae bujus- 
modi sunt alia, in illas personas qu^s ad boc magi^ 
idonee putabantur, distribuue suut. Leges autem 



Mauebat auteoi in loco eo Ucentius, quod indudaa ^ et jura, et c^tene institutiones que ab antiquo 



pucis» quas pag^ini violaverant , renovatas accepe 
rat » Mua quia per Ulud mare nou erat ^a^s tuta 
lUVfipaiio propier magnam et novam rerum mu- 
lationemy |um etiam deteatus amore socionun» 
aimulque Ofsf^ectans de)Nfum s^ituin civitatis ei 
regni, ul bls qui eum miseranl rerum isiarum 
farmam nossei exprimere. Atque ita, ut diximus, 
dvtlas illa regaUs et intn' omnes Gneeorunf urlies 
^Hnosissima, brevissimo temporis articnlo capta 
el spoliata, et a suis victoribus possessa est.Vido» 
rint igitur alii qualiter boc factum metiantur. Ego 
ifl i^mnibus bis qwe vel ab bi^toriograpbis » tcI 
etiam a poetis referuntiir, nil me lale , vel tam 
magniflcum legisse eonfiteor. ^jec arbitror absque 



tam in urbequam in provincia laudalules liabeban^ 
tur, iu ut prius Aierant» consistere permiss» wn\; 
quae vero reprobabiies videbantur, vel correct» in 
melius, vcl penitus imnutat«. Qua dura ita in ci-* 
viute agerentur , interim pestirer ille MortiAo (^), 
gravissimi sceleris perpelrator et brevissimi teoH 
poris imperalor, qui suorum sibi malorum conscius» 
etiam pcBnam tiroens, ame expugnationem ex ur||e 
profngerat, neaoiena quo se verteret, aul quid 
spei in aliquo vel bonine vel loco babere pos- 
sel, ad Aiexium seniorem (9) se coDiulil; cui 
principes nostri ip diviaioue |^i, quamvis bq- 
inini neOuriOt tamen quia regii aanguinls erat , 
quamdam terrae portiunculam babendam concesse- 



certo diTini Csvoria mlraculo ^eri potuisse ut ci- Q rant. Qui videns bominem aceieratum ad se ve^ 



vilai ilia munitiisima , cui to|a serviel>at Graecia , 
\n roaniis paucorum um r^pente, tam pnbUoe» 
Um facile traderetur. Pbis eoim bic ut iu dixerim, 
uno roQmento paucos fortes fecisse intelUgo, quam 
poete veteres apud Trojam inflnita bominum 
piiUia profedsse decennio mentiantur, inveniantur. 
iO. Gapu igi^r urbe acspoliaU, et ipsis «difldis 
novis civibus distributi^, ne absque principe qvasi 
^cepbaU remanerent, coepit de rege statuendo Inter 
eos'qu9cstio agitari. Erant autem duo viri opina- 
llssimi et celebres in exerdtu nostro , marcbio vl- 
deUcet de Monteforrato, fionifacius , et Fiandrensis 
^mea BalduUitti (7) ; et quUMis alterutrum ip re- 
^em e)lgi, et res ipsa videbatur exigere, et univer- 
sus exerdtus acciamabat, et quoniam uterqua 
Qiultorum Cavoribus atque suffragUs iiitebatur, nei: 
fadle alter i^lterl prseferri poteral, pro eo quod 
ambo satis ^donei viri puUbantor, visum est om- 
|iibus transferre curam et arbi(rium dectionis in 
duodecim Ylft>s, <^i mai^ime in|er omnes *ntegritatis 
el potioris consilii apud alios babebantur. Qui 
postquam babita multa ddiberatione Flandre|isem 
fsomitem nominanint, coUpcatus est in sede regni, 

(7) Fiiit i)le palduinus IX, comes Plandri» et 
Bannouise, qui, eodem anno guo electus est impc-p 
rator, e vivis excessU ann. Ii04. Basn, 

(S) Fuit ille ex iiobili Oucarum faroilia; voca* 
batur autem non Mortiflus, sed Mutzufius, vir sce- 
lenini plenus. Consule nous Canffii in Vlr, iU. 
Parduiiiuni. (lo.) 



nieuiem , quamvis nec ipse mullum disdmUis ^ 
vix a suis probibitus, quoasipus eum extremo 
niortis pnnlret suppUcio ; caecari jussit, el expulit^ 
recolens eum Unt» cladis auctorem, qui sUbi fra- 
trem caecare, et nepotem carcerare, et ulrumqqf) 
regpa spoUare persuasissel , el postremo, ad 
augmentiim sceleris, eumdero nepotem suum manu 
propria suffocassel. Ule vero lurpiter expulsus, (ful 
diidum menu ciBeatus fuerat, nuac etiam corporeo 
luniinepiivatus, pauper et miser, etomnibus odio- 
siis, curo in illis partibus fugibundus rolseraro age- 
ret viuro, audi^ntes nostri miserunt qui raperenl 
eum eieorum aspedibus exbibereut. Quod cum 
faduro esset, c<eperunt Uro nostri oroneii quam 
^ Gneci qui in urbe rdjdi erant, misero probrls et 
jurgiis et contumeliis insulUre; parricidam, et pa- 
trise subversor^m, et dignum suppUdo conclam:^^^ 
Guinque de roorU ipaius cerU oronium esset sen- 
tentia, de genere tamen mortis mulu erat inUr eos 
discep^lio , quibusdam censentibus eum laqtieo 
suflo^i, quemadmodum ipse dominum suum per- 
emerat; aUis vero vivum flammis impiitli, vcl 
saxo alUga^) pdago Imii^ergi, vel Urrae infodi, vel 

(9) Hlc imperav^rat ConsUntinopoU annos vii, 
m. III, excaecato fraipav cnjus imparium usurpa* 
verat. Sed capU GonsUntinopoli» orooi potesUie 
exutiis roiserrime vixit. Incidit in manus marchioRia 
de Monteferrato, ddnde in Lascaris, generi ; a 
quo in carcerem detrusus rdiquMm Yii« co^fDci^ 
(la.) 



949 



HlSTOaiA GAPTiE A LATliMS CP. 



tso 



delracta p^ toiitu corporis viscera denudari, vel A Detis ei prsettiteral ad eoa prius redire qui mise- 



timneari omaibus mefiibriSt ye\ si quid aliud atro 
cioris poon» in Itomiuem sceleratum posset ab ali^ 
^^0 reperiri. Quid putas misero tunc animi futsse, 
cuui audircl eos de morte sua tam subliliter dihpu- 
tantes» uisi quod dolor lumiius amissi moitis vi- 
ciux formidiucai leniebat. Placuit tandem princi« 
pibus, prq eo qqod, licet bomo nefarius, aiti taroen 
sauguinis erat» eum super altissimam pyramidem 
duci, et inde loiigo asseri alligatum praecipitem ja- 
culaudo dari, ut qui de alto regni statu suiuta de« 
jectione corruer^t, nibilominus ab alto cadens 
inoriem mi^rriinam quidem, sed non turpissimam, 
iuveniret. Quod ubi factmn esi, toto corpore eon- 
qiuissalus cum dolore et miseria inielicem spiritum 
eilialavit. 

21. Dcpyramide autem illa, de qua isteprojectus 
est, quam et plerique columnam yocant, aliquid 
Dotabiie dici potest. Exstructa est itaque de ma^ii- 
nus lapidibtts, ferro javic^m arctisskne cqnsertis, 
iocipiens ex magaa spissitndlne, et paulatim se 
^cuens in immeusam celsitudinis qoaiMiiatem ; ia 
cujus tamen summitate soliiaritim qnoddam latKr 
)Hiitim babuisse eoromemorant, qai lerrenam sibi 
fiabitatioaem iiegans , nedum cqMestem attlngens, 
qoasi iater uirumque medins eremam sibi fecerat 
in medio celeberrimae eiTitatis, cal etlaro, ut dl^ 
CHDf, diversae reruin imagines ab antiquo insculptae 
sunt, quae Sibylke vaticinia et niaxime superlorem 



raat, uteis de siaiu lllius regni a de omnibns qam 
pnesens audierat et viderat, nunitm Adells eiiste- 
ret, et tuac deinuiu Taledicens omnibus, de Terra 
saiicta, quam e\ voto petierat, sui quoque redlius 
eursum feliciter incbonret. 

22. liigressus itaque nayem clrca Nstivitslem 
sanctie Mariae, quasi nolens et volens, securus et 
iiniidus, non sine metu et sollicitadine roalta', 
prima dic Octobris apod Achonem applicuit, abl a 
sociis suis, maxtme autem a Teutonicis, qaf eum 
specialiter diligebant, beiissime suseepius, de siata 
regni et de bis omnibus quorum ipse pnesens iesiis 
adfuerat, vel ab aliis iudubitanier audierai, fideHter 
eiiarravit. Secre4um autem illud suuro nulll volali 
aperire, nisi euidaro boneslissimo ei forti viro, no- 
miae Bemhero, qul cuin esset naiione Tetttonicos, 
pairia vero Elsaziensis, sangttine generosus, ei, 
quod prsBcipaum est , virtute conspleuus, grande 
sibi nomen in terra illa coroparaverat, adeo ai 
Ipslas regis consiiia mailma ex parte in Ipsum re- 
clinarentur. Hlc abbait nosiro seroper famlliaris 
rsstiierai, qnl eum ei in ferra saa noverai atque 
dllexerat, et ibi majori dlleetione amplexus prm 
cseteris fere omnlbus excoiebai. Huicergo cnm 
abbas illa Dei munera quas secnm aliulerat osteiw 
dissei, llle statim Isto tiroore correpius expavit, ei 
coppit graliam iliaro qnaro Deus. servo suo coniu- 
lerat, vehementius admirart. Cum autem audlvis- 



regito (10) variis dicuniur fignris exprimere. Inter q set ejusdem abbaiis de reditu suo proposiluro, ob- 



quas erant et aavium figurae et quasi seabe de na« 
vibus erecue, per quas viri armati ascendentes ci- 
vilalem nibiioroinus ibi sculptam expugnare ei ca-c 
pere videbantur. Haac sculpturam Graeci usqne ad 
|)oetemptts conlempserant , nil minus possibile 
reputantes quam iii tanlfle urbi suae lale quid up«^ 
qnm posset accidere. Al ubi viderunl scalas in 
navibus noslris ereelas, lunc demura tillas scuk 
ptun^ jam recordati, serioslus eceperual illud e| 
quod diu spreveranl, formidare. Unde et qiiidem 
lapidibus, malleis ferreis easdem imaglnes con* 
tHndenles, plurimi eas deforniaveranl , arbitrantes 
se boc modo iafaustum in nostrosauspicium retor- 
quere. Quae spes omnino utique cassa fuit, et prae- 



nixe sinduit debortari dicens vix unquamfleri posse 
ut tant?e res tam preliosa! iuter tol ierrae et roaris 
pericula, inier tot plratas ei lalrones, inter tot ca« 
sns qui frequenter occurrere solent , indireplse ad 
terram Teutoiiicam perventreni. Monebat igitur 
euro, ut ipse rebus eisdem Terram sanctam devoto 
ct linmiliter honoraret ; In qua etiam cum els per- 
roansurus, vel episcopatum, vel quas vellet alia^ 
ccclesiaslicas dlgnitates a rege cseterisque princi- 
pibns iion recusaret accipere. Qui si secretioren> 
et nionastlcae professioni magis congruam vc1le| 
agcre vitam, hoc quoque ipse apud regem , cui h-^ 
iniliarissiinus erat, pro libltu abbatis plenissimq 
provlderct. Esi enim in partibus iliis terrltorinm 



faUm scttlpturam veri significativam exstliisse , D quoj lam moderno osu quani apud veteres scrix 



cerlus rci exitus declaravit. His omnibus ita gcstis 
et bona partemedii temporis elapsa, &(aninus, vi* 
dens exercitiim nostruni circa regni negotla stu- 
diis ingentibus occupari, ut Infrii niulta tempora 
susoeptae peregriiiationis iter exsequt non valeret» 
ac per boc principalem erucis causam variis casir 
Inis iropediri, totam suse roentis intenttonem in hoc 
contuleral, ul rediens ad fratres soos claustrall se 
redderet disciplinae, quam in tanto rerum strepitu' 
ita ttt vellei non pnterat observare. raimque de loco 
in quo lone erat osqoe Venetiam facili posset 
Iransnavigare compendio, maluit cuin bis qiise 



piuras nions Garroeli nomipfitur, locus omnibus 
bonis uberrimus, fertilis fniguro , veslitus optime 
vinetis, oleis et atiis arborum generibus elcgaiiter 
consitus, pascuis etiam copiosis exuberans. In hoc 
monte tria snnl monachorum coenobia, distincta 
ab invi.cem et latas possessiones habentia, quibua 
coenobiis vel singnlis uterentur, vel in unum red< 
MCtis ipse abbas et doininus prxstderct. At vero 
si magis vellet sui ordinis fratribus quam aliis 
praeesse. coenobitae itli ad alia loca satis comroode 
transferrentur ; abbas vero, assumptis sul ordinis 
bominibus quibus vellet ct quauto vcllet numcro, 



(|0) Fortc leg. de $^perior{bH$ fe^tm vcl r^gilmt. 



GUNTHERI CISTERCIENSIS 



m 



Mum pneftfU mooiis lerrUoriuor Um ipse qttam A mare, sed adeo seciinim el (aiae, ut in eo nec eiiani 



ejus suecessores perpelua dilione lilerrime possi- 
dereat. Poslremo si nil borum acceplaret, acciperei 
a re^e et princip^bus tantam auri argentique pe^ 
cuniam/quantam ipse uunquam vel posteri pra&> 
sumerent vel sperarenl, quam etcommodius secum 
deferre et secretius occuUare et eadem ecclesiam 
soam ditare facili posset impendio. Qu» omnia 
cam abbas renucret, «iiicns se nil aliud velie nisi 
saeras res illas quas Dcus dederat, siio fideliter ex* 
hibere coenobio , praifalus Wernerus « tanquam 
homo fidelissimus, secretum tenuit, et tain ipse 
quam alii quamplurcs ad naveni qu» in porio parata 
eratt cum debito honore prosecuti sunt. Qiiam 
postqiiam Martiniis ingressus est. mutua cbaritate 
dicto yaie et accepio, feria tertia ante PaUnas ilU 
ad sua rcdieruiil, Blariinus expansis Telis optats 
navigaiionas cursum aggrcssus est. 

Libet Insuper lioc loco huic nostrae narrationi 
qoaedam inserere qiiae soia, si alia deesseiit, saiis 
possent astruere ea quae per abbatem Martinum vel 
jam gesta diximuSt vei adhuc dicenda restant» de 
fonte divin» dispensationis ordiuem [originem] ac^ 
cepisse. Tertia siqiiidem nocte, anleqiiam ipseMar- 
linus sui reditus ilcr arriperet, qiiidam clericus ad- 
modum ci ramiiiaris, ililgidius iiomuie, natus de 
Boemia, ciijus nulluin verbuin nisi Laiiiie protatum 
abbas ipse intelligere poterat, qiii et ipse cum ab- 
bate in eadem navi redirc proponebat, non dor- 



navicuU quantumlibet parra naufhigiaBi fSormida* 
ret ; prseterea ab eodem loco usque ad vilhim pr»lln- 
tam facia videbantur esse desuper in directmn v»- 
lut quaedam tectorum umbracula, ut nec venHis, nee 
pluvia, nec aliod maris aerisve incommodam abbft- 
ti navigaturo nocere nuliateniis praevalerel. Qnam 
abbatis visionem nos modo sic possumus interpre- 
tari, quod ab illo loco usque ad ccenobium suum, 
licet inter multa terrae marisque pericula, divina ta- 
men protectione in reditu suo tutum iter habitoros 
esset, et praefatac villae populus, viri scilicet ac mn- 
lieres, primi ex omnibus apud claustruro Parisiense 
sacris essent occnrsuri reliquiis, sicut postmodam 
expressa rei verius hoc ipsum approbavit. 

25. Non est facile casus omnes atque perlcula^ 
roemorare, qiiii>us et abbas ipse et hi qui cum ipso 
in eadem navi ferebantur, frequentius expavemnt. 
Sed ipse lanto amplius, quanto plus amabal ea qtiae 
perdere nietaebat. Sed iii tanto timore et periculo 
Dominus ei majorem (ere, quam Ipse sperare pole- 
rat, gratiam suae protectionis exhlbnit. Occurrebant 
ei ft^ueuter naves plraiicae, quae vel aHis spoliatls» 
vel alios spoiiare cupientes, hac visa, sublta nan- 
suetudiue mUescebant, et eam omni reveremia pa- 
cifice salutantes, Ulacsam abire non taro sinebant, 
quam sinere cogelHmtur. Yirtus enim Del erat,quae 
et illos poierat coercere et istam securo cursu ad 
poriuin pcrducere. Post multos iiaqiie labores eCpe- 



rciens quidcm, svd vigilans, certissime, sicut ipse q ricula non pauca navis illa Martini, vel potius I>el 



penitus affirmabat, vidit angelos duos in eodem lo- 
co, ubi sacrae servabantur reliquiae, ubi eliam tam 
ipse quam abbas cubiculum habere consueverant, 
abbas quidem ob sacrarum rerum diUgentein custo- 
diam ; iile vero, quid ibidem servaretur penitus 
ignorabat. Qui angeli circa scrinium, in quo sacra 
Dei munera claudebantur, mirae devotionis oflicium 
saiaj^ere videbantur, ct Deuni qui liaec famuk) siio 
contiilisset, omoi reverentia collaudare. Facto au- 
tem ilio diviiiae veneraiionis oflkio, alter alterum 
cxhortantes Deum obnixe precabantur, ut eumdem 
virum, cui ianta bona praestantur, cuin omnibus qui 
ei familiaritcr adhaerebanl, sua defensione protege- 
ret. Quam tiiique certissimam visionem cum ipse 



et sanctorum ejus reliquiarum, ad portum Yenetiae 
perducta est in vigiUa Pentecostes, obi, cum appli- 
cuisset abbas, et de statu terrae satis dissimukinier 
inquireret, comperit non minus periciili et timorts 
in terra superesse quam in mari praecesserat. To* 
tam quippe Italiam, per qoam ei transitus erat, in 
iervore ac strepitu bellorum positam asserebanl. 
Ipse vero sciens quia idem Dens potens est in terra 
et in mari, et qui eum in mari salvaverat, salvare 
poterat et in terra, paratis equis, sibl et suis sar^ 
cmis deferendis, confidenter quidem, sed tamen non 
absque metu et sollicitudine versus Alpes iter arri^ 
puit. Cum aulem ei frequenier armatorum cohories 
occurrerent, quae ad nU aliud nisi ad pnedandum 



faclo mane abbaii rccitaret, subilo inter ipsa vcr- D et rapiendum venerant, subilo quodam ierrore com* 



ba ex mulia cordis compunctione erupit in lacry- 
mas : t Ncscio, inquiens, qui sis, aut unde veneris, 
aut quid in illo scrinio tup custodias ; sed iUud ve- 
rissime scio, quia uianus Domini tecum est. Qua- 
propler in hac maris transfretatione a iuac sanctita- 
iis non recedam consorlio, ceriissime credens me in 
Uia navi, qua lu vehendus cs, pericUlari iionposse. > 
Ciyus saiickc visionis abbas perculstis miraculo, 
praescriim propler honiinis fidcm, quem sanctum et 
veracem essc novcrat, relulit et ipse aliam visioncm, 
quae ipsi donuicnti cadeiu ipsa nocte occurrerat. 
Yidebatur ei siquidem ab eo loco, ubi tunc crat, 
Aciione vidclicct, usque ad villam proximam clau- 
iiro suoy nominc Sigoltshcim, nil aUud esse quaro 



pulsi» oblatam sibi praedam iiixstimabilem, tanqoam 
ea indigni, timide abhorrebant, ei cedenies de via, 
summario, qui scrinia ctim sacris ferebai reliquiis, 
per medium sui transitum pnEStabant innocuoro. 
Transiens.iUque Martinus noster iotam luliam, et 
posi iilam Alpes asperrimas, post quas eiiam loca 
luulu periculosa et piena lalronlbus, urbem Basi- 
leam, de qua primum suae peregrinationis iter in- 
cboaveral, betissime ingressus esi, ac primo omuium 
beake Virginis ecciesiam petens, cul ei peregre pro- 
ficiscens devote se commendaral, quanUs poioit ei 
graiiarum retulii actiones, quod eum apud dilectum 
Filiuiu suum ejusdem Filii sui reliquUs hononssei, 
d de iot ac taiitis periculis cxccptum, kctum elhi- 



155 HISTORIA CAPTiE 

cohiinan redttxissei. Unde et alure ipsius, quod in A 
ipsa ecclcsia eelebeiTimiiiD habei, pftlU nobili de* 
coraril. Episcopo quoqoe qinsdein urbis» domino 
LvihoMo el aliis qnibusdam personis ei ecclestis 
fjusdcm loci doBaris sus saiis liberaliier erugaTii. 
Mansii auU»i in loco paucis diebust doiiec ei Cra* 
ires sui, qui jam rediium ejus acceperani, reveren- 
icr, ui diguum erat, occurrereni, curo quibus ipse» 
aasumpiis quoque aiiis de ciTiiate quampluribus» 
qul eum gratissime prosequebaniur» ad Parisiense 
uionasierium egregie quidem» sed cum mulia devo- 
iionis bumiliiaie se coniulii» ubi eiiam» toio Tra^ 
inim conTcniu tam ei quam sacris quas aflerebal re- 
liqtiiis ad poriam bumiliier recurrente, in nativiiaie 
sancii Joannis Bapiislae anie boram Teriiarum irium- 
pbales illas sacrae prxdae maiiubias, gaiideniibus " 
canciis ei Deuni corde ei Toce laudaiiiibus, in ip- 
sam ln?exii ecclesiam» ei in ipso aliari m^jori, qua 
poiuii revereniia» coUocavii. 

2i. Benedktut ilaque sii Deut, qui facH mirabilia 
Diagna $olus {P$aL lxxi), qui per ineffabilem vir- 
iutem ei misericordiam suam Parisiensem respexil 
cl illusiravit Ecclesiam, per quaedam suse graiiaedo- 
naiiva, quae pcrveiierabilem virum jam sspedictum» 
Mariinum abbatem, ad nos transmitiere dignatus 
esi. Quorum pnesentia et praesens exsultat Ecclesia 
ct ipsorum patrociniis qiKclibet anima fidelis apud 
Deum adjuvntur et proficit ; de qiiibus ut legenti- 
bus certior fides asiruatur, qiiaedam ex ipsis pro- 
priis duximus titiilis expriinenda. 

Primum igiiur et generalissimum, imo in omni 
vcneratione dignissimum, vestigium sanguinis Do- 
mini nostri Jesu Cbrisli, qui pro redemptione to- 
iius generis bnmani cfTusus est. 

Secumlum vero lignum est Dominicae crucis, in 
quo Filius Patri pro nobis immolatus veleris Adae 
novus Adam debitum exsolvit. 

Tertium est non niodica portio S. Joannis prae- 
eiirsoris Domini. 

Quartum vero bracbfum S. Jacobi apostoli, cu^ 
jus memoria per universam veiierabilis babetur 
Ecclesiam. Sunietiam aliorum sanctorum reUquise 
quorum nomina subsequuntur : 

Cbrislopbori martyris. 

Georgil martyris. D 

Tbcodori marlyris, 

Item pes S. Cosm» iHartyris. 

liem de capite Cypriani mariyris. 

Item Pantaleonis marlyris 

Item dens S. Laurentii. 

liem Demetrii martyris. 

Item Stepbani protomartyris. 

Item Vincentii, Adjiiti, Mauritii ei soc. ejus. 

Crisantii et Dariae martyrum. 

Item Gcrvasii ei Proiasii martynim. 

Primi mariyris. 

Sergii ei Bacchi martyrum. 

Proii mariyris. 

Joaonis el Pauli martyrum. 



A LATINIS CP. SaU 

Item de loco NativiUiis Domini» do loco Catva* 
rise, de Sepulcro Domini, de Lapide Revolttio, de 
loco Dominics Ascensionis, de lapide ubi Joannet 
steiii, quando Dominum bapiiaavii, de loco ubi 
Cbrisius Lazarum susdtavii, de lapide super quem 
Cbrisius In iemplum esi pneseniatus » de lapide 
super quo Jacob obdormlvit, de lapidc ubi Cbrisius 
j^unavK, de lapide ubi Cliristus oravit, de iabula 
auper qua Cbrlsius coenavit, de loco ubi capius 
est, de loco ubi mater Domini migravit, de sepul- 
cro ejus» de sepulcro S. Peiri apostoli, de reliquiis 
sanctorum apostolorum Aiidre» el Philippi , de 
loco ubi Dominus Moysi legem dedit, de sanctis pa- 
iriarcbis Abraham » Isaac et Jacob. Ilcm S. Nicolai 
episcopi. Item Adelebi episcopi. liem Agricii epi* 
scopi. Item Joannis Cbrysoslomi. Iiem Joannis elo- 
emosynarii, de lacte matris Domini. liem Marga- 
relae, Perpciiiae, Agatbae, Agnelis, Luciai, Caeci- 
liae» Adelgiindis et Euremis, virginum. Factum ei 
actum est boc anno Domini uiillcsiuio ducentesimo 
qiiinio Dominicae Incarnationis , regnante Philippo 
Romaiio» praesidente sacrosanclae Rom. Ecclesiae 
Innoceniio summo pontifice , sub episcopis Luibal* 
do BasUiensi et Ueinrico Argentinensi. 

25. Nemo igitur fidelis aUud vel credere debei 
vel etiam opinari , quam hoc actiim essc divintt 
gratiae rcspcctu, ut tot et lantae tam celebras reli- 
qui% per boniiiiem se ipsum in tanla bumiUtate 
conservautem intcr ioi rerum impeiUnienta ad no* 
siram pervenirent Ecclesiam. In quarum adventu 
ioia, ut credimus , Teulonia atque apiid seipsam 
l»tior, et apud bomines famosior» et apud Deum 
coepii baberi feUcior ; nullus ergo» ut aiia multa» 
iia hoc rorluito aestimei evenisse. Qiiod utique 
nil aliud csset » nisi magnis Dei operibus debiium 
splendorem calumniaudo detrahere. Si enira illius 
maximae civitatis, de qua h»c omnia translata suni» 
tam incredibilem et subitam expugnationem ei or- 
dinem causaruin praecedentium et transitum Marii- 
ni ablatis terra ct mari periculosum, et tamen pro- 
tegenle Deo de locis omnibus inoflensum diligen- 
ter attendiinus, hxc omnia prorecto non esse casin 
fortuiios, sed muneris divini, luce clarius appare- 
bit. Quaproptcr omnes qui vel ista vidcnt, vel au- 
diunt» opus Dei, quo auciore facla stint, in omni- 
busvenerari, ei credere, et ab ipso suae fidei ac de- 
Yolionis praemium praestolari 

26. De his autem ipsis ccelestis graiiae donis» 
qiiae Dominus jam sacpissime Dominico famulo suo 
abbati Martino et pcr ipsuin Ecclesiae Parisiepsi 
contulcrat, eadem Ecclesia ad honorem Dei, et to« 
tius Roniani imperii, Domino Pbilippo serenissimo 
imperatori laudabilem valde contulit portionem, 
tabulam videlicet quamdam iiiaestimabilis iere pro- 
tii, auro ei gemmis preiiosis operosissime exonia- 
tam, ei plurima sanclarumreliquiarum genera, longe 
auro et gemmis pretiosiora ibi dUigenier recondita 
conUnentem. Quam tabulam Graecorum imperator 
in solenmibus fcstis velui quoddam cerium pigiiiis 



255 GUNTHERI CISTEROENSIS i56 

inipeni gestare coiisueTerat de collo suo catena A insculpta est.Quod utique munui invictissimus lex 

aurea dependeatem. Cui tabulae praeter aurum vel Pbilippus, juvenis quidem aeute, sed in Dei Umore 

alias genimas quamplnrimas , Jaspis unus mirae et omnium morum bonestate maturus * tanla men- 

magnitudinis inflxus est , passionem Dominl sibi tis benevolcntia et gmtiarum actione suscepit» ut 

insculptam et B. Yirginis et Joannis Evangelistae ipsam etiam Parisiensem Ecclesiam cum omnibut 

imagmes binc inde assistentes. Est autem sappbi* possesslonibus suis in suam susciperet protectio- 

rus ibi quidnm admirandae quanlitalis, cui divina ncm, et alias omnes reliquias quas Martinus attu^ 

majesias, qux nuUa prorsus imagine propric re- lerat, ei perpetuo possidendas imperiali privilegio 

praesentari valet , arlificiose tamen ita fieri putuit, confirmarel. 

ScripsU antem hanc bhtortam magiater Guntheru$ quldam^ tunc monachut, priut autem tcholasticus , vir 
admodnm liberatiter eruditus, Qui etiam rebus ipsis qua* scribebat veltemenler apptaudens , id habebat tn- 
ienticnis ac fidei^ ut ab ilto qui hac per fideles suos operari dignatus [tierat-, etiam ipse divinorum relator ope^ 
rum vitam acciperet umpiternam. 



GUI^THERl POET^ 

LIGURINUS. 

SI\E 

DE REBUS GESTIS FRIDERICI 

IMPERATORIS AUGUSTI, COGNOMENTO vGNORARBI. 

. tlBRI DECEM. 

Posl Jac. Spiegellii, Pct. Pithoei, Cunradi RiUershusii et Geo. Chrisli Joannis repctitas 
euras ad fidem editionis principis AugustansB denuo rccensuity selectas virorum 
clariss. ut et Scioppii, Pelugii, Barthii, WithoGi aliorumque ddnotationes itemque suas 
adjecit, commenlat. hislorico-litterariis, leclionum varietate atque indicibus auxit Dr. 
Car. Ueorg. DUMGE» historiarum professor Heydelbergensis. 



Prmmittitur Dissert. historico-lHteraria de operis auctore^ wtate^ fat%$\ ac editionibu$; 
accedit comment. de Friderico I imp. Aug. 

(Heydelberga^, ediioris impensisex orficina Jos. Engelmanni, typographi, MDCCGXII, in-8*.) 

REG1£. CELSITUDINI. SERENISSIMI. PRINCIPIS. CAROLI. LUDOTICl. 

IN. REGNO. BAVARIAB. SUCGES:M>RIS. HjCREDIS. 

QUBM. ATAVORUU. GLORIAE. RE6U11. PARBM. NBPOTEM. INTICTUM. BBLLO. PACIS. AMICUM. 

JBTAS. MIRATUR. SUSPICIENT. POSTBRI. 

PRINGIPI. NOMINIS. IPSO. AUGURIO. PATRIAE. MUSIS. AUSPICATO, 

D. D. D. 

Magnorum regim prwclara (acinora^ quemadmodum casteris mortalibus rerttm spiendore, iia priticipibus, 
potissimmm tiris gestorum excMplis commendantur. Unde et heroum olim laudet in procerum emlis eelebrari^ 
tum vero libris compoiita: augustis nomiuibus inscribi. Delectabantur autem optimi guique domesiieorum 
cum maxime pracoHiis, neque certior in ulla re [avor aut amptiora sufragia, Cenfirmaluritaguet miki ani' 
mus.dum regite Celsitudinis Tum pro Ligurino, nobitissimo o;:ere de laudibus summi imperatom ^ prfesi- 
dium imploro^ novam hanc editlonem pro viribms ornaturuSt ut gloriosissime nomine iaurealus liber per /il-r 
leratorum mandt circum[eratur^ et argumeHti dignitatem wquatis auctoritas extoliat. Nec ad excusandam 
nmbitionem seu voti temeritatem aliud quidquam pr<r ferimnf , ^iicm honestalem studiorum in tevoeando 



K7 LlGURWtJS. — PROOEMIA. ^ 

egregio tcriptore, qui noitrii typli (reqnentatm obleetamento bonis omnibui^ ornamento Germano nomM 
iit fuiurui, Etenim novimui quce tua iit bonitaiet in iitterai amor, qtiantiique itudiii unicum illud een^ 
tumtirate tuum Germanicte gtorim detubrum exornai, quamque et divo Fridetico Cteiari ibi aram vowiti» 
Cujuicunque etiam priicorum regum tibi ift iacra magii memoria, piovedignior fatoref Velenimgeneroimm 
^ndolem, vel belticam virtutem vel denique pacii in ilto itudia ipeciei , nbique iimilem repenai atque eo^ 
gnalum, Adde quod auguiti*f^imui heroi nobilem curarum partem ordinnndii Bavaria: rebui iniumpiit, et 
ittiigni cum primii titulo regni iatii memorabilii exititit. Friderici namque Cteiarii primum auipieiii anti- 
quui Norici ducatui, Beurico Saxonoi ademptui, iUuitrinima luo! genti virtutii pramium conc^iil, tran»* 
iatui in illum Palatinum famoice laudii Othonem^ wternce memoriw primipem principumque tantorum 
parewem, Fuerat nimirum iite Germanicui Achiltei Friderici imperatorii in rebut gerendii auetor et regni 
firmiiiimum robur, cujui invictum periculii animum formidavit Mediolanum , mirata iunt Alpium cacu' 
mina, ipia Homa iutpexit, 

IVoit injucundum erit percurrere , 71111 tu te cum tanto prineipe tuoque matfno parente tomparei , el ex 
eonicientia propriorum facinorum gaudeai avitam virtulem una cum priica regia dominatione, novoiplen- 
dore renatam. Atque majora ipondem dum venerit tempui.jam cinctui victorias laureii paeii artibm vacai^ 
magnarum pettore fovem iemina rerum, Jta fiet uli^ dum ipie nunc oliorum facta legii, alii icribant olim 
qmee tu feciili, et qute legenttum animoi ndmiratione tui detineant , riiiii animadverterint , eo magii faeien» 
dam eae veram virlutii laudem hnc nottra tempeHate^ quo majori ad eam niiu contendi debeat in tanto 
iuxu^ alque ut libere dicam , anentationum ac mendaciorum itudio et delirantium numero, Sed hoc hiita^ 
rieii eevi hujui etfuturi nobile iit argumentnm * mihi unm eit prerum conatm; ut donum quamvis exi* 
guum iolito humanitatii et elementim nfeciu imeipiai, meque iub tuo pairocinio beaium admittai et 
oervei. 

ItegltB celiitudinii devotiiiimm cliem^ 
C. G. Duii€«. 



PRiEFATlO EDITORIS. 



Movam banc Ligurini edilionem post annos ab ullima fere cenlenos . Uniorumque virorum iieraiai» 
caras at Insiituerem, praeier operis nobiiiiatem et argumenti prarsianiiam, alis quoqoe causae, nec iUar 
IcTes, impulerunt. Explicandis nimirum Germaniae mediae antiquilatibus animum adjiciens , illud statim 
IntelUgebam, rerum solis momentis aBgrc addaci ac detkierijuvenum studia, doroesticorum plerumquc 
aliena, el quasvelproxlnae modo nece&sitatl tel oblecutioni cerle iBsenriant. Hisutqoaeiinquesubvenirem» 
deseriis compendioroni formolis circumspicere scriptorem ejus aevi idoneam, rerum Iocuple:em , tenore 
Jocundum, qoo quidem interpretando potissima quaRque disciplinae veteiis capita , qoasl aliud agcndo^ 
sobmitteretilur. Ferebat autem ipsa proposiii ratlo in Frederici 1 imp. a?latemf quam ulriusque Germanl» 
liroitem Ingentts retpublic» vicissltndines aique unanima peiitofuro tesiimoiiia comrnonsirant. Earum 
ipse pars maxima fuerat inclytus beros, cui rara i.^mporom filii iiaie gestorum condigni seriptorcs obti-^ 
gere. Celeberrima qnippe nomina, antisies Otbo Frisingensis, iieque minorls faina! Radevicus, lum utrius- 
qiie nobilis interpres^ Ligurini vales. Illi graves ei rerura et vtTborum ponderibus , bic splrilo pletius, 
dicendi lepore venustns, et ut a;vu suo miiandiis. 

Quapropter trium fere saK:uloruni continoo plausu exceptum testanlur octo editiones, quars unus ille 
domesticC/um aeqaalium expertus est. Verum umnus isUe ediiionesi exccpta rarissima Riitersliu^li, com-' 
roune boc habeai, qaod majore folii forma excHs;e, pleraeque cam alils in graiide voluineii conjuncla*, ad 
gestandum traclandumque incommodae prodieruut; ipsae nunc singiilae minas frequenies , nonnullae ma- 
ximis adeo bibliothecis alienae. Prxterea textusvel in opiimis emendatioRum sa^pe litulo verani injurinm 
acccpit, dum ad antiqux diclionis Rotnanae leges examinalus, nativi cduris indiciis privarelar. Adiioia- 
lionam dentque boM pars oiiosai disjiincta^ |>otentiam ipsam exerceni. Pluriina perperam explicata, non 
{lauca plane negleciaf lectorem aiil lurbant a«i pcnitus fugiunt. 

Uaecego mecum reputans^ el jiivenuin studiosorum, quin imo forsan ei eruditorumimegratiam iiiilii- 
nim sperabamy si praeclaritm scripiorem, leroporibus nostris accoiiimodalum concinno lypo evulgarenu 
Alqoe operae qaidem smnma in eo posita viilebatur, ut, aiuecedenliuiii editloiium vitatis incomuiodis. in 
hanc novam cunclarum commoda, qua possem aucla , conferrero. Textum utcunque Rittersbasianamf 
qiiippe correctissimum secutus, Augostanae priiicipis auclorilatem diligenier adhibui, non nisi manifesta 
oecetsilaie ab iUa discedeaSt et neque tunc quidem absque indielo» Erudituram vero con|ecturas, quoi' 



m GUNTHERt CISTERGIENS15 ^ 

quol nancisci coniigerat, ubi^iue semper subjeei» apposliis modo judicii signis, iisque non arrogtnlix ted 
breviUlis, raiiones alibi addlturus. Hisioriam operis liiierariam singulari disserUiione complexus &um, 
ul nullus aulea cditoruni. Den qiie el primum Friderici Aug. decennhni» levit^^r aduiiibravi» ul essel iaft« 
goge quaedam iu Liguriui libros. Proximum nouruni volumen ediiiouem sclecus» omissLs roere alieniSt 
pula theologicis, eibicis, lechuico-politicis aliibque id genos quisquiliis, exhibebit. lllarum in locum ne* 
glecU pluriuiasubsdtiiam, e potioribus, quae tuJit aeUs, bisloriarum auxiliis peiiu, eaque vel omnino 
nova» vel diligentius exponenda. Denique binaa eidem disserutiones priemittam , qiiarum una brerior, 
de poetarum veieruni exemplis auctoricum prlmis familiaribus, aliera prolixior, de rcipublicae Germanicae 
universa facie, qualis illa Friderici 1 lemportbus agnoscilur, disputabil. 

Superest ui grates bicce publicas, baud equidem paresillas, tamen siiicerrimas Isetissiniasque rependam 
iis, quorum me humanissimae liberaliuti pr<ecipua quavis et paraiissiuia laboniiu subsidia , perbrevt 
tempore coUecla, debere recordor. Eunim talibus tantisque officiis cuni muxiuie attribuam paraum e<liUo- 
nem»€ju8que meo Marle vulgandaeconstitutum cousilium.qualicunquescilicetstudio condonau demeritums, 

Atqueinprimis appellaiidus vir illustrissimus, gencris splendore non magis quaiu sumina docirinae 
elegantioris laude Gouspciius L. B. ab Iliner, sereniss. M. D. Bad. a consil. iniimis, apud diaeUm Helvet. 
roUiisier plenipotciit. ct circuli ad Lacuui supremus direcior, cujus egregium monumentum divi Caroli 
Friderici M. D. Bad. mauibus, autiqua stjrli graviuu, dicatiim una cuiu priucipis iinmortalis memoria 
et durabit et pra^dicabitur, Pr«eclaram deinde nobis operam navavit vir solida variae scientiae gloria, 
Incnlentisque in rem liitcrariam merltis nobilissimiis, Bibi. Regiae Goettingensis aniistes, Jcrem. Dav. 
Reussios, piurima confestim eaque op!atissiuia adjumenU, suopte manu nitide descripia,nostri8 preitibus 
traiismitiens. Parisiis vota noslra explevit, qiiin imo diligentia exsuperavit vir penitioris cruditioiiis ac 
urbanissiiiiae faciliutis, mullisque noininibus ille cbarus atqiie colendus Carolus Hase, Vinariensis, bi* 
biiolb. Imperiali-Regiae a cusiodia, nuper cgregia adbuc ignoti pene scriptoris , Joannis Lydi ediiione 
lilterariim orbi notissimus. Motiacliii summa cuin bumanitate percontautem excepit , promplissimoqiie 
favore edocuil biblioibecae Regio Bavaricae latidatissimus custos, Bern. Josephus Docen , monumenUnim 
ille Gemiaiii:r vctcris sospitator insigiiis. Perscriptis Romam qiioque desidcriis paraiisslme respondit in- 
defessus antiquitaium Germauicaruro eo loci indagator et vindex, Ferdinaiidus Gloeikle, Ingelbeimensis, 
bibliothecae Vaiicanae scriptor, proxime pluriniis iisque ^regiisiudustriaetitulis celebramlus^ Ne<]uaqnam 
porro taceiida iiobis amicissima studia praeuobiiis ac eruditissimi Sulpicii Boissere , Coloniensis, cimc" 
liorum artis prisco-Germanicae possessoris inslruciissimi et liberalissimi, mox operoso et spleudido labo« 
rum specimine artis culloribus extollcndi. Tum etiain viri doctrinae muUijugae scriptis dudum ciarissimi, 
Jo. Caroli Hoeckil, illustriss. Comit. Limburgo-Solmens. reginiiui a consiliis, qui rariora munerls otia 
iiitcramm augmentis conrerre gaudct. Gratissiiua denlque in iios exstitit humanissimoram biblioihecae 
Albertinae Friliurgensis et Aulicae Carolsmhanae antistiium bcnigiiius, qua vix non oinuium Ugmrim edi* 
tionuiu percommodus usus indulgebalur. His itaqne labomm pnesidiis, atque potioribus temporam ad- 
niiuiculis ut plurimum debemus, quidquid iu isto labore profecisse videbimur. Ne<|ue enim aliam uobia 
gioriolam, quam volunutis, expetimus, et procnl est A^ana persuasio, viroruin celebcrrimorum studiis 
momenU uos aliqua addidisse. 

Ulud uudein in votis praecipuum libere proiitemur, iit florentissimae oliin reipublicae nostrae, revocaia 
ioMigo, aliquando adhuc aniuios inveiiiat non pmrsus alienos. Eteniiu viviiur magiiis exemplis, et ouiiiis 
aevi uobillssiiuae geiites priscorum patruin praeceptia ac iuiltatione steterunt, spreiis contra vetustis mori- 
bus debiiitatae couciderunt. Quapropter laudabili in:^oram nostrorum iiislituto, domesticae antiquitatis 
llluatria documenU studiose in scfaolis exhibiia, quemadmodum et Li^^rinttm, vix adhuc lypis innote- 
sceniem, in celebcrrimis pairiae gymuasiis lectiutum inveuimus. Forsau et iiostris cuiu maxime tempo- 
ribus ejusmodi fomenla conveuireol, quaudof|uideui in tenera adhuc aeute plurimum efficitur , et amor 
patrheiantum decrepitas veluii cuin lacte rursns iiifundi possit ac recreari. Sane niajores nostri Graacae 
et Romanae velusutis exempla non otiosa curiosiute vel admiraiione coniemplantes, sed propriae nobili- 
l:itis memores, et gloriae gent iiiiae comparatioiie ebili, fortiter ipsi agcuies, factis et scriptis illa Unlo 
felieius expresserunt. 

Heydelberg», f a vlgilia NaUviUtis , aonl MDCCCXil. 

PRiEFATIO PRIMJS EDITIONIS LIGURINI. 

Marqiinrdus de Stain Ecclesi« Bambergensis pra>|KMniu8, Maiihaims MarHchaUi, Hernardua et CIhiii* 
mdus Aik^maun de Adelmaniisrelden, caiiouici, Cliuuradus Peutiiiger ai: Georgius Uerbart, AiigiisUuf» 
Lerlori salutem. 

Veuithiis dicbus Aiignstam Cbunradiis Gcltis, vir luui iu bonis ariibus apprinie doctus , tum etiam 



SCr LlGtJRINUS. — PROOEMIA. m 

«liiif ens adnimliiin Tetemm scripiornm imbgilor : quem enm pro nostni erga eiiiii amieiiia alloeui fifls* 
setHHs, rofiTiinus, si altqoos iibros aniea nolMS incogniios perem inancfo per Germaninm reperissct , iit 
ffNMtim pmsuainomDeshumaiiilAtecopiani nobis facerel. Retiilit Liguriiuim quem(?ain egregium poe- 
tam de rebus geslis per Fridericum primum Gaesarem in monnglerio quodain Frnnci:r Orientalis, quam 
nm^trales Francoiiiain appellant, se invenlsse. enmdeni cum legendiim ac per oliuni conspielendum no- 
liis Iradidiaiiel, exisliraavimns profeelo dignum fore^ qui perora virum volitarel. Adliorlati ilaque GKun- 
rarfum fuimns, ut exprlnii formis curarei , iieqiie diinius delitescere periuiueret. Ciinique posl aliqiios 
iractalus cum artifice sibi paniui couvenirct, atqiiehinc abire decrevisset : verebamur, ctim unicuui so- 
Inm eiemplar exstaret, ne aliquo iniquo sidere jaeturam aut periculum paferctur. Nostra itaque opera 
et aere tatidem ef^imns, ul artifex ille ouus anbieril, parliin ne vigiit» et lucubralioues Ligurini peri- 
reiil» parlini eliain, ne inclyti Caesaris iioslri Friderici primi labores etegrcgia faciuora oblivioni irade- 
rehlnr. Accessit bis peculiaris amor patri;e. Cuin eniin origo iiobis, et qiiidcin oiunibiis , ex Suevia foret, 
palcbrum admodum vidobalur, Fridcricuui, qiii ei ipse ex gente Sueva origincin diixit, Suevoruin poiis- 
MRium auxilio ex letro careere, et post aliqna saecula iterum iii lucem prodire. Multa quidem inclyto 
noairo Fridcrico propter innunieros laliores, nuos pro lioiuaui impcrii decore ac luajeslaie conservauda 
pertulitt Gcrinania nostra debet : sed lonce pliira uuiversa Cbrisiiana respiiblica . pro qua iiisigiieiu ac 
aanctissiniam illain expeditionem ad res Clirisliauorum in Asia resiiluendassusccpit, etiu qua postquam 
Anuenios feticiter devieerat, nl piuin et relij^ioni Cbristtana» devoum C»sarein decebat, vitnni quoqne 
cum Diaxima Cbristiani populi jsictura amisit. Solius euiui Friderici pcr eam tempesiatcm virtus et rei 
bellicae perilia luio Saladini.regis victoriae ac fclicilati opponi, et inciinatamrempiiblicain Clirisiianorum 
in Asia erigere potuisset. Quisquis igitur es, qui baec Kgis , Liguiinuui biinc , egregium virtuium Fride- 
rici Carsaris pRcconem ex Gennania profleiscenteiii ne despicias, sed alacri aniino ainplectere atque re* 
volve. Heperies revera pleraque» qoae te iegiase iion luoJo uon pcenitebil'» verum etiaui pluriiuum ju- 
^aliiL 

Jn pne lihn deeimi iubscriptum : 

Gnniberi Ligurini poeue clarissimi de gestis divi Fndericl priiiil libri feliciter editi impressi per 
iiHlustrium et ingeiiiosum roagifttrum Erbardum Oeglin» civem Augusteiisem» aniio sesquimiilesimo ei 
se|itim0y uiena» Aprilio. 

In fine editioni$ : 

Fclici fiue rompietus LlguHnas, et per universam Gcniianiam et ejus publica gymnasin jam notus, ei 
^Qvenlttii G**rmaiiicai ad legendnm et enarramliim pr«t'biitts, primo Viciinae per Cliunradiini Celtem ; Fri- 
iiurgiper Uicronyiiiujii Baldung; Dublu^i per Heiuricuiu Rebeiiuin; Ingolsladi per Jacobiiin Philoinusum ; 
Lipsiae per Hcruiaiiuu. Bosiiuui (11), qui iu pra^diclis gyninasiis publico stipendio llomuuas litteras feli- 
citer proliteuiur. 

(1 1) HauiJdubie Hcrnuiuiius Biiscbius, quem tuac temijons Lipsix docuisse ostendil Durckhardus in Yita 
Hcrro. Buscbii, p. 16i. 



IN LUGURINUM DISSERTATIO PRIMA. 

De operis auctore» eetate» faiis ac editionibus. 



§ L -- Df tij^nrttii auctore ejntque nomine. A Melancbilioiieiii (12), Gyraldum (12*), Pagium (15) 

Magna, ut ferme solet in rebus dubiis, de Ligu- «» ^«s. Auion. Saxium (13-) errorem apertum nbk 

riniauctorcintererudiiosdiscepiatioconieutioque •nimadverUsse. Tum vero iidem primi eaitorea 

esu Ac de iiomine quidem priiiios editores parum "»>^<> ^«<^""^ siibscripserunl Guniheri nomen» 

cautc tradidisse vel ex boc inielligitur, q.iod ipsi fl«o^ fl"»*'^^»" ^e^^"* i"veniuro ei laborante prelo 

sibi iion consiani. Principio opcris Ligurinum ap- q««s»i««n "'0« "wie docebinius. Atque adeo Lilius 

pellanl, nec salis apparei, an pairiain aut nouieu Cyraldus illtid Guniberi novuro nomen vago rumore 

prnprium indicasse veliiil. Postremiim P. Pitlioeo excipicns, alterum rerum Friderici I scriplorem 

videtur. Quidquid admiilas, ulriiiqiie balluciuari ^®»»»»* ^'^'''' LiguriiK) superaddidit (U). Reliqui 

testis est (ir) ipsemet auctor, indiiuiu bbro Llgii- recentiorum omnes, pr«ier unum Senkenbergium, 

riiii lituluro disertis verbis euuuliaus I. x. v. 615 "» Guntheri nomiiie con.|uieverunt, eoque lia se- 

^l _ curi, ul omnis illorum conlentio in diiobns laninm 

.\ . . Ihetos, quorum tutandu$ amore «J"^**««» »<>'"*»"»« ^*^* "»«^" scriptoribus vcrsarl 

Mquefwtendui erii^ notter Ligurinu$ adoret. oinniiio videalur. 

Qyo magis ego niirorv non modo priinos illos edi- Exstaiit nimirum lilius a^tatis Guniheri cujusdam 

lores, sed recentiores etiaro et magni nomiuis eru* inscripu Domiue poemaia de passioiie S. Cyriaci 

fll*)Pr«efaL ad edit. nium injuste nolat Geranl. Vossins, De ki$t. iat.^ 

(f^) Ckrotdean,, I. iv. p. 156 (ed. Arost. 1699,'in-fol.). el Schuraileiscb Ik 

(12*) Hht, Poelar., diaL 5» pag. 307 (edll. Liig- aenr. Leone^ % 1 (Opp. xliv, p. 574). 

dun. 1696, fol.). • (13*) Not. ad Sigonium De regno hatim (Opp. Si- 

<l3)CriM'nBarofr.,adann.llOO(cdii.Veiiet.diios gon. ed. Miirator., toiu.ll, p. 7l7,sq. not. I6j. 

1740, fol., toiu. XII , p. 1427. Ipsum autem Baro- (14) L. c. dial. 5, p. 507. 



m GUMHfiRi ClSTeRGIEMSlS m 

ei asluiis Christianoraro auibus, qu» ad Mmiin k id^iiMiiie aoeiTSfiMift ailYcNarius Hear. Chrisii. Sen- 



(ere 1526. Basileae lypis Yulgala P. Piihoaos aui&iYil 
nancisci din qo.Tsila non poluit (15). Eadem in mo- 
nasierio Maulbruiiiiensi saeculo xvi impressa, nescio 
teste quo comperisse memini. Guntherus autem iste 
Sigeberto primuui Geinblaceiisi (i5*) dein<ie Trilhe* 
iiiio (16) memoralus, fuit monachus Elnonensls 
S* Amandi monaslerii (l6*)ordinis S. Benedieii ooo- 
gregationis Cluniacensis. Ilunc scriplores aliqui » 
prxcipue Belgab (17; Ligurini auctorem extulerunt» 
ab aliis merilo repreheiisi, quippe quod Sigcbertus 
Gcmblacensis jam anno 1112 viyIs excedeiis, t^ride- 
rici !• temporibiis nnnoruin quadragiiita stiperior, 
facinorain ejus pracconein Gunlbenim agiiovisse 
peraegre -poloerit (17*) 



kenhergins (i5) argiimentnm desompsit, specfe 
magis qnam poiidere coromendabile. Quid quod ac- 
tum oroniiioforei de fdurimisxVi medii monumentis, 
fldmissa tall mlione suspeetae originis. Chfonicnn 
Uspergense Conriido a Lichtenau pUiriiitn sskculo- 
rum subili senlentia ascripttiin hae iiosira demimi 
lempesute fiurcbardl BibeHieensls evidt ejusmodl 
rerum scrautor eximios P.^acldios BraUuius (24). 

Priinaro invenU nominis occasldnero praehuit ipse- 
niet Ligurini aoctor. Saepius enlm memitilt ■ se 
scripti Soiymurii (15) s. de expeditione in terrnm 
sancuin poemalis. ludidum propere niniis ac obU 
ter prosequentibus occurrcbni ille Guntherus expe^ 
ditionis lu ConsUntinopolim scriptor, et facile se- 



Magis Innotuit Guiiiherus alius, aetnie ac scrlplis " diixit viros de noniine tnnium sollicitos. Iiiventd 



ab illo diversus» nionachus ordinis Cistcrciensis in 
roenoblo Pnrisiensi (18) dicecesis Basileensis (18*). 
Et hic esi ille Gunlheras communibiis doctoram 
suffragiis Ligurini aucior celebratiis (19). It storiam 
Hcripsit suhaclie ■ LatiiiisConstanlinopoIis, cx ore 
M.(rtinl sui abhatis, qiii rebiis ipsemcl interfiie- 
rat(19*). Libriiui typis vulg:ivitPetriisCanis'iis (20). 
rillioeiim (20*)quidem el Caveum (21) dubiutio re- 
liqiiil sus^pf nsos, qiiamvis iicuirum dubiorum ralio- 
iies exponere videamus. Caeteroqtiin oinnes istie 
docloram opiniones arguiuentis Idoneis destituiin- 
lur, cum nnllus aevl medii scripior auctorem Li^ii- 
riiil Gunllieram agnoscatt quiniino ne noniffn 



Guntbero mox alter accessit jure parti sodalitii, 
deinde ptoxlmam qiiaestionem nomlnom studia rC'* 
inoYerunt, oppfessit favor, neglexit credulitas. Von 
equidero oninino defuere qui Solymarii arguinentum 
abillo scripioris Canislani diYersuin censerent (i6)| 
ad capUin docto Chonradi regis Jeroliolymniii ira- 
hentes ex Ligorini testimonio (2t) : 

ObluiimuM seriptoi sacra io $ede iiheHos. 
Ast alii longe plurimi de ConsUntinopoli pronofl-<> 
tiaraut (28), quos inter unns Albertos Pabricins (29) 
vero propius accessit , erroro saltiin exciisabili 
Bouilloiiaeani expeditionem iittclligens. Haec indiil 
noroiiiis genealogia, cujus ori|iiie8 edilionis prin<» 



quidem el opos ipsnm Ligurini aequalibus memore- ^ cipls nondum iluttae sed Inclioat» Ungere tempus 

tur. Adde qnod lleuricos Bebelius, Lignrlni priiais 

editoribus coseianeus et coiitubernalis» ac operis 

■dmirator fervldissimus, auctorem, iiescio qua ra- 

tione, Christianum appfllet (2r). Deni<|iie Joanncs 

Naoderus « lllius setaiis non ignobilis scriptor, 

idemque pluriniis familinrls et Celtis amicus , qul 

Chronicon soum anno 1500absolvil, Lignrini, qnem 

Yiderat , mentioneiu iiijiciens (22), anctorem Gnn- 

theram ignorat. Atque et illo antiqiiornm silcntio 

una cuni lecentioruni oscilantia Lignrinl niiicus 

(IS^Prsefnl. cil. 

(15*) De SS. Eceles., c?p. 166 (ed. Mirael, p 157). 

(16) Pe SS. Eceles.. p. 148 (ed. Colon. 1546, 4). 
(16*) SaiN<-Afti<iit(( Belgii vet. diceces. Tornn. 

(17) Valer. Andr. Dessel. Dibl. Belg., p.336 (ed. D 
Lovnn. 1645). Anl. Sander. De SS. Flandrinc^ pag. 
73 (ed. Antverp. 1624). Fmnc. Swert. Ailien. Belg.^ 
p. 319 (ed. Aiitverp. 1^28). 

(17*) Miror ipsum celelierr. Pilhoeum rjusmodi 
senicmiae pntrocinnri pracfat. cit. 

(18) Pairis, S -Paires^ Al«it. snperioris propc Ba- 
sUeam. St.hoepflin Alsal. illnsir.^ 1. 1, p. 73 p. 451. 

(18*) Mlr.ens ilNrlar. de SS. Eceles., n. 386. 

(19) E pluriiuis pancos : Gernrd. Vossinm De 
Voel. Latin., p. 254 (ed. Amst. 1696, fol.). Fabri^ 
ciiim I. c. Chrislo. S;ixiuin Onomast. Lii. ad nnn. 
1190. Hanibergcruin Zuverl, Naeltr. v. d. tornt 
SihrifM., I. IV, p. 534 sq. 

(19*) Mirsetisl.cCnYensSS. Eceies. iiist. iit., 
p. 490 (ed. GeneY. 1696, ful.) OndinusDeSS. Ec- 
tles.^ toin. li, p. 1651 sq. Fabricii Bibi. Lat. med. 



€1 inf. tet., t. III, p. 520 sq. 
ar.Lect.^ 



(20) Aniiquar 



toin. V, p 358 sq« 



necesse est«qulppe quod titulus tacet incognitumt 
post epilogus profltetur. 

Juvat iscribere novuro errorem ex Guatberi no* 
miiie prognatum. Inve^tigantl tSodd. Ligurlni mss^ 
ct alia qnlelibet snbsidia litteraria» lii manns 
inciderant indices ceusurae Romanae , novo Petri 
praenomine Guniberom adnountes (30). Suspenso 
paulnluro rei iniraculo confestim ratio siriiveniebai, 
cum alio loco notaiam conspicerem ejusdeui Ptiri 
(iunllieri Meloricam* Felici casu non ita pridein 

(20*) Praeftii. cit. 

(21) L. c. 
(2r) Episi. ad Jo. Naucierum: qiii auctores le- 

gendi siiii. Pborcae 1504, fol. g.z. h. 

(22) Chron. gener. xxxix, p. m. 750. 
(28) ConjeciuroB de GuntlterOf Ligurini scripiore 

sopposititlo« Pnrerg. Goeitiiigens^^ toiu. l, lib. iii, 
p. 149 sq., i 2. 

{U)Nolilta mss. S. Udalrici, lom. Il,p.93sq., 
p. 2o2^ 

(25) Ligurini, 1. 1, v. 14 et86; I. x, v. 648 et 729. 

(26) Ciiiirad. Rittershus. ifl noU ad Ligurliiii 
p. 17. Grard. Vossius,l* c* 

(27) L. I, V. 86. 
(28j Mirsius, CaYeiis, Oudhius» Audreas, Swer» 

tins, Sanderns, etc. 

(«^) L. c * .. 

(30) liidex libr. prohib. Alex. Vil» lossn edilns 
Honiae 1667, ful. p. 64. Iniiocentii XI. Romae 1704« 
— Plures evolYere non datmn fnli, sed ei iii aliia 
halicri Goniheruni aliuiide comperi (ClenenL Bibi% 
crii», toiu. II, p. at7)« 



i^ LteLIIim}& — PROOEMIA; 104 

^bveMH^l idem liber in pr» tamissifRO cMftJogo k d<iro prindplis niii, nec raro ex auotoruui tcripiit 



bibliolhee«iieilftbninii6n§is(5l), ibiqae deelissimi 

ffockeri adnoiatio, qoam uliro prosequi faeile po- 

leram. Fuerji aniero Petms iUe Gnmhenis Aeada- 

mifie nostniiis olim deisus el ornaroenlum, qulNeo^ 

sladio ad Haardiam ori«ndas,lieydelberiaseruiiila8» 

fn philosopborum ordiiie cum laude docueral, dect- 

naiu rNnctiBS 1508. tum vero jilrlsprndentiam am<^ 

plcios, improlN) pauconim annonim studio effecic 

nl anno jam 154i snmmis in ulroque jnre honori- 

bns condecoraius ; Nieol. Morsingero taleiudiu^ 

laboniili in expoiiendis Decretalinm librls snffice- 

rcinf , spl^eiis paucornm calnmnlis, eorpusculi vilia 

esprol>aniiuro, ut semper aluiit cl lua monitra stlf* 

69ofum sedes. Poslmodiim ad codiris proressionem 

^Tectns 1516, recior Acadciiiiae renuntiaius 4517, ^ 

anno seqnenti priemaluro riitiere anle seniam et* 

siinctusesl (32j. Yirequidem pr^suns naiura id« 

genii« liberalium afiium periiissiinus el pdeta lan- 

realus, queiu Ligurini auctorem non inepie repu- 

lares, nisi pluriniae graf issimaqne lemporls et loci 

fatiooes oiiinin# dissoadereni. Nimimro ni taceam 

Teiu5t.itis noi:is d codfci niscio e( ipsimct operi 

lubsereutes, eiiaai leiDpuspriini i^umoris buic nostro 

Guolhero non convenil, qui lunc adhuc aidolescen- 

ittlus lanio labori nullateniis par esse pK>terai. Adde 

qo«id insigaisoperx praesens auctor bic loci miiiime 

laiuissely aiquidem noTeris ccetuum eruditorum 

itiores, el cjjusmodi s^crela tel iihitunque tuitiu 

cnstodiri sclas. Famaro Peiro conciliaTil illa scripU c tum sHb finem poematU Mffnifioft. Gcrtc qui Ligurini 



unam allerumTC cogiiosci. Ae primo quidcin eccle 
siaslicam snspicari nosihim nihil im|icdit, nonnulla 
jiiTant. Prxierquam eniro quod ahte renabs litie- 
rasdmnes fere scripiores iilius ordinis fuisse uoium 
est, in i()sis quoqne Lignrini libris plurima repe- 
rinntnr e sanclis biblits transsumpta. Caialogum ^ 
congessit Riitersbusius (55), cui pauca subjungi- 
miis. Auclor inducens ob^cssae Terddux monac bos 
Friderici misericordiam ^rilsil-a deprecaios (56), 
uiilur isU parabola : 

Non i^rtif iriili iententia jine supremo 
Jndicii, aternnm ikaledictoi tradet in ignemt 
SMpplkiiiqMe datos exerta puniet ira, 
Qui totiei nioniti^ toties sprevere monentem. 
Sic miseri cives ad mdtnia clansa gementes^ 
Ac velul in certam queruli r^dlere gehennam. 

Exponens iiiitia funeside coni^ntionis inivr iiifpe^ 
ralorero Roinanuiu qiiepontificcht^ ipse pro sua parte 
cauie non luinus ac inoideiitc subjicit (57) : 

Principis an papcs fnerit pars justior, atter, 
Qtti melius potuit cognoscere, judicet : at nos 
ignari rerum partem beneremur utramque. 

nxfe et similia non obscure ecdesiasiicum iii« 
nfiunl, qucm tamen moiiachuin haud facile credi- 
dcrim* Mec deiinenl llla fuiilia dc Ghiilheris coni« 
mcnta, quo miniis ego subscribam Piihcei (58) seA^ 
tentiac : llic noster, si verum amamus^ uescio quid 
prm se fert monackissno tultius^ urbamus ei ,mugi$ 
'aulicuni, qubd gtnus etiam rtior se aliquanio ueta- 



Rbelorica, quae principis Musagelae safl^giis illu- 
Mmta (55), muliorum manibas ierebaliir{ aedemuro 
lypis eiscripia iieraias confesiim cditiones (5i) 
experu est. Aiqiie haec ipsa libri novi celebritas 
fn orls longinquis, uipOteGerroanis,Roroan(e curiae 
eensores induxit, ut qti.ileniciinque interdicercni. 
Poslmoduro auclorero Ligurinl Oiifliberam audieu- 
tcs et Friderici praeconem, eumdem sibi persuase^ 
ranly tcI tIcc Tcrsa. 

Hisee prfleuitssis, quid tandem de Gunlberi appcl- 
latioue sutueudnm sil, nemo nou tidet; ast nihilo 
secius relinendain putavcrim, scilicet usu recepiam 
cl prorsus ionocuain, quandoquidcni alia non da- 
lur. Sfonet praeterea scripioroin ad Gunthcruin pro- 



libros Tcl obiter perlegerit, cflali seniiet grafiia-^ 
tem. 

DilBcilior longe qiiaestio de palrif suboriiur, nei 
opinioiium niinor discordisi Plarimas aulem subroo- 
Tcre intacUs percomnrode poteris, utpoie quas 
Qunlheroram Tesligiifi insisUut. Nil nobis bic pro- 
fccto cum Tanis speeiobus, quas cui tolope eriii 
proscquatur. Ex ipsis Ligurlni libris rationum for* 
uiul.'e rcpeiendar, duro alio qiiOcunque Certo indicio 
d^lituaniar. Nonnullos Ligurein alituroarc supra 
meniiuimus (59), nec illa peiiilud Inanis conjeciura, 
modo ne Ligurini Tocabulo comroendaum Tclis» 
Elenim leuuis adroodum injecta rillioei dubiia<» 
lio (49), Ligurem de patria ea unquam scripturuw 



Tocantium multitudo, ncqiie ciiaiu aliispoliorijuro ^ fuisse. Qaasi Tero sit itiaudiu res ciris in cItcs 



priscorum noroinibus utimur, ct niulcstuiu sanc fo* 
rei, ne quid gratius dicain, iu rcl>iis iisu longacvo 
tcritaiis speciero consecuiis lurliare ordiiicro vello* 

{ U. Auctoris personu et pmtria* 

SoperTacaneum Tideri possil, iu Tilae gcnus el 
palrianiiiH|uircre,cuiu ne de nourmequidem coiistel. 
Monenduro Tcro, discepuiionero uiraroqiie non iis- 

3i) Libror, impressor. seclio 5» n. 194, p.265. 

(5S> Aiinai. Acad. toI. 4. fol. 475,i47~-Siliwah 
8jllab. Reetor Acad. iieidelberg. , toni. I, p. 9(i sqi 

(55) Serraium erat mscluui in Eleciorii Biblio* 
Iheca. Schwab. 1. c. 

(54 Moguutiae i5ii, Basileae i52i. . 

(55) Ao calcem editionis p, 234 so 

Patrol. CCXIL 



acceusns aniinus, quiuimo coiiira non exsienl 
exempla tanto majoris acerbitatis, quanto roajor 
Injiiria. Pncierea quoqiie auctorem lulum non 
atisqae specie tueare, si cumprimis in ceiisum at^ 
toleris elegaiitissimaro lialiae descripiioneni libro 
secundo exhibitaro (4i). Maiimaro quidero partem 
ex Oihoue Frisinsreiisi (4i) Iranssumpiam poeta \ 

(56) 1/ib» III, T. ii9 sqq. 

(57) L. VI, T. 5i8 sqq. 
(5H) Pnefal. cit. 
(59)Cf. §i,p. i s^. c. n. 
(40) Pra^fat. cH. 
(4i)V. 56sqq. 

/42) De reb. aest. Friderici /, I. u, c. i5. 

9 



167 



GtNTHEEI CISTERCIBN^ 



fas 



varli« bliic indo iiiomfniis, iUque npilssimls am- A goniia Basileam usque wincia:»» SalliaBatcripUm 



pliavil. lilem cl allls Lfgurinl locis rcgionuMi el 
nrbium llaticarum epiihcla apposuil, quse ▼irum 
omnino praesenlem persnaderc possint. Sperabam 
ego locis abdilis quibusdam ct minulis eoqnc difll- 
cilioribus dcprchendere nostrum. Codices ntminim 
Oihonis ei Radevici, quorum llbros ille hcroico 
carmiiie circumscriplos reddidit, sorttam llbrarin- 
rnm oscilanliam, ul alli plurimi, sunt experti. Vir 
summus Aiitonius Muraiorius, collatis cuin pra»- 
slaulissiiiiO codice Yindoboiicnsi cditionibus, baud 
raro corru|)li leilus cxempla oflendcrat. Ex iis 
quxdam adnoiavtt episcoporum noiuina vel perpe- 
ram scripla vel addita, lum cl machinio ciijus fam 
bellic» corrupliim vocabulum. Ocrurrit illud in ^ 
Othonls (45) el Kadevici (i4) libris, illic margn 
scriptum, hic vcro mauga; quod quidem ulrufw- 
que falsuin et manganain audire, docet illuslris 
editor ut homo lialus et omni cxceptione major. 
Nosier auiem non solum illa episcoporum elogia, 
std eiiam (quem magis mirere) macbinae iUius bcl- 
licx vocabulum dedinavil, com tamen adios ejus- 
inodi lerminos q. v. lechiiicos passim receperit. Ne, 
quaeso, hanc adiiotaiionem vclui oliosam praesu- 
ii>as, quani quldeni consulio apposllam inferius di- 
ceiida adiuonebunt. 

GaUicum Ligurini valem significafit unus, quod 
•elam, Gaspar. Scioppius (45), nec iste reliquorum 
uHo aissensu cxcepius. Id qua ratione rccerlt vir 



Alemnnniae opponit (47). Nimirum omiiis ista traus . 
RlkenMm telliis, viciricibus elim Francorum armit 
quaesita, inde a Clilodovaeo a<l Ludovicum Germa- 
nicum, imperio Francico eum ipsa Gcrmania pa- 
ruerat. Exltine vero Francorum potcstas ad Gal- 
liam antiquam, exceptis tribus ad Rbenum proviu- 
ciis et vctcris regni Durgundicl opiina parte, re- 
stringebatur. Itaque Gallorum appeUarione Francir 
Francoruin Galli, eadcm commisti populi signi&a- 
lione, ferebanlur. Germani aniem nobilissima 
Francorum elogio passim exlolli gaudebani, unde 
scriptoribus mi medii promiscua geniium et re- 
gnorum formula ^8), quos quidem noster bic se* 
cutus, Galliaevocabulum poscenie metro prsetulisse 
videtur. Idcm et alio loco Fridericum avaritia 
Romanae ausibus respondcniera his verbis memi» 
iiit (49) : 

Commereh certe 
Non satii tpqua mihi faciunt^ dum vendere noKi 
Nottra voluni ; veiuti plenis cum foiiibui emplum 
Adveniam^ pretioque novos sumpturus tionores^ 
Quos sibijam proprios e/fecit Callica virtus, 

llanc dislinctam ediiioiiis principfs lectionem se- 
qiicnies oinnes Immuiarunl, pro Gallica Francona 
jioncnles. Ipsemet ego vocabull genuino sensii, vK 
rorum aucioritate et vetustae manus correciura lir 
exemplari Friburgensi abreplus, vocem Gallica re- 
jeci, non equidem Francona nimis audaci emendn- 



«loctlisimQS, non aeque video, nisl forsan inducius q ^jone, scd leviori ejosdem correcturae, bellica siib- 



Guniberorum vanis elogiis. Polerat etiam falli 
ipslus Galliae vocis unibra, dnm auclor Lombardi* 
eae genlis mores et consuetudines ad Othonis Fri- 
siffgensis peiie verba recensus (46), uUro subjl- 

eiat : 

Quostibet ex /mmt/i vulgo {quod Gallia fcedum 
Judicat) accingi giadio eoncedil equenrt. 

Nihil Otho de Gallia : bcne vero Germanos iBflm» 
conditionis plebem ab armis prohibuisse^iiotum est, 
neque usquam lerrarum ad arma vulgtis vocare tur- 
pius babcbator. Qiiid igitur nosiro cum Gallis, 
quando Germanla eminebat? Quinimo GaUia Fri- 
derici temporibus, deserto nobili more, jam ad 
Tiilgus confugeral, ingravescenlibus Anglornm ar- 
mis, ut ea cessarel comparaiio. Quid si GaUiae vo- ^ 
rabulo Germaniam ipsam auclor slgnificaverii? 
lAiraculum clamas : declarabo. Gallia vel optimis 
adhuc saeculi xii scripioribus dicebalur omnis 
•trans RbenUm Germania. Sie Otho Frisingensis 
Moguntiam, Germanlae metropolim, Galliae civiu- 
lein disertls verbis appeUat, adeoque totam a Mo- 

(43) L. II, c. 47. 

(44) L. II, c. 47.' 

(45) Jjtmbi de Guntnero prmo framw atque 
adeo Germania: poela ; ad calcein edit. Ritlcri^hus. 
p. 207: . 

(46) L. II, V. 1&5 sq. cf. Olho Fnsmg. I. c. 

(47) L, I, c. !i, cf. c. !3. 
i\X\ Oiho Frisin«., I. ii, c. !3. Denique prineeps 



siituens ; nunc aulcm Gallica confidentius repono. 
— Quod reliquum esl, his «d fideni exposiiis» 
unumet solum pro Gallica auctorls patria indiciuiii 
cvanuit. 

Natione Germanum esse, phirimorum 8ententr.i 
est, quos inter eminct vir gravisslmi judicii Caspar. 
Barthius. Raiionum pondera si cognoverls, reliquis 
dmnibus praevalere facfle conccdas. Ac priino qut- 
dem dictionem Germanismis abundare plurimis lo- 
cis adnotavitBarthius, caialogum tcquens adiiotatio- 
num volumen suppeditabit. Animuin deinde prorsus 
ac vere Germanum quilibet Ligurini llbris vef taii- 
tum obiter intentus, frequentibus iisque pneclaris 
indiciis ostensum colhiudabit. Memorabtlem pnctfr- 
ea Ligurini locum, et ipsius ancloris in hanc nni 
quasidigilum, arripuil idem sagacisslmus Barlhius. 
Injecta videlicet mentione tentati sceleris in vitam 
Argolici imperatoris, ausu nefario ciijusdam auUci, 
Radevicum Fristngensem homtiiis pereonam expli- 
cantem negUgit auclor. Et ille quidem (50) unu» 
de servis vaiatii^ caniciinus videiicet^ quem nos 

(Fridericus) ad t ransalpiua rediens^ sicul Vranch 
profsentia sua pacem reddidit, sie Itaiis abieniis 
subtraxit, — Fraiicorum vocabulum ad Gormaiios 
trans Rhcnum restrictum et Alemannis s. Sucvis 
ooposUum legitur lib. i, c. 13, fine. 

(49) L. III, V. 458 sqq. 

(50) L. u, c. «7. 



UGURINUS. — PROOEMIA. 



«70 



caneo.anum a$eeri p^iiumus, prtnnpi suo fraudem A capU). Fridericuiu eum eleclione iolemnl, niaxi. 



motitus est. Al conira nostcr (5i) : 

6><rd cognomims usu 

nic camciinus erat^ nobis camerarius idem 

Ksse poiesl, 
Recle Banhiiis ad h. I. (52) : A'on obscure inde 
puiet CunlHerum Germanitm esse : nuUa enim tilia 
Htilio eamerarios hahuil retento vocabulo. Scd ne- 
qiie tacendum pulo, Ligtirlni auciorcm caniclim 
significaiionem Radevico minus apie reJdidisse, 
clain caniclini personam canceltario magi« qu»in 
cainerario convenisse luculcnier doccat iliuslriss. 
C^angius (53)* 

Nunc pauca de iis, quae contra moventur. E 
piriino quideni occurrit elegaiilissima oratio pro 



mo proccrum ct unlversorum suffragiis eveciuai 
lcstatur Oilio Frisingensis (59) manireslo salis 
lestinionio. Dc Chunradi porro delcgatione. quam 
ct nosler observat (GO), suo locodisputabitur. Scd 
pone quamcunque velis : quidni tandem poetx cum 
rerum integro lcnore, dum electio spoiitanea Fri- 
derici gloriain augerct, aique ipsemet auctor, spre- 
tift aniix narrationis Icgibus, illius tanlunimodo 
se prxconem iiigeiiue faieatur (61) ? 

Non parum deniqiie ncgotii quibusdam. (62) f^ 
cisse vfdelur ut Gcrnianuni crederent auciorem» 
operis nitor et sumina coiiciiinitast omnes xvi ac 
popularium labores indnite e&superans. Et bcno 
inehercle cum nostro agiiur, quando praislantia 



F*ridcrici tosaris eleciione habiia in curia solemni B suspectum eflQcii, et neque patria ncc aeias exiii- 
F^rancofurtensi. Principis Tcrba facienlis personam 
noster vcl ignorat vel dissimulat (54) : 

Taiidem quid peteret regni fortuna, per unum 

Dignata est aperire wViim, qui nomine clarus, 

{Dux, comes an pra*sul dubium) formaque verendus^ 

ConsVioque polens, et persuadere peritus^ 

Surglt 
Ibratur vaide doctiss. Rittershusias (55) auctorcm 
fugisse, quod fere vulgatum est : prinium in elo- 
etione sufTragium ad Moguntinum pertinere. Sen- 
i^enbergius (56) in orationem ut ficiam invchiitir, 
siniui exprobrans proponendi formulas, quippe qiiod 
Frrderlcus delegatione poiius Chunradi imp. qnam 
prinoipum studiJs impcrium fuerit adeptus* Cravis- 



lcrii parem. Sed etiam ^xteri non suppeditaut, non 
recentior xtas. Habeat optimos quos#iiie suoi 
sequales et populares nobilissimus exsul ; definiro 
nil ausim* Quis enim uniuam criiices artibu* 
assequatur, quid oroni teinpere, quocunque locl 
vfileat ingeniidotibusjunctus amor? 

§ 111. Indicia quffdam auctoris Friderieo I vel 
Ofqualis tel saltem supparii 

Quanquam autem ti consummatissimaB eriiioea 
non sit statuere, quae quoilibet eus sive lellus In- 
genia proferre qiieat, in utriusque lam^n inquirer« 
restigla et datur ei convenit. Ac de patria quidenf 
diximus, restat ut aeyi nonnulla indicia per ipsov 



Mmi sane momenli esl RiUershusii illa ad..otar.o, ^ L,g„,„, iJbrosfes.inocaU.no notem..8. Hissit eaim 



iiux si probetur, auctorcm Germanum plus quam 
suspectiiin reddcre debeat. Vcruin eniin vero tanttim 
abest a nostro ejustnodi oscitnnlia, ut ipsemet ndco 
jus iKud 5!ogunlini Radevici vcrbis cnunliei (57) : 
Ad yroceres etecth pertinet, in qtia 

Fraeipuam voeem pratut de more veluslo 

Moguutinus habet, 
riciam autem orationem facile conccdas^ curo apud 
OtlKiiiem Fri8ingen»em ne vestiniumquidemhabea- 
lur. Et vereor ne ipsa accusatio nosiri laudibusac- 
crescat ; est cnlm omtio egregia, et senientiarum 
ponderibus et verborum concinnitate plane inira* 
bilis. Tum vero nec omnino desunt raliones, cur 
anclor oratoris personam ignorare potuerit^ Age- 



illorum rationibus, qui siios Guntberos prosequdu<^ 
tur, nihil etiam summoram vironim auctoritatl 
iribuendum censemas» quando probaiionibus opus 
est. Saepe mecum ego mifabar scriplores doctissi* 
mos, probaeque critices amicos, de Lignrini selaid 
adeo securos restitisse, ui ne lerero quidem qua- 
siionem ex plurimis pauci motissent. Puta Conrin- 
gios, Vossios, Scbospflinos, Saxios, liindenbrogio», 
Cnngios, Spelmannos, Sohilteros, Schertios, Hai- 
iausi08,,Wacliieros» Bunavios, aliosque multps jii- 
rium et antiquitatum Germanicarum sospitatores, 
qiios qnidein omnes in Ligurinum, velut IndubiU" 
Um auctoriiatem , provocure legimus. Scilicet in 



balur lllo ipso electlonis tempore trislis admodum ^^ litterarum qiioqiie orbe non sccus ac in reliquo 

et ingens Moguntini ciiin suoclero contentio, non- * '" ' ' 

iiisi praesulis rcpudio dimissa (58), ut merito dubi- 

tes de praesenti principis favore* Forsan ct providus 

atictor religioni duxcrit, oralioncm a se composi- 

lam certo priricipi , adeoque Germanicae Ecclesi:c 

primati, inscrilMire. Caterum quod sibi Tclit Sen- 

kenbergius cum illa Chtiiiradl delegatione non «que 



(5l)L.vif,¥. msq 

(52) Reuberi SS. rer, Germ. ed. Joannis, p. 660. 

(53) Glossar. v. CaniclinuSrf 
(5i) L. I, V. 226 sqq. 

^55) Mot. ad Ligur., p. d2 8<t. 
(56)L.c. $8, p.i6l. , ^ ^ . ,,, , 
(57) L. vi^ V. 610 sqq. cf. Radevic. Frising. ; I. i. 
e.lC. 



passim agittir, ut alius alium plerumque ducai. Bst 
atutem scrotinii ratio duplcx in scripiis veteruui< 
vel cnim versatar circa notaSj quas vocanl exte- 
riores, nt codicam faclcm scripturaoque signa. vel 
indagantur librorum argumenU tractandique modi» 
quorniu alter est rerum, dictionls alter. Jam vero 
codicnm absoluu penuria iiosiraB Uisceutaiionia 

(58) Serrariiis, Rer. Mogunt., I. v. (Ed. Joaniii8| 
V. L p. 556 sq.) Cf. Otho Fris. de Frld. I, I. ii, c. 9.^ 

(59) L. II, c. I. 
(60)L,i. V. 3l6sq(r. 

(61) L. 1, V. i2i sqq^ 

(62) Spiegellium, Piihoeum (praefatt. eltl.) cum- 
prlmis ipsuin qiioauc Senkenbergium L c.| S ^%^ 
i53; J6,p.i57. 



»71 



GCNTHERI CISTERCIENSIS 



37« 



cardinem in opus fpsuin et unum conjicit, et cum A eiprobrnns, quippe quod pueromm noniine iiequid- 



in recenliore bono scriptore Latino diciionis indoles 
parnm edoceat, nisi quod forte disens, quibus pro- 
fecerit, minoris Hlilitatis quxsiione reinota, potio- 
ribus reroni indiciis pro pagellaruni angustia deli* 
nemur. Prxprimis ea seligimus, qiiae auctori quasi 
iiiscio et ludenti exctdisse videniur, 8ii|uidein in 
ifiinimis opthne cognoschur animus parum sibl 
constanst et male tecta simulatio. Deinde et pro- 
piia lantum auctoris secuii» locos quam plurimos 
ourmimns, ubl duces solumnKKlo suos , Otbonem 
et RadeTicum , ipsis llloruin Tcrbis reddit. 

Prima statim operis dedicatione alloqiiitur Otbo- 
neni, Friderici imperatoris lertiogenltum» inter alia 
dlceus : 

Dubium^ puer tnctpe^ dici 
ttexne^ ^ometne ulU veteruni nam regna ^tenter 
Attobro§um materna regii^ regni^iue deeore 
iHgnui ab exceiio ttomen deiucti Othone, 

llnnc locum emendatorus doeiiss* Dartliius Toct 
eomeine subslltuit duxne. Scilicel obsemns me* 
diam tnter eomilem et regem dueis dignitalem, 
banc a nostro f eluti per saKum neglectam &us|iV- 
cabatur. Verum sollicitus nlminm ceusor, ut pro- 
pri» oscitantise, slc aliense diUgenti» nobile prodidit 
e&emplum. Etenim Oibo Friderici filius vere Bur- 
|iiDdi» comes» non dux appellandus. Nusquaui illa 
lempestate Burgundlec duit, sed reclor et comts. 
Recloratus autem Burgundix peoes duces Zaringen* 



B 



quam veniaiit viri nitpti et in regno parcntum so* 
cii. Veruni enimfcro afllcli criminis ipse rcus esl 
Senkeubergios, el noster omnino tntus. Ut eniiii 
laeeam in poeiis isiiins anxie eapt mda vocabula, 
frequenlius inetri numeris condonala, pueros non 
dici niaritos juvenes manifesto falsuin esl» ei ipsa 
Cangii (67) auclorilalc vapulat Sonkenbergius. IIU 
enim regum filios, uuUa iiuploruiu Iiabila ratione^ 
simpliciter pueros appellari disertis velbisei exem* 
pKs testaiur, utpote pueros xoT^i^ox^v, quemad- 
moduin iiostros fere principes. Soleninis bfcco 
forinula muUoruin exeiuplis probari facile po&* 
set , siquidein in re vulgata testimonils abuiare. 
Fustus deacribil auctor (68) iliuruin regionuni 
tracius, quas imperator post peractam Fraucofunfr 
electionem, iiulc Aquisgraiiuni ad coronx sacra pro^ 
fi^cisceii , peragraviu lu bac auieni descriptionOy 
quanivixr noii omnem ex suo penu poela adornaf ii» 
plura reperias eius xvi geograpbia quam inaiime 
propria, cumpriiiiis diligenlissiiuamagri Mogonliul 
cborograpbiam, qualis lunc adliuc cernebatur* 
Eaiudem pRsterea scriptoris fldem, ingenuam ubi- 
cunque rerum faciem exhibentem, vcl in minimis 
dcprebeiidas , quod quldem recentiori difficilli I 
mum fuisse, quilibel geograpbias mediae modo non 
peninitus igiiarus ultro consentiet. Sensit ei 
idem iUe Seiikenbergius» eoque haud kviter tur- 
batus, quae negari* nou poterant» iguobili satis 



srs,augusli8siinaBadensisfamUiasatores,exquag^j.^.^j^^ ^„^^^^„^ reiorqueu iri,jer#m, imiuii; 



Rainaldus ille lertius » potentissimos Burgiindiae 
eomes, imperaiori Lolbario rebellis, proscripius, 
dominiis privaius, eique patnuis Chunradus dux 
Zaringensis suffeclus» ktomque lolius Burgundiae 
recior imperii vicarios cooslilulus erat. Exinde 
perpetua ssevissimaque^bella, iionnisi Rainaldi for- 
ttssimi principis ipsa morte cessatura. Tandem Fri- 
dericus imperator ejiisdem Raiualdi ex fratrenepii 
Bealrici nubens» reelori BUrgondiae tunc temporis 
Bertboldo IV, Zaringiae duci» dotales Beatricis 
aMasqiie pUirimas Burgundi» terras nec juste nec 
lionesle sublraetas el suae lamili» quaesilas Olboni 
lilio snbdidit, servato qMide» iinperii supremo do- 
roinio(G3)» Zaringensibus auiem rectoris elogluni, 
ranus utcunque titulus remanserat. Itaque couies D '^^"' ^^ ^^'^^ (^^)* 



eruditionem hetc epirant, atque itlud ofvum agno^ 
icit (69).Simul autem Ipse non aeque insignis erudi- 
lloiiis specimen ostendit, Ripuarise lerne vocabu-^ 
lum lemporibus istls- inusitatum audacter ennn« 
li.vis. Vel enim ex unoRadevico Frisiiigemii (70)», 
qMCin nosler sequitur^ oportebaliiieminisse 

Mativam ae^ simplicitaiem, noAdu» feiicis reruiii» 
cognoscere causos, prodit ei iUud Mctoris IngeimNii» 
de Tbcrmls Aqnenslbus iudiclum (71): 

IJoi iltii iecreta tocii natura vaporei 
AddiJerit^ manuumve tnbor^ guwratur ak iltii 
Qui toca noia cotuni : cauitti ucretaque rerum 
Majorum fido pouum audiiH rttalu%^ 



Otbo Valatinus Burgundiae, non du» (64)» el salvus 
Ligurini locus iuepta critica lentatu» ; la se parva^ 
umo im^iis exactae fidci documentum. 

Eumdem Oilionem poerum vocat aoclor, poevumr 
ipsum quoqiie Henricum Friderici primogenilum 
(65), Rouiaiiorum regem et Constantiae Siculae mo* 
rilum. Graviler in illum ob boc invebilur Senken- 
bergius /66), formdlarum ejus aetatls ignorantiam 

(65) Hascov. Dia. de nexu regni Burgund. cnm 
imper. 6*erm.sect. 2, I I, pag. ti. 

(64) Poterat isla Baribius ei alio ipsius Ligiirini 
loco intelleiisse. L. v, v. 284 sqq. 

(65) L. 1, V. 59. 

(66) L. c. , S 7, p. il^. 



Noete fere media^ quo tempore tumina titar 
Opposito preebeni, ii fui eet crtdere^ munUo^ 
Ex tequo medium noctii diicrimnat arcum* 

Commemorans auoior pieutem Friderici Gcsa- 
ris» qui ppiinum in Mediolanenses exercitum du« 
cens, rapinos quasdam suorum in sacras aedcs pe- 
nuria viotus cominissas» priusquam ultra moveret» 
corrogatis ab omni exercitii nnmmis repeudii» 

(67) Glossar. t. Puer. 

(68) L. I, V. 575sq. 

(69) L. c.,S 6, p. 157 sq. 
(7uj L. I, c. 14. 

(7I)L. I, V.4S1 sqq. 
(7iJ L. 111, V. 630 sqq. 



17i iJGlRlNUS. 

posibabiU Frlslnfensis «lUtincU reUlione, dividnn- 
ite pecuni» negoiinm episcopo el comiii suople 
]ore demandai (73): 

Protbms £S #mat eoUeetQi M§m'me nummct 
Corroaal^ atque tirti eommiua fideUbut mra^ 
£ qutlu» hie pra^sul, come$ iHe^ probatus uterque, 
Diuribui jusia spotialos sorle per omnes 
imparatm 

Otbo Frisingensis (74) id negolii dttobus «episcopis 
Tridentino et Brixicnsl noniinatim ascribit« nec 
yUa profsus diseedendi neeessius, nisi melius edo- 
clum nostrum censere yelis^ 

Repetens una cum Otbone L.ongobardic» gentii 
ia luliam adventum» senrata veteri ortliograpliia 
jcribil * 

Uane oUm bello^ quem ScanMa miserat hosils^ 
Barbarus invasit» 

Omues ab Angu&Una oditiones pro Seanzia Scan- 
dia posuerunt, nullo quidero sencus, at bene integri- 
tatis dispendio. Nimirum Scanzia legendam cuni 
aliis plurimis aevi niedii scriptoribus (75), eoqu^ 
rorsus apparel in minutis diligentia noslri. 

Mlliiarem Friderid iroperatoris pompam post 
Inaagurationis Romanx solemnia depingens (76), 
eiim<|oe eqno, quaro macime poterai, ezornalo 
fnsidemem, de islo equo quasi Udcndo sub- 
jtcil : 

Laddus t media dependtt fronte p^ropus^ 
Lucida muitisonis pkalerautur pectora bullis. 

Bullas auiem isUs sive campanulas Friderici prae- 
sertiin «lau freqnentissinia procerum omamenu 
fttisse, qois neKcU (77)? Poslmodum obsoieta», Uih 
dem adulio fere saeculo xv siolidis el scurris de« 
fnenruc iosignU reiinqttebanUir (78). 

lusigne scriploris scqualis documenium edidii 
aucior io accusando Veronensium facinorc, qui 
Fridericum imperaiorem ez Italia reverlentem 
iosidiia drcomveneranl. Funesti sceleris auctor 
fuerat Albericus eques, nobilis Veronensts, una 
com juveoom acciu nianu ; de Iiis iu noster (12) : 

AlbHcus eupittus seeiemm, eupidusque rapinof, 
norridus^ aeer^ airox^ ex ordine 9iatus equestri, 
Cieis erat^ Verona. tuus, jurataque turpi 
Obsequio, monslriaque nom acciia juventus 
Cum dominoperitura suo. 

Ilaec» sl qoid onqoom ad xvi genuinam indolem , 
ubi lorpisslmom erat eqoestris ordinis viros civi- 
laiom slipendia mereri. Quis enim non videt poe« 
Uin ezemolum io lerris lialis baud iusoliiuui Ger- 



— PROCEMU. t74 

A inaua mente inelin Tunc leinporis enim Ger- 
niani;e iiobiles, etiam innmi ordiniSt civilaluui 
ejusmodi foedera quam maxinie dedignabantur. 
liOngc res aliter post paulo evenil, cum auctis civi- 
Utum opibus, nobilium conlra ruenlibus» non raro 
viros equestris erdiuis in civitalum vel jiira vel 
stipendia cogeret dk^a necessius. Sed neque etiam- 
num impuiic concessit illa prisca superbia, siqui- 
dcm ludorum eqoestrium consuetudines quemlibel 
equilem civiialis cujusve stipcndiis veljuribus as- 
criptum ab illia ludis arcebani, donec utromque de- 
icrcrct. 

Optime sibi constal aocior in diversis allocoiio- 
»ibos,quas Friderici Cspsaris nomiiie vel couiposuii 
g vel ezornavit (80). In bis aulem non sine curs 
qutdam eztollilur regula t Romani regis eleclio- 
fteni ad principes pertinere» ei universos qoidem. 
Id quamvis nen ebscurc in Romani pontificls faslus 
et siodia dirigator, pneterea Umen insigne relpv- 
blicA Germanic» momeniom eooiitiai t plurimie 
negleeuiNi; elociiooem scilicet Roroanl regis non 
ad Sepiemviros fuisse reslricum (8i). Haod parom 
bsecce subiiis diclorom (ides seqoalem ei apprime 
goarom videtur asserere. 

Referens inoriem Ekberli eomitis ante muros 
llediolanenses (82)» quasl (ortuilo meminit perve- 
lustaB Germanic» consueiudinis» beroum casus ei 
Xunera carminibus celebrandi : 

Q Cujus et inieritum laerumoso irislta neetent 
Carmine Teutonicas depevit fama per urbu. 

Utijus auiem Ekberii, fortlsaimi principis, pr«ma- 
lorom (iilo» ab oniversa Germaiiia graviter czce- 
ptom cl Avenliiios (83) alBrmai. 

Nox circuAsessom ab imperatoris exerciiu lle- 
diolanom ei agminom erdlnem ex Radevico descri- 
bens (8i), aniiqoam Germaoorom aciem» tonc tem- 
poris adboc servaum» onios vocaboli iransposi- 
lione perspicue reddit : 

Totaque sepienis distinguens agmina tunms^ 
Duetorem cuneo prwfecit provtdus tcnt- 
iuique saum. 

Nihil Badevicus de cuneis, ot qui peregnnum adce 
^ vocabuluui aflecuns» legiones commemoral» ainbi- 
gua voce rerum faciem obducens 

Di.sciplinas castrensis leges ab Imperalorc proce- 
ruin coiiscnsu in campis Mciiolanensibus proinul- 
gatas, eodem Radcvico duce, missis auatuor poslre- 



(73) L. II, V. i4sqq. 

(74) L. II. c. H. 

(75) Cesta Normannor. In Franeia^ ap. Bouquei 



rer. GaL^ lom. VI, p. i64. Histor. Norman' 
, 1. 1, c. S; I. M , c. 1. Ibid.^ lom. XI, p. 623, 



S2 

mor., 
6i6. 

(76) L. IV, f . 54 sqq. 

(77) J. G. V. Eckliart Erkiaerung ciiies alten 
Kleinottieiiknestleins, etc, $ 9, p. 44. 

(78) J. C H. Drcyer v. d. Ntiixcn des vorlrclD. 



Ged^ebies Reinke de Voss., J 2, not. 2. p. 24 sqq. 

(79) L. IV, V. 449 sqq. , ,,. 

(80) Exeiiipla liabes : 1. 1, v. 175 sqq.; I. vi, 514 
sqq., V, 610 sqq. ; I. vii. v. 345 sqq. 

(81) Tolus in hoc probando versatur ^icol. Lis- 
ncrus Diss. cit. Cf. Putter Reieltshist., I, 264. 

(82) L. vii, V. 483 sq. 

(83) In Elencho rerum Boicarum. 
(8i) tbid., if 496 m- 



«75 GUNTBERI aSTERClENSIS 

inis, recenftct tuc(or« qturum uno sic habet (85) : A 



17« 



Milet qui mercalonm ipoliaverli^ dupUciter reddel 
ablala, et jurabil quod neicivil iitum mercatorem, 
Si iervui, tondebitur el in maxilla comburetur^ vei 
dominui iuui reddct pro iUo rapinam. Hacc ila no- 
•ler (86) : 

Jmtitor a nosiro ipoUatm miUte cmcta 
ConduffUeata feret : mnxiUa iervm aduita, 
Vertice detomo, iupponet tergn flageUii, 
Aut erit a domino pra^dicto niore luendui. 

Nibil de flngellis aptnl Railevicum : ne tameu ral- 
t:iin additioncm putes. Tonsuram ei sligma tunc 
teinporis et flugellaiio scmper camiubatur, qus 
nou expressa subintelligiiur illius xvi senten* 
Uls(87). 



Unde venenato dudum corrupta iapore 
Fa nimium falii doctrina vatii inkitreni 
Servat adhuc uvm guitum gem illa paternw. 

ArnoliHis autem Turegi docuerat annis fere HiO- 
1145, laniaque (emporum dislantia et tI ▼erborum 
tu>iinetur. 

Item de legibus reudorum, quas imperator in 
Uoncaliis anno 1158 comrouni procerum uiriusque 
rcgiii consensu tuierat (98) * 

Jfox de communi feudorum jure, quod Ula 
Perspicuii noudum icriptii expreaerat tetai, 
liai deditf et icriplo juait noteicere legee, 

Settkenberglus quidem !n boc ipso loco duplex vo-* 
OeCoic argumentum invenit (99). Primiim in communl 



£t de aeUlis quidem indictis bactenus : caiamum B reudorum jure, quam ille loqiienili rormulam Fri- 



tjstcre Jubel pagellarum modus, dum insequenti ad^ 
iiokulonum Tolumini plura, siiis quaDque locis mt-' 
Jori cum pondere dicenda remittimus 

] IV. De tempore icripti operii quate idiptnm prte ie 
ferat, et auctor an rebui interfuiae cemenduif 

Ligurinum non esse composltum ante tricesiiiium 
quarlum Friderlci imp. annuin mnniresta librorum 
tcstimonia evidenter ostenduiil. Atque primo sia- 
tlin liinlne Friderici fllios allocutus, llenricum, 
flomanonim ac Italix regem appellat (88), alio 
loco (89) commemorans ejusdem nuptias cum Con« 
tlanUa Sicula; denique et Beatricis Burgundicx, 
Friderici Imp. uxoris, obitum deplorat, quem scri- 
ptorum plerique anno 1184 vel 1185, Spirensis aii- q 
lem inscriplio monumenli (90) anno 1190 conti- 
gi&se traduDt. Bcnricus equldem anno jam 1169 
Friderico patre procurante Romanornm rex Bam- 
bergae eleclus (91), quadriennis adhuc puerulus; at 
rcx Italiae coronalus anno demum 1181 (9i), et 
Gonstantiac niiplus aniio sequenli (93), vel qiiod 
aliis videtur anno 1186 (94). Com isia temporis 
definitione, quam noii inepte paulum laxaveris, op^ 
llnie conTcniunt alia plurima inomciita, ut aucio- 
rem sibi penitiis consuniem reperias. lu de uuptiit 
Heurici regis (95) : 

...... I//I tandem tempore noilro 

jElernum reieri finem poiitura querela^ 

PiobiUi e Sicula tibif rex Henrice^ veniret 

Nupia domo, gemini pax el concordia regnu 1 

De Turcgo^ llelveliorum, Arnoldi Brixiensis do- 
gmata posi viri suppliciuro tenacius adbuc ser- 
vante (96-97) : 



derici temporibus longe recentiorem contendit; 
alterum in verbis : illa aetas. Quii enim^ inquit, mih 
quamde iuo temporedixii : iUa a^tai? Niminim noii 
vidit castigator cupidus annorum xxx intervallum. 
De voce communi vero plane rutilis obje«*tio. Quid 
enim poetx cum rori rormutis? qiiodve voOeCa; in-^ 
dlciuin, si qunmlibet ipsius rormulam post iisus 
fori receperit? Quo demum alio voeabulo debuit jat 
illud significtri, quod proceruin utriusque regnl 
suffragiis constitutum, communi utrosque vinculii 
astringeret? 

Quapropler non nisi tropice intelligendus est tu- 
ctor, ubi sub finem operis (100), post Friderici im- 
peraloris tllerain in Mediolanenses expeditionem» 
scribit : 

. Et nunc pauca quidem^ iacree qua ianximui aulm^ 
Carmina mfficiant^ et reipirare poetam 
Ad tempui liceat, dum beUica iigna quiacunt^ 
Grataque dimiam bello fovet otia mitei. 

Iliijus enim expeditionis annus convenit octavo 
Friderici Cxsaris ct manireste repugnal iis, qu;a 
niodo nobis indicata sunt. Equidem dicain quod 
rei est : concludit ac desinit eodem illo temporo 
Radcvicus Fiisingensis, el siio duce noster dcsti- 
tiitus, ficta penuriam inlermissione tegens, cum 
digniiale recedit. Ne vero candorem siniul atque 
probiiatein dcsideres iiigenioso satis artificio con- 
tinuandi proposituin subnectens, non obscure fa- 
letur, quando scripserit, sibique opiiine con- 
stut : 



(85) Radevic.,1. 



1, c. t6. 
L. VII, V. 273 sqq. 

(87) Cb. Ulr. Gnipeii Obarvat. ter. H antiquii^ 
Perman.f Hala 1763, p. Ii8 sq. 

(88) L. 1, v.56sqq. 
09) L.V. V. 416sqq. 

(90) Lehmann, Chr.n. Spiremet •. vii, c. 11, p. 
648. 

(91) Otto Sanblas.. Chron. c.il. Chronicon Rei^ 
ckenperg. ad ann. 1169. 

(9^) bigon», De regno Itai.^ c. Antv Saxio» I. xiv 
(Opp., L n, 1^.^23, ed. Murator.). 
(93) Btron., Annai, ecclei., ad b. a., ^ II. P^(ii 



Mox ubi ioUicite revocatui in arma redibit, 
Noi quoque beUigerai aciei, et eailra petentee^ 
Inlermpta novo repetemui ccepta iabore : 

ad Baron. h. a., § 14, 15, 17. 

(94) Sigon., I. c, p. 827, cr. Saxii «dnot. (5). Di- 
vei-sa specie tesiiuionia racile concilies, duui auno 
priori sponsalia, sequenti vero iiuplias tscri* 
pscris. 

(95) L. V, V. 416. Uuttc autcin Ucnricum oinnlno 
studtis prosequitur suis, industrie captans mate- 
riam lautlis, ut nou inimerito clieutem putet. 

(96-97) L. lii, v.3i0sqq. 
(98) L. VIII, V. 590 sqq. 
(119) L. c. i 10, p. 162 sq. 
. im) L. X. V. 604bqq, 



CuHctaqmi immmalim, tupenl moao tita tequentti, 
Continuo quodam tntcepta negotia fito^ 
PropotUi memoret ad tempora nottra trahemut, 

Fri(lericun) deniqne iniporatorem Ligurino su- 
persiitein ex eo colligos, quod auctor prsseDlem 
alloquilur (1), nihilque opus contineal illius asvo 
rccenlius. His auteni aliisque invicem comroissis, 
uon nlsi postromos regni annos, aileoque 1186- 
1190 Ligorino assiguare poleris. Idein dicendum de 
Solymario, quem Ipso poeti lesie (2) vix quinio 
ante Ligurinura mense editum comperimus. Quo 
inagis mirere sumniam viri facundiam el sljli faci- 
liiatem, qux tanios lamque egregius brevissiroo 
tpalio bbores absolviu 

Motam pneterea nonnullis qu:nsiioncro, num au- 
c:or ipse rebus inlerfuerit^ ex pracdictis partim le- 
uimonlis, partim ex allo cjusdem singulari nega- 
veris, dum ille sub nuem (3) disertls verbis : 

Me quoque non armit ted carmine eattra tecutum. 
fiee andiendut omnino Phiiippus Melanchton, qni 
poeum in obsidiono Mediolanensl Fridcrico Imp. 
4{iiomodo Scipioni seniori Ennium, juniori ad Car- 
iliaginero Polyblum adfuisse, ul reliqua ferme om- 
4iia, sibi lemere (ingil. 

S V. Operit ratio, tcriptorit auctoritat. 
Errorero snne haud levem erraret, qui Liguri- 
fiom, vel specie forma vel eruditorum elogiis in- 
(Inctus, ttt carmen proprle epicum persuadere sibi 
vellet. Est enlni lotum opos nihil aliud» quam 11- 
lirorum Otbonis ei Radevici Frislngens. De rebut 
§etiit Friderici I Aug. IIep{(ppa<Jtc poetica. Exor- 
^fitur cum eleciione Friderici, sive cum Oihonis 
Frisingensit libro sccundo, desinens cum Radevici 
penuliimo capite, sivecum altera Friderici in Me- 
«liolnnenses expeditioiie, annorum octo res gesias 
decem libris complexum. Aucior vero, licct pressis 
plerumque vestlgiis illos duces sequaiur, non ta- 
men aiixie nimis In hisagit, etsublatis hiiic iude, 
*|U3B non ad rem facere videbantur, variis illa re- 
rum figuris et imaginibus compensai. Nimirum 
hi&lorici Frisingenses nonnulla diplomata, de mo- 
mentis prxsertim eccletiasticis, verboienus in- 
tcruerant, qu» quidem egregia suis locis, heroico 
carmlni non convenlunu llaec et minora quaedam 
nobter, unus Frid<:rici laudibus intentus, et morae 
velut Iropaiiens, pra-tennisiu Alque ipse cas scri- 
bendi raiiones luculenter exponit (I) : 

Qiit tcripure priut cupieniet ordine eerto 
Uittoriw tervare fidem, uon pauca videniur 
Inuruitte tuit(lic€at modo dicere) charlit, 
Quw neque Ctetarect augent vehementer honoret^ 
Nec comexta rei. ted tanquam adtnla coharent. 
M nos^ ti Quid erit pulckrum minut, eximiumque 

(1) L, u V* 19 sqq. ; L x, v. CO^ sqq. 

ii) L. X, V. 650; 

(3) L. X, V. 576 sqq. Qux a quibusdam 1. iv, v. 
607 sq., dicta buc in ceiisum afTeruntur, ea saltim 
ex Otbone Frisingensi trans!»unipta sunu (L. ii, c. 
i7.} Non advertit hoc vd asluie supprcssil Seu- 



LIGURINUS. — PROCEMIA. 



m 



A Vel (fuod ad egreqiot non muttum C^tarit u€lu$ 
Pertment, veri uinit adjectura decarie 
Sponte retinquentet^ tantum potioratecuii^ 
De muitit modicam nitemur condere tummam^ 
Ctaudendumque mdnu forma treviore libellujH 
Ad demnleendat eonflare legenlibut auret^ 
Ac velut e pleno^ decerpiit floribut^ horlo 
Principe digna tuo breviter compingere terta. 

Scquitur inde nec alia nec nova tradere auctorew 
voluisse, tantumOihonisel Uadevici libros In coiu- 
pfndium quasi reilacturum, et prster formae nito- 
riMu nil sibi nieriti tribuenicm. Etenim ipse mo- 
dcsie suhjicit (5) : 

(/(, quem forie parum maie cultut termo movebit^ 
iiunc taliem ttruciura pednm, versutque eanori , 
Detineantt titque hic aliquid laudabite nottrum. 

D Debuerant ista, siquid unquam, retinere Senkeu- 
bergium, qui tamen eo usque petulaniiie procetsit, 
ul ipsani auctoris fldeni insiinularet, inimodico 
culpandi studlo veris falsa cotniniscens {6).Vbique9 
iiiquit, cum OlloneFritingenti et Radevico ambutat. 
Vbi hi brevet^ notter totito concinnior. Vbi tatiut ta 
di/fundunt^ nihil notfrtiift, quo minut pariter extpU" 
tietur^ moraiur, Vbi exordium capiuntt et id notter 
tequilur, Vbi detinunt^ nec notlro amptiut tcribendi 
maleriet. Et tamen hunc tuum libellum fictiliut iile 
Curitherut pott nupliat Henrici potlea VI eum 
Conttantia^ imperatori Friderico^ regiaque genti^ 
te obluiitte tcribit, Egregie cerle de magno impe' 
ratore, ttudiorum elegantiorum peritOf qui ipte tt- 
lam tilterit mandare justerat propriotve commenta* 
riot eum m titum tuppeditaverat^ merilurut^ ti ver^ 
tibut Oltonem tantum et Radevicum,et quidem^quod 
ipte fatetur, retque docet^ non paucit omittit ex^ 
prettittel; aique id vicennio pott, quam horum libri 
iecii jam probative erant. Extlabant tane tempore 
wtptiarum Uenrici VI cum Conttanlia magit itlut' 
Iria Friderici facla , ^tiam iita qum notler detcrh- 
bil^ excidium nimirum Mediolani inprimis^ quod^ $i 
civitalit polentiam contideret, ad omnem tane potte • 
ritatem memorondum ett. Vnde haud dubie gratiam 
inilurut non erat^ qui aptejatit detcripta recoquere 
lentattetf nova el illuttrior^a omitittet* Recordor equt* 
dem iptum impottorem dicere (7) : 

Coiitinuo quodam suscepta negolia filo 
l^ Propositi iiiemores ad tempora nostra trabemus. 

Sed hoe ett illud iptum^ quod impotturam tegere 
debebat. At tatit infeliciter, cum nottra tempora vix 
dicere conveniat tcriptori ejutdem «oi, ^tit^u^ vi- 
veniit et tpiranlit ret detcribalf nec te pottea demum 
nalum profiteatur, 

Hxc ille. Quam param aalem captionibus ejus- 
niodi dialeclicis veritat ipsa juvetur, nenio noii vi- 
det. Ac primo quidero aperte falsum este» qiiod 

kenbergius, dum auctorem oscitatioait traliere co« 
natur. (L. c, § 8, p. 160.) 

(4) L. I. V. 125. ^ 

(5) L. c, V. 152 sqq. 

(6) L.c,§5,p. 156, 

(7) L. X. V. 613. 



m 



«UNTBfilU CISTeRCl£NS£» 



m 



aiicior ublqii^ cum OUiouft el Rudevico vel inclpial A quoqne tui« lihm .nmaeruut Gualteruf , Jos. It- 



▼el desintty eKemplarlum comparaiio, librorum 
nunierus docere quemlibet potesl, et aliis quoqoe 
tiiper exemolis monsiravimus. Tum vero inanis 
ailniodum el insulsa cavillaiio» Ligurinl scriplorem 
Frid^ripi Cxsaris regiq^que fainiliai gratiam hs|ud 
merlturum fuisse, nil nisi acta agentem. Ut enliii 
t^ceam operis diversam omnino rationem, virorum- 
que dociissimorum pmnis aevi suflragta ; qiiid sl 
landem famitiae regi» seu potius aulas deslderiis 
fjtgurinum nosler coneessisset? Atque Fridericum 
certe imperatorem laudis etfamae cupidissimuin 
tel una commonstrat ejus epistola Fri.lHgensi per- 
scripta (j$)» cul prsecipua rerum a se gest^um do- 



jDan, Devpnius, Guilelm. Brilo, taeculo xu fere 
asquales. Est antem in Hlis Ligurini summa dispa- 
riias; priora seplein cum rebus traditis, tQm 
aiiclorls etiam dictioni sat bene cqniH>rdanl; con- 
tra rellqua corniptissima, nec solum librariis im- 
puUnda, nec ulla arle sanitnda (10). Yel enim re- 
rum lenorem, vel vocabula spectes, vel denique 
dicendi modum; Ligurinl certe nusquam auclorem 
.*)gnoveris. Prlora semper» ul oportet, in praesenti 
rem ponunt, apparet fida gestorum series» et meirl 
consona concinnitas : postremis falsisslma rerum 
nionienla(l))» monstrosa vocabula, prsteriti fre- 
qiiens cum prsesenU conjunclio, denique et nomtne 



fcumenta iransmlserat. £umdein post viri saiictis- j. Ligurini compellatus anctor (12). Po$tremus liicce 



tlmi obituin I^adevipi canonici Frisiugensis ollicia 
tollicitasse, monet liidem scriptoris illius epistola, 
Palatii duumvirls inscripla (9), Ulrumque princi- 
pit desiderjo, sed et pruden^is probique viri officio 
satisfecisse, luculenlis prxstantissimi libri testi- 
monils perhjbent. lidem vero, graviori siylo exar 
rati, rerum verborumque ponderibus magis, quam 
artiselegantia seripoDisve lepore commendantur. 
I^rael^rea Fridericf lai|dibiis non ubique favet viro- 
rum ingenuiis candor, neqtie eiiam potuil salvo 
rerum tenora. Quis autem unquam berouin ^uimi 
ffomerum non amat| non odit saiictam nimls ¥00- 
tatcm?Quid niirumt si yel ipsius Frideripi, vel 
fimicprum stttdia faciliorem facinoruin prxcoueui 
exoptaverjnt? Et eccel praesto fuit Solymarii so- C 
lertissinius auclor, Ghunradi patrui praecQQiis pro- 
^atus, Auguslai famitias devotus. lu promptu ma- 
teria, eaque non nidis, sed ad styluin dige^ta et 
docilis occupanti. llaud absiinile» ni fallor, scfi- 
()endi cpnsilium ipsetnet noster indicare videtur, 
jlum assentapdi proposiiuni fesiiva quadam sira- 
|)^cit;|te prqdit, yituperationem yeluii deprecatur 
rus. F.t sane cum his egregie conspirare putes di* 
candi formulas» perbreve tempus e( f^tinatipnis 
fip txdii non fara vestigia, deuique quod ultra 
(Inet paratae malerifip non processeriu 

Monet hic ipse locus dictoruinque ratlo^ paucis 
agere de argumeiilis in singulos Ligurini libros» 
q^x editio princeps Augustana uno in loco pr»- 
mlssa exhibet. Sunt auiem illa totidem singiila ^ 
versibus composita, quot librjs iiniversum opus 
conslat, nimirum 6exdjTixa. ^ustnodi sane lusus 
bene conyenii sxculo xii, res ipsa non caret expm* 
plit. Ila saeculo Jam iii, Herennium Modesiinum 
ICtum siugulis iE^tieidos Vlrgillanx libris arj^ii* 
menta hifarxix» prxQxisse leginms, argunienia 

(8) Praeflxa est Othonis fris. libro i. De reb. 
ffi'. FriV, 

(9) Eadieui pnetiiissa Radevici libris. 

' (10) Witholius quideni restiiutionem promise- 
rat, sed viri jactaiitia omnino insignis. Nonuulla 
tcntavit cl. Voiickius adversa peuitus rortuaa. 

(11) Argum.L viii etix. 

(12) Argum., 1. x^ v. ult. 

(13) Prastat dt. 



inepii verslflcaioris (quisquis ille fueril) error, sue* 
plcionem pl. Pithqso morerat (i^)^ iii sola caeterum 
Augustana obvius(14). Miror ista simulasse doctis- 
slmuui Rittershuslum(l5), adeSque proposito noii 
sietlsse, restitueudl arguinenla ad fldem principis 
editionis. ^eliquae omneseditionps singula singulis 
inscripserunt. — Igitur septem priora 3f»wTcx« 
aucioris vere crediderini» quippe quod nulla v^tmg 
Indicia, qu|n imo duplex adhuc rei fldes. Elenini 
e^ illisdubitts Ligurini Iqcus (16) (ex argumenio 
quinii) percommode restiluitur ; tum vero et ipsa 
intertnisslo nosirum vel falis abreptum, vel alio 
quocuuquo modo prohibitum non obspure probare 
videiur. 

\ VI. ErudHomm tn Ll^uriiiiiffi tenimoriia, 

Oplinium quidcm pro Ligurino lesiitnouium fa- 
teberis opus penitus inspectum; ast niliiloininu^ 
cgo doctprum quprumdain iusignium judicia re- 
ferre mearum partium reorf Eienim e litter^ti^ 
baud pauci alieno arbllrio feruntur, atque etiaui 
non injiicundum videtur, diversa saeculis ac regio- 
nibus virorum senia contueri. Moiiendtim iainei), 
In lis placiiis ratlonem et aevi habcri ct p^triae, tuui 
vero siylo cujusque ac ingenio nonnulla condouaQ<r 
da. Sic iuter priinos Chunradus Celiis (17) : 

Cedo Hbeni^ Ugurine^ tmh^ docHitime^ uHptin: 

Etgenuaet plantas^Celtiir, adoro tfuu* 
felix tantum nactui^ Fridericef poetam 

Qni tua grandiloquo camiine gesta tonat, 
ProximuM eit pati^ quem Mantua doeta ereavtt, 

Et qui Pompeti et Cwiarii arma cauk» 
Nec Stilico tantum vei Honoriui aut Majoranui^ 

Nec qui Scipiadai Sporciada*que ionat : 
Per (reia nec tumidum aui canlat Jaiona rectum 

jEacident vel qui TMehaidenque notat : 
Geita ducii Macedum totum vnlgata per orbem 

Qui colit^ Heroicii cedat et iUe tuii, 

(U) Nitnirum Spiegellius Liguriui proximus cdi- 
tor iiiaeniose magisquain recic lcclioneni iraiiS' 
iiiuiavil,~queni reiiqui seqtiebaiitur« 

(15) NoU£ in Guntheri Ligurinum, p. 9, adeoque 
proferre iion dubitat : Quid vetet^ quin tpsum Cun" 
iherum pro auctore habeamus^ non video, 

(16) L. t, V. 

(17) Ad Ligorinum carmen ^ost Prxfftt. Ea)* 
Auguslt 



981 



Caudiat koi Miiro betiax Cemanla vatM 
TiMlonicuM lanto qui canit ore decm. 

Jacobns Cujsiciof et Francisciis Holoinaiuios ce- 
ielierrimi ssecnli xvi lCli» iique in omuibus feruie 
»liie relios inricem «miili, Ligurini Umen in lau- 
iles amice conspirani. El ille qui<lem viinuli plus 
locis e]us sucloriiale niiiliir, alicuM lestalns : 
Meliui euM nonnuila feudofum capita explicare^ 
qmam toia fendistarum feeeutenta eokon (18). Ilic 
poetee noMiuimi el esimii noslrum sliqufMies elo- 
gio depraeiiicsi. ^ Gerard. Vossius(19) emifjiio 
ffoeiam pro eeeiulo $uo magni ingenii atque etiam 
eieganlem et Apotiinarem atiiem compeilat. luslus 
L'|>sins, poetam tpiritue et ingenii haud epernendi, 
imo ut ilio W90 mirandum, — Marqusrdus Frelierus 
1n Cliunradi Riiiershusil de Ligurino edendo con« 
nilioin rescriiiil (30) : Inttiiuinm luum^ mi Ritters' 
knsi, in Cunthero receneendo el illustrando intet- 
tixi et vehemenier probo : cerie ilte auctor ultra 
eeeum iltud^ imo et gentem elegans^ et fama hila' 
fiore (luam hactenus dignus. Ipse liillersbusius, LI- 
gorini sospilalor (21) : Inter paucos qni supersuni 
l/B9i med. scriptores) prwcipna dignatioiie eminet 
Cuntherus^ qui res suo Afvo domi forisque fortiter et 
oapienter atque magnanimiter gestas a maximo et 
optimo poleniissimoque imperatore Cermanici tio- 
Pfh** Friderico i , cui a batbm colore JSnabarbi 
rel Barbarossm coguomen fuU^ earmine supra quam 
lecutum euum ferai etegante^ bonoque et erudiio 
deurU»9iif saculus /Uun^ Othonis antistitis Frisfit- 
gernis ei eoniinuatoris ejus Rademci^ ejusdem Ecple- 
sm camonid, ad quos etiam, eeiul fontes^ ipu ati' 
cubi operis sui non obuure iectores rewuttit,... Cum 
autem eel ex argumento operis ejusdem soient digni^ 
ia$ ac preestantia etitimari, vei ex modo ac forma 
traetandi : et tero hie de rebus gestis Friderici 
JSnobarbi agatur, qui tanl^s et taiis^ qui pace tei- 
toque lam inclgtus prineeps fuit, ut sub eo non in- 
furia aureum quasi seecuium rediisse videatur ; idqne 
fP£C wlgariter^ sed omnibns adhibiiis ornamentis ei 
luminibus oraiionis : potestne puiquam esse obscu- 
mni, quauti ab omnibus nosier hic Cuiuherus fieri 
OMrM/icr.^ — Gaspar Scioppius (22) eunideni salii- 
Ul: Kalicm poetam Fraiicioruin principem (25), 
per quem poetam Franciee Cermania debere primim 
eogiiur faterier* Jauiis Dousa (24) bis futc ver- 

(18) llanc vcro laudcin Frisingenslbus ccdere 
coniparaiio docei. 

(19) De poet. Latiihi p. 254» e<l. ciu de Uistor. 
Ltitin.^ p. 136 ib. 

(20) Ueubcri 55. rer. Cerm,, KdU. Joaiiiiis, 
p. 414. 

{ti\ Pnefaf. lu siiam edil. 

(22) Ad calceni edii Uiliersb., p. 207. 

(23) V. supra § 2. Ctil. 267. 

(24) Prasfal. aliera Aiifia(. Batavor. carinine 
&criptor* 

(15) Inierprele scil. Bailleiio, cuni ipsuni adiro 
niMi deiur^ 

(26) Adnerfiar. p. 2310 sq 

(27) .11 uplis iusviis a fcllero congestis et G«o. 



B 



UGURlNUft. ^ PROCEMIA, fgi 

A bis (25) ulilup : Les eriiiques eouvlennent que Cun- 
thnus est nn poete de grand g6n'.e et de beaucoup de 
feu, quifaisait trop d^honneur h un sihiequi n^itnit 
pas asuz fin pour savoir faire ie discernement de son 
tnirilt, — Caspar Bartbiiis (26) : sane oinnino nie- 
lior poela est, et spirilum liabet prorsus insignem, 
quo cesleri id genus (avi medii) deslituuntur^ adeo 
que ptus iaboris^ quam ingenii afferre videntur^ ubi 
cum Uio in comparationem ducunlur, Idem alio 
luco (27) : Omnes medii ofvf poetas tongissime infra 
hunc Cermanum sunt. Laudabatur prm cateris Cal" 
ierus : compone unam paginam^ videbis esra in hoc, 
in iilo iupina, — Pelrus de Ifexia eques llispanus, 
iu fine Kriderici Barbaross» : Cuntherio insigne 
poeta^ quem escriveo in versns heroicos, — lli*tirico 
Slepbano (28) no6f7tMimfis et eximins poeta vocaiur. 
— Ilermnnno Coringio(29) : Feticissimus sa'cuii xii 
poela^ Friderici Ctesaris wvo dignus. — Jo. Frid. 
Gronoviiis (30) : Gunlberiis poela est primus, quos 
scimus Cermanorum ex tteticone perenni frond^ co- 
ronam retuiisfe. — Mer:c. Casaubonus (51) : Poeta, 
prout barbari sa^CHli captus erat^ pereiegans, — 
Olaus Borricbius (32) : Respeclu oBtatis, qua Cun- 
therus scripsiL, ejus dictio plane magnifica^ compo- 
silio doeta. — Adr. Baillet (53) : Cesi un poite 
merveUienx ponr le temps, et fignore sur qui u fon' 
dent ceux qui disent qu*ii italt moine,.. Outre ie 
grand talent qu^ii avait pour ia poisie^ ii avait eu 
soin pour cuitiur son stgle^ et de le rendre assex Hi- 

Q gant^ pour donner de ragrimenl h ses vers. Dcnique 
llieronym. Gundling (34) : Ordinem regis eiigendi 
antiqnum Guntherus et fuse et perspicue descripsi!. 
Quod carmen ut omnes rernm Germaiiicarum stu • 
diosi repeiitis vicibus perieganlt optanduin. 

iJnaniHiis bisce doclonim suiTragiis uniis obslre- 
pil Lilius GyralJus : Opus quidem^ inquii (35), tate^ 
qaaie ilia ferre potuit cptas^ canorum et volubiie, sed 
ineoncinnum et circumpuens^ et quod saporem scri^ 
beniis et scripti refert vernaculnm, — Gravis ille 
profecio judex , modo ul librum legissel. Veruni 
bercle veni lauium abesl, ut ne Tiderii quidem. E(- 
enini idem ipse paulo posl (36) : Exstat etLigurini 
de Henrico jEnobarbo, hoc est Barbnrossa. Exsiat ei 
Cuntheri Cermani opus duodecim libris digesium car" 

^ mine heroico, quibus Frederici Ca^saris gesta conti' 
nentur^ quos si legere vacet interdum ad levaiidos 

Cbristi.Joannlscoininunicatis. T. Keiiberi SS. rer^ 
'erm. Prierat. J<iannis, p. 411, 414. 
(28) Ad Saxon. Graiuuiai. iiisi. Oan,^ 1. ii. 

!29) Cpistol., p. 305. Anliquit, acad, diss. 6. 
30) Ad Nicol. Ileinsiuiii. Sylioge eptsiot. a virls 
iiuttr» scripi,^ ed Burmaun., loni. III» p. 4. 
(31) Nol. luPolybMp. 171. 
(52) Depoelis Latm., diss. 2, p. 88. . 
(55) Jugements des SavantSf tuiiie III , p. ii, 
n. 1200, p. 356 (ed. Amstcl.) 

(54) Ctindtingiana Fauie. VI , obsenr. 2, { 27, 
p. 185. 

(55) ttistor. poetar., dial. 4, p. 2^7. (Gd. Lugd^ 
16y6, fol.) 

^36) L. c, dbl. 5, p. 307. 



1S3 



GUNTHERI CISTERCIENSIS 



m 



(TiiHs^ quoidam quaii Lucani poet(e iinrUui sub ccelo A niini qaod sciam » aanuc obsenralnni. Alque iltieo 



Scythico spirare tidealii^ tumenies scUicei et inflatoe. 
Scriptit praterea hic Vitam divi Cyriaci eodem pene 
earmine circa annoiCinisti 1100. Ecce ridiculas lio» 
ini»'S oscilationes et quasi tleliria : Ligurini de 
Henrico Barbarossa , Gunlheri dnodccim libros do 
Friderici C»saris geslis , horum dcuiqne scripto- 
rein circa aniios 1100. Nimirum ngebatur de scri- 
ptore mediae srlatis, adeoque Gcrmanico, scilicet 
Scytbico : ad bxc fere sua composuil gcnlili faslu 
Gyraldus 

§ VII. Codicum Ligurini msclorum defectui ejnsque 
cauia probabitii. 



quidein diversae cogitationes mentem subire, tn- 
yenii gratiam angere. Nimirum auciorem Ligurini 
naiione Anglum credebam, ipso principis edilionis 
elogio persuasus* Quid? quod pi» Taulutis aliquid 
suspicabar in illa n^agnilica Cbimradi Celtis in- 
scriplioiie : apud Francones in iilva Rercynia ei 
Druydarum Eberacemi coenobio. Polerat ista vir 
suinmus saopte ingenio addidisse favoris aut pretil 
graiia ; siquidem illi prxserlim xtati non adeo ra* 
riis titulonim splendor etinuliis noiuiuibusescusnii- 
diis. Quinimo poierat ipsis Druytlarum Eberaceiisia 
ccMtobii vocabulis, forsan in codicis fronte conspi* 
cuis Cbnnradus Celtis iudiici. Eteniin Eboracuui 



Priiiiamibiouiniumaiq»epotissimabanceditio-B^"^*'" raonasterium (40) haud ineple Druidarum 
ncm paranti cura fuit, ul in cxsiaiites ut^piain codd. 



Ligurini msctns inquirerem, sxpe inecum miralus» 
cur ne vcl unum quiilem prionim etlilorum res ca 
inaximi momemi sollicitum fereriL Lncta sludiis 
auspicia poilicebantiirpraecipuae temporum rationes, 
pliirimae scilicet eaeque ditissimse bildiotbecae publi- 
cx, codd. msctorum innnila multitudo, noviss!mis 
inutaiionibus loiigaevo siiu cxciiata et quasi re- 
dempta, tum vero possessorum ac antistitum bu- 
manissima liberalitas et insignis litteraniin favor. 
Nec mora , simul adivi celeberrimas bibliothccas , 
Ruinanam Prisco-Vnticanain , Viennensem , Pari- 
sieiisem, Monacensem, dcnique San Gallensem ac 
Turiccnsem llclveliorum. Et bic mibi cumprimis 



elogio gaiidere possit, quos ex Anglia primum adv6« 
nisse, gravissimo teste Julio Caesare (41) comperi- 
mus; Franconica autem lellus Druidanim Germa- 
niae pra^cipoa sedes auUquitus celebratur. Deinde 
percommode simul respondebatur Senkenbergii du^ 
bio non prorsus inani circa locum invenli codicis , 
utpote qtiem non vidisse miratur ioannem Trithe* 
mium Monast. S. iacobi llerbipolens. viclnum ab- 
Iratem» eumque Franconise bibliotbecarum solertis- 
siiuum scrutatorem. Accedebai porro nobilis Ligu-^ 
rini locus (42), anglici regis ad Fridericum iinpo- 
ratorem datas litieras ac dona manifeslo quodam 
studio circumscribensatque exornans. Explicabatur 
dcnique Ligurini locus atter, idemqiie omnium 



itcrandae puhlicae gr aics vlris elogio meo majoribus, ^ ^^H^ diflicilliiuus, ni peregrinum sc-riptorcui adeo-» 



quontm ofDciis iiilrgcrriniis , quanquam non id 
quod optaveiim, tanien eaui demuin cerlitudinero 
asseculus sum , ubiqiie cod. msctuin Ligurini ne- 
quidquam rcperiri. De Vlenneusi quidcin adirmare 
non ausiin, dum adhuc silentio potius quam certo 
responso slare detur, ininus facilem exporlo virum 
aliaH litterarum antiquo-gernianicarum ainore lau- 
daiissinium Fridericum Scblegelium. At vero deluso 
B|ios inelior illiixit, cui tulius acquicscam ; nec do<- 
erit occasio, publicis usibus iuferro quidquid olim 
o!»!igcrit. 

Interea dum ex iltis locis aniicas litleras exspe- 
ciarem, omncs egomet, quotquol nancisci poteram, 



que louginquum adniittas, quem quidcm valde mi« 
ror, doctissimos viros, qiiotquot iii Liguriuum ali* 
quid ediderunt, oinniuo fugissc. 

Scilicel annum suscepli a Friderico regnl miile* 
siiuum centesimum quinquageslmom quartum tt* 
pressis numeris designat Ligurini scripior (43)« 
lliinc autem annum aperte falsum esse, duonimque 
spatio restringenduin, cuivis in Hittor. Cerm. vel 
obiier (antum versato communi scriptorum tesli- 
moiiio liquet. Quomodo hoc aequarem fiigere pote<* 
rut vcl supparem? qtiomodo Germanum aut imo 
It.ilum? Non equidcin ignoro cbronologicas illiiis 
xvi dilllcultates ct sumniain squalium in couipu-' 



codd. msctor. calalogos evolvi : Lanibecii, Labbei, |. tandis annis di&crepantiam, vel in ipsa Fridericl 



Montisfalconii, Ueiseri , Sinneri aliosquc quainplii< 
res una cuiii quibusdam bibliolhecaruin privataruiii 
cimeliisilluslrium. Frusira diu invcstiganti landem 
in manus iuciderunt : Catalogi libror, mtctorum 
Anglim et llibernia: in unum coHecli (37) , ct iuibi 
(58): Cataloqui i/. msct. Eduardi Bernardi^ ostendeiis 
(59) sub rubro : Ubri Latim eum veteribus exempla» 
ribui collati : Guntheri poema de Barbarossa , iie- 



iuip. historia lucnlcnto exeinplo conspicuani, vide- 
licet celeberrim^ illius curiae Moguutinx, qu£ ¥rU 
derici Ca^sarls primogenituin Henricum regem Ger- 
manorum imperatorem salutavit (44). Ncqiie eiiam 
igimro primum ipsius Friderici regis anouin a qui- 
busdam peregrinis quiaquagesimum lertium perbi* 
hcri , quiuimo domestico , Joauni Nauclero (45). 
Nullusaulem omnino scriptorum habet annuro 1154» 



(57) Oxon. 1595, 2voll. in-foL 

(58) Toin. II, p. 2i7. 
(39j N. 1507, i65. 

(40) York. 

(41) De Bello GatL, \. vi, c. 15. 
(i:^) L. VI, V. 168 sqq. 



(45) Ligur. 1. 1, v. 167 sqq. 

(44) Ciiriam istani soleiiineiii ac frequentlssiinam 
nounulli aequalium anno 1181 alii 1l8i, alii deni- 
que 1184 ascribunt. de Biinau Lebon und Tbaten 
Friedrichs l,p. 285. 

(45; Chrou. I. c. 



SS5 

pff«ter uniim Viennensein cml 

Frisingensis De reb. §e$i. Friderici I Amg. (46). 

Qusfnodi codicem, si non eunidem pras ocnlis ha- 

Msse Lignrini scriptorem , libniril lapsum bona 

iiie secalomt dnbiiari y\x polesl. 

Haec 81 qnis forie conluleril cuni illo principis 
ediiioiiis epilogo (47) : Uffurmus . . juventuti Cer^ 
mmricie. • • prahilfu prtmc Yiennm per Chunradum 
Celiem : et si virum noverit poetices laiide sui «fi 
faeile prindpem, lunc vero gravissimae suspicionis 
impetum pencgre sustinebit. Alque ego liibeiis fa- 
teer aliqnantulum laborasse ; sed haesitantem re- 
irocabat ipsins codicis antiquior facies : Yetustate et 
ferme earie abiumpti exemplaris. Ila discrte leslan- 



LIGURINUS. — PROOEMIA. m 

msctum Otlionis A rni:ilogis? Nonnc idem prxteriit Dithmflrimi Mer- 
sebiirgensem , scriptorcm celcbcrrimum? Et iibi 
nunc est codex ille Dilhmariani cbronici praeslan- 
tissimus Antocrpiensis olim Leibnitio tradilus, cu* 
jus ne vesiigium quidem diligentissimo Dithmariani 
cbronici editorl lo. Aug. Wagner hac selate nostra 
indicaripoterat(50)? 

Tandein id unum conjicicndo non asscquor , cur 
in commerciis iUiiis aevi liiterariis de Ligurino ne 
vocula quidem occurrat. Qualiacunque eniin erudi* 
tarum judicia fuerint, indicau saltem exspectarcs. 
Movebat ine prae cxteris altum silentiuro in episfo- 
lico commercio U Jalrici Zasii IGti famigeratissimi » 
principibus ejusdein aelatis viris, adeoque et illis 



tiir primi cditorcs (48). Ecquis autcm ferai vlros necessiiudine juncti , qui Ligurinum vel edidcrant 



lllos ccleberrimos, fama nobiles, monim Integrilate 
jandatissiinos in fraodem una conspirasse ? 

Hahes igitur qiiae Germanum aut Italum ai qnalem 
siispecluin reddant ; recenlem minns probnbilem * 
liabes qux peregrinum eumque Anglum commen- 
dnre possint, adeoque Anglici quasi codicis Interpo- 
sitam fidem. Sed codex ille (modo nt talem existl- 
ines) , haod magni adhuc momenti faciendos. Ut 
enim taceam nondum visum atque experluni, deti- 
net cumprimis inscriptum Guntheri nomen et re- 
centiorem arguit editione prima, licet prolndo non 
teniere damnandum. 

Gausam praeterea summae codicum penuriae pln- 
rimis df perditorom cxemplis facile lueare, prxser- 
tiin cum in ean: argumentum , et potiori qiiidera Q 
jnre, transtuleris, quod illustr. Rittershnsium edi- 
tionum raritati apposuisse legimus (i9). Boiitim «ct- 
Heetauetorem suppressum abiis^ quiveriiatis (umen 
em/ls fnis irradians nec minimis nec maximis in re- 
bus uUo medo ferre positml, quique^ quantum in ipsis 
est^ abolere student ex omni memoria /romiititfif, 
^uidquid forte ipsorum eupiditatibus et dominatui 
adtersaiur, Quamciraque vero defectus rationem 
■dinUtas, certe voOtW indicium inde friisira quae- 
siveris. Et cave nlmium trlbuas ilii Seiikenbergii 
adnotaiiotti» quae quidem tanti non est , ut Eboraci 
adeo Francorum inventum codicein omnino neges. 
Qiiid? quod idem iile Tritbemius anno demom 1505 
Herbipolim abbas concesserat, adeoque plures post 
inventum codicem annos; tuin etiam idem edito ^ 
Ligurino xii annorum vita superstes et inqidrend;e 
veritati commodissimo positus, nusquam dubium 
dcinceps movit, ne diim aperte contradixit. Gur in 
catalogos non retulerit auctorein , non adeo captu 
diflicile. Scilicet intellexerat forte Ligurini vocabiw 
Inm, et inde personnm ignorans, nec libro de viiis 
iliustribus neque de SS. ecclesiasticis inserere po- 
tuit. Atque etiam tantine Tritbemii sileutium In 

(46) Uuratori SS. rer. Italicar , tom. VI, p. 699, 
iiot. i. 

(47) V. supra, pag.261. 

(48) Sub llucin ediiionis, in fronie catalogi emeu- 
dandor. 

(19 Pncfat. in Ligurin« 



vel suis in eum lectionibus illuslrabant ; Ilieron. 
Baldungio, Ilenrico Bcbelio, Jacobo Pbilomuso» 
Ghunrado Peutingero , iacobo Spiegellio. Tolam 
ejus editionem (51) alioquin praestaiitisslmain, per- 
legl, de omnibus aliis ejus ntatis memorabilibus, da 
Ligurino nequicquam edoclus. Haec mihi qui cum 
eruditorum moribus ac aevi indole componat , erit 
magnus ApoUo ! 

Quldquid postremum statuas de codicum penu- 
rla ; absolutam adhuc deflnire ncquis. Donec au- 
tcm fortunae favor ubicunque tale quid cxcitaverit, 
spes mellor pondet ex Anglia, et ibi quidem, uii 
nunc est rerum publicarum facies, aliquanto peu- 
debit. 

VIII. Editiones. 

Primam ac principem cdiiionem Auguslinaiu, 
Ligurini conservatricem eamque rarissiinis oiuniiio 
bibliolhecirum ciineliis ascribcndam luculentius 
iudicabimus. 

Inscriptio tituli singulari folio non datur, ut in 
libris fcre solel, sed codicum morc prxfationem 
prapcedit. Legilur autem priina fronte : 

Ligurini de gestis imp, Coisans Friderici primi 
Auguiti Ubri decem carmine heroico conscripti tiuper 
apud Frcncones in silva Hercyma et Druidarum Ebe- 
racensi coenobio a Chunrado Celte reperti^ postli- 
minio restitnti. 
JEternitatielamoripatriie ab eodem consecrattnn. 

Seqnilnr slatim edilorum prxfatio s. cpisiola ad 
IfCiorem, quam supra praeniisimus. AUera fotti 
pagina legitur in fronte : Ad Ligurinum (Chuttradi 
Cettis) carmen idem illud nobis exliibituin (52). 
Uox Ineipiunt argumenta tn decem libros Ligttritti^ 
quibus haec folii pagiiia cum utraque secundi Insu* 
mitur, nisl qiiod flnitis II argumeiilis iterum lcgi- 
lur : Epigramma ad Joannem Rymannum per uni- 
versam Cermaniatn librarittm et bibliooolam C. 
(hun.) C. (eltis) Car. (men\ 

(50) Praefat. cit. 

(51) Udalrici Zasii Eptstolm ad viros aetatis sii» 
doctissimos. Edid. Jos. Ant. Riegger Eq. IGt. Fri- 
burgi ct Ulmae 1774. 8m. 

\VI) V. % 6, col. MO. 



I /m wcitras lerraB Laliu» Crffcuuine characler 
Jam vfnit <(Mdio, enlte Uymamie^ Ino ; 

Pro quo condfgnai itbi dat Germania gratee^ 
Et referet luudes hie et ubique luai, • 



Ciim folio terifo dcmiim exorditiir opus ipsum L.- 
gnrtni ; dualHis lineis intcriptum litteris mdjuscu- 
fts: Ineipit liber primui Ligurlni de geiiii imp. cm$. 
Friderici primi Aug. Eadero inscripiio cuique sequen- 
tium II pnefigitur, nusquam auiem finis indicatur ver« 
bo : explieit vel simili. Tolum absolvitur foliis lxxv, 
etjnsu folii lxxt allera pagina clauditur, subjuncti 
librariiy loci et anui Indiciis» d. I. nobis itidem 
iransscriptis* llsec auteni subscripiiOt soluin operis 
Ligurini, non lotiiis ediiionis fini apposila, ideoque 
nonnnllis pnrtervisa plures pepcrii errores. Ac 
primo quidem omnes Lignrini ediiiones, qnarum 
sine loco et anno binc inde menlio injicitur, Augn- 
itan» censend;c, dum testimonium illutl scrptori- 
bus, in fine ultinii editionis roHi qua;reulibus ap- 
parere non poiuit. Augustanae porro censendx, qiise 
sub anno 1507 quibiisdani (55) notAntiir, numero 
nimirum tertio in 6 scriptoris cujiisdam oscita* 
tioiie mutalo, quem alii temere secuti sunt. LU- 
brarii deniqiie nomen edilionis Ritterslius. mendo 
iii Vf^/fmiiii corruptum legitur.— Folii lkxvi prinui 
pagina omniiio vacua, fofium ipsiiin singiilariier 
videtur impressum, est eniin gluiiiie reliquis ad- 
jectum. Secunda ejiisdem pagina legitur epistola 
Cbunradi Peutingeri dedicatoria, eaqiie superscri- 



GUNTHfiRI CISTERCIENSIS M 

A neqne pingnes nimis, neque gmclles, atrameiKmit 
. vivi coloris« cbarta species densa, probe liaiata» 
lcvigata, atque pulcbraa omnino albedinis ; Ibrma» 
quam voeant in iblio, justissimae proponiools. Ue«> 
nique pro more saecuU »usquain pagiuaram nu- 
ineri, cnstodes aiit atguaiorae ; norma vero e- v. 
librorum lanlum numerum observal, nt uni foUi 
pagin» vocabolmn : Liber, akeri libri nomervm 
conslanter iMcriptiim reperias. 

Kxeinplari, quod in usom buius etf tionit Mibls ^ 
beiiigne concessit liberaliias antistitum bHilioiiMeae ^ 
Fribiirgensis, prima pagina post prcfationem sub- 
scriptum legitur : Bn. iaeoba Heinriehmauna (54) 
Conradui Peutinger AuguHanui dona mitiit. Qoo 
quldem teellmonio prinil ac prlnclpis ediloris baud 
panim augetor pretium niildissiml bujos exeai- 
plaris, quod paucos aniediet prelo subtractnm re» 
pules, nisi oadem isla pagina, forte tongins obno* 
xia, levem rubiginem coulraxisset, reliquis otmii^ 
bas intactis. Pralerea plurimas adnoutiooes ascri* 
pait, nei: illas iodoctas una maoos, qoam tame* 
Peotingeri ne censeas, luonei alia forma litteramm 
ct atramenlum plane diveraom. Peutingeri littera 
pinguisslme, coolra gracilis acbiotalionutt, adeo* 
que ductus omuina discrepant» Sola folii lxxvui» 
pogioa prima Peutkngerus omissam vocem io sua- 
|ite disserlatione de Friderici ortu, genere» etc* 
snpplevit, iisdem pboe iUteris ac eodem almmeiit* 
quibus in fronte ille ipse usus eraL Cscleron odnf^ 



B 



pla : Dn. imp. ceee. Maximiliauo auguito Conradus q Utiones istae, vel Hoioricbnianni vel allerlas, io 

Peutinger Anguitanui feUeiialem. Clauditur illa 

jusia fidii Lxxvi bac aliera pagina, deinde cun 

priiiia folii sequeniis lxxvii sequitur uno quasi 

contexlu Friderici I imp. cpistola ad Othonem 

Friiingens. integra, qiialem prologus libror. Otlio- 

nis De reb. gen. Frid. l exbibet ; ul adeo folium 

illud Lxxvi uiilus Peutingerianx dedicatlonis, forie 

lardius exarai», gralia impressnm videalur. Fini- 

lam prima fere folii lxxviii pagina imperaioris 

epistolam excipit : De ortu^ genere etpoitem imp. 

Ccei. Frlderiei primi aug. Conradui^ Peutinger^ AU' 

guitinui ad leclorem. ViwWo media folii lxxix 

brevissinio cominentariolo sequiiar index emenda- 

lionum siib opigraplie : Errata libri primi Ugurini 



partim incuria impreaorum parlim veluitale et ferme ^ ^ripi^ > 
earie et blaplii abiumpii exemplarii. Orthographiam 
diligeni Lector obierva, 

Integra duo folia cum dimidto caialogus bic er- 
ralorum explet, ipse mcndis plurimis labefactus, 
ttt ubique species artis infantiam, quaciim editorum 
ct correclorum diligentia frustra liiclata intcHlgitur. 
Alioquin typus, ui lllo tenipore peri*legans, lilterjc 



primis copiosae libro i et ii, sequenlibus rariofea, 
io libro vt subsistunl. Eadeui deiiique luanus ma- 
juKults liiieris Ligurini tituio, quasi typum imiti- 
tala, auperscripsii : Gmuheri Alememni eiarimmi 
poeiee^ qu» verba deinde excipit impressos Liguriiu 
litulna uno veluti cooiextu, ul auciorem de Ligu- 
rioi vocabnli sifMiAcatiooe penitus recle sensissu 
perspicias. Postremo oon iodignuai noiaui dui^ 
rim,baud paocas barom adnotalionum Riliersbosii 
coi.Jecturas praeoccupare, qui quidem alio Augu->> 
sunc exemplo, UeniKbli medid AugusU adooUhp 
tiottibus iosiruclo» i6»t usum esse proOtetnr (5$), 
Scconda ediiio Argentorati apud Joann. Scboi^ 
luiu uoa cum Baribolini AuUriade prodiit, io-r 



(53) Caveo el Oudino IL cc. Oiidinus praiierea 
lucuin Argenloratum suopte ingenio aflingil. Obri- 
puit error iste diiplex cl cl. MaiUairiuiu {Anunt. 
iypo^r.^ i. I, p. 743. Ed. Amsicl. 1753) ac ipsum 
h.csiiare fccit dtHgeniiss. G. Panxerum iAnuat. 
iypogr.^ I. 1, p.67) ad llaiitair. provoc^ntem. 

(54) J)e hocce Jacobo llcinricliraanuo celeberriino 



Cunlheri poetm elariieimi LigMfinui^ »eu opui de 
rebui genii imp. Cmarii FrUUrici I Aug. lih. x 
abiolutum. Richardi BurtlioUHi Perueini Auilriados 
lib. XII Uaximiliano Auguito dicati. Cum scholiii 
Jacobi SpiegeUU Seloit. Y.C. 1531. foi. 

Falso quibttsdain anno iioiatur 1551, scriplonim 
oscitalioNe prognato ; tum eiiam Sclesiadiuui , 

Grammatico et Gvmnas. Tiibin|ensis uraeccptore, 
qiii aniio adbuc 1560 Augiists Vindelicor. post 
cxantlatos schoUe labores fere centum annoroni 
vcnerabilis seiiex dese!iat, v. Burckard. De i. Lat. 
inCerman. fatii, UU P* ^90* I. II, p. 415, 417, 
4 9,421. 
(15) Pncfat. ful. 6. b. . 



LlGUHlNUS. -^ PRCKEMIA. 



tco 



fipiegellii palria, in ofllciD» lociim erroro siinili 
Bitttatiiin legitur. Copiosis Diramquo librum adno» 
Ulionibus inslrutii Spii^gelfios, iisqiie historicls, 
geagrapbicist etlilcorpoliiicis , theologicis alqiie 
etiam grammatieo-philologlcis. Nihilominns ipsiiin 
Lignrini textum, uhra quam cfedi fas esl, noglexil, 
tiilis adeo manifestissimis reliclis. Argumcnta 
singnlis libris primttm singula addidit, exemplo 
panim eommendabill, sed reliqiris Imitato. Typus, 
ti IHe »fO, saiis eleganSk Idtmque rarloribus an- 



terila editlo eel Petri Perfi», bibliopolae Basi- 
kwnsis anno 4569 eam pnsfal. Philippi Melan- 
clrtliouis. 

Bane egonet mmdam Tldiiadeoqne rrastra adbue 
exploraTlt cum in ipsa praesuntissimi btbliotheea 
Goeltingensi non liiTeBlatar. Atlamen exsiare 
naltos dubite, gra? issima testium auctoriute pei^ 
saaans. Visa nimifam ei manibas^tractaia doctis«* 
slmo Rittershnsio, qui sibi dono coneessan a Joa-* 
cbimo camerario niedieo Norimberg. diserie me- 
morat (56). iunetnm Oihonis Frlslngeusis et Rade^ 
tid ttliris ittdicat Dav. GlenMnt (57). Quomodo 
rero diAerat a seqiienti, niisffoam reperio, nisl 
^nod eodem ilh> teste Frlsingensiam lihri |)OSt Li- 
gnrinnm adilila tideantur. Eqnidem anam eamdem 
ntraniqne crediderim, diTisis bibliopol» vd iiH 
dostrla tcl ohseqalo egemphiribas, at eo magis 
commendarentnr pro dlferso tlrorom ravore; aut 
Mlam honoris graiia» quem utriqtte deferre« sui 
commotli fecire potest. 

Qoarta eiliiio aniio eodem eadem ex oOlcina pro- 
fecti seqoenii sub litulo eonspicltur. 

Ouoni$ ifriwopi Fritingemh Le^poidi Hi mwMth 
Hit Auitrim F. Chfomeum, flte rerum ab orbe reii* 
dito ad «aa usque Umpora ge$tarum libri oeto. EJh$* 
iemi$ rebun fssfif Frideriei I €a?a. Aug. HM duo. 
Rudeviei Frhiu§en$i$ eam>mci de ejuedem Frid. 
§e$ti$ libri ii , priorl^iis addiii, Guntheri poeHe Li^ 
§urinu$t $ive De ge$ti$ Friderici Hbri x. Addita 
$unt et alia, eum ad Frideriei^ tum ad poHeriorum 
hnperatorum hieioriam pertinenlia^ quorum catatO" 
gum proxima paghm notavimue. Ex guibue quwdam 
nuuc primumt religua integriora longe quam aniea 
eduntur^ adjectie etiam noii$ et indice accuraio. Ba- 
$Uem apud Petrum Pemam 1569. Non $ine Cors. 
majeet. privilegiOf [oL 

Indicem adforsa tituli pagina exhibitum sequitur 
P. PitbOBl epistola Jacobo Cujacio IG. scripta, post 
illam ejusdem Piihoei de Oitone, Radevico et 
Cunthero judiciumt quod pnefatioais loco positum 
et Bos boc elogio appellavimus. Tum tero index 
capitam in Ottonem et Hadevicum, quem iiiter- 
misso folio vacuo excipiuiit eorumdem libri cuin 
appendice vetustl scriptoris in Radewinum (scil. 
Radevicum), quo quidem clauditur iste tomus. In- 

(56) Pncfat. fol. 6. b. 

(57) L. c. p. 326* . ^,^^ . 
(56) Cbrisii. Nea Mentissa ad Denorei \\beari 



A termisso delnde altero folio Taciio sequnniur 
sepiem impressa folla, sed illa paginanim numeri^ 
non dlstincta. Continent siipplcmen^a qnaedam ct 
varietates lectionis in Othonem et Radevicnm, e 
codicibus per M. Flacium P. PiihoDO transniissis, 
qnorum unus aniiqnissimiis insigiie prorsiis addita« 
mentnm pnehet In bistoriam conitium Scbirensium, 
prssertim Otbonnm de Wittelspach, enm doctis- 
sima Piihoei adnoiaiione. Hisce Aiiiiis paacissim» 
exbibcntar viri illustris in Lignrinuin emendalioncs 
et adnotala quaedam ad Albertum Argentinenseni; 
siibjnngiinr brevis deprecatio de promissis et non 
dalis ubcrioribus in Ligurinum adnotaiionibiis , 
quafom vice, ad etplendum ternionem illis a bl- 
bliopola relictnm, Gmradi vetns et bene notnm 

^ Chronicon reruin Moguniiacarum subslitniliir. Iii- 
terinisso deniqne itcrum folio vacuoseqniiur,nullo 
inscriptustiiiilo, Ligurinus, post Alberli Argeiiti- 
neiiSis chroiilcon, com adjecta Cuspiniani in iHud 
epistola, deniqne index rcnim et verborum, qiil 
tamen ad Ligurinum et Alberluin Ar^cni. nequid- 
quam perlinet. Ili diio singulare veluii vohimen 
constituunt, singnlari quoque paginarum scrie 
dislincium. Et de promissis qnlilem adiioiatioiiilHts 
ipse Pithocus : Stalueramue mutem^ iiiqoit, ont- 
j^iofee notae aut poiiu$ conjeetanea nddere^ quibne 
juri$ ueterie Calliei Germanieique aiiqua non $ati$ 
eulgo nota, poti$$imum vero dignitaium officiorum* 
que eic mtlitiarum origine$ progre$$u$que^ quanlum 

C quidem in nobi$ t$ut^ brevi$$ime explicarentur. Sed 
eum no$ kine preli eurrenth properatio^ aliud tum 
naeeio quid agenlee^ premeret^ inde euborta qumdam 
privtita eaque ma^$ nece$$aria oecupaiio avoearet^ 
rem jem pemtue mente conceptam^ in attud tempue 
diferre eoacti tamas. Dolendnm prolecto viruui 
periiissimom, aliis euHs abstractum, eas maxiim 
mouienti malerras iHustrare non potuisse ; modo 
ut serio rein aciam ab >lk> coiistareL Ex ipsis au- 
lem iliius verbis hand obscare inleUigitiir Pi- 
tfocBum, qux inenle conceperat, :ictu faciliora ro- 
pulantem, erudiiorum iion insoliio more, pro|io- 
silisac promissis plus aeqno indutsisse. Videas ni- 
mirum inicgrum ternionem bibtiopolos fiducin pol 
liciiis relictum, posimodum aHis explendum. Quid ? 

D quod adeo viginti seplem annorum ediUoni su- 
persles ille fldem nou liberaviu 

Qiiinium Liguriiii typumpromulgavit Justus Ueu« 
berus consiliarius palaihius in CoIlecUone SS. rc- 
rum Germanicaruni Francofurti apud basredcs 
Andr. Weeheli i5ai, fol* 

iiihil in hac edilione, nisi verb<itenus recepium 
uuiversum iacobi SpiegelHi voluaien, una ciim oiu- 
nibus omnino viiiis. Reubcrianain banc ediiiotiem, 
alias nilidissimam, quain primam nos appcllamiis, 
sub falso quibusdam (58) anno V^^ nolari scias ; 
decepiis videlicei iiidicio Ritiershusiaiix. Noii- 

lieiectionee hiemale$, sccMiO, p. 130. Leyser» f/ii/. 
poet, mcd. art, p. 71Hf. 



MJ GUNTHERl CISIERCIENSIS f9i 

•iiiUi (59J dc lerllo qnoilain Ueubcr. colleclionis A '»»<' «''«'w addiio per nobiliii, et eruditns^ Chrisio- 
tomo fabulantur, qur nonquam proilierat 



Sexuui, er^mque omnium longe praesianiissimam 
^Jilioncm adornavU Conradus Rillcrsbuiius, ct 
ccce liiulum : 

Cuntheri Ligurinut $eu de rebus gestis iuip, C(vs. 
Frideriei primi P. P.Aug, eognomento jEnobarbi, sire 
Barbarossof^ libri x. Opus non solum poetis lectu 
JHCHndum, sed et hisioricis et politicis et aulicis^ ad 
deliberationum^ consiliorum, legalionum, orationum 
el epistolariim exempla ; jurisconsuUis quoque ad ju- 
ris feudistici cognitionem ulile in primis ac necessa^ 
rium. Cunradns Rittershttsius, iC. recensuit : quin- 
que ediiionibus inter se eollatis mendas hinc passim 
plurimas gravissimasque tam lectionum^ quam distin" 
etionum sustulil : notis illustravit ; et accurato r«- 
rnm ac Vfrborum memorabilium indice nunc primum 
iocupteiaiit. Tubinga , apud Ceorgium Cruppenba' 
chrum 1558, tii-8*. 

A«lnotaii(inuni singulare volumen «nnum ante 
comparuit, ciqHC lilulus inscriptus : 

Nota: inCuntheH Ugurinum, anctoreCunrado Ilit- 
tershusio, JC. profess. Norico, Ad nobiliss. et eru" 
diliss. D. Joan. a Bredow, Eq. Marchicum. Tubing. 
typis Ceorgii Cruppenbachii, an. 1597, iii-8^ 

Audiamiis ipsum cclebernnium cdiiorem de causii 
et rationibus hiijusce sux editionis verba faclen- 
tem (60): 

Equidem (ut de me pauca dicam, deque occatione q 
qna ad istam editionem parandam sum delatus) cum 
adolescens in schotis jtirisconsultorum elegantitm 
{c(cteris euim tantum est cum boiiis auctorib. el lU* 
leris, qtiantum cani cum balneo) atiquoties in expli- 
catione doctrxna: feudalis audivissem laudari /ifc/ir, 
quem dixi, Cuniherum ; produci etlam aliquol elegan» 
tes ejus versus ad exornauda et illustranda quwdam 
in iltojure feudorum, satis alioquin barbare et infeli' 
citer descripto : sensi me scspius magno accendi de- 
siderio videndi legendique totius auctoris, qtu quam 
ciSit bonus, in promplueralex illis,quw profereban" 
tur^ particulis wstimare, ex ungue leonem, quod dici^ 
lur. Sed qnod nunqitam ille commoda forma ediius, 
qua vero editus erat, ea nusquam venalis reperiretur^ 



phorum Pfluqium Eq. Misn. ccepi de nova aliqua 
Cuntheri ediiione procuranda cogitare, et quidem 
ejusmodi, qme pluribus usui eue posset, measque 
illas adnotatiunculas, qnas magni aliquot viri non 
inutites neqne contemnendas judicabanl, adjunetas 
haberel 

Ideiu In Prxfatioiie • 

Bic igitur tantus et lam proselarui seriptor^ cum 
debuerii perpetuo stna gestari, et manibus teri, lectita» 
rique ab omnibus, propter uberem ac mutlipiie^m 
fructum, qui inde ad omne hominum genns, maxim^ 
qui imperium Romanum, sive potius Cermanicum 
agnoscunt, redundare potest : adeo tamen mate acce^ 
B ptui et habitus fuit, ut me ad eommisgrationem for* 
tuniB sucB commoverit. Non sotum enim muUis sce- 
culis ignorabitis IntuU, sed etiam deinde cum libe- 
rali manu asserereiur, et in tucem ex squalore ei te^ 
nebris carceris producere ipsiut carmen^ et pturimia 
illud mendis turpificaium fuH, et aucior penedesuo 
nomine periclitaius esi. Nam cum a Cunrado CeUe 
Protucio, qui primus posi renalas bonas tiiteras Cer^ 
manias poeta exstiiit, codex manuscriptus Augustam 
Vindilicorum allatus esset, comitateque Cunradi Peu" 
tingeri JC. et aliorum quorumdam nobitium et erudi^ 
torum virorum tiberalitate procuratum, ul typis de^ 
scriberelur; tum vero Ligurinus, quodauctor operi 
indiderai, ipse seripior vociiaius est : eumque erro^ 
rem complures postea etiam docti errarunt, dum Li" 
gurinum pro Guniherolaudani..i Non tuli diwius in- 
dignam hane Cuntheri fortunam, et post pvores 
illos duos Cunrados, quibus vitam ac tucem aebet, 
leriins ipse siiperteni, ut essem ei vindex et asurtort 
accedeniibus prwsertiin aliquot magnorum virorum 
adkortationibus, quibus me satisfacere posse opta* 
rim» . 

Ego tandem, qui eonsUimm auctorie animadeeriie^ 
simum , veluisse videtieet ipsnm eanfUire 

Ctaudendum manlbus forma breviore llbelluro : 
hoc est Enchiridion scribere, sequendum id mihi ar^* 
bitraius, atictor fui typographo, ut hunc auctorem 
minori forma tandem recuderet. Sed el propter mf »« 
das, qu(e in prioribus editioiiibits omnibus pturimek 



exemplaria Cuntheri a me et commilitonibus frusira ^ ad hoc temporis resederunt, oninino atiam duti ne- 

cessariam editionem, ex qua itlcs, quoad ejus fierl 
posset, etuerentnr. Quanquamatitempteraqneerrata, 
quw hinc susttiU, ta'ia fnerunt, ut aqnovls non osci" 
tanie neque indocto leciore deprehendt potuerint ^ 
neque mihi magnam inde vel iiigenii vel acuminis 
landem tribui posulem ; (auieirhunc scriptorem diu" 
titts tam depravate circumferri, ferre aut dissimulare 
non potui. lin nescio qita cupidiiate accensus sum, 
adornando! hiijns nova; edilionis, cui pecutiarem 
tibrum Notarum adjunxi, in quibus non modoemen* 
dationtm rado reilderetHr^ sed etian/t res nonnulUr, 



tum quidem requirebaniur. Tandem cum paucis 
adltinc annis in eum incidissem^ sie avide eum (fift* 
genterque lectiiavi, ut qui diuturnam sitim exptere 
cuperet. Mutta inter tegendum, qum mihi forie in 
mentem teniebant, ac vel ad emendandum vel ad illu» 
strandum hunc scripiorem videbantur perlinere, ad 
oram libri linci adnoiabam : eaque quce adnotassein 
iia temere, atque ut quidque sub acuinen styli vene^ 
rat, poslea inier describendum novis subinde acces- 
sionibus augebam. Tandem etiam, accedentibus prtc- 
sertitn clarissimorum virorumadhortaiionibus, incen" 



(59) Valer. Andreas, Casim. Oudinus, II. cc. 

(60) Epist. dcdicat., fol. 4, b. sq. Prspral. fol. 4. a. b, fol. 7, a^ 



2e3 LIGURUNUS. — PROCEMIA. fM 

ei jonnula algue senUmioi iniigniores iUmtrarentur, A Desuis iiiiLigunnum curis it>saiM( Georgius Cliri- 
llaDC ille, et Jure quidein. Primus eutm commuui sti ioannis (64) : 



doctorum judicio Ligurini liliris priscum veluii ni- 
lorein rcstituit, notisque plurimis, eruditioneple* 
nis, operae fructum adauxil, raro ac nobili studiosae 
critices in sequiorem exemplu. Gravis ubique di- 
clorum ponderibus, dives exemplis, observntor 
exiinius ; verumiamen potior in grammaticis. Reli- 
qua minusexcellunt; nounulla disjuncta, quantum- 
vls doctissima. Mullus prxsertim in quaestionibui 
ibeologicis, in regulis etbicis atque polilicis pro 
more saeculi. Tum eiiam Romanx jurisprudemiic 
iiimiom sedulus assertor, plurima Gennanarum 
consuetudinum capita cum illa perperam commi- 
scet, non %que gnarus disciplinae prisco-domcstica*. 



Paucit exponam^ quid in nova h.ie editione opera 
mea prtcttitum tit. Enimvero cum reeogMotcendis kit 
Guntheri lihris me dedi, editionemsecututtum Ritiert- 
hutianam^ quippe optimam ; nt lamen, quod ad argu- 
menta tibrorum, quce junclim ille, timulque inilio 
operis imprimi curavit^ Spiegelii Heuberique, qui sin- 
gula singuUs prfffixere libris, presterim vesligia. 
Dein suasu virorum quorumdam, ut lilleratum^ sic 
munerum ac merilorum gloria amplissimomm^ noiat 
Hillershusii Spiegelianis inseruit quod ei raro admo^ 
dum invenianlur, et iamen tucutentw prorsus sunt^ mi 
merito* Vossio (65) audiunt et Sagitario (66), doeHt* 
simafqme^ H/ Struvio (67). Inserui anlem non ea$ 



Qiiaiidoque neglecti Ligurini Amtes (61). Ipsa deiii- ^ modo, quat doclissimus auctor otim Gunthero sub 



qiieparumcoinmoda editionis otxovo^xCa. Quaerenlein 
crebro iiiolestat notarum in capiia distiiictio, cuju) 
nulhim ouinino ralionem pcrspicias; deinde frequens 
carumdem cum operis tcxtu discrepantia, qua fit 
ni ssepissime emendaiioiiem in notis legas, quain 
in textu redditam frustra qiia*«iveris. Et de libruriiin 
qnidem argumenii^ jam supra diximus (6^); ipse- 
niel autem Riltersbusius notarum volumini prsefa- 
inr : Argumentat qnm in aliis edilionibus libris pra- 
fixa tunt^ curavimus uno in loco imprimis initio anle 
ipsum Guntheri o//ii<, secuii auctoritatem edittonis 
primat et aniiquissimw Augustana, Bene scilicet 
istud, inodo ul faciuin invenias. IIa*c aliaquc, cum 



jecit,acan. 1597. Tnbingas edidii, sed iilas ettam^ 
quas voslea margini exemplaris sui adtevit ; consut" 
tissimus xero vir^ mullisque nomlnibut non de aeade-' 
mia sotum Attdorfina, in qua jus canonicum ei pK- 
blicum magna nominis §ui eelebritate profiteiur^ ted 
de uniHrsa eiiam re titteraria meritus Eucharius 
Gotitieb Binckius^ benevole mecum eommunicavii ; 
quin^ prasier has Casparis quoque Barthii manuter^ 
quas nobitissimus Fetterus olim hunc in finem con^ 
tulil; paucas quidem numero^ eanque breves admo- 
dum^ qum lamen auctorem interdum emendanl^ tn- 
ierdum luce atiqua perfundunl, Ut autetn noris^ qnte 
cnjusque sint^ Spiegetianas tii. Sp, Bittershusianiit 



primis flominuin orlbograpbiam, Atigustanui noii r lit. R. Barthianas lit. B. ubique apposila notavi. 

solum, sed etiam auctorilatibus rcrrjgaiilcm, cuin 

viri diitgentia pera^gre concilies, nisi texlus et ad- 

notationum divcrsas editiones in causam admiseris, 

adeoque Rittersbusium allenis negotiis impedilum, 

dum Liguriaum prclosubjiceret.Neque enim in plu- 

rirois mentem mulasse, neque tcmere sibi contra- 

dixisse credi fas esl, cuni ne vestigium quidcin dc« 

8crtx seotentise in praeratione reperiatur. 

Seplimuin Ligurini lypum exliibct recusa Jiisli 
Reuberi SS. Germanicorum CvUeclio, Uanovia^ ex 
ifpographeo Wechetiano. sumptibvs Danietis et Da^ 
vidis Aubrii et Ctemenlis Schteichii 1619, fotio (63). 

Iteraia lantum editio quinta caque nec aucta iiec 
emendata. Secunda nobis audit in adnotationibus. 



Verissima quidem oinnia, quae vir celeberrimus 
dc suis in L^gurinum laboribus bicce profert. ncc 
crit qui Reuberianam banc editioncm inde prae- 
stantiorem longe redditam inficietur. Modo omnct 
omaino Spiegellii ac Rittersbusii adnotationes 
tanti non duxisset, ut illas intcgras adderet. Aucta 
binc siiie fructu voliiniinis moles et lectoris incorti- 
moda. Quippe quod textus veluti cymba in Oceniio, 
iia in notls natat, oneratque potius lectorem quaui 
juvat. Praelerea de suis paniin aut imo nibil ad- 
didit Joannis, qui singutari profccto sludio vitani 
omnein atque docirinaui in id semper impendebal, 
ut aliorum fxces purgaret atque nomen efferrel* 
Quomodo vero Rittersbusii textuin a se adhibitum 



Devenimus ad oclavam eamque ultiinam adbuc ^ dicat, non facile capio (68)» siquidem ille argu- 



Ligurinl ediiionem, ejusdem colJeciionis Reuberia- 
11« dcnuo recusae curante Georgio Cbristiano Joau- 
nis. Francof. ad Mcenuro 1726, folio. Inibi pag. 
407: 

Cunlheri poelai clarissimi Ligurinus^ Mve De rebus 
gestis Cwsaris Friderici 1 A g. tibri x. Cum scho» 
Uis el adnoiationibus Jacobi Spiegelliif Conradi /Ji/- 
terskusii et Gasparis Barthii. 

(61) Insigne oscltationis ^usmodi excmpli^m 
habes iu not. kd lib. ix, v. 55 sq. Cr. Radcvic. Fri- 
siiig., 1. II, c. 9. 

((12) Col. 879. 

(65) Prsefut. cdii. «.cqucntis p. 2. 

{U) Pixf:il., p. 415 sq. 



inenta ab Riltersbusio uno ordinc, simulque initio 
Ligurini prxfixa monct, qiiod manifesto falsum 
osteudimus. Quod reliquuin est, virtim clarissiinuni 
eadem bona fide Rittersliusii tam ipsius monita, 
quam aliorsum pelila , transtulisse deprebendi, 
quo factum est, ut nonnulUjs quoque RittershU' 
sii errores, ipsasaue mendas typoibetx transsum- 
pscrit. 

(65) De hisloricis Lal^i edit. cit., p. 2.^4. 

(66)*/>i/rorf. in Uist, eccles., c. 24, § 59, p. 6i9. 

(67) Bibtioih. hisL, c. 7, § 14. 

(t)8) Tainen prx oculis bnbiiisse vel ex boc iuloU 
ligas, quoJ contiptiim OEgliiii lypograpbi iioiiitju 
accusau 



m GU^tBEKI dsir£RCIENSl^ »6 

. Subjingera lob^i liuic ediii6nQm ciialogo non- A rino perxgre invenlsses. tLkc aidlem dlvinaiio noH 



nulla de duabos alils, quge lucem non aspeierant. 
Primamearum serio roedilatus eral virsolo uomliie 
laudatissiihus Joannes Fridericas Grondvins ccle* 
berrlnios apud Lugdoneiises bislorlnrum cl elo- 
queotia professor. Qnx quare successuui non ba 
buerit, ipsius verbis (69) audiamus : 

C. Wuenkunut cum nolh Tubhgtr ante tjuadrw 
giuia (en unuoi eumdem (tAgnrinum) pubiicaviu 
Conziilueram ego quoque aliquaudo in honorem no* 
slrof gentitt lnm, quod eui vilia $ui wvi non elfugit^ 
aj^arai lamen in eo ei vi$ ingenii et imiiaiio 
optimorum poetarurH : ne dieam de hietoria, in quam 
€um Otkone Fritingemi et kaderico ille umcuM eti : 
%e dicam^ quod artet aulx papalie prodii pulehSr" 



adinodum diflScilis, absqiie dubio bibliopolas, qtian- 
qoam illls temporibus operum Tolumina foventes 
ipsiimque adeo erudiiorum ravorem ainovisse vide- 
luf. Sid ingenles illx min.T in vanis elogiis eoiV- 
quieverunl, aique operis ^xdalei solam vidimua 
Inscriptionem. 

S IX. De tparta varwruni in Uguriaum curit. 

'Scriptorem majoribus nostris lam charom m^c 
soluni d6ciis et academiis, sed etiam, imitabili 
prortfus insiilulo, per 6ermanix gymnasia feiiiisf- 
tum, duorum fere sseculorum spatio lypis ociies 
eviilgatum, erudilorum curns miiliiplices experluiii 
esse, (liibFiafi 1/011 po(est. td vero stupendum peii^ 
^avorii exempluui, obi plurimos nil nisi Gnera vcl 



rmi<, C<t$aritqu£ majetlaiem et jnt auerU. ut non ^ Romana crepasse novimiis, quod simof iii ca6si 
inlertit hom pubtiei itlum uriptorem perire. Ett au^ 



tem eorrupiit^mui adMue et plurima jam nolave-^ 
ramutf anno pracipue cum Amtlerodami ejue mihi 
e0pia ettet. Sed bonum factum qnod coueHium ilfnd 
^jeci ; quee emm dekoc tcriptore notlraque opera 
judiciorum ludibria fuiteent apud eotp quibUt Siliut 
Staliutquet potlqkatOi j/ioe iliit non male fecimiit^ 
eviluerunl. Jtlkoc prelio omnibut omnino manue 
^bttineamut^ ne cum itlot recentuerimutt ut recen» 
temntur jure kabeamtur indi^td. 

Ecce pauconim superciliis ingeos dainhum lAa- 
lum Ligurini prolectibus atque rei litterarlael 

Alteram eamqiie speciosam qoidvin saepius aa< 



potissimum censeas, qiiae maxmiani partem ejos- 
modi clfras fiitra schedfam continnerit. 

£x iis aulein, quas pnblicfs usibus vel prnelirlaiB 
tel desiinalas accopinius, omiiiuni priino loco ba- 
bcndx sunt ndiiotaiiones doclissimi saeculi xvir 
poiyhistoris £asp. EParthU. Exiguam saue pa^tem 
elhibenl, qu:c lucoin adhuc videruiii, adversario* 
runi liliri lx, eaiiique minus illustrando Liguriiit); 
quam aliis ex iilo scriptorihus, inservientcikr. Alias 
itideni paucissliiials debemvs iiobili ofVicio Fellc^i 
erga Geo. Christl. Joannis, qiias ilfe suis loci^ 
apposuit. At vero dllissiinam segeiem iu subductU 
adversariorum cxx libris msciis Intiiisse, leslifeur 



nunliaverat (70) famosns in arcademia DAisbur- C '^***"*^** ^^'"P^""™"* » ^"^ *"^*'''* c«>"P"'"»« ^PH* 

landus Chrislianus Daumius, xqiialis et familiarls, 
de iis iia locuta's (7f)' 

Gunterum poetam cum nolit marginalibHt tofutri 
jam olim oppleverat nondnm iamen in c Cr«s 1 illot 
tomot prTler quas in /. librum animadoeriii^ omnia 
extctiptit. Tolut autem c centetimut octogetimut Hber 
adoertariorum 1 /t6ro Cunteri tecundo drcaiHi etf; 
kit verbit tnctptViii , quo! exscribam, Ut gatrtdftmf 
mecPt nec minut pdel eatitfaciam : c Gunlerum C^t-- 
manici tlirpit et nominit tcrplorem^ poetam se- 
^«joriim omnium tonge pra:tlantittimum , recen» 
iere exorti^ ad tibrum ejut tecundum proqresti «ii« 
liiiis. I 

Obsoleta penitns exinde schedarum Barihii inr«> 
moria, nostris hisce temporibus fortuita eniditi 
Gallici de iHis quaDstione resuscilarta est (7t). Et 
faustis ea quidem auspiciis, rum desideratissimum 
illud bibliopolae Lipsiensis Friderici Roihii com'» 
mercium litterarium pauk) posl insiitnium, qoae- 
stionem denoo susceptam strenue prosequere** 
lor (75), Nee dubilandum, quin ad ceria dcmom 



geiisi eloqiientiae professor Joamics flildebraudus 
W.thofius» cujua tiiulmn transcrlbo : 

Guntkeri Ligurinut cum commentario^ nolit et 
emendationibut. Aceedunt integrm Ritterthntii et 
PilkeUt f*n> i^Lcerpta Spiegitii nec non telecia Btir^ 
ikii^ lApuif Cataubonif Beintii et aliorum obterva* 
valionet. 

Prelo parata jam ipso aiiiio 1750, cur quadra- 
giuta post annis, quos ille Withofius feriiie super- 
ates, publlcata non fuerit, bnird facile dictu, ne di- 
caui captu, rcpulares. Cerie Wiihofliiin in eam rem 
plurima conlulisse probat edituin illud speciiiien, 
quod quidem post aniios viginli qualuor iterum 
excusum, singulari sane exeuiplo ne litteriila qui- , 
dem auctum, quin inio cuin ipso mendarum eo- 
deniqiie caialogo repetitom esl. Jam vero si speci- 
men illud et aucloris commenlandi modum in* 
spexeris in alia quaeqiie semper evagantem, ominis 
causam assequeris. Niinirum singolos Ligurini 
libros ista methodo circumscriptos In spissa volu- 
niina debuissc cxcrescerc, ut Llgurinum in Ligu- 

(69) Epist. Nic. Heinsio scripta in sylioge ept'- 
slol* a viris illustrib. scriptar. cd. Burnianno, 1. 111, 
pag. 4. 

(7u) Leipziger neue Zciinngen von gelchrien 
Sachen a. d.J. 1730,0. 25. p. i03 sq. — • l/iV#N 
lan. DuislHirg., fasc. I, p. 142. Withofii specinien 
in Guniheri Ligurinuin., Duisb. 1731, iu-4* 1765 
iii^* pjssim. 



(71) Epist. ad Beinetium in : Thomne Beines 
I Epist. ad CliriMi. Daumiuin cd. J. A. BosiOy leiiae 
1070, 4, p. 77, 78. 

(73) Atlgem. Lfl'eriir.,Anz. 1707« n.l5Lp. 1557 sq. 

(73) Allqem. Liilerar., Anz. 1798, n. 74, p. 765 
sq.— 1799, n. 18i, p. 1815 sp., n. 199, p. 2016 
»q. ^ 1800, n. 203, o. 2016 sq. — 1801, n. 180, 
|>. 1729 sq. 



297 LIGURINUS. 

indicia muUonim consllia perduxerint, ni Taiis ini- 
qais oplimum illud instiuilum aucioris fuiiere con- 
cidisset. Siqtiicfeni eo perventum Jam erat, nt vel- 
ali digitis ullerior invcstigandi modus monsirare- 
lar, ei yaldc eliam suspicor, niagni cujiisdam no- 
minis erudili famam liaud parum periclitatam 
fuisse, si res ultra processlsset. Gravissimi ponde^ 
ris indicium postrcmo suggesserat ipsemet ille Fri- 
dericus Rocliius, candore nobili simul ac tempernto. 
Nain quanta cupiditate non niinus ac impudcnfia 
quidam eruditi Barthii posthumis inhiarint, In ipso 
praestantis viri siatim fiinere observatnm esl, eoqiie 
Dolabilis Dauinii locus (74) : 

Barthli toO fxaxa/DCTou (crai ifpe/tendi) AdversariiH 
imminuerunl jam dudum^ $i non sayacet at rtlen- 
iricet intita nobili$$ima Vidua manut. Ea nimirum 
sibi attertum ivit Mauh<eu$ von der Lage, $ed pu- 
kliee ea re$tiluere coactut, voto Epicedium meum 
deproperaium,at po$tea aliqua emen4atiu$ lran$mi$'' 
smm corrigendi, haud $ati$feciL 

Adiiotaiionum itaque Casp. Barlbii, prcter pau« 
cas illas ediiis, deflcada adliuo jaciura esU Pars 
miuor quidem in Adversariis, quas ad clxxx modo 
Kbrom coDlinuaias, eumque Ligurini secundo de- 
innm dicalum percepimus; reliqua inaxima In 
schediSt nl (brsan alterutrum aliquando prdtraha- 
tor. Earum quae vidimus brevissimae omnes» ple- 
rumque nudx, sa^pius audaces, baud raro felices, 
sliquoties temerari» et sola niemoria proflueii- 
tos. (75), ut ferme subitse. Nimlrum Barlbius in- 
genii ac iudlcii acuminl et immensae doctrinai de 
suis opiima quxque debel, meditailonibus paruni. 
ilinc quoqoe iion aliis, tantum suimel, excmplum, 
sc omnino viris accensendus, quos qnidem rectius 
suspicias quam iniiteris. 

Feruntur et Lipsii, Oasauboni et Heinsii, sum- 
morum virorum in Ligurinum emendationes, quas 
qoidem omnes videre nondum contigit. Memiuii 
f lUmai unusy quem sciam, WitUofius, in illo liiiilo 
Buntiatae editionis. Frequens ilU com doctisBata- 
vis, io prlmis Burmanuo prxceptore commercium, 

|74) L. a. p. m. Si5. 

(75) Exeiiiplum habes in Adversariis> d. 1239, 
ubi : Gttuterus uon ineptus poeta, I. iii, v* 220 : 

vix hcBc $timulalu$ Apolline toto 

Vel Uaro vei magnu$ latit a:quarel Homerut. 
Iia legendnm, cum factit perperaui edatur. — At 
vero nulia prorsus editionum nequc faciit^ Dcque 
fatit ; omnes omnino verbii^ ut ipse Bartbius ulio 
reddit (Advers. p. 2529). 

(76)Dui$burgii727, fol. 



^ PROCEMIA 298 

A et cum studlfs eorum familiaritas, qu^e 'editarum 
xque ac inediiarum ejusmodl adnotalionum copiam 
feclsse poiest, et vereor ne Virorum illustrium con- 
jeciuras quasdam, ut aliorom, occuparit. Egomet 
autem, ut snliim illis uti qnandoqne liceal, mon- 
sirantc manu cujusdam eruditi nostris laboribus 
faventis, vehementer optarim. 

De ipsius WitboOi in Ligonnqm specimine, quod 
ad formulas ac editiones jam diyimus. Exstant an- 
tem et aliae viri doctissimi in Llgurinum coi^ectu- 
rae, qiiibusdam ab illo editis quasi ludendo dispcr- 
sx. Ita locum Ligurini felicissime emendatum legi- 
mus/ Orationi in memoriam eonfettionit Augu» 
ttante (76) subjectum. Plurimas autem, ipso leste, 
seorsum (77) exbibitas, precibos publice prolaiis 
^ huc usque friistra deposcimns. In conjiciendo Wi- 
thofios non raro felix, qoantom quidem assequi 
potuit acnmine vcl memorla veterum ; idera vero 
mediae latinitatis non admudom gnaros, el In Ipsis 
Ligurinifontibusnequidquamversatus. Inde factum 
ot auctorl aliquoties afOngat contra iodolom ejus 
aevi, nimirum cuiicta pene revocans ad normsm sn» 
tiqox venustatis, quod critiees modum excedentis 
vitiom et In aliis advertimos, eoque de corroptis- 
simo Ligorini texto nimias qoerelas magnam par- 
tem existimes. Qrande pmterea soperciliom, ao- 
dacia petulans (78) et inverecunda temerius in Ju * 
dicandis aliis. Denique non paocas emendationes a 
Pitboeo, Riilersbosio, Bartbio praeoccopatas inve- 
nimus, easqne singulis restitoeodas potavimos. 
Qoippe quod Witbofii tcmporlNs ociava Jam ediiio 
pridem innotuerat, eumque fortoito convenisse ne- 
que probari possit, neqoe adeo censeri. 

Recentissimae, quas novinins, in Ligurinum con- 
Jecturae sunt Com, Vaierii Vonckii. Exigoos aoien 
earom nomems ei rarios acomen, ot, si Ires qoa- 
loorve exeeperis, reliqoae depraveot potios textom 
qoam adjuvent, neque omnino ego doctisslmi aucto- 
ris et illustris cum illo Ssxii judicio subscribam : 
plures perinde msculas Ligorini libris fuisse abs- 
tcrsas. 

(77) Kaiser Friedricbs erdicbtele Ropftrelung, 
ganz iieue Beweistbumer nebst einer Stelle aiis 
Gunlber. vier Studte. Duisburg. Inteiligenzbl. i737, 
n. 5 sq. Funfzehn Discurse von den vornehmsien 
Thateii und Verrlcbiungen Kaisers Friedrich Bar- 
barossa, nebst Ausbesserung vielejr merliwiirdigcii 
St^Uen aus Guntberi Ligurino. Ibid. 1747. 

(78) Auilaeissiinum criticum appeliat van Stave* 
ren in Miteellan. obtenat. crii, norti. 



Patrol. CCXII. 



10 



2» 



GUMHERI CISTERCIENSIS 



500 



n4 
b 

co 

H 

C6 

• 



"2 

I 



fiS 

s 



i 









I 



-o ^ S *- 



"^ = ^ a 

^•8 



m 



JS * " ^ 

^ - S ' 

**2 t* g 4 

£ _ c c:.:^ 

K I H ^ cj / 



& 



W gB 



C S a> 

s 5*0 

►- a a 
§-8 






! §r fiJ;^p_ 












■».» 






— =^- 



9* p£ 



^-1 









9j © ''o w 5; 

^! a o^ re ££ 

S 5 s ^ ^ 4^ fi 
n dB a -t^ a ** iB 

li|Hli1.| 



•«£0 



ea s 5 c S c^ 
:S .a R Si .V S -2 



3 



asP^ 






3'--if .ss. 



s. 



•.dS 















•g^ 



S5 JS 



IN LIGURINUM DISSERTATIO II. 

De oHu« genere et rebxis gestis Friderici I Aug., proesertim in primo regni decennio* 

FamaiD extendere faclis. (Yibgu..; 



i 



S 1. Antiqua 5iaulfen$ium $ede$ et prima genti$ A TeluU ratna? aaspiciis adusque poslrema nepoinm 

tncrementa. fajji proCjBsarum el imperil juribus illa rortiler 

Inter familias Germanorum illustres, quae ▼irtuii sieiit, et incorrupto gesiorum tenore servans regni 

fertana comite diutino regni fastidio potiebantur, majestatem, gloriosissima morie occubuit. Anii- 

'«^uam longe sibi dignationem conciliavit quiorem autem Stauffensium sedem in Sueviae par 

tlum Inclyia progenics. ^ Eienim a primis tibus ori^ialibus, oppido pridem imperiali libero 



5CK UGURimiS. — PROCEMIA. 

GcMHria ▼icinii, et noniiDaliiii inloco Buren (79) 

liaud Inepte qwMiveris. Manenl adbue in ea re- 

gione priscae meiiMrts resiigia, nimirani ticus no- 

niifie Waescbenlieuern, ei In conierminis praiorum 

iraclos, Tocaibulo Buren hodiednm insignis. Caslrum 

nohenslauffen Fridericus I, adulio fere sxculo xi 

contiguo monli vel inaedilfcavit, Tel certe restiluit, 

aique solemni tonc temporis more gentis cognomen 

inde transsumpsit. Erat iste Fridericus comcs ab 

Ilenrlci IV iinpcratoris partibiis conlra Rudolphum 

anti-caesarem ; yir probns et bello strennos, animo 

fonstins et Cde. Iiaqne Ga^sari gratissimus et renim 

snarum auctor et vindcx in bisce finibus constitn- 

lus, opimum SueTiae ducatumt Rudolpho rebeUI 

ademptum, regisque onicam Agnetem filiam oxorem 

promerolt. 

I IK Frhlerlcui ll^cognomhe Coclei ieu Monoculus^ 
imptrii candidaiui; ejui gnta ad Hkenum. 

lllico adaoctae Sitaiiffcnsium opes» fndulgcnte quo- 
qiie nepotum studiis Henrico Y avunculo. Quo fa- 
cinm ot, mortoo tandem imperatore^Fridericos II, 
Friderici I filius el Soevici ducatos haeres (80) in 
fpem iroperii consurgeret» Totl compos exstitunis, 
ni Mogontinnm arcbicpiscopoin adYcrsarinm ha- 
boisset. Is eniro Slauffenslom aeerrinios hostis, 
Friderid consjlia callide pneveDleas, pro Lotbario 
Saxona procerum soffragia lestinavit (81). Scilicet 
idem ilto Mogontinus, Henrici Y, Gxsaris ollmcan- 
cellarioSt ejusque praeripuo (avore Gcnnaniae pri- 
inas evectus, beneficiorum usque Immemor prodi- 
torem agebat. Quapropter cusiodiae mancipatus, et 
brevi post teinpore civium armis rcstitutust niliil 
non in imperaiorem absentem iufesio animo molirlt 
iiifima summis ubique miscere. Tunc vero Soeviae 
dox ilieFridericos com exercitu Rbenum trajiciens, 
vaiida quoscunque motus auctorilate compescuit (82). 
Mox ipsam turbarom olDcinam« Moguutiam bello 
adortus, obsidione cingebat, militibusutcunqoe suis 
a vastatlone proliibitis. Deinde Treugas eipetenti 
versutissimo pracsuli liberaliter concessit » ipse 
excrcito dUnisso cum paucis ad propria reversurus. 
Quem statim episcopus cum numcrosa militcim 
manot contra sacramenii fidem, insecolos, undique 
circomvenlom perdelere parabat. At iile subito dolo 

(79) Egrcgiam niarnm regionum, ei iii primis 
castri Stauffensis cum adjacentibus monumentis,. 
descriptionem suppeditant : esaeculo xvi, Mart. Gru- 
Bii Annal. Suev. p. iii, t. xii, c. 35, el passiin ; re- 
centissimam vero faciem : Die Walfarlh naeh UO" 
hemiauffen, in optimae fniais libello, eui titulus : 
Herda; Erxaeklungen und hemaelde nici der leui- 
ichenSorxeit.M., von J. G. Palil. Zwejl. Tlil. 
Freyburg 1814. p. 151 sqq. — Inibi p. 175 dla de 
Buren conjectura, cui penitus sobscribimus ex gra- 
visslfflo Wibaldi testimonio. Epist. 384 (Manene et 
Diirand., t. II, p. 557). cf. Scboepflin AUai. iUuitr., 
t. II. p. 557 sq. . , ^ , , . 

(80) Ea icmpesiaie comes quidam Fridencus cx 
nobtrissiiiiis Sueviae comitibiis cogoomen trahens, 
in casiro Sioyphe dicto, coloniam posueral. Otbo 
Frising De gesl. Frid. /, I. i, c. 8. 



A nequidqoam torbatos et pericolis mvjor» eoilecto 
paocorom Gomitom manlpulo in Moguntinos irmeiMt 
ingenti edita strage aggrossores profligavii, fuglen- 
tlbus adusqne portas caedendo inslstens, ut paucls- 
siml tantum ultorem ensem evaderent. Summum 
lunc ipsl praesull discrimen Imminebat, qul vix , 
intra mcenla receptus, civiom diras ac pene et arma 
in se convertil, funestl facinoris auctorem eplsco- 
pum, orbatasque parentum domos immani firemitu 
exsecrantlum (83). Hinc inimicissima virl In $ue- 
vum studia» et pro Lotharlo subreptas principuni 
favor. Qoid enlm acerbius offensa ignavia? quid 
vehementius odio sacerdotis ? 

§ III. Stauffeniium frairum eum novo rege Lothario 
3 rimmUatei. 

Fridericus ereptum sibi regnum indignissime fe- 
renst vix tandem lertia postelectum die, multorum 
precibus cxoratus, In curla regem salutavit ; spre- 
lis otiinino GG marcis In beneflclum oblatis (84). 
Eoque anibigua videri ducis voluntas» prpuli raro 
priiicipatus novi suspicionibus carent. Mox faclum 
In curla Ratisbonae decretum : Feuda indignii ablaia 
noH regii pairimonio^ ied regni honii vindicanda (85). 
Quod quidem aperte directum In Stauffensium opes 
Loiharlus a? Ide nlmis exseqoebatur » ad regnum 
plurima revocans» quae Suevl fratres retinebanU 
Fridcricus liostis judicatur in proxima curia Argen- 
tiuensi ; rcx postero vereinducero movet. Forte 
tunc absens crat Ghunradus frater, -dux Franciae 
Orientalis» laboraiitibus nuper in Palaestina Chri- 
stianls cum clccta militum manu In auxiliom pro- 
fectos (86). Totios igilor bclli moles Friderico 
incumbcre, qui prudenti consilio pr;elioriim discri- 
mine vitalo, muuitisque se continens Alsaiiae ca- 
stris, quoscunque inimicorum conatus dusit inco- 
Uimis (87). loterea rcdux ab cxpedilione Ghunradus, 
junctis repente viribus communem causam agebai, 
infensior idem et pernlciosior hostis. Occupatum a 
fratribuscastnim Norlmbergense » validoqiie prae- 
sidio ad subitos casiis Inslructuin* Gontra Lotha- 
rius Ravariae ducem Henricum , Stauffensium ge* 
nerum, slhl ascivit» unica filia Gerirude in matri- 
roonium collocau (88). Magnum lllod regis partibus 
momentum addidit, non modo divisis, verom eiiam 

(81) Anonymi narralio de eleciione Lotharil ap. 
Pezium, SS. rer. AuHriac. lom. I, p. 570 sqq. 

(82) Plorima per toUm Rheni riDam castella 
munivit, ut in proverbium verteret : uux Frideri» 
cui in cauda equi iui icmoer trahit coitrum, OUiO 
Frising., I. c, c. 14. 

(83) Ibid., c. 13. 

(84) Anonymi narrat. cit., $ 7, p. 573. 

(85) Dodechini Append. ad Mar. Scotum^aa ann. 

im. 

(86) Chron. Unp.^ ad ann. 1124. 

(87) Annal. Sax.^ ad ann. 1126. 

(88) Idem, ad anii. 1127. — Fridericns Henrlci 
sororera iudithani in matriinonio habuerat , aiino 
ante defunctam. Kocler, Faim7ia Aug. Siauffem^ 
p. 9. 



m 



GUNTHERI CtSTERCIENSIB 



504 



eommissii ulriasqiie r»mili« sUidiis. Al novam for- A ci ncscio si non obside Trevirensi lil)eralos, qiian^ 



tunsm importunias rex tenuliat, Norimbergam ex 
templosuis armis aggrcssvs. Advcnisnttbosnimiruui 
Suevis, obsidione'dcscru, neque ei pugnam quidem 
ausurus^ cnm ignomioia discessiu Contra revcrsi 
victores, veluli frugis aliquid acturi collccto excr- 
citu,9piram oppiduro, expulso praesule, facili trium- 
pho occupavere. 



J IV. Chunraam regnum affectal. 

Vigentibus itaque Stnuffensium armis maltorum 
studia conferri ; ipsi animis elati majora quaeqiie 
rooliri, ad spem imperii reverii. Jaroque Cbunra- 
dus, Friderici Trairis et amicorom bortalu regis 
tiiulum sibi assumens » in luliam conlcndil, ubi 
cumprimis Mediolanensium ingenti plausu exceptiis, 
ab Anselmo archiepiscopo primum Modoeliae, dcin- 
ceps Mediolaiii rex liaHae coronatur(89). lude Lom- 
bardicas ainbiens civiiates, largitionibus aul armis 
in suas paries piurimas perlrahebat, nisi quas Me- 
diolanensium potius quani caiisse invidia reti- 
nuit (90). Sed auspicaios usqtie rcnim evcntiis pa- 
rum subito turbavil Honorius poniifex. Is eniin 
addictus Lolhario regi, quem elcctuin probavcrat, 
Inaugurandum exspecl9bat, aJeoquc raro temponim 
exemplo Homani populi sccuius , adventanlem per 
Tuscix Qaes Chunraduin nil veritus, et urbe pro- 
hibuii» et una.cuni Friderico rrafre solemniler diris 
devovil (91). Fulmiuis ictum ralalem prae ractcris 
reddidil ratio slalus, dum cx una parle nobilis.simx q 
quasdam civitates Mediolaiium odissent , ex altcra 
Rogcrii Siculi metus immineret , uirinque pomVis 
accresceret Tavori Romano. Eoque labescere Chun- 
radi fortuna, descisccre comilcs exhausta pccuiiia. 
Ipse Parmae plerumqiie se contfncns, coacto otio 
loi^bai. Eumdem civitati graviier obxratum et 
veluti capiivum hxsisse, vcl ex boc intelligiiur, 
quod Mergiiigerum archiepiscopum Trevirensem 
Roma reverteniem, in itincre capium Parmcnsibus 
obsidero tradidit coiitracti aeris alieiii. Fuerat au- 
lem iste Mergingerus, dum in Germania degcret, 
Suevorum studio &uspectus , et forte pallium acee* 
perai» ut Loihario favcret ; ccrle nunc missus ab 
Honorio cum anaihcniaie promulgaiMlo (92). Tan- 



doquidem tcmpus exaete convenii. 

S V. Betlum cum Suevit in Germania. 

WsiC duin apud Italos geruntur, Friderictis domi 
sustinct hostium impetus , uxore virilitcr adju • 
vanle (9i); neque illi quidquam proHcere , doncc 
singuli pugnant. Henrieus ne vultuin qiiidcm Fridc- 
rici ferens, probrosa fiiga dilabilur (95) , ad doluin 
frustra conversus majore dedecore (96). Rex autcm 
a Spira, quam obsederal, paclis induciis rcmovc'^ 
tur(97). Tuncjunctis uterque viribus Spiram rur- 
sus iiifestat, non nisi longa obsidione nec absqiic 
pacio capiendam. Nimirum uxor Fridcrici ducls 
oppidum strenue tuUta.rcbus demum cxtremis 
g incdise magis quam armis concessit. Ipsa sumiiia 
virorum admiratione excepia, cum suis liberc di- 
mlssa et a rege douata, cum fere omnium Imlige- 
ret (98). Atque ex co nutarc Stauffcnsium opes, 
instante poiissimum Hcnrico Baviiro, qui peiie totuiii 
Siieviae ducatum, ad castrum Stauffen asque per« 
vadens, igoe ferroque devastabat (99). Mox etiam 
dcdiu Norimberga cxpuguautcLothario(tOO). Re- 
pctilse practcrea dira; per Innoceniii legatum iii 
coria Wirceburgeusi» pra^sentibus xvi episcopis(t). 
Verum etiamnum supcrsics aniuio Fridcricus regi 
obluctabatur, qui cum excrcitu ducem aggrcssiis, 
ptign.-e copiam illu non faciente» infccto Bcgotto 
discessit. 



S VI. SlQuffemet tuppiicet in graliam receplu 

Rex in Italiam profecius cum parva manu (3), 
pontifirem exsulan lunoccnlium strcnue Romaiii 
pcrductum, in scdem restituit, coconatus ab ip^o 
Romanoruin impcrator in aedibus Laierani (5), diini 
S. Pctri basilicam Anai:letus pseudopoutifex, fn 
ciionis opibus frcttis, cu<tOilirel (4). lutle pluriuiio 
pcr Italiam negotiis fcliciter geslis, magnam sui 
admirationem utriqtie populo sancivit, valldissirais 
suoruin studiis in Gcrmania exceptus. Uiium adhuc 
Mcdiolaiium Chunradi partcs tucbatur, nihil auso 
Loihario iu urbcmpr^rpotcntem^S). Contra pridiin 
Anselmiim pracsulciu Honorius papa dcfunctus, coii- 
vocato postChunradi discessuin (6) Papi» concilio, 
sacris intcrdixcrat, brcvi scde ccssurum. luqiie 



dem ipseCbunradusappropimiuanieLoihario rege, ^ duccs Siauffcnses dcseria cnu&a reslpiscere, pne 
desperatis omnino rebuSyClamex Italia recessit(93)9 eunte Friderico in curia Fuldcnsi. Quippe Ravarus 



(89) Landulph. Jun., HiK. Mediol.^ c. 39 (ap. 
Murator. S5. rer. litti.^ t. V, p. 510 sqq.). 

(90) Lithifridi Novariens. Epitt. ad Lothar, (:ip. 
Ificcard. corp. Hitt. med, aevi, t. II, p. 3<4. n. 354); 
cf. Landulphus, L c, p. 512. 

(91) Otho Prislng. Chron., U vii» c. 17. AnnaL 
Saxo., ad ann. 1128. 

(92) Saxii adnot. in Sigon., De tegno Italia:^ 
L XI, p. 659 (cd. Murator.). Corrigendus idco Ma- 
scov. in Commeitl. de Lothario 11 » etCy p. 23. 

(93) Otho Prising., I. c, c. 18. 

(94) Nimirum altera, Agneie F. comlt. de Saarbr., 
.et nepte Alberti Moguntini archicpiseopi a Fridc- 

rico debeltati. 



(95)Otho Frising., De reb. gett. Frid. /, I. i 
c. 18. 

(96) Ibid., C.19. 

(97) Annal. Saxo, ad ann. 1128. 

(98) Chron. Urtperg., p. 277 (ed. B.islL 1509;. 
(p9) Ibid.^ eadein. 
(100) Annal. Saio^ ad ann. 1130. 



(1) ibid. 
(?) 



,_, Mascov., I. c, c. 27, p. 43. 
(3) Annal. SaxOt ad ann. 1133. 

54) Oiho Frising. Chron., I. vii, c. 18 nn. 
5) Mascov. I. c. adnotat. 3, In-f., p. 529 sq. 
6) Landulph. Jun., Hi$t. Mediot.^ I. c, ibiquo 
aanocat. cL Saxii, p. 512. 



305 UCURINUS. — 

Henricus, ilecrclo nuper in Sucvos bcUo, iinperalo* A 
rem praevertcns exlrema conaluum pnesiilia, nmui- 
ilssimam Utni» civitaiem primo impeiu caplam, 
iiicendiodeleveral (7), ul imperalor superveuiens 
Friderict unlum clienles imploraia Ode reciperei. 
Tune dux ad incitas redactus Riclienzam Augiistani 
WuXdst supplex adivlt, in conspectum itnpcratoris 
iion admissus» sed dicto die in proximam curiam, 
dlns illico solutns per legatum apostolicuiii (8). 
Anno ^qnenti Fridericum fortissimuin docem co- 
ram Lotbarius imperalor supplicem vidit in Tre- 
qiieDtissimacuria Bambergap ceftebraia, Duram pro* 
fecto Tiri soricm, at iion uviue indignam; neque 
adeo facile diciu est, uirum tantl rigoris eiemplo 
n^agis imperii dignitati et reipublicae commodis, 
^aain propriis animi siimulis impcrator inicnderit. » 
Fridcricus autcm pr;eier pudorem ac juratain G;e< 
sari obedienliam absque noxa diinissus, ad lulicam 
expeditionem sua robora spopondit (9); graviora 
forditan passurus, ni&l ponlifex ob Rogerii Siciili 
metuin tolis viribus urgens expcdilioiieni , conci- 
liamlispriticipibusomnesiudium impcndi&set (10). 
Ciiunradus autem Fridcricum fratrein e quinque 
mensium intcrv;illo secutus, neque easdem penilus 
vcoiae leges, neqiie eamdein eiiam cum illo sortem 
babuisse videtur. Atque is regein quidein iu plena 
MuUiuss ciiria parilcr supplex adivil, solutus iu 
pnescnlia diris a Cbunrado prsesule Magdcburgico, 
sed majore cum facilitute in grnti^im rcceptus, pri- 
siin» quaai (|ignaiionis favorem cxpcrlus cst. £t- Q 
eniiii ipsi Lotbarius priiiiuin iutcr duccs lociiin assi- 
gnavit, omnia sua resliiuit, iraditoque imperii 
vcxillo regiae proxiinum personx ascivit (11)* CaB- 
terum Cbunradus ad pro[iosiiam expeditionem Ita- 
Itcani sutiiB auxilium poIIicUus, non modo integrum 
adduxit, sed iropcratorem com maxime principum 
cott&ilio niaMique Coriilcr aiyuvit, ut oroiiino potius 
aniflM geoerosistiinuli, quamconscieniicBtanta offi- 
cia censeantur. Itaque novem annorum imiuaoia 
bella, satis aeqiia conditione sopiu, landem cou* 
quleverunt, eomagis funesia reipublic» Cerma- 
nicae, qtio major cerianlium potentia, et peruicio- 
sius paci publicae virorum cxemplum. 



PROOCNIA. 



S05 



§ Yll. Lotharii obitu$ ; Chunradm rex Germa- ^ 
fiorum. 

Mondiu piissimus iinperaior laborum commo^Iis 

(7) Annat. Snxo^ ad ann. 1154 

(8) Idem, ad ann. 1135. 
h) Ibid. 

(10) idem, adann. 1156. 
\{{) Annal.Bo$ov\eM., ad ann. 1155 (ap. Ec- 

canLCorp. HiiLmed. wvi, t. I, p. 1011). Coilr., 
Vilerbiens. Paniheon^ parle xvii (ap. Muralori, I. 
c, U ^ll, p. 459). Landulpb. Mediol. l.'c., c. 41. 
Non audieudus Annaliua &axo ad b. a. rcriim letio- 
rem adnoialione maligiia conspurcans, prout inu- 
uifcsto in Suevos siudio scripsisse agnosciliir. 

(12) Die 5. Dec 1157. Oibon. Frisiug. Chron,^ 
I. vii, c. 20. Annal, Saxo ad b. a. Cbrou. Urspcrg. 
p. ^78 med. 



et parta vicloria frucbatur, roox ordinatis utcuoqu* 
Geriuaniae rebus Italiam iteruia profectus, penaies 
nuuquam revisurus. Eteniin senio gravis io ipso 
reditu morbo corripiiur , atque nibilo secius cupi- 
dine patrias fesiinans, in Tridcntinae vallis ignobili 
viculo mali viribus occumbit (12) , maximum sui 
desiderium universis reliiiquens. Morluo autenf 
sine liliis LotbariOv summam imperii spero et babe* 
bat et meditabaturBenricus ille Ravarus» qui prae* 
ter sanguiuis affinitatem et rerum in lulia gesU- 
rum fainam insigni poteniia eminens » defuncli fa' 
vorem ac Iradita regiii insignki prae se ferebat (15). 
bed idein fastu tumidissimus, cunctorum invidiaia 
in expediiione Ilalica coucitarai (14) , adhuc ipsa 
poleiiiLi Buspectus. Contra (^unradus crept» di- 
gnilatjs niiscratione, liberalissiiiiis iu pares et mi- 
norcs officiis» et auctoriute prxseriiiu Trevirensia 
episcopiy quem amicissimuui babuil, commcndaba« 
liir. Nimirum vacantc tuiic sede Mogunlina , com 
iiifeiisissiinus ille Stauffensium btistis AlberUis 
paulo aule decesserat , rerum sunima peiies Trevi-* 
reusem (15). JUivabant etiam Fridericl fratris inle^ 
gerrima studia (16), propriaque Cbunradi in rebus 
ageudis dexteritas. Is enitu glisceniibus iutcr Hen- 
ricum Ravarum et Albertum Ursuin Brandeburgi- 
cum simuliaiibus opportwiissime nsus, gravtm ia 
aemulum adversarium commoverat. luque couvo^ 
catis per Trevirensem comiiiisad Confluentes (11)^. 
praesentibus Trevirorum ac Worijiiatiensiuni episco* 
pis el cum ipso Cbunrado fldissiuio fratre Fride- 
rico, votis unaniinis renuntialur Cbunradus res 
Cenuanorum (18) adnitcule modis omnibiis Tbeo* 
deviuo cardinali (19), palria Sucvo (iO), pontificis 
Iniioc^ntii 11 legato. Mox doiluctus Aquisxranum in 
divi Caroli sedem aniiquo ritu elevaiur (21), per- 
agente sacrornm solemnia pr»^dicto Tbeodevino« dum 
Coloniensis adbuc pallio carerct. Adeoque tandem 
post varios fortuH» castis et ingenles labores voti 
compos nobilissiinus Cliunradus , Augustaiu SUuf^ 
fcusium seriem fausiis auspiciis incboavit. 

§ VIII. Eleclio fru$tra impu^natur. 
Maximam , uii par erat , consternationem rei 
niMiiius Henrico Saxoiia-Bavaro ejusque amicis in- 
cussit. Oinnes illegitiinam eleclioiiem el subrepUm 
clamitare (22), multi quoque per Bnvariam optima- 
tes, cumprimis episcopus Salisburgensis, venerabi- 

(15) Olho Frising. Ae reb. gest. Ftidericil, 1. 1, 
c. 24. 

(14) M^scov., I, c, I. II. c. a, p. 115. 

(15) Ibid. 

(16) OiboFrising.,t.c. 

(17) Die22Febr. 1158. 

(18) Oibo Frlsing. C/wou., Lvii, c. 22. 

(19) Ibid. 

(20) Cliron. Lunebur^. ap. Mascov., I. c, p. ll'^, 
n. 4. 

(21) DieG Manii. 

(22) Oilio Frising., C/ir<Mi., I. vii , c 21 Arfd. 
Saxo ad atin. 1158. 



307 GUNTIIERl .CISTERCIENSIS 308 

lis scnei, facla improbare, crescentibus pcr Saxo- A curo paiicis fldelibns Fraiiconiam conlcndens, llox 
niain belloniin turbi». Rex autem Chunradus impe* 



rium Tslide exerccus, Bambergae dieni indicit, ibl- 
que coriam celebrat resio Peutccosies. ConTeuiunt 
plurimi Saxoniac priiicipes cuni ipsa Ricbenza Au- 
gusta, regemque melu saluiant (23). Contra super» 
bus Hcnricus et pleriqiie Bavariae proceres adhuc 
desiderantur (24). Quapropter Chunradus in me- 
diam BaTariam diem ultra coustitutl, Ratisboiiae 
ceicbrandum. Et hic quidem Salisburgensls cx re« 
gni pace consultansv una cum aliis principibus viri 
exemplum secuiis, Chunradum regem adivll. Quem 
dux Z:iringi.'e Chunradus in plena curia ad pne- 
standiim regi homagium ultro compellens , respon- 
sum tulit: Videte^ dommedux^ quia $i plauetrum 
ei$eti$t bovei prcpcurrere non dubitarelii. Inler me 
et dominum regem $ic cau$a delerminabilur^ ul nut' 
ium noilri in hac cau$a curam habere $entiati$. Rex 
antem graviora virorum convicia rerormidani, com- 
motam ducem, aversa manu os ejus amice compri- 
roens, a responsione compescuit, simul coram te- 
slatus : f^il ab epi$copo $e velle , ni$i bonam volun" 
tatem (i5). Q\m regis verccundia non modicuin 
nnifersae curias favorem excitans, clericorum pr»- 
sertim animos ad illum convertit. Atqiie eiinm prse- 
scns Henricus B:ivarus, Jam nunc de suis omnino, 
spe regnl posita , sollicitus • magnisque promissis 
illectns, insignia tradit (20). Cum autein de diver- 
slsulrinqne conditionibus non conveniret, proro- 
gato die Vindelicorum Augustam, curia dlmitUlur fl luor assumptis, in Saxoniam contcndii, reliquisspo^ 



celebrata Wirceburgi curia Henricus subiio pro- 
scribitur , sane praecipiii nimis judicio , nce illo 
rege condigno. Chtmradus autem postbabiu rcgiii 
et majestate et saluie, untum animo indulgens, in 
proxima siatim curia Goslariensi Saxonise ducatam 
Albcrto Brandeburgico, Henrici acerriino bostt, in- 
dcqiie Bavariam prorecttis, ejus terrae ducatom aie- 
riiio fratri, Leopoldo V marcbioni Anstriaco adju- 
dicavit (28). Huic autcm regis violentiae paucift- 
simi principes accesserant, ut curise pRCsertlni 
Goslnri» ct Qticdlinburgi pene priva:ae censerea* 
tur (29). 

§ X. Bellum Suxona-Bavaricum: pugna ad 
Wein$berg. 

Traditum uirlque principi ducatum Leopoldut 
Aiistriacus (30) et Albertus Brandeburgicus nil roa>- 
rantes occuparunt. Et hic quidem prxcupidus no- 
IX digniutis, late per Saxouiam armis grassabatur» 
neque suscepta solumjura , sed qnoslibet Lotbarii 
fldeles potesuti vindicaturus (31). Pridem ille,roor- 
luo statim imperatore, cum Henrico Bavaro de Sa- 
xouiae ducaiu ex jure bxrediiario disccptaiis , et a 
plurimis cjus nmicis, ipsaque Augtista Ricbenza, 
junclis viribui impugnatus , prxlio victor discesse- 
rat (52). Jam vero sieviores longe motus per Ger- 
roaniam eflerbueruut, et (\\m sccundis minus da- 
ruerat, iu adversis einicuit Henrici virius. Etenim 
epaucis, qui viri fortuiix steterant, non nisl qm- 



Nimirum receplis, qii» niagni semper momenti Ae-' 
bant, regni insignibiis, jam in alia qii.Tque mentem 
Iniendens» parum de pace Chunradus cogiusse vl- 
dctur. 

{ IX. De$ertum negotium , nenrieu$ pro$cripttt$. 
Ancipitem valde ac periculosam fore pactionem , 
ipsa rerum natura portendebat, tum vero calamita- 
tum recens roemoria, pcrpetua bclli sclulilla. Et 
Henrlcus quidem Bavarus regem Augustam insecn- 
tus, cnro nnmerosa satis roilitum copia , nou pro- 
cnl ab urbe, Licum ftnmen insedit ; rex intra roce- 
nla pacatus agebat (27). Frequentes tttrinque nun- 
lii ac mediatores ambulare , neutro pacisccntium 
alterl condonanle. Quippe Chunradus nonnulla du- 
eis beneflria reclamabat a Lotbario concessa, qu® 
cum Henricus minaciter pernegaret, rex viri consi^- 
fiis ac loci rationibus diflldens , et f ratris cxeniplo 
territus, abrupio negotio ex nrbe ooctu discedit, 

(23) OthoFrisinff., I. c. c, 23. AnnnL Boioviem* 
ad b. a. p. 1012; cf. Mascov. I. c. p. 119, n. * 
(SU) Dodechinus ad ann. 1158. p. 472. 

!25) Viu Chunradi episc. Salisl), cap. 4. 
26) Oiho Prising. L c. 
27) Chron. Ursp., p. 279. 

(28) Otho Frising., Chron., i. vii, c. 23. 

(29) AnitaL Saxo ad ann. 1139. Nimirum insignis 
inter curiamprivatamei plenam scusolemnem diffe- 
rentia et omnino diversa utriusque auctoritas.- Illa 
rcgem comiubatur, in hac pubiice tracUta negolia 
Ct cerU principutn munera. 

(30) Otho Frising., CAron., I. vii, c. 25. 



cie percgrinationis variis itincribus secutis. Atqiie 
cum bis Albcrtuni Brandebui*gicum repentino ador- 
lus, direptis plurimis ejus casiris, toto ducatii bre- 
Titer dejectum ad regetn coiifiigere oompulit. Tom 
ipsuni quoque Cbunraduin cuin exercitip superv(s 
nientem, Oatenso fortiler pnelio, ad inducias com- 
niovit (33). Pbtissiroa in eo ncgotio Trevirensis au- 
ctoriUR, et ingeniosa viri solertia callidi teroporum 
et roorum. Is enim regi cum viginii millibus adfu- 
turum se promiserai, nonuisi quingentos adducens, 
cuin inflnitis eduliorum ferctdis ettriginU vini carra- 
tis, qu» liberaliter principibus crogans, negoiiuin 
faciie conduxit , et sine sanguine dcbellavit, IW- 
H pendit enim plu$ conferre ad vicioriam atque ad ani' 
mo$ accendendo$ virornm vini copiam , et aliorum 
victualium , «7110111 mii/(a millia famelicorum (34). 
Hcnricus autem restitutis in Saxonin rebus, iiide 
Bavariam meditans, subita roorte exstinguilur (35)» 

(31) Helmold. Chron. Slavon., I. i,c. 54. 

(32) AnnaL Snxo ad .inii. 1138. 

(33) Chron. Vr$p.^ p. 279 sq. Otbo Fris. c. 25. 
Hcliiiold. c. 56. 

(34) Ge$ia archiepi$cop. Treviren$. , ap. Martene 
et Durand., toin. iV, p. 200. 

(35) Vencficium innuit Annalina Saxo ad ann. 
i139, nullo arqiinliuin conflrmanie suspectum viri 
testimonium. btetiiui duobus fere ssculis receniius 
Chronicon Monti$ Sereni^ lieque m^joris omnino 
pondcris, quse ex Fabricii aduoUU petU Habnioi 
iRcichshist. lU, 210.) 



3D9 



UGURIMJSr— PROUEMIAJ 



810 



cgregiam sui fnerooriam summumque fllLoli fanarem A liones binc indc transfcrens, perpeluas movere lur- 



»pii|d Saxonas relioquens. Leyes et vani Brandebur- 
^d e^naCus prae popolorum amore, sludiisque pru- 
deniisslmis archiepiscopi Magdeburgensis necessi- 
tudioe juncti (36). Bavariam porro Henrici fraler 
commendalam tutabatur, nobilissimus ille Gnel- 
pbus, bellorum gloria et virlutibus inter principes 
ipsigniSy Tubingae comes Palatinus, et potens terra- 
rum per Sueviam ci ad (Ihenum uKorlo titulo hx- 
redis Uta^ (iliae Godefridi coroilis de Cal^e, Palatinl 
Tubingensis. Et lieopoldum quidem Ausiriacum 
Guelpbus feliciler profligavit (37), bellumque forli- 
ter sustinuit Rogerii Siculi prxsertim pecnniis» et 
Geisae Pannonlas rcgis adjnius, utroque domi Cliun- 
radum implicatiiro (38). bmque ei regem u)tro ag- 
gressos, Weinsbergae castrum oppngnantem, in- 
faasiis avibus dimicavit, victus riigatusque celeber- 
rima illa pugna« gentililiis partium signis Germa- 
piae fastis memorabill (39)» Niroirum corropl$ si* 
giiiflcatione factionuro penitus diversarum ea voca- 
bula invaluerunt, reipublic» pnci landin funcsta 
(40): Neqne etiam minus famosa ipsius caslri se- 
cuta dftdilio» feininarum egregio {acinore, regis 
Iram eiudente. Laudatur et nobile Ctiuoradi re- 
gponsom : Regum fidem immutabiUm (41). Scilicet 
publlce regem decere« qqae privatim negligaivtur. 

I XI. Sasonia Guelpkii wndicata ; profeciio haliea 
hmpedila ; (mdu$ eum Bffiantinii; bellum Stauf' 
fenee-Zaringicum. 



bas mavortio sludio perseverabal (44). 
' Rex autem de suscipienda imperii corona seMo 
cogitans, ipsisque ab Italis, praecipue Venetis, Ro- 
gerii mctu invitatus» ambigua ponttOcis cum illo 
Siculo compositione deterrctur ; qui lamen solemni 
legatione placare virum non distulit (45). Inter le- 
gatos Theodeuinus, prohaio studlo charus, et eele- 
bratissimus ille Bernardus abbas Claraevallensis. 
Tunc rex propositum resumere, legatos papae desll- 
narc«qui de negotiis convenirent. Muper et foedus 
renovatum (46) cum joanne Byzantino, desponsata 
simul reginac sorore Manueli Comnene, Joannls 
filio. Fuit ista Bertha G. de Sulxbacb, ditectis^i^ 
Cbiinrado regi ac pro filia omnino babila (47), Gra^- 
cis Eiretie yocata ; caeterum formae vcnustate sumn 
misqtie ingeaii dotibiis, adeoqtieGraecorumlitteris, 
scriptoribus laudatissima. Proinde rerum Gcrroanl^ 
carum, illa superstite, npud Byxantinos magna prp- 
spcritase: uberrima commod» , dum patriam incor* 
nipto semper favore proscqneretnr , et nobilissimo 
stndio utriosque aulae amicitinm fovcrct. 

luterea mngis magisque res Itslorum turbari , 
pnclianiibus invicem civllatibus plurimis, urbe Ro- 
niana, post mortuum Innocenttum, factipnlbos agi- 
taia. Harum potissima pars et anclor Arnoldus 
Bi'ixiensis« Abaelardi famosus disclpulos; bomo 
subtilis ingenil, litterarum egregie poritQS ec ineor- 



ruptae, quin adeo ausierae conversaiionls (4S). i)ic 
Iramro ad Saxonas ea victoria, qtios ad sua vota G <" lascivos clericorum mores ei i^onackomm laxu- 



perducere rex adbuc fnistra IaI)orabat ; scissis nu- 
perrlme Wirceburgi comitis (42) : quid enim vel 
arma vel artes concordibus populis ? Igiiur oppor- 
tunnm Austriacl funus » nulla prole relicta (4i*). 
Ducatus Ilenrico fratri confertur , concHiato cum 
Benrici superbi vidua Gertrude connubio. Saxonia 
pactis asscritur llenrico puero, Siiperbi filio, Leo- 
iiis elogio postmodum insigni ; renunliat idem suis 
in Bavariam jurihus, consitio matris inductos (43). 
Albertus autem Brandcburgicus, a Moguntlno pcr- 
snasus, ducis Saxoniae dimisso titulo . in vet. Mar- 
cbiam restituitur reclpiens una, quae bello amlserar. 
Cclebratae confestim nuptiae prxsenti curia , regio 
Eumptu et apparalu, tantoque htlarior laelitia pu- 



riem invecitiSy ingenti coronamm plansn oblcnnfua 
eicipitur. Eoque gaudens popularibus anris, do^ 
gmatum capita proferre : KU proprium cleri Scri" 
ptttr<e sacra tenote^ nuUa potestat BOfeulari», nori 
certi redltui^ nedum a^uentee ; vlvendum caele pior 
rum eleemosynis , vitandas honorum ambitiones , 
omntno terrenis abstnendum expletie iacrorum ofin 
eiis. Toro vero hortari populum ad sua jura capes* 
senda, lectisqne magislraiibtis antiquo ordine ad- 
ministranda, dcpulsis Ecclcsiae praeposilurls , adeo- 
qtie restrictls iroperii regalibtis. Inde stupenda re« 
min conversto , clericoruro odia , persecntiones et 
cacdes (49), tanderoqne, ut opes quidem ferebant. 
Romce priscae liidibria (SO). Sollicitatiis ei pontifi,- 



blica, qnanto tristior utriusqne dorous longa dlscor- ^ cum et populi crebris epistolis (5i) certalim invi- 



dia. Non ita ciim Giiclpho . qui perlinaciler jus in 
Bavariam haereditarium causatus, bellum ac sedi- 



c. p. Monach. Weio- 
1140. 



(36) Mascov.y I. e., p. 135, n. 

'(37) Monach. Weinsart., c. 13 

(38) Goderr. Viierbiens., 1 
garu, I. c. 

(39 bis.) Bie festo S, Thonue seu 21 Dec. 
Otno Fris. I. c' Triiheroii I. c. 

(40) Mascov.« I. c, p. 141. 

!4I) C/iro«. S. Pant, (I. c. p. 951). 
42) Mascov., I. c. 
42') MenseOct. 1141. Chroh. MeUic. ad b. a. 
43) Otho Fris., I. c. Dodechimis, ad ann. 1142; 
Chron. reg. S. PantaL^ I. c . 

(44) Otho Fris.. l.c.Trilbcm. I. c adann. 1142, 
p, 410. 



ccm accusantihiis , prudenler in mcdio sose rex 
continuii, per Iitteras« missos atque diploroata rcr 

(45) Trilbem., I. c, p. 4H. 

(46) Prideni a Lothario percussum. Annal. Saxo 
ad ann. 1135. 

(47) Epist. Guibnldi ab^at.^ n. 188, J. c, p. 375. 

(48) Bernardi Claraevall. epist. 195 (ed. Mabill. 
Paris, 1690). 

(49) Otho Frising., iCAron., I. vii, c. 31. Idem De 
reb. gest. Frid. /, I. ii, c. 28 , cf. Guil^aldi cpist. 
n. 21 1, 212, 213 etjpassiro p. 396 sqq. 

(50) Serio nimis ea traciantem inveulo el. Sl- 
monde Sismondi Hist, des ripubl. Jtaliennes , t. II» 
p. 34 ss. 

(51) V. n. 1. 



5lT 

giii pandcns majesutoin 

tata fidcs» neque eliam populi yanae penitas quere- 
Ise; ipsa Bernardi abbalis ingraia Tacundia (51)« 
Nibilominus Romanae sedis privilegia, post brevem 
curix suspensionem , episcoporum praesenifn op^ , 
serYato tenore confirmantur. 

Detinebant ctinm profecturum domettici motuSy 
Yicina negotia. Bellum atrox Inter Trevlrensem fet 
llenricum Nnmurci comitem; grayes Ilangari» 
principum et Poloniae contenllones ; atriusqtie regeA 
exsuies ad imperium confugientes. Haec inter arma 
qiioque gentilitia in Cbunradnm Zarlngiae ducem. 
Gliscebat veius principum simultast ex quo Suevia 
ducatus, Zaringensibus primum violenta fraude 
subreptus, deinceps belloexiortus, forluna! Stauf* 
fensium obtigerat. Invisa mutuo vicina potestas, 
manifesta pro Guelpbis Zaringensium studia, eaqiie 
reeens In Chunraduin adversa (53). Jam yero Fri- 
dericus junlor, Sueyiae dux et post imperator , 
sumpto cingulo militari quaerendac laudis cupidis- 
simus, non ita pridem edito iii Dayaria splendido 
tlrocinio, Cbunradum Zaringiae ducem adortiiSy 
fortissimum atque ditisslmum gemina diiione prtn- 
cipem, expugnatis flrmissimis belli praesidiii, ipso*> 
que castro gentilitio, regls misericordiam implorare 
coegit (54). Causa praccipua non liqiiet (55), neque 
ea sollicite nimis inquirenda ratione temporuin, 
ubi nuda sxpissime pugnandi libido (56) in praelia 
viros moveret. 

§ XIl. Expeditio Chunradi $acra* 

Subiliis illa tempcsiate terror Cbristiaiium orhem 
peryaserat ex crudelis^imo Edessae urbis in Palae- 
slina excidio (57). Praevaleniium baec orsa per Asiam 
Turcorum, prolaiique ad Latinonim fines rccentis 
imperii. Jamque in extremis videri Ilierosolymae 
regnum , lot millinm generoso sanguine et labo- 
ribus partum. Hostis formidinem, ut solenl, exiu- 
lerant fama, longinquiias, auxilii desidcrium. Iliic 
ingensomnium metus et miseraiio rerum, de die 
novissima trepidatiu (58). Tunc auteni prima Fraii- 

(52) Niminm auippe pontificum nucloritati suis- 
que aOectibus indulgens , damnare leinere solebut 
ac incoiisidcrale persiriiigere , qiiaecunqiie displice- 
liant ; acerrimus Abaelardi ac Arnoldi hosiis, videsis 
P.AbalardiApologeiieumcomraBernard, abbat, Cla- 
ramalt, (Abtgl. el Heloysai Opp,^ Paris, 1016, 4, p. 
302 sqq.); cf. Guil, Goiiellithron.skd aun. 1t57. ap. 
Douquei, l. XIII, p. 67."», Bernardi Clarcpvall, epist., 
n. 189. 195, I9G. Cf. Epist. adCaa., u. 244,quani 
qiiidem niinus apte iii lloger. Siculum ^criptam iu- 
teliigil cl. Mascov., I. c. p. 156. 

(53) Scboepflin, Hi$i. Zar. Bad., 1. 1, p. 167. 

(54) Olho Frising., De reb. geit. Ftid.^ I. i, 
c. 25, 26. 

(55) Non liqnel et tempus ; at recte notatur cL 
llascovio Scboepflini lapsus, qui nota quadam mar- 
ginali dece|)tus, annum llSiSconsignat. Scboepflin, 
f. c, cf. Mascoy., I. c, p. 175. 

(56) Ita eumdem Fridericum in ipsum regem 
avunculum arma Guelpbo sociasse legimus. Chron. 
rcg, S. Panmleon. ad ann. 1143, p. 951 sq. 

(57) Guil. Tyrius //isl. belliMj^ri, I. xvi, c. 4, 5. 



GUNTHlSRI CISTERafiNSIS 319 

Neque enim pontiflcum A totum m militiaai ycAa (58) pro Aobili geitis aU- 

' criiaie ; stimulabat et ipsum regem privau re^iglo. 
Neque minora summi ponlificls Eugenil studia, per 
lilteras ac legatos ubiqiie prineipes exHiantis, dnm 
ipsom coram soliiciiatunim (96) turbae domesiioapk 
pra^pedirenl. Negoiii cardines agiiabat Demardus 
abbas Ciaraevallensis » per universum Occidefitem 
vlr potentissim» auctoritatls , ad commoyendos 
ducendosque mortaliom animos omnino composi- 
tus (61). Aique ille quidem in Gallia rebus nilriflce 
expeditis, alttoris consilii pleous, in Germaniaro 
ascendii, ibtqoe regem primam ad Fraocofurturo 
secreto coDVeiilens (6i), dum alienum adverterct, 
prudenier dissimulai : Non $$$$ , dicens, parvitaiiM 
$uc$ , importuniu$ in$tare regia maje$tati. Eoqne 

^«Jiscedens, aliquanto ConsUntiae moratur, deindo 
snbito converso itinere, Chunradum Spirae mrsas 
adoriiur, eumque futurae veluti ciadis qnodam praa* 
aagio oblucuntem spiritualibns armis ad reapon- 
aum compellit : Deliberdturum $e cum prineipibu$. 
Tum vero paucos post dies, inter media missamm 
iolemoia, impetu quasi repentino in terba soluius, 
oinnesque facundiae nervos intcndens adeo per^^ 
culsit praesentium animos, ut rex in lacryinas effu^' 
sus confestim vota nuncnparet, ac porrecto per 
abbaiem coram altari vexillo i conlinuo crace sl* 
giiaretur, una cum Friderico nepote, mox RonMno- 
rum imperaiore , principumque et nobilium oome- 
rosissimo agmine, regis excmplum imitantium (63). 

C Non praesens in curia forlissimns Guelphai, ipsa 
Dominicae nativilaiis nocte cum allis qaibosdaro 
Dobilibus in proprio castro Biiengau crucem sosce* 
perat (64). Per Gernianiam auiem innumerabile 
yiilgns , audito ruinore , confluxit , per abbatem 
Eboracensem signandum , cui Bemardos operam 
delegarat. iEgerrime tulit regis frater, Fridericns 
dux Soevl» • filium crucesignalum , quippe iiiva*> 
lidae senectuiisnnicuin solatium Juvenem, et Aimi- 
lidc robur. Atque a Bernardo quidem visitatus oi 
benedictione repletus , tameii ipse orbitatis dolo^ 

Aiiciar. Gemblac. ad ann. 1146 (ap. Bouquet, SS^ 
rer. GalL, l. XIII, p. 273). 

(58| Annal. Bosov., ad ann. 1147 (1* c, p. lOlS), 

(50) Sugerii abbat, Epi$l»t ap. Mascov.« p. ISflk 
D (60) Guil. Nangis Chron. ad aiin. 1143 (1145) ia 
d*Acbery Spicil. edit. iioviss., t. III. 

(61) Oraiorein eum non immerito dixerim , qui a 
rheloribuf definiiur : vir 6o«ms, dicendi peritu$, Si^ 
quidem vir ille bonu$ longo eremi $qnatore^ eije)unii$ 
ac patlore confectu$, et in^unmdum sjnrituaHs formm 
tenuitatem rednctu$ , priu$ pereuadet 9i$u$ , quam 
auditu$f etc. Guibaldi abbat., episl. 147 (I. c, 
p.539). 

(<$2) Primnm istud colloquiom nonnullos scri* 
ptores iiiduxit, ut regein Francofiirti cracesigtit«> 
tum falso perscriberent, e. g. Bern. Gyido Da ori^ 
gine Francorum regum el Chron. Turon, illoiiquet, 
I. c, I. XII, D. 251, 475). 

(63) Vfia 5. Bemardi, \, yi, De miraculi$. n. IS 
(ap. Bouquet, t. XIV, p. 378). Cf. Oiho Frisi|ig. 
De reb. ge$t. Frid.^ 1. 1, c. 39. Roberti de MonlO 
appcnd. ad SigeberU Genibkic» ad aiNi.1146» 

(64) Otbo Frisiiig., c. 40. 



S13 



UGURINUS. — PROCEMU 



5U 



reai non siisiinens, brevi mortem oecubuU (65). A Ivr, afdeoqiic Iristes procliomm tempestatci tri- 

Notabiles praeterea pontiflcis astus» qui comperta 

regis devotione el Germanonim securus » amice 

Virum increpabat, quod iiiconsulto se (66) rem 

t.inti momenti assumpserit (67) : nimlrum nacttis 

occasionem vel impuiiis arroganliac» vel cerie vi- 

Inndae accnsationis. Denique Saxonae » ut Prancos 

semper perosl» societate abstinebant, ip$l qoidem» 

ne siudiorum gloria cederent, in proxiinos Cbri- 

stianorum bostes, Obotriias Lenticiosque, scilicet 

Slavos, moventes (68)« adeoque diversa cum Fraii- 

cis signorum flgura (69), 

Cbunradus antequam pergerei, Heoricum Olium 
ereari in regem carai, nnllo principom refV>agante ; 
mox Aquisgrani coronalum imperii sociom consti^ 



stiori remedio inlerduni ouiescerent. 

§ Xin. Chunradi r$dUui , novhsimM ^eda el ohiiuB, 

Vlx a*uteni ad propria reversum regem grnvlssi- 
mae lites exceperunt. Nimirum Guelpbus ilte Ra- 
vanis in expeditione comes el famiitariter habitus, 
adeoqiie donis cnmulatus (78), pro graiia damna 
moliri. Discesserat a rege Bierosoljms, dum in 
Damascum bic accingeretor, domumque revertens 
speeie valetiidinis, in transitu Sicnhim salutat, 
honorifice tractatus et pecuniis auctus, nt in regem 
conspiraret. Eoqoe Romam profectus in Gerina- 
niam coniendit, perfidiam opere testaiurus. Inier* 
cepti Romae famuli a qnibnsdam senatorii ordinit 



talt (70), scilicet publice simul alqne privatim de '^ asseclis manifesta proditionis indicia dederunt, re- 



regno prosplciens. Adolescentulo necdum idoneo 
Henrieus arcbleplscopus Moguntinos ex more coo-^ 
ainum et aoetoritas ad!}ongitor , ona com abbate 
Corbeiensi Guibaldo (71), celeberrimo sscoli viro, 
qnatnor ab Denrico T, imperatonim In regni ne* 
gotiis arblifo. Ypsa Infausta nlmis expeditio, quanH> 
vis immenss regnm copide, ut lxx. 0. tantum 
loricatorum, praeter pedestrium calonQmque inuU 
litadines , uterque exercitus «stimaretur (72), e 
^nibos pandssitni 'reversi. Cbunrados maximam 
partem Coflstantinopoli degebal, sive podore minotf 
exercitos, slve pritrcipom crebris dlscordiis, prs- 
lcrea lapso qooqoe valetmline (75). Nobile tameii 



pertis Rogerii litterii, Guelphum Friderieo Suoviae 
duci, Henrico Saxonae, Gonrado duci Zaringeusi 
ejusque fllio Beriholdo (IV) voluniatis consdiim 
commendautibus (79). Neque omnino latuere fon- 
silia regem adbuc io Grscia deteutum; quippe 
ducem Fridericnm nepotem , coi phirimiim defe* 
rebat, in Germanlam praimisii, ot pacem pobHcam 
loeretur contra Goelphi conatos (80). Forsiian 
ipsum ille Fridericom perspexerai, ac bonorabili 
mandalo Juvenis animom lentabau Cene reditnm 
Clinnradi res ea quam maxime orgebai (81), com 
non de pace soium , sed etiam de regno versari 
qoMtio videretor. Mec longo diatolit hostilia 



facinos et Insigne Ibrtitudinis documentom rex ad C ^^v^pbos, Egram castrom regis peculiare rapfo 



Damascom edidil, per laborantes medias Francorom 
lormas eom sois Teotonibos f n TonM>rom aciem 
Irnimpens, eosqoe perterriYos iti fogam eonjiden^ 
!n quo certamine barbari militis capot, com dextra 
scapola uno ictu amputatom , vidorift signom tt^ 
poruvit (74). Caeterom opas penitos deslitotom, ei 
cum dedecore discessum. Iiiile non modicaBemardi 
iiividia, qui qoidem pontificem ostendebat (76). 
Neque aiam vana prorsos suspicio , papam Eugo- 
niom familiae Cisterdensi laudem qoftsivlsse, Ber- 
aardl ttodiis a^tow. Eteoim oterqoe ejosdem re-' 
golae, Bernardi opera pridem resiitotae (76) ; aique 
Ipsi postmodo Cisterdenses novae expedtlionis pro» 
posiiom totto viribos repressere (77). Selom et 



bclio assiliens. At male nacios occasiooem, ab 
Uenrico Cbonradi filio, Germaoia r^, gloriooa 
pogna profligator, Guibaldi eonsilio proscribendos, 
nlsi Fridericos Sueviae dox componendo dlssidio 
ambigoam operam obtulisset (82). 

Propius qooque regem tMgere vadebator llen- 
rici Saxoiiae resompta qoaestio de Bavoriae docatu, 
Siatim ille defuncta roatre Gertrode Bavariam , 
Aostriaco marito pactione concessam , reposcere , 
qoem tonc, iostante expedittoiie sacra, Choondos 
lilande allocolom, diiferre coosam induxit (85). lafli 
vero rursus insistens in ^ueriam concesserat, ao- 
eeri Cboaradi Zartngi» duds potentia fretus (84)« 
Coutia rex vim pn>bibere, quaestioni diem indi- 



onicttm dtspendiorum solatium pluriinonim prin^ ^ cere : de eventu noo liqoet. Mox aotem Alberti 
cipom et expeditionis favorem ab armis obsttnere*- firandeburgid consiliis rex in Saxoniam moveus. 



(65) Otbo Frjsing., c. Z^ 

^66) Rernardus cx jussu ponliflcis expcdiiioiicm 
oreebat. Getia abbal. Lobiens {(TAchery^ Spicil., 
t. II, p. 754). 

(67) Goibald., epist. 20, p. 205. 

168) Uelmold, Chron. Slavor., c. 63. 

(69) Mimirum crucem oon assuiam subiecia rola 
prolendeba*at. Oibo Fris., c. 40. 

(70) /6td.,c.43. 

(71) Guibaidi CorlieieBS., epist. 99,30, 31, L c, 
p. 268, 212. . -r— , t , 

(72) GuiK Tyrios, Hist. beOi $acH. I. xvi, c. 22. 

(73) Epiii. Ckunradi regii ad Guibald. abbai.. 
I. c., p. 252 sq. 

(71) Ge$t. Lud. reg,, c. 22 (ap. Masc, l c, p. 22j). 



(75) Otbo Fris., e. 60. Gaofredi Yila S. Ber^* 
nardi^ 1. iii, c. 4, § 9. 

(76) CeHa abbai. Lobiem^t 1. c. 
<!!) OtboFr4s.,c29,42. 

(78) Chron. Unp. , I. c , p. 280 sq. Chunradi 
regis epist. ad imper. Criec. iiiier Guibald., n. 188, 
p. 377. 

' (79) Joannii nolarii thunradi regii lunc forta 
Homm morati ad Guibaldum epist.t n. 239, p. 413. 

(80) Otlio Frising., I. c, c 59. 

(81) Chunradi epist. ciU 

(82) Chron. £/rip., p.2^1, 

(83) Olbo Frisirfg., I. c, c. 43. 

(84) Mascov., 1 c., p. 280. 



JI5 GUNTHERl aSTCRCIENSIS S16 

Henrtcam td propm recorfcre compulii . ipso A mr (W j. Ebraci Fianconia sepuUits (92). Cam 
ftopersUif TOto neoiiquam potitunim. 

Sed neque eiiamnum tleTiclo Guelpho» repnlso 
Saxona, Bavariae demom arma conticoere» soboru 
gravi conientione pabtinorum BaTaris comilom 
Oibonum cnm episcopd Ratisbonensi , qnem paler 
una cum filiis inreslis amiis premebat. Antiquis- 
simom Otbonom genus ab Arnulfo dedudtur, Hen- 
rico I» et Otbone M. Impp. Bavari» ducatom occu- 
panle. Fertur ea lempestate quidam comes Schi- 
rensisex Bojoaria» sacTam flunnorum geniem in 
imperiom evocasse (85), nobilissima Otbonis M. 
Tictoria deleiam. Comes ab Hunnis enecatus in 
cbdis ultionem. Tum Tero bona direpta el in flscum 



oxore Ricbenz.i llenrici Leonis Sax. ducis uaica 
filia 9 filium Itidem adliuc onicum babueral in 
conis mortuom, ol adeo lola Cbonradi progenies 
in ipso doTeceril. 

£l baec quidem de primis Stauflensium fnils 
paulo fusios enarravimos , qoippe semel dlcendn ; 
reliqoa stricliori siylo proseqoimor» proballoDlbus 
Tidelicei noiarom Tolumini digesiis. 

§ IIV. Friderieus dux Suevite^ Germanorum rts» 
EJHi eieeiio^ indole$^ el regni auepieia. 

Chnnradus mortijam proximus, el conaidenilo 
imperii siaiu de fllio panrolo Telntl desperans, ac- 



redacla, parlim ccclesiis divisa» partim bsredihus ^ ciiom nepolem Fridericom doeem, tradiiis corai 



relicla com castro Schirensi. Poslmodom a casiro 
Wiitelsbach, ab Oibone lU Schirensl saecolo xi 
asdificato (86), pro ejns «tI copsoetudine * geiilis 
BOTum cognomen; maneule cognaio in clerum 
odio (8t). Nnnc antem episcopl paries amplexo 
rege» palaiinos proscriplos ei ob^ldionc Kelbelmil 
caslrl lerriios , dato obside altero filio Oihone » 
Chonradl fidem implorabal (88). Hic ille esl Otho, 
Bavariae comes pahlinus » Friderici I» imperaloris 
regno sommls Tiriolibos illostratos, qoi landem 
ncefpco BaTaria docaio» hodailssimi nominls me- 
moriam In aogosUssimos BaTari» reges perenni 
tUrpe iransmisil. 
Inier maxlmas demom Cbanradl coras llalicn 



regalilHis» in soccessorem commendabau Nec de- 
siiiola Toli aocloritas» dom sexiodecimo fere al> 
^os obilo die Fridericns omnlum omnino suffra- 
giif» Francofurli inregem eligerelar. Inde posi bl* 
doum» dioiissa coria accepilsqoe procerom homa' 
giis. Aqoisgrauom profeclus, In dlTi Caroli augos- 
Um scdem, sucoessor dignissimus, eleTaior. Paca- 
lum el broTe eleclionis ncgolium proeterea inolu 
joTaranl. Morioi recens Cbunradi favor» Frlderid 
duplex com poUnlissimis regni famillis affinitaSf 
eoqoe faoau pacis aogoria ; lomeiiam prlTaUi 
com GoelplMi el Sa^^oaa Deeesailodliiet, Goioaldl 
abballa TaUdisaiaia siodia, denlqoe 4ocls esimlaa 
doiea. Niourom ceru laelnomm (amat meniis ei 



expedlliot Tarils adbne negotiis, el expedilioneC aoimieorporiaqoe Tigor, pmdenlia rerom alaum 



prcserlim sacra, Impediu. lam Tcro doin lituris, 
legaiionibos omnlqoe siudii diligenlia nrgeUr pro- 
posilum , inoplnau regis morle spes regni gemina 
desiliou. Concesserai ille Bambergam, ibi curiam 
cdcbraiurus, exspecUns reduces ab luUa legaios, 
qni modo Spiram intranles Irisiissimum nnnlium 
offendunL Ossa geniiliiiae Loriceiisi sepulliir» in- 
fcrenda Bamberga sibi delinebal, juxu divi Hen- 
rici imp. lumulum regio cullu recondiu (80). Fue* 
ral Cbunradus Tir slmplex el probus, baud ab qne 
naliTO quodam acumine » sed litUrarum omnino 
mdis, eoque coiisilio minus quam armis pollens, 
Caetemm siiroma in illo comitas, ei forma rcgcm 



exsoperans, form» TenosUs ac dignlus, graila 
morom el graTiUa inaignis ; concu regem imperli 
glorlam in joTene heroe poUieebanlur* 

£i sane mayorem a summo Carolo neque Ger- 
mania adbuc, nec ulla Urra conspexerat, qui primo 
stalim regni decennio aliorum vium emensus, uni- 
Tersis orbis naiionibns verendam imperii maje»U- 
um suis TirUtibus eflTecit. Alque m alii anU iui- 
peraiores non nisi Tag^m sxpe gestomro norroani, 
pro rebus enatis» observabanl» bic ille cousuutem 
regui tenorem, per roaxima impedimenloruin dts- 
criinina, menU iiumou direxit. QuapropUr excelso 
piane exemplo comparandus« iii boc forte aniepo- 



laU ostenuns (90). Ilenrico filio Gennanor. rcge «^ nendus, quod difiicliiores longe adversarios» nec 



jnm anu defuncto, filius unicus patri soperstes» 
Fridericus adolcscenliilus , inox Suevim dux inter 
priiicipes nobills, dieius de Rolbenburg a castro 
in sedem delecu. Hic dum in Tiiscia niorareiur 
expeditionis Italicx comcs, una cum plurimis pro- 
cerlbos pcslis conugio abrepius Rom» exslingoi- 

!85) Indicari videlur Hermannus coj^nomine Pu- 
08 Arnulpbi filius, cui uxor Hungarica^ niminiin 
Agnes Geisde regis soror , fuisse vulgo crcditur. 
Tolner, Hia. Palal.^ p. 197. 

(86) Tolner I. c, p. 267. 

(87) Otlio Frisiiig., Chron., I. vi, c. 20. Nolabilis 
in i&U cbronlci loro dictoruin niutaiio cl. Piilioeo 
IndicaU. VulgaresChronici e<litioncs nil nisi diras 
auctoris in Schirensium fainiliain cxhibcnt , contra 



illos bello solum ei iorliiudine, sed ariibua ei pra- 
denlia superandos iiivenerii. Videtor aulem coiisi- 
liorom sommam in bxcce qiiatuor conjecisse : 
supremam ei absoluum imperii mi^esutemy eam- 
que forie baprediUriam ; jusiam regni el sacerdotii 
invicem raiiouem ; viodicatam iinperio Italiam, ac 

codici Pithoeo viso, mira tenoris diTcrsiUie, pala- 
liiiorum aequalium egregiae laudes appo^ils. 

(88) Otho Fris., De reb, ge$t. Frid. i, 1. 1, c. 65. 

(89) Ollio Fris.» c. 63. 

(90) GeBta Ijudovici VII, Fr. regiif c. 27 , Gui- 
lelin. Tyrius, I. xvii, c.8. 

(91) A. 1167. Otlio S. Blnsian., c. 20* 

(V2) Gropp., AloKtcm. seputcr, Eccln £lrrar.,p.67. 



517 LICUWNtS. - 

deniqne poblicam Germani« pacero, repressa po- A 
lcnier nrmorum liceiflia. 



§ XV. Hoiti r€§i$ erffa piUriam audia. 
Aniiquissima Friderieo cura, prineipum graliam 
promereriy componere yeleresparentum liles, aiqne 
snblatis bellomm icinlilllt potenlum animot recon- 
ciliare. Primam igitur Bavariae rebnt diligeniiam 
adhibuil, dicto dle flenrico Auttriaeo. Ilic aotem, 
tlum adhuc tertio monitut» pertinacitcr recutarel» 
Ilcnrico Saxonae Lcoiii, post ^ssiduas viri sollici- 
tatioiies, ducatus acljiidicatur, tradita brevi Raiis- 
bona» pluriniisque proceribns in ejusjura adaclis. 
Kec tanien cessit Austriacus, Friderici tccuras, ni- 
nirum frelot vereeondia augotti nepotis. Et haud 
inepte prospexerat» siqoidem resompto mox nego- ^ 
tio Fridericns ultro processit adventanti» dalisque 
nmplissimis (93) privilegils et novi ducauis bono- 
ribus» ingenti curi» gratulaiione cautain gravissi- 
niam tandem expedivit. Praecessernt compositlo in- 
ler smutos Henricum Leoneui el Alliertum Bran- 
deburgicum ; alia scqiicbalur inter Aiistriacum et 
Oibonem episcopum Frisingensem. Iiide gratitsimn 
Leonlt volunlat. llalicaB regit cxpeditioni pr«cipuo 
robore atlfuluri* Sed etiam regit mutua liberaliCat» 
Uearico toinro Uionit comiiatnm tponte delerentiF* 
Contra prsteat lurbalornm pcent^ AmoMI prcsolit 
MognBtinensis el Hermaoni comitit palatlni igno- 
minla testiita. Porure canem palatlnnm com so- 
eiis» el «gre Untnm parci episcopo» terrlti pro* (; 
eeret »peciavenini. Prseterca asKidua io regno iti- 
nera» et ocolut paci qiiocunque invigilans ; direpta 
pnedonum nobilium cattra» tumpta in pluriniis tc- 
vera tuppltcia. Abolitit denique leloneorum nsur- 
pationibut insigniter auctae comroerciorain utiliu« 

Ift. 

I XVI. Ilaliw «/fl/at. Frideriel propodm. 
Toum deinde regit virtntem liali» rcgnum oc- 
copabat» vix adbuc nominctenus appellandum. 
Regnabat pontlfex» regnabant civitales, regnabit 
Bicolus. Seilicel imperatonim longinqua absaitiii. 
incQria» imbeclllitale liajc iriplex potcsias succre- 
verat» eaque ut invicem pleramqne xmiiln, ita iu 
regnum lamen una conspirans. Diiapsa potissima 
Imperii jura» subrcpla flsci regalia, ad tenuetn fere ^ 
concta merooriam obsolela. Priroa oroninin Fride- 
rlci in Slculum cotisilia et in urbcm Mediolanunu 
Homesticit autein negotiis detentus» ad Graecoram 
imperatorem legatos dirigil» fosdus in Siculnm pa- 
cturos» proposilo simul matrimonio inlcr rcj^ein el 
llanuelis Qliaro. Nimiram perspexeral pridein Ro- 
gerii stodia, et novimus ejusdem litieris Fiiderico 
Guelpburo olim commendatuin. Jaiiique proscripti 
imperii ndeles» violciitiae testes» lierbipoli suasin- 
jurits conquesti, indignationem coromoverant; ne- 

(93) Iniosta de docomenti fide 111. Bunavii dubia 
{Leben und Thaien K. Friedr. I. S. 64 f.) susluiit 
Si^eiilLciibcrgius. (Oedanken v. Gebrauch dep uralten 



PROOEMIA. 513 

que mutata reram faeies» Intcrea niortno Bogcrio. 
dttin eadem mollretur filius, qul successerat, Gui- 
lclinus. Turo vero cum maxime Mediolanensium 
tuniores oflenderant» etsane praecipitero regls Iram, 
Constaiitix firoditam, post eventus probavil. Cnm 
pontiflce Eugenio III leve dlscidluro exortum ob 
regni Jura destiiiatius custodita in electione Mng- 
deliurgensl» secuta mox convetitione aniiquatum* 
Dcinceps mlssis apontifice legntis Moguntinut amo- 
vetur, brevi Mindensis el eisledensis» el bactenut 
ex regis asscnsii; dum autem licentius agerentlo- 
gati» adcoqiic Magdebnrgenscnegotium revocarenl» 
statim probibiti, excedere regno jubeiitiir. Inciile- 
rat fortc pontificis obitus» cui Anastasius suflectus, 
natione Roroanus. Curo illo pacaturo omnino» sed 
et perbreve teropus. Post roenses xiv defuiiclo suc- 
ecdit Adrianns, natione Anglus » biijus nominis 
IV. Hunc a vilissiinis initiis ad suminuro' bonorum 
fastigium excelsn indoles evexerat, iugenio grnu- 
dem» mnjorein auimo» sed durum» trislcin» fortunn 
lumiduin. 

JamqueFridericus, appropinquanie condicto teni- 
pore anno regni sni lertio circa priiicipium mcnsit 
Octobrit (quippe Gennanis comroodissinii)» coi- 
leclo ad AogusUm e\ercitu in Italiam movel, et 
eventuuni polius consfliis, qnam pRBniediialc rem 
actnrus» ccrlls utcnn(ioe studiorani propotitis. Igi- 
lur primo siatim advcntu civitatum injuriis excepmt, 
poteiiUbut arma laiiium et irani ostendit» afllicti» 
minorlbos; In Id potistimom iiicombens» utiiisigul 
aliqiio facinore clnras Bomnm vlclor acce«leret. 
Eoque punitis in itinere quaramdam tunioribos, el 
onrmata cnsirorum discipHna» Terdonam urliein 
aggrcdiiur, Uguram (94) tocinm» polhsniem opl- 
bus» lutamine uiocniuin ac fosdere fretam. Hanc 
Pnpiciisium pnpsertim tludiis, posl vnlidisslmam 
defensioiiem, ncc sinc gravibus obsideniium damnis, 
in potestniem retlactaro, terribili mngis quam ho- 
uestoseveriutisexemplo, miscrrimis civibus vix 
unium vita doiiatis, dlnpieiidam militibus iradil, 
postea flammis perdelendam. Iiide Pnpiam conce- 
dens pcr Iridnnm splendiiliim triuuiphum agil, ab 
aemiiki civilate Terdonensium cladi fiotius ei Li- 
gnraro iiijuri», quaro ipsi rcgi exhibilum. Sus- 
ccptam aulcm Placcniias obsidioncro, auxiliis Ligu- 
rain diflicilero, rex moras impatiens relinquii, 
adulio jain vcre ad urbem Uomaro coronamque iui- 
perii nienlc et viribus conversus. 

Adveniu subilo commotus pontifcx legatos obvinm 
dirigii, rcgis aniinum exploraiuros ; ipse diflideiis 
Romanorum ttudiis Urbielum secesserat. In causa 
Araoldus Brixiensis, quem lunocentio defuncto re- 
versuui Roinaro inerooraviinus. Uunc in Eugenium 
ct Anasiasiuro favore publico tuiatum, opportunit- 
tiiiio pridem remedio Adrianus depuleral. Quippo 



temschen burgerl'. und Siaaierechie S. 115.) 

(94) Hoc brcviorc scilicet, ei concinno vocaboiQ 
Mcdiolanenses deif.cops nppcllabimus. 



5tf GUNTHEai aSTERCIENSlS ^» 

sacris inlerdleU ad majorem kebdomadam yulgi A leiuibiis, adversa proceriiro vohinUI», i|uamvis 



religio trepidaral; placando poniifici dcs«rlus Ar- 
ttoldus. Alque Is Urbe prorugns, cardinalls cujits* 
dam insidiiscaplusetcuslodixlraditus» moi Cam- 
panensium quorumdam comiium ope liberatuSt in 
vicinia latebat. Jaro yero yehemeutior ex ipsa yi- 
ctorta pontificis limor : occulto liostc, ambiguo po- 
pnlo, msUnte cuin exerciiu noyo ei callido rege. 
Hinc omnium primnm In mandacis de Amoldi pu-* 
nitione. Annuit facile Fridericus, hominem ipse* 
metperosns in regni jiirainiquum. Exlortus miser 
adefensore, cleri ylndiclxpermittitor, qui quidem 
sanguinis absiinens, per urbis prsrfeclum cremari 
curau Nec umen adhuc miitua fldes» nisi recepiis 



ipse paratissiniits, differre propositum cogiiur. 
Missi coiitra legali cum ainiciiiae tesseris, quos in- 
tcr ipsf nobilissimus Guibaldns abbas Corbeiensis. 
Jamque exercitns parte piurima dimissa, cum rdi- 
quis Caesar Yeronam proiclscitnr, in eonlempi«m 
paocilatis a cinibos non solum urbe prohibitos,sed 
•I instdiis petitas, quas iiemm viri fortnna comes 
et palatini yirtas Otbonis, non sine grayi hoslinm 
injuria, feliciter profligavii. 

Eflluxo inter curas domesticas triennio Frideri - 
cus rOvertitur, locorum et hominnm beue gnariis» 
pnemeditaio consilto, et cum excrcilu C. II. arma- 
lornm. Ingentis apparatns potissima causa Mcdio- 



utrinque legatis. Tandem Viterbum procedere pon- bnum, qiKC ciyitas, dudum rebcllis, effrciiaia po- 



tifex, regem in casiris iuyiscns. Pro dignitate re- 
yerenter exceptus, de siapia fertur litfgasse ; rcs 
prope discidiom, ni coron» Fridericns aiiinii sti- 
molos detolissei. luqiie Sutrium una profecti Ro- 
manomm magniilca verba crepantes : Placere 
qmirilibui, admiul regem, decrelot imperii faecee^ 
Jftrel ^beeffuium Urbi^ quinque mUlia erogel muUitU' 
diui in Capiioiio aeelamanti. Prompta responsio, 
stodiose singuhi dihiens, et hactenus iiifra regcm. 
Nimimin Tideas paulo praesiriclum nominis Ro- 
niani specie fuctiqne stiipore; quidt quod ex nii« 
«aci legatomm discessu pene solltcitus et consilii 
iM|i8, rei gerend» snmroam pootiflci, exereiuis 
dnelor, commltteret. Ac sane lamlabilis tunc appa* 



tenlix lascivia impcratoretn provocarat. Atqiie ipsa 
culp^e conscia, bclli molcin prospiciens, et obse- 
qiiium deilignata,reram unicum praesidium in mo- 
nilissima nicenia civiumque yirtulero, et immensas 
divitiarum opes contulerat. Vana superbis solaiia, 
dum primoslattmhnperatoris adventu Brlxiensium 
clyitas, ob Ligurum fiBdus attrila, sinistmm omen 
osienderet. Ipsum continno Medlolnnum, sociatis 
Italoram aoxiliis, obsidione arctissima circumses- 
som, post peninaelssimos civinm conaius, fame 
magis qoam armis ad deditlonem conipellitur, mnl- 
Utoin noyem marcamm millibus, et acerbiori 
pmcni dttbio sopplicantiom spectaculo. Sed brevis 
admodom triompbos ; yix enim discesserat cum 



ruit Adriani fides, qui sua potissimttm ope Fride- C exercitu C^esar, iialis negotiis intenius : ecce de- 



rieum Roinam perdoctumy nll curans aditum dis- 
erimen, imperatorem coronavit. Namqne immancm 
populi furorem peracla solcmnia rescientis, conse- 
cuu reponte pugoa atrocissima ostendii. In hac 
ancipitem diu Germanoram victoriaro liaud paniro 
femiM joyarunt Roman», dmn juveiium speciem 
depereuMteSy horiata et precibus suorain arma 
continereiit. SpecUta siroul Ilenrici Leonis pro 
Caesare yirtus, et ingenua ponlificis in utramque 
yoliiiiias. InyesUturam Alienburgensis episcopi, in^ 
yilo archiepiscopo Bremensi |ier Henricna insti- 
tuti, potentissimo regis ainico consunter poniifex 
peraegarat; Jam yero in prsmiura deyoiionis ultro 
oblaiuw pncsenti confeslim ordinatione robo- 
ravit. ^ 

CaDternm nulla ex vicloria commoda, quinimo 
Roma discedendum annonae peniiria. Tiburtiiios 
cum urbis clavibus obvios, id molestissime fcrenti 
pap» imperator subdidil, senratis nihilominus im- 
perii juribus. Mox recreando iniliti» aeris incle* 
mentia alDicto, ad proximos Appenninos remota 
caslra, yiulibos anris et artjs quibuslibet utiltuti-* 
bos fraitura. Indicum Fodri collaiionem duin frau- 
dttknUr lacereni SpoleUni, uno luipetu excisa ci- 
yius, ipsocuro mililibtts iinperatore irraente. Brevi 
colleetis ex rogo spoliis ad Anconam cxercitus pcr- 
glt, ubi Cssar, auditis Graecorain lcgaiis, in Sico- 
luffl arma promissis auxiliis cl grauUi pccuuia pc- 



nno ooDsnrgiint Ligures, et longe molestior ea se- 
ditio, nonnisi post inaxima belloruin discrimina 
uriiis excldio yindicau. 

Curaram proxima in pacando Itarue slaltt, in re- 
qnirendis ac rovocandis impcrii rcgalibus. Igitur 
Caesarem rediiurum oraecesserant coroes Oibo pa« 
latinos ei RaynahJos canceUarius cam militnm leru 
mann, qui sola ferenominis dignalioue ciyiuies 
qnam plurimas \n rcgni fidem asseraero. Seeuu 
deiuceps Medidani deditione, (actoquecnm civita* 
tibus usurpationum scrutinio, Iriginu millia Ulenia« 
pcrannum fisco quaesita. Ttincetiam fenda famosas 
Maihildis ad imperium retracta Guclpho dnci im- 
perator concessit, confirmaio grati» fcedero poieiiti 
aniico, appo$itof|ue adversus Siculum valiJissimo 
rubore. 

Omniuin aegerrime tuUt ejusmodi diligentiam 
Romanns pontifex» Cssari pridein infensus, qoi viri 
fastusrepulerai. Scilicet prima sUliin paps epistola 
coUatuin impcrii beueficium iiicautiui ostenUns, 
lantum curiae universae iiimullum eicilarat, ui lo- 
gatorum caede vix absttnereuir, siricto jani gladio 
instante Olhone coiniie pabtino. Legati Romam 
cum ignominia revcrsi, praescripto ilinere additis- 
que custodibus. Accesserani aiia poniificls stttdia» 
praeserlim ictum cuin Siculo foedus, servata Ro- 
mse piciurae calunmia, daumatiim Caesaris cum 
Bc.ntricc couttubinm^ si quidcm vcra tradttni scci« 



S2i 



pl«res. Ncc iniiliuro profiiil miiior epistoki, proce- 
rum rogatu Aiigiisuiii trjinsfnissa, dum novi sitcco- 
dereni poniiAcis rasiiis. Etcnim praesentem in Ita- 
lia imperalorem iiiverecunde lacessere criminstio- 
nibus propier elecium Ravennaiein, et omnem 
plane modum excedM*e iosoleniissiina illa in Fre- 
«iericum invectiva, Gerroanias duuroriris archiepi- 
scopis perscripta (95). Quid ergo mirum, imperato- 
rem RomanaB sedis cslumniis furibundum, non 
luodo indubia regni jura revocasse, sed io ipsam 
qboque Ccclcsiae di^cipliuam iiiiqnas roanus intu* 
lisse? Trislissima quidem excnsaiio roalonim in^ 
gcntinm, et justac niagis irae quani prudentis. Ex 
illo leiupore labefaciats Friderici Tortuna, faniilis 
Stauffeiisiparatnsinleriius. Nimirum Caesaris illud» 
non imperii, cum scde llomana certaincn, Gcr- 
mame causae prodiiorcs iiiter priQcipes Germanos ; 
inde pontificum victoriae... 

§ XVll. Friderici auctorltas tn EccUslam Germani* 
eam* 

Resitlna in Eccleslam Genrnin. Jura Fridericos 
prininro fortiter ac moderate lutari, crodesccntibus 
aotero coro sede Romatia inimicitiis violcnter intcr- 
dow et ex libidine agere, ponlificom artibus ac cfl- 
rts. ipsemct aries et poteiiiiam opponens. Niini- 
roro ad alta rcgni consilia cleri divitcs indigebat, 
contra ccrios poutificuni coiiatus Ecclesiae siudiis 
oiljutaQdas. Eoque cautus et justus in electione 
M^igdoburgici, mox iu coiisiniill Colonlensls; non 
absqoe studio iodulgeiis in remoto per pontincem 
Hcurico lioguntino, quippe sufiectos Arnoldu«» 
Friderici canccllarius. Ilaliain itcruin prorccturus 
eleemosynas, pRCsertim Ecclesiis» erognvil, tuin 
etiaro episcopis in coiisilium diligeoter adbibitis» 
Trevircnsein privilegiis liisigiiiter auxit. Rudolpbiiro 
Zaringiae docem, Arnoldo Moguntinocrudelitcr oc- 
tho^ iliicitis suffragiis dectiiin deiltgnatus, ipsuiii 
quoqoe Cbrisiiaouiu amicum, praMsipiianler subro- 
gatom» prohibuit, substiiuto Cliunrado Ravaro» 
Otboiiis pulalini fratre germano. Atque lisc qui- 
den uli ex propHa aiictoritale, iia ponlificis etiam 
a:senso.iam vero sobortis cuni Alexaadro siinulta- 
tibus, episcoporum in sedcm Romanam obscquia 
gtavissime ulciscebalur, spoliatis, depulsis, quo- 
cooque modo afilictis pontificum asseclis. Chuura* 
dum scilicet Moguntiiiuin ob Alcxandri studia sus- 
peclOQi, deiuocps Roinam prorugum, fratris gratia 
nil obstante, confeslim proscripsit, substiiuto 
Cltrisliano pridem reprobaio. Neque in ipsalandem 
conveiitione, cuni Alexandro Venetiis, licei iniqua 
sorie facta, Cbunradum recepit, scd Salisburgi 
coustituiuni, noonisi mortuodemum Cbristiano Mo- 
guntiae redJidit. Proscripsit eadcm potissimom ex 
caiisa FolmaruiQ Trevirensem,^ qui prodolosa elc- 
ctione poutificis opem sollicitarat.SufllectusRudol* 
pbus ilie Zariugensis, olini Moguntia dcjectus, cl 

(95) S. F. ilabu Colleclio monument. 1. 1, p. 122 



B 



LIGURINUS. -* PROOCMIA. m 

A spreia Folman per-pooiificem ordioatioQe, Carsa- 
rlt aruiis investiiiis; ferociier io adversarios Hett« 
rico regc animadvcrtente. Proscripti pnriter Salis- 
burgensis arcbiepiscopus Eberhardus, ejiisque suc- 
ccssor Cbunradus ; nec admissus Alberliis« incon- 
sulto substitulus. Nonnulli melu perculsl sedem 
sponte reliquere, qoos inter Hcnricus Passaviensis 
et Rertholdus Metensis. Cum Philippo Colonieosi 
diu gravis simullas» data tandem pecuniaB somoia 
et ejuralo nocendi stiHiio soplta. Posiremura eores 
perducta^ ot insiituti per imperatorein eplMopl, 
prohibitis Romae investitoris, a Moguntino coiise- 
crareniur, staluta repulsa in refragantes. Acerba 
indc episcoporum, nec ilia injusta, querimonia, sed 
parvus cff^ectus. Persiiiit animo foriis imperator, 
adnilenie Hcnrici regis poteniissiroo vigore. Adeo- 
quc valde minuta iiomanae sedis auctoritas, vix 
Moguniino et Coloniensi privato studio cjuraotlbus 
quasi in speciem vindicata. 

S XTUI. Regni fori$ maje$ia$. 

Augustum laic longeque Friderici noiiicn expor- 
rectus poiisslmum imperii vigor et bella lialicaor- 
feceruoU Exteris ostensa luagis arma, quaiu illata, 
dum imperatorem principunistudia,dowesliclmo- 
tus et iHx ipsae landein Italic» tempestaies a pro- 
^positis rcvocarent. Sane sub prinris regni auspiclis 
io Gcisnm Hungarlae rcgem et Rogeriuc! .Siculom 
molieuii proceroin mentes adversabantur. Utroni- 
que Saxoufc Hunrici» ZariugiaD ducum et Guelphi 

^ pnrcipue consiliis evenisse, dubitart vix potest, 
qiiandof|uidein iiovimns Rogerii liiteras, et atrhis- 
que pecuoiis Guclpfaom in regni iiijurias sustenta- 
tum. 

Geisa lcgitimum Hungariac regem Roriiiom, Co- 
lomanui regis filium regno exuerat, qui post irriios 
recQperandi coiiatus ad Chunraduro confugiens, 
imperii opem iuiplorarat, Uladislai Ik>bemiae ducis 
ct Gerirudis uxoris, Chunradi germanae, commcn- 
dationibus adjutus. .\niiuit votis Chunradus; luox 
autem, decretaexpcdiiionesacra, regis propositum 
intra voluiitatem subslilit, nimirum aliis curis dis- 
iracli, adeoque Gciba; iiidigentis, per cujus dilio« 
nem transeunduni. Eanidan ob causam destilutae 

D Borilii preces ad Ludovicuni Galii» regem cuin 
excrcitu insequeniem ; nil nisi tutum iter in regis 
coiiiitalu. Tandem CoQSlanlinopoli siimmo favore 
^xcepius iu Geisse bostis iiividiain, Grxcorum du- 
cior adversus llungaros militavii, in expeditione 
quadain scclere militis sui occisus. Chunradl pro- 
missum susceperat Fridericus, vivenie tuoc adiHic 
Boritio, et integra cum aula Ryxantina imperii 
amicitia* Jam vero Geisa pro di^ersa sialus ratione 
rootato consilio, Frldericuro ofilclis circumvenirc, 
Iransmissa mililum delecta roanu adversos Italos. 
TuinetfQturaspondens auxilia iu Untom obstrlnxlt 
imperaloreroy oi Stephanum quoque Geisae germa- 

sqq. 



GUNTHERl CISTERGIENSI8 



321 



nvni, fmris t jrannidem conqnestom, sospensa liie A quippe scielianl fralres regero in Pslaesiinam fi ro 



CeiMtanlinopoliai destinaret, ancipili caosa certis 
commodis« honeste minas qoam prodeiiter, posl- 
posita. 

Contra Rogerinm Sicili» regem prxtcr Telerem 
injiiriam et recentem ambitionemi spolialorum quo- 
qoe ob regni flslem Apuliae proccrum praesens com- 
miseratio principum animos incltarat. Contlicta 
lone eipeditio una cuin Romana confirienda intra 
bieunium. Sed ad rem ubi perTenium Tuil, ex IhIIo 
Rontano iristes miseriae, contagio cceli, minutus 
cxerdlns iTdio speciem pra*buere« nequidquam 
urgente iniperaiore, qiiem ad proprios ine siiiniilos 
cliain ponlifex accenderat, Eral autem Rogerios 



clnctom. Nee ille qoidqoam efficere, qnam exsu- 
lem Eogenio pontiflci commendatom , concesso in- 
terim Uladislao in ho«pitium Altenborgo. Postmo- 
dum redux, ona com filio« Henrico rege, diltgentiaiii 
omnem adhiboit, juTante Eogenio etiam pontifice 
bilerJictis per Poloniam sacris. Verum episcopis 
liaee parom curantibns, infecu negoiia Fridericos 
luTenit. Erat auiem tantos expeditiouis faTor, iit 
secunda lialica postbabcretor, et roiles Teutonicas 
ad Oderam pcrTenieiis, inexKpcctaio poniis traje- 
ctu, in liostem oltro rocret. Poloni late vast.intes 
p'ropriain terrani arcere rnistr:i conail, in deiliilo- 
nem coguntur; scd praeter daiam pecuniae sumniam« 



celeberrimi Roberii Guiscardi, regni Siclliani fiin- et restitulam Uladi»lao Stleslam , neglects caeteraa 

■ »- #„. n !^ . • ^- C! *» «. ^.i:.;^^^<. 



datoris, ex fratre Rogerio nepos, patri coines Si 
ciliae soccedens anno 11(M snb mairis Adelaidis 
Burgondic» totela. Deflciente ad ann. 1127, Apiiliae 
dttcoro cognaia stirpe, Rogerios terram illam iiiTa- 
serat, indicto bello Honorio II» pontiflci contra fa- 
ctom iiitercedenti. Sed in feodoni accepta proTin- 
cla, docem pontifex agnoTit. Mox orto scbisniate 
ioier Innocentiom et Anacletum Perleonium, hujus 
ptrtes amplexns Rogerios» Anacletl sororem ducit, 
in regem Stcillae coronatos a pontlfice geiiero. 
Postea diris deTotns per Innocenliom, a Raiuulpbo 
Campanla eomite lou Apulia profllgator, ducalom 
Rajnolpbo coMedlt Lotharios imperator. Mortoo 
lUlnnlllB Rogerios rerertitor » et recuperau brcTl 
nnlTersa proTlncia» pooljflcem ipsum Innoceiitiom ^ 
Beoetentl caplom ad imponendam sibl coronam ei 
ineondam ex Tolonute conTentionem invltom coni« 
pelllt. iamqoe ad majora consorgeiis et llaliam me- 
iliUnSy luter altissima studiomm proposita secundo 
Frideriei regis aniio exstingiiiiur. Ilic idein est ille 
Rogerios. cojos in Gonstanltnopoliin egregium fa- 
cbius Llgariui poeu celebrat. Inde revertcns Lodo^ 
Ticom' Franciae regem e Palaestina reducein Gracco- 
rom insidiis eripuit» ab eoiestlTO satis artiflcio dia- 
demate tertiom coronatus. llabuit Rogerins cx toro 
priuio cum Joanna Anglica filiom Guiielmuro I» 
patrl succedentero, ex lcrtio filiaro Coiislnntiain» 
llenrico regi» Friderici Imp. priroogenlto post Ger- 
manorum Iniperatori 1186 nupUro^qui Guilelroo II, 



pacls condiiiones. 

In Daniae regnuin speclaU auctoritas, duro Sueno 
el Canutus, niagni Suenpnis Angliae et Daniae regis 
ex tiliis nepotes agitataro diu ct violenter decorona 
contciaionem imperii judicio submitterent. Reo 
inter priina regnl nogotia Merseburgi tractau, ci* 
Utis ac praesentibus litis nuctoribos. R^num Sue- 
noui deberi curia censuit, Caiiuto Scelandiae pro- 
vinciaro curo ditioiillius noniiullis assignandaro* 
Igltur Sueno statiiu diadcroate cincius, et praestito 
Friderico regl fidelitatis sacrameuto, de more cun 
gladio investitus, in pompa solemnl coronaium re- 
gem, gladium Doroino pneferens Vasallus, ad ec- 
clesiaro praecessiL 

Uladislaum, dictum aliis Boleslaum, Bobeiniae 
ducero, contra Polonos in regis exercitu egregie 
promeritum , regia digniu e donavit iroperator , 
eurodcm eiiani in Ligures insigni robore adfutu- 
runi. Postiiiodum ob neglecta Friderici jussa di- 
gnitaie iteruni privalus , qussiu virtutis praeniia 
in baeredes non traiisiuisii. 

Curo Angliae et Galliae regibus ut plurlroiiro culu 
aroicitia, nec tamen fida curo Gallo. Siquidem ex 
recepU priiuo Burgtindia, lum qiioqoe poniificis 
Alexandri stodiis, rootu» suspiciunes, interdnni 
leves injuriae. Deinum et ultiinis Friderici aiinis 
Lreve bellum ac turoultuariuro propter Flandrise 
coniitero. Nec tainen praesens iinperatur, qul expe* 
ditionero delegarat. Postreroo, Galli;» rege iinpera- 



Guilelrol I filio, 1195 absque liberis deccdeuie, Si- d toris auxiliuro. conira Aiiglum implorante» percns- 



eillae regiinm adeplos est luqoe Iroperil et Aiigu- 
sioruro.Stauirensinm ex patre perpeiuae iiijuriaf, 
splendidisslmo undem piaculo quieverunt. 

Decretae in Polonos expediiionis causa velus ex- 
sliterat. Facta per Boleslaiim III, Poloniae ducein 
anno 1158 mortuum, inicr filios divisioiie, natu 
BMxirous Uladislaus, Silesiaa et Cracovis sorte non 
contentos, prlronni coiiqneri, mox bello maniresto 
privare fratres. His auteiu iuvlcem conspirantibus 
repentino praclio vlctus fugatusque ad regem 
Chunradum perfugiens, lii fratres opem sollicital, 
couira liijustae causae consclentiam rx)gnatioiie fre- 
lus, erat cnim uxor Cbunradi rcgis uterliia. Missi 
perClittnraduHi legali re&i»onsuin ainbiguum tulere, 



suro foedus, quo facto et Anglus armis abstlnuit. 

Cuin aula Byxantina, donec Eirene supersles* in 
specicro saltcro concordia, benevoleniiae declara- 
tiones, proposiu foedera.Mox auteui, rcpertis Grus 
corum dolis, iu legaios iitjurix, fasius et siroulta- 
tes. Tandero et odiuro iroplacabile, ex quo Byxan- 
tiui cum Alexandro pontiflce in iroperiuro cororou- 
nicata consilia resciebantur. 

Caiteruro aula iniperatorls omniuro aevi longe roa- 
gniflceutissiroa ; principuro salnUnliuro |>erpeiua 
roultitudo, curia privau soleronero speciem conil- 
nuo referens, legatiouum undique afllucutiuni iucx- 
hausu frequeutia , dona innuroera, et pretio ot 
arte insollta ac viro digna. Medius inicr Fridericus 



tHi UGURINUS. — PR0(£M1A. 

et vnlla et babitu imperaiorein osieutans , Tania A 
gestorum admirationem « graviiate reverentiam, 
su3Yita'e el facundia amorem oronium sibi conci- 
li.ibat. Negotiorum el bominum callidissimus, ad- 
euntes ex propositionum tenore ac ordinum digni- 
taie audiios et babitos nunquam non cum aequa- 
biii respoiiso dimitit. 

S XIX. Orbit imptrium afeeialum, 

Retardaia ssepius et fracta prfncipum studiis 
imperatorum virius, jam inde a Carolingorum tem- 
poribus minus ex iis aeslimanda est, quae perfecit, 
quam qiiae perficere potuerit. Quippc maxiina in 
rebus gerendis consilii unitas ac disponendi cerla fa- 
culiasad magna molimina convenit, et excelsa cum- 
primis ingenia decel. Sed illud odiotuoi etl^ inqiiil 
Cicero (96), quod in hae elatione et magniiudint 
animi faciUime pertinaeia et nimia eupiditat princi" 
palut innatcitur; id quod m Friderico eliani con- 
tigisse animadveriimus. Is enim non modo suonim 
dissensum indignissime tulit, et xquo seTcrius ple- 
nimque repressit, sed exterorum etiam regnum 
auctoriuti invidens, ad utiiversalis imperii fastigia 
i^iravit. Caroli Magni scillcct exempluin sermono 
et actu prxsererebat, eujusossa quoque Aquisgrani 
Unniensa pompa levata, cum insigiii veueraiione 
DOfO sepolcro recondidil. •ugiistissimo Ueroo 
inter dlvos relato. Ipse Fridericus dlvl elogio appel- 
lari 808tinuit(97),more caesarumRomanorum.Urbis 
legaiis respondens , autiqux Romae dominatum re- C 
gesque subditos jactabat; absolutam In rebus Ec- 
clesi» auctorilaiem erga Franci» regem Ludovicuro 
In coUoquio Laonensi. Praecipua tumorum foinenta 
ex invalescente pridem jure Romano, caesarum 
Henrici V et Lotharii favoribus ereclo. Jamque 
ndbibilae iiovae formulse incitandisMediolanenslbus; 
ex lege Romana In Roncaliis definiu regni Ilalrci 
jura, tum eiiam feuda Longobardica. Eoque enata 
taudem illa monstrosa universalis Imperll for- 
mula , juris Geriuanici doctoruin diutinum lud> 
brium. 

S XX. t^rga famUiam ttudia. 
Amplificandls geniilitiis opibus ac doinus augiis- 



IX splendori tanla Fridericns^dHigentia inteudit, 
ut nullus antea imperaforum. Nec Umen omnino 
vituperabilis ista cupidiias, dum invalescente feu- 
dornm hxrediurlo Jure nepoluro virtuilbns aoi 
fortunae spes exigua relinquereiur. Ipsius autem im- 
perii baerediUlem familiae quxsivisse, cum pluiima 
factorum liaud obscura indicia, tum llenrici pnc-» 
seniin filii, patris vestigla premeniis, aperu Mu- 
dia prodidcruiit. Sutlm in regem proinotus Fride- 
ricus avltum Suevi» et Alsatiae (sc. Aleniauiriae) 
ducalum Friderieo, Chuuradi filio, incertum paclo 
an grnlia, resignaviu Mox iiidc Chunradum fra- 
trein consanguiucum llermanno coniitl palatino 
Rlienl, absque prole dccedenti, subsiiiuit. Henri- 
cum filiuni priniogeuilum tencrrima adhuc aetate 
Gcrmauiae regem creari fecii, quem postbac Juve- 
nem iugenio et studiis patri siinillimum um iro- 
pcnse dilexit, ut coronatum luliae regcm ae Siel- 
liae fuiurum bscredem coronanduro quoque iropera- 
torein et regni soclum nioUretor. Filiorum aHeri 
Friderlco, post orbam patruelis RotbeBburgici roor* 
teiu, Alemannlc ducatum in cunas coiitulit Otbo- 
nein lertiogenitum, io ennls itidero balbutientefliy 
BurgundJaB Gomitem palttinnro reauntiavitt exau* 
ciorato per conveutioiiefli Burgnndls reetore, Bei^ 
tboldo Zaringi» dure. Quod quiden iaiqidtts vitUflB 
in prindpem opliflM de Friderieo proroeritiiflit 
excnsatione l4nieo baud earot. Eieuai diipKei ve- 
lutl Jure FridericNS Burguudiam obtiiutil, amoliso* 
leuro satls iroperii auctoriutem» ipte ditiasimtts 
Burgundi^e princepsex connubio fieatrieis, doullbus 
terris ^mplissimis augerei, et Bertholdo prcter 
bonoris eloglum prldem Bibll resiitlssei. Filium 
quartum Ghunraduin llerbipoleiisi Franconl» du- 
cem praeposuli, post ca:libero Friderici fratris in 
Pakestina «lecessum, Sflovise dueem luturuui. Natu 
mioimuro deulque Pbillppam, eeelesiasticis forte 
fasligiis primo destlnatom, Tdsclae domlnuro ae 
terrse Maihildis instituli, a Guelpbo doce redempift. 
Caeterum omnibus hisce donls nibH feclt aliiid iinpe- 
rator, quam quod aviia plcraque beneficia, ex inva- 
lescente tune haerediutum niore, familiae assere- 
ret, adeoque teroporom potius, quam avidlutls IsU 
studia exlstlmanda. 



l9S)Diofficiit.luc. 19. 

(W Testes Radevlci Frls. libri, Imperatoris borUlu scdpii. 



GUNTHflU CISTERCIEM^S 



GUNTHERI POET^ 
LIGURINUS 

8IVB 

DE REBUS GESTIS IMPER. CiES. FRIDERICI, AUG- 

Cognomenio Mnobarbi 

LlBRl DECEM. 



Tn patrix laudis juvenis deserlor el bofttis» 
Aique peregrinae cultor egcoe fauue ; 

Suspice Teutouici lablissima culmina regni, 
Terrarum domini, geoiiliumque decust 

Jamque age» priscorom dignus de stirpe pArenUuDf 
CoUige f iriuies» promere lempus erit. 



NOTABDM COMPENDIA. 



A. AugasUna editio princeps, 150l fol. 
Sp Spiegeltiana. Argentorati. 1531. fol. 
P. PitlKBana sea Pernae. Basile» 1569, fol. 

A. Reuberiana prima. Francof. ad Moen. 1584. 

Rs Rittershusiana Tubiiigae 1598. 8. EJu^ue noUe. Tubinff» 1597, 8. 
R. Jo. Reul)eriana lertia, eura Geo. Christi Joannis. Francor. 17i6. foU 

B. Barihii breYCS in Guntheram siHctura in cjtti Advenariis. 
pfl. Pflugii moniu Rtitersbusio ailegau. 

SC. Scioppii mouiu. Ibidem. 

V. Yonkii Emendatioiies iu leclion. Latin. lib. ii, c. 4. p. 124-132. 

W. Wiihofli specimeo In Guntheri Ligurinum et not» alibi occurrcutes. 

m. mavulu 

pp. proposuit. 

r. restiluiu 

rr. rcliquae edilioncs. 

s. sequitur. 

8S« ai*quuntur, ▼. sequentes ediliones. . 

c. corrcctiira niauu adccripU, coniprimis exempiari Augustanse pnesiantissimo Bibliotb. acad. 

Friburg. 
* Lectio videns omnino bona, qoam lamen iu lextum contra fidem eJitionis priocipis Augu- 
sunae recipere non urgei uecessius. 
) Lectio seu locus innuens auciorein temporibos Fridericl I, Cnsaris aequalem. 

Lectio seu emendatio non admitteuda. 
,-] Lectio pessima pro emendaiione obstrusa. 

(t) Leciio receniiorem auciorem cl a Gunihero alienom ostendens in praemissis librorom argo- 
mentis; at quatenus occurrii signum ipsius Ligurini textui suLjectumf inuueos lecUouem 
seu locum creditae auctoris aeiatl non aeque convenire. 
Vitium typotbetie ediiionis principis Augustan», quod sequentes ediiores vel In errorera 
rapuisse, vel frustra exercui^ae videtur. 
Lectioues seu notse, quibus nullum vel assensus vel dissensus signum appositum, haud magii\ 
moroenti repuuvi ; quibus nuUum auctoris nomcu addiium, eae quideui editoris periculo 
vcnire censcantur.: 



I 



i 



»9 LIGURINUS. — UB. I. m 

• ' — ' — — ■ — — • I ' 

ARGUMENTA 

LIGURINI UBRIS INCERTA MANU PILEFIXA. 



Pbiiius baliet primos electi regis honores* 
Sceptra iiianii, priinam(|ue sacra cervice coronaro 
f^eslal Aqiiis : inerila Trajectiim prolinus irn 
Fleciit : el binc magnas invisit rex puer urbes. 
Dat populis Iegc8,et pristina jura reformal. 
Soeptraqiie Danorum ', co^nata liie direnipl.i, 
Donal habenda Peiro ; copiens iiidicere l>ellum 
Pnnnonibus, mullo procerum fidoqtie rogatu 
Vincitur : ingenlis causam fomeniaque belli, 
Exceptum patriio reddit tibl, Saxo, ducatum. 

Regia trans Alpes prodncit signa Secundus» 
C«sare Runcaliis posito, ceu siJeris ortu 
lllustrata novi plebs Itab gaudet, et omnes 
Suppressas dudum properant efferre <iuerelas. 
Laodaque prscipue Cuma cum supplice noxas 
Incusat Ligurum : quorum rex fraiide repcrta 
Nobile prsesidium capit, evertilque Rosaium. 
Yastat c»de reos, turres cum pontibus urit, 
Castra rapit Ligarom, Cairam subvertit et Astum t 
Obsidionc gravi Terdonae oioenin cingii. 

Tebtius obsessam tradil victoribus urbem; 
Civibus expulsis vastantur moBnia jQammis* 
Yictori meritos devota Papia triumplios 
Exhibet : hinc Tuscas tendit Fridericus in oras. 
Munera portantes Piaanos laudat, eisque 
Imperat in Siculum validas armare carinas. 
Occurrit praesul Romanus, et impia plebis 
AcU sox queritur : periitque ' procax Arenoldut. 
Urbem Ingressuro patriae mandata diserti 
Imperiosa ferunt, responsaque dura reporlant 

QiiAETiii in im^riuro sapremaque noroina regem 
Promovet, Ausoniam sacrala in sede coronam 
Induit : hinc aestum, violeniique aetberis irani 
Morbida castra ferunt» et dira peste laborant. 
Mox ausam falsa fiscum ' friudare moneta 
Spoletuin vlndex ferro populaiur et igne. 
Apuliam, Oalabrosque parat invadere fines; 
Dissuasu procerum concepta negotia mutat. 
Milite diiuisso, natalia rura revisens, 
Condigna sxvos exstinguit morte latrones. 

QoiiiTOS in occursum redeuntis concitat uroes' 
Principis, expansis bilarescunt oppida valvis. 
Bellorum sirepilus, incendia danina, rapinas, 
Yindicat, et merita coiisuinit cbde nocentes. 
Cuinque Palatino comites bis quluque potenles 
Ferre canes scapulis foBdissima poudcra cogit* 
Omnibus in forinani solida jam pace reductis 
Casu Beatrici partitur foedera lecti : 
Nominis anliqui patruo vir initis honorem 
Servat, et esse novuin jubet Austria rura oucatum. 

Sextus in indoniitos regalia signa Polonos 
Excitat : Herbipoliin repeiit post prxlia victor* 
Plena dolisGraios sprevit ^ mandata ferentcs. 
Aiiglicus exiinium iniltit lentoria muuus. 
Cbrysopoli po>itum ' papalis epistola verbis 

YARIiE LECTIONES. 

• (I). • iMrri/ igne W.* » W. — A. »s. tidum. o. ^spernit? • Rs. — posiiis A. forte : posUo$. 

Patrol. CCXII. 11 



S3I GUNTUfiRI aSTERCIENSIS 55t 

^ ArobigQis sospecta mo? el : moi Norica princeps 

Rara petit : patraosqae suos in foedera cogit 
Prisca : Labeslanm regem creat ex duce primaro. 
Pace domi facta, Lignres iuTadere bello 
Approperat» rcTOcatque saas in castra cohortes. 

SBPTiifas Aogasts conTentnm indirit : et inde 
Intrat »f\ haliam suroroos sumpturus bonores. 
Hinc Graium fraudes memorat« legataque papsBt 
Atque interceptos comites, rescriptaque narrat. 
Dacornm regi donantur sceptra, et ab Arcto 
ConTcniunt genles, Lignrum et contendit ad urbem 
Scribuntur leges : proceres boriatur ; et ira 
In Liguros totus candet fortissimus lieros *. 
Acriter ad Trecium pugnatur, et obsidione 
Mosniacuncu quatit, portas, turresque refringit. 

0CT4T0 Ligurum specolatur proTidus urbem 
Cxsar : etantiqui Ibeatri ' procul aspicit arcem. 
Itfutua bella geruut Ticinum ', Cremonaque fortis; 
bide fam.es, pestisque ferox Ligurum urbe fremebat * 
Guido ^^ Bladerensis " causam, sed pacis, agebat 
Et ^* Caesar pacis dederat ** mox conditionero ^^ 
CiTibus, et pulcbrum duxit de more ** triumpbum. 
Dimlttit proceres, Tisuidum et castra reformai, 
Curia Roncaliis mandatur ; et castra metatur : 
Gonsiiium ** celebrat : feudalia juraqiie dantur. 

^re Placentinus Cremonenses *^ damnat : et iude 
Caesar Sardini» fines '* Januamque tenebat. - 
nie Frisingus Otho moritur : mox papa superbit. 
DeAcianl LigureSf Tcniunt legata : Ligurque 
Victus erat, papae sua pristina jura reponens. 
Pugnaque conseritur, cum magna clade suorum : 
Depopulalur agros, et cingitur obsidione 
Ligur, et ingeutem capiunt sua moenla cladem. 
Cumque fame |aro pestis adest : et crimine magno 
Insidiae regi, Ligurum de more struuntur. 

In DECiMO magni conjux Augnsta Beatrix 
Caesaris, Itaiicas Tcnit deducta sub oras, 
Principibus comitata suls : et Creroa geroiscit. 
Castra locat, Roroaroque suam cleroentius audit. 
Hinc redit ad Ligures Ticior, papamque creaTit. « 
Creroa petit pac^ro, rursus Liguresc^ue petuntur. 
Tandero concepta princeps perferbuit Ira, 
Urbs Ligurina cadit '*, Tiginti mlllia capti 
In cinerem ip a fluit ** Ca^sar dat munera, ^rates, 
Castraque dimiitit, Ligurinus carmina scribit *^ 

LIBER PRIMUS. 

Ardaa sollicito Tersu, meroorandaque seclis A Ingenio, magnisque etiam metuenda poetlt. 

Gesta cano : muodoque luos, Frideriee^ trium- 10 Sed tamen exiguas amor et dOTOtio Tiret 

[phos, Supplebit : fragilemque animi spes magna tU 

Atque tibi toties conatam illudere frustra [gorem 

Fortunam» Tulgare paro : moDstrique biformis Fulciet : affectusque pios Fortuna juTabiL 

5 Ambiguos Tultus, motusque Tolubilis orbem Jamque adeo, si quid studio possemus In isto 

Frenatum Tlrtute tua, casusque sinistros Experti, nosterque legi Solymariui audet, 
Exceptos habitu quo prospera mentis eodem. { 15 Atque etiam fortasse placet : quem [gratulor 

Res onerosa quidem, nec praesumenda minori [ante 

VARLE LECTIONES. 

Mt) Mt) Mt) Ur^ebamf ^Vt) "(t) "UtP.Rs. *Medi?Hi P. Rs. ^^ eondUionesf ^\morie 
Rs. f. *• eoncitium f " vei corruptum, tcI falsum : forsan : Placentinoe Cremonemii t *• falsuni. 
*• hU\im^Cremaque victajacet. P. ss. t (t) *' ^^^* /^"•' *» cinerem P. ss. f. (t). ** Llgurinus obam- 
bttiat aulam. Sp. ss. f. (f ) 



339 UGURINUS. - 

Regales peneirasse domos, pueriqae poientis A 
Ingenaas leiigisse manus, pneludia quaedam 
lllud opus, ceu piima novae lentamina Musse* 
Et munus pueriie fuit : nunc altera summo 
20 Dona yirOt scripios propria de laude libelios 
Offerimus : pariierque patrcro cum prolc ca- 

[iientes, 
Qmnibus ista simul consorti Jure dicamus. 

Suscipe cunctorum regnator Maxime regum, 

Suscipe lux mundi, cui nulium parve priusve 

25 Spirat in orbe caput : le gaudet, principe, mun- 

[dus : 
Te populi, te regna timent : te solis ab ortu 
Solis ad occasum, submisso vertice cuncti 
Suspiciunt : dominumque simiil, regemque Ta- 

[leutur. " 
Nec solum nostri, vir maxime, teroporis omnes 
50 Priegrederis viriuie viros ; sed cuncta retror- 

[sum 
(Pace loquar veterum) cedunt tibi nomina re- 

[gum. 
Solus ab Augnsto consoni gaudet honore« 
Et socium claris admitiit Garolus aciis. 
Ceria quidem vatis dementia, carmeii agreste 
55 De lanto cecinisse viro ; sed parce furori 
Princeps magne pio ; nec te praisumpiio nostra 
Exagitet*; solis llcet insanire poetis. 

Cernis ** ut aestivi blando spiramine solis, 
Ceu pecudes hominumque genus : sic parvula 

[opaci c 
40 Monslra soli, viridesque solent gaudere la- 

[certae. 
Utque suo volucres coelum modulamine mul- 

[ceiit : 
Sic fruiicosa leves quatiunt arbusta cicadas. 
Imo etiam mos est, ui plus caniare laborent, 
Qiii gravius cantant ; et balbi plura loquuo- 

[lur ". 
45 Sic ego, quem celebres optant laudare poetx, 
Nec digne laudare valent, lemerarius ausu 
Prxcipiti, tenuique paro celebrare camoBna 
Annue sollicito, princeps miiissime, vati, 
Officioque pium devoto intende favorem. 
50 Vos quoque, Gaesarei juvenes, quos inde pa- 

[terna " 
Nobilitas veterum traducta ab origine regum, 
Hinc '^ matris cororoendat lionos, seriesque 

[vetusti 
Sanguinis, et clarae Rainaldus originis auctor. 
Annuiie, et vestras *' pariier roagnique pa- 

[reniis, 
55 (Hoc etenlm coromane sacruro esl) admittite 

[laudes. 



-.LIB. I. 554 

Tu primum placatus ades, qui jure palerno. 
Virtulum reguique simul successorct haercs, 
Sceptra geris : niagnisque patreui virtutibus 

[a:qua8, 
Rex puer : et jam nunc lialis, Tuscisque ti- 

[iiieiidus, 
60 Eridanum, Tiberiinqiic preinis; fortassis et 

[ista 
Indolis acla tuse, quaequc ipse sequcntibus aiinis 
Adjicies virlute tua, iiiodo vivere deiur 
Et sceptris placuisse tuis, lleurio^, canemus. 
bene, quod talem diviiia poleniia rcgem 
65 liistituit : qui sic studiis iiiibutus hoiiesiis, 
Novit ab insipido dor.tum seceriiere vulgo ; 
Jamque diu mutas, solilasque silere canioenas 
Excitat ad vclerem digua niercede laborem. 
Tu quoque, quem patrio revercndum nomiiie 

[Rhenus, 
70 Et metuenda aliis formidal Suevia terris, 
Dux Friderice ducum, noslrae munuscula curae 
Suscipe : nec parvi placidus roouimeuta la- 

[boris, 
Porreclaqiie inanu magiio sub fasce labantero, 
Oppressuiiique melu (siquidem potes) erige 

[vatem. 
75 At ** tibi, cui Rhodanus lotus famulatur ab 

[ortu 
Usquesuo, lolusque fluit, dum gorgite fesso 
Oceani tumidis tandem se misceat undis, 
Hvc placuisse velim : dubiuin, puer inclyte, 

[dici 
Rexne Comesne " velis : veteruro naro regna 

[potenter 
80 Allobrogum materna regls, regnique decore 
Dignus, ab excelso nomen deducls Othone. 
Mec tu, regiQco Chunradi nomine claruSf 
Ac verus virtute nepos, cui foeJere certo 
Nominis ct juris, succedens, Francona rura 
85 Uerbipolimque regis, prim» cul munera Musae 
Oblulimus, scriplos sacra de sede libellos, 
Praiiereundus eris ; sed bic quoque noroen 

[habere 
Te volumas, pariemque novi sacrarous ** ho- 

[noris. 
Ultima magniflci, sed noo minus inclyta» 

[proles 
90 Principis, oblatum puerili suscipe dextra 
Munus, et bis gaudens allude Philippe libellist 
Quod tibi veniuri promittere nomen honoVis 
Rite quearo? Coroiterone vocem, regemne, du* 

[cerone, 
Pontiflcerone roagis? sic quippe est fama, ve- 

[rendaro 



YARIiE LECTIONES. 



«• Rs. — cerlut A. o. cervus Sp. P. R. tt- " loquantur. m. Rs. t- 
ttras A. ss. o. »• Ac. Sc. • " Duxne B. t- D " dicamus Sp. t (") 



«* Rs. nunc. A ss. o. •• Rs. «o- 



555 GUNTHERI GiSTERCIENSIS 5S6 

95 Disposuisse patrem : cujus pnesagia nunquam A Haurial: at si quissummalimcarpere lantum*' 



Fallere fata solent, rerumve iucognilus ordo. 
Quidquid eris, nobis jam niagnus es, alqu^ ve- 

[rendus» 
Jam te non puerum, sed sacra tempora mitra 
Veiatum, ceisa residentem flngo catbedra. 

100 vere magni proles geuerosa parentis 
vere felix dulci de stipite fructus ! 
vere fauiosa domus, cui totus ab ortn 
Solis ad occiduas mundus substernitur undas ; 
Quam qui novit amat, qui non novere, ve- 

[renlur. 

105 Gujus in auditu *', confusii mentibus bostes 
Tabescunt, contraque nibil se posse fatentur ; 
Nam pater invalido ^ robustus et integer aevo 
Extiniulat, teneram ducitqueper arduaprolem. 
Itla velul patrix sectatrix aemuia laudis, 

110 Accelerat : lardamque '^ putat, damnoque fu- 

(tunim» 
Exspectare dies, meritisque 'supervenit annos. 
Quisnam igitur talem, taii cum prole parentem, 
Laude satis digna poterit ceiebrare poela? 
Ettamen aggredlar; liceat modo fortia gesu 

115 Eximii memorare viri; non omnia,sed quae 
Pulcbra magis; quis enim, si prosequar om- 

[nia, codez 
Hxc capiet? sen quis poterit percurrere lector? 
Illa quidem officio magnorum ciara virorum 
Sunt satis : et melus est, ne dum prodesse la* 

[boro, 

15M) Inveniar nocuisse magis, rebusque serenis 
Arguar insanus tenebras obducere vates. 
Est tamen et ratio, qus lorsitan ausa tueri 
Jitoslra queat , Tenianique dare , et detergere 

fculpam. 
Qui scripsere prius, cupieptes ordine certo 

125 Hisioriae servare fldem, non pauca videntur 
liisentisse suis (liceal modo dicere) cbarlis 
Qux neque Caesareos augent vebementer bono- 

[res, 
Nec contexta rei, sed tanquam assuta cobaerenu 
Atnos, siquider!tpulcbruinminus,cximiumque, 

150 Vel quod ad egregios non multuni Cxsarisactus 
Penineat, veri nihil adjectura decoris 
Sponte rellnquentes, tantum potiora secuti, 
De multis modicam nitemur condere summam : 
Claudendumque manu forma breviora libellum, 

155 Ad demulcendas conflare legentibus aures : 
Ac velut e pleno, decerptis floribus, borto,! 
Principe digna suo breviter compingere serla. 
Si queni igiiur rerum prolixior ordo, fidesque 
Incorrupta juvat, dociorum scripta viroruiu 

140 Consulat, atqueipso latices de fonte petitos 



Rem satis esse putat, nosiris apponat ocellum, 
Et medio " tcnuem de gurgite sorbeat undam. 
Pra^terea *^ rerum freti splendore, simulque 

145 Artifici sermone suo» sensuque profundo, 
Materiae insigni metricas ascisc^re ieges 
Spreverunt : puduilque reor, puerilibus illos 
Lascivire Jocis, et inanes texere nugas. 
Nos autem, sennone rudes, animoqiie pusilli, 

150 Singula sub numerum certa ratione vocanles 
Verba, superposito velabimus inlita fuco : 
Utquem forteparum male cuitussermomovebit» 
Huncsaltem stiHictura pedum, versusque eanori 
Detineant, silque bic aliquid laudabile nosirum. 

155 Nunc age, pnemissis qu« vei re^ ipsemouebat» 
Vei vatis studiosus amor, solainine tuti 
Principis acjuvenum, de re,quod resiat «agamus* 
Atque adeo praesens, ex illo lempore textus 
Incipiat, quo prima sacra, Friderice, lulisti 

160 Sceplra mann : iicet ante quidem uon pauca 

[relatu 
Digna, vei a tenero gessisti fortiteraevo. 
Nam neque prima tu« nobis moninienta Juventae 
Perceusere vacat , nec qu£ crescentibus annis 
Subpatre, vel patruocunctismemoranda tulisti. 

105 Illa suis speciosa locis ; iios regia tantum 
Gesta levicalamo» quadam brevitate sequemur. 
Annus ab urbe nova millesimus, uique nolctur 
Res, qua voce potest, octingentesimus ibal : 
Vei magis» ut Cbristi, qui temporacondidil, 

[ortu 

170 Tempora distinguas, millenis adjice centum, 
Mox quinquagenis subnectens qiiaiuor annis** : 
Temporis haec series eflluxerat, orbaque rcgni 
Teutonici sedes Gbunradi morte vacabat* 
Acturi sacrae de successore coronae 

175 Gonveniunt proceres, totius viscera regni, 
Sede satis nota, rapido quae proxima Mogo 
Clara situ, populoque frequens, niurisque de - 

[cora est, 
Sed rude nomen habel : nam Teuionus incola 

[dixil 
Franconefurt : nobis liceat sermone Lattno 

180 Francorum dixisse vadum : quiaCaroIus illis 
Saxonas indoroiia nimiuui feritate rebelles 
Oppugnans, rapidi latissima flumina Mogi 
Ignoto fregisse vado, mediuiiiqiie per amnem 
Transmisisse suas neglecto ponte cohortes 

185 Creditur; inde locis mansuruin^nomen inbaeslt. 
Uuc sacri, celebresqtie viri, quos laude serena 
Infula, vcl gladius mundo facit esse verendos, 
£x omni regione fliiunl, ad publica regni 
Cominoda : de sunimis agcre ac disponcre nbus 



VARL£ LEGTiONES. 

•• inandHtt A. Rs. 0. •• in valido Rs. * •* A. Rs. — rr. tardumque, * •* laniHnu Rs« •• modico. 
B. f. *^ vr(Bier.li, B. ff . •• Ideiu annus, licct falso, uotalut* in cod. insct. Oihjuis Frising. lcsianie 
Miiraiori 5S. r<f ^ Ital., tom. VI, p. 099, Noi. i. 



537 



LIGURINUS. — UB. I 



538 



B 



190 Exacla rattone parant, cque omnibus unum A 
Qui modo slt tanto succedere dignus lionori, 240 
Prxrecifise sibi celeri pictafe laborant. 
Sic ubi nociivago siellarum lumine puppis 
Decurrit pelago, si forte nocentibus illam, 

195 Qiiaregiiurcursuslenebrispremitinvida nubes. 
Abrumpitqne vias, alio sibi sidere naula 
Quserit iter, clavlque modum, velique lenorem 245 
Innovaty el radiis accommodat arte carinam. 
Sic '* postquam sedere duces, dubioque vo- 

[lutant 

200 Pectore, cui tnnt! regni tribiiantur boiiores 
Saxones, et quorum Ripuaria Domine teilus. 
Westualiaeque nrbcs , et Norica rura regentes^ 250 
Allobrogumque ducescoeunt,Cimbriquc Teroces, 
Quos perfusa sno pugnax Germania Itlieiio 

205 Misit, ei a magpo te|lus signata Lutbero. 

Viiidelici, Rhxllque ruunt, quos Suevia nutrlt, 
Quosque Garcnlinis collimiuil Ausiria campis, 
Qnos Lycus, et tuinidis Ister prxlabitur undis ; 255 
Quique " suos urbes huc direxere poieiites» 

210 Glaraque Teutonici coierunt nomina regni. 
Nec minus ex Italis multos, et gente Latina 
Traxerat huc renim roiratrix fama novarum; 
Goncilium, regemque novum, faciesque veren- 

[das teo 
Aspexisse dueum, famosaque nomina nosse 

215 Optabani, popullsque suis exacta referre. 

Ergo ubitanta patres audire negotia, diguum 
insedere locum» diverso magna favore G 

Pondera librantes, nunchos, nunc protinus illos^ 2G5 
Inspiciunt : versantque diu moresquegenusque, 

220 Ingenium, famam, fortunae simplicis usum, 
Eventum, ilnemqiie simnl, quae commoda reghi 
Inde fluant, quae damna sui : judexne severus, 
An facilis, pius,anne ferox, largiior honestus, 270 
Anne rapax, pacem portendat**, an arma mi- 

[nelur, 

225 Omnia sollicito curarum examine pensant. 

Tandem quid peteret regni fortuna, per unum 
Dlgnata est aperire virum : qui nomine clarus, 275 
(Dux , comes , an praesul, dubium) formaque 

[verendus, 
Consilioque potens, et persuadere peritus, ^ 

230 Surgit . et ut magnis vocem cum corpore rebus 

Composuit, facunda pater sic ora resolvens, ^^ 

Omnia suasibili permulsit pectora voce : 
Francoruin proceres, quos inclyta robora 

[regni, 
Et validas nnnquam pudeat dixisse columnas, 

255 Scitls ut e medio, dolet heu; snblatus ac erbo 
Furiere Chunradus vitam regnumque rcllquit : 
Nunc igiiur (veluti cum luditur alea) prudeas, 2S5 
Sl qua male acciderint, ea lusor corrlgit arte : 



Sic nos humaiiae lusit quos alca sortis, 
Gonsiliu fati casum properenuis iniqui 
Corrigere, et tanto solatia ferre dolori. 

In raanibus vesiris regnum cst : ea quippe 

[polestas 
Ad vos more siio, semper viduaia recurrit. 
Regibus est aliis poiiundi jure paierno 
Gerta fides , iceptrumque patris iiovus accipit 

[haeres. 
Nos, quibus esl mellor llbertas, jure veiusio 
Orba sno quotkMi vacat inclyta principe sedes, 
Quodtibet arbitrium statuendi regis habemus. 
Ex quo Romanum nostra virtule redemplum 
llostibus expulsis, ad nos justisslmus ordo 
Translulit iniperiuiu ; Romani glorii regni 
Nus pcnes cst : queincunque sibl Germania re- 

[gein 
Praeficit, huuc dives submisso vertice Roina 
Suscipit, et verso Tiberim regit ordine Rbenus. 
Consulite in medium , laiitaque a plebe poieu- 

[lum, 
Unum, quem tanto deceat succedere regi, 
Eligite, Ausouiam dignum gestaro coronam. 
Ast ego, si vestra, quae sit senteniia mentis, 
Pace monere iicet^ quo nostri pondera vergant 
Gonsilii(vos rein propius perpendiie) promam* 

Est bic eximiae juvenis probilalis, et alio 
Nomine majorum clarus, sed clarlor aciis 
Ipse suis, patrii Fridericus nominis haires, 
Suevus,et a veteram non longe sanguine regum, 
Qiiem sibi, dum supera fruereiur luce superstes, 
Rex patruus dignum gaudebat habere nepotero, 
Multaque cognati mandare negotia regnl 
Soeverat, et socium sumrois adciscere rebus. 
Quid juvcnis de laude loquar? quid fortia prini^ 
Acta juventutis? quid, quod peregrina secutus 
Casira Del, primls'* tyro faniosus in armls 
Gessit? et invicta quanlos virtute labores 
Pertulit, expediam ? timeo, ne multa loquendo 
Jnveniar dixisse minus. Notissima res est, 
Quam qul forte negat, nunquam vidisse diumos 
Se Phcebi radios, nec verno tempore flores, 
^stibus aut mediis aodisse tonitrua dicat. 
Hunc cgo rectorem fausto elaiiiore cieri, 
Incingique sacro uitidos diadeinate crines, 
£t moneo , et nunquam , fateor, monuisse pu- 

[debit. 
Si satis hunc novi, oec me praesagia fallunt, 
Nobiliiate viget, claroque hinc sangulne reges, 
lude duces coiitingit avos : fiicundia dulcis, 
Forina nitens, animusque sagax, manus impi- 

[gra, solers 
Gonslliis, belloque ferox et pace modestus, 
Menle senex, state puer, prudentia rerum. 



VARIiE LEGTIONES. 
•• hlc. B. »» quaque Rs. " pacem parlendal (*). _»• P. Rs.— A. rr. primM, — Emendat. sibi sumil ff.. 



m GUNTHERI GlSTERaENSIS 5S6 

95 Disposuisse palrem : ciijus pnesngia nunquam A llauriai: at si quis summalim carpere lantuin*' 



Faliere fata solenl, rerumve iiicognilus ordo. 
Quidquid eris, nobis jam niagnus es, atqu^ Te- 

[rendus, 
Jam te non puerum, sed sacra tempora mltra 
Velatum, celsa residenlem flngo cathedra. 

100 Tcre magnl proles generosa parentls 
vere relix dulci de stipite fruclus ! 
Tere fauiosa domus, cui totus ab ortn 
Solis ad occlduas mundus substernitur nndas ; 
Quam qul novit amat, qui non novere, ve- 

[renlur. 

105 Cnjus in auditu *', confusif mentibus hostes 
Tabescunt, contraque nlbil se posse fatentur ; 
Nam pater inTalido ^ robustus et Jnteger «to 
Exlimulat, teneram ducitqueper arduaprolem. 
Itla Tclut patrix sectatrix aemula laudis, 

110 Accelerat : tardamque '* putat, damnoque fu- 

(tunim, 
Exspectare dies, meritisqne 'snperTenit annos. 
Qutsnam igltur talem, tali cum prole parentem, 
Laude satis digna poterit celebrare poela T 
Etlamen aggrediar; liceat modo fortia gesla 

115 Eximii memorare Tiri ; non omnia, sed quae 
Pulchra magis; quis enim, si prosequar om- 

[nia, codex 
Hacc capiet? sen quis poterit percurrere lector? 
llla quidem officio magnorum clara Tirornm 
Sunt satis : el melus est, ne dum prodesse la- 

[boro, 

15M) InTcniar nocuisse niagis, rebusque serenis 
Arguar insanus tenebras obducere Tatea. 
Est tainen et ratio, qux lorsitan ausa tueri 
Jitostra queat , Teniamque dare , et detergere 

fculpam. 
Qui scripsere prins, cupieptes ordine certo 

125 Hisioriae serTare fldem, non pauca Tidentur 
Iiiseriiisse siiis (liceat modo dicere) charlis 
Qux neque Caesareos augent Teheinenter hono- 

[res, 
Nec contexta rel, sed tanquam assuta cohserenu 
Atnos, si qulderitpulcbrutn minus,eximiumque, 

150 Vel quod ad egregios non multuiii Cxsaris actus 
Pertineat, Tcri nihil adjectura decoris 
Sponte rellnquentes, tantum potiora secoti, 
De muUismodicam nitemur condere suminam : 
Claudendumque nianu forma breTiora libellumt 

135 Ad demulcendas conflare legeiitlbus aures : 
Ac Telut e pIeno,'decerptis floribus, horlo,i 
Princlpe digna suo breviter compingere serla. 
Si queni igiiur rerum prolixior ordo, fidesque 
Incorrupta juvat, doctorum scripta Tiroruin 

140 Consulat, atqueipso latices de fonte peiitos 



Rem satis esse putat, nostris apponat ocellum, 
Et medio** tcnuem de gurgiie sorbeat ijndain. 
Praeterea *^ rerum freti splendore, simulque 

145 Artifici sermone sno, sensnque profundo, 
Materi» insigni metricas ascisc^re leges 
SpreTerunt : puduitque reor, puerilibus illos 
Lascivire Jocis, et inanes texere nugas. 
No8 autem, sermone rudes, animoqiie pusilli, 

150 Singnla sub numerum certa ratione vocantes 
Verba, snperposito velablmus inlila fuco : 
Utquem forteparum male cultussermomoTebit» 
Huncsaltem sliHictura pedum, Tersusque canori 
Detineant, sitque hic aliquid laudabile nosirum. 

155 Nunc age, pnemissis quae tcI re^ ipsemoiiebat, 
Vel Tatis studiosus amor, solatnine tuti 
Principis acjuvenum, de re.quod resiai ,agimii8. 
Atque adeo praesens, ex illo tempore tcxtus 
Incipiat, quo prima sacra, Friderice, tulisti 

160 Sceptra manu : licet amte quidem non pauci 

[relatu 
Digna, vel a tenero gessisti fortiteraevo. 
Nam neque prima luae nobis monimenta Juvcntae 
Perceusere vacat , nec quse crescentibus annis 
Sub patre, vel patruo cunctis memoranda tulisli. 

105 Illa suis speciosa locis ; iios regia tantum 
Gesta levicalamo» quadam brevitate sequemur. 
Annus ab urbe nova mlllesimus, uique noictur 
Res, qua voce potest, octingentesimus ibat : 
Vel magis» ul Christi, qui tempora condidit, 

[ortu 

170 Tempora distinguas, millenis adjice centumf 
Mox qulnquagenis subnectens qiiaiuor annis** : 
Temporis haec series effluxerat, orbaque rcgni 
Teutonici sedes Chunradi morte vacabaU 
Acturi sacrae de successore coronae 

175 ConTeniunt proceres, totius viscera regni, 
Sede satis nota, rapido quae proxima Mogo 
Glara situ, populoque frequens, murisque de- 

[cora est, 
Sed rude nomen habet : nam Teutonus incola 

[dixit 
Franconefurt : nobis liceal sermone Latino 

180 Francorum dixisse vadum : quia Carolus illis 
Saxonas indomiia nimiuiu feritate rebellcs 
Oppugnans, rapidi lallssima flumina Mogi 
Ignoto fregidSe vado, mediuiiiqiie per ainnem 
Transmisisse suas neglecio ponie cohortea 

185 Creditur; inde locis mansuruin^nomen inbaeslt. 
II uc sacri, celebresque viri, quos laude screna 
Infula, vcl gladius mundo facit esse verendos, 
£x omni regione fliiuni, ad publica regiii 
Commoda : de suininis agcre ac disponcre rcbus 



VARL£ LECTIONES. 

•• inandiltt A. Rs. 0. •• m vatido Rs. * •* A. Rs. — rr. lardumqne. * •* /nn/fim. Rs. •• modico. 
B. f . •^ vneierli, B. ff . •• ideiii annus, licct falso, notalur iu coJ. insci. OJunis Frising. lcslanie 
Muralori SS. rtf « //a/., tom. VI, p. ^99, Not. 1. 



B 



'OT LIGURINUS. — 

190 Exacla ralione paranl, cque omnibus unum A 
Qiii modo sil lanto succedere dignus bonori, 240 
Prxfecifise sibi celeri piciafe laborant. 
Sic ubi noclivago sicllarum lumine pnppis 
Decurril pelago, si forie nocentibns illam, 

195 Qnaregiiurcursustenebrispremitinvida nubes, 
Abrumpilqae vias» alio sibi sidere naula 
Quaerit iter, clavique modnro, vdique lenorem 245 
Innovat, et radiis accommodat arte carinam. 
Slc ** postquam sedere duces, dubioque vo- 

[lutant 

200 Pectore, cui tnntf regni tribuanlur bouores 
Saxones, et quorum Ripuaria nomine tellas, 
Westualisque urbcs , et Morica rura regentes^ 250 
Allobrogumqoe ducescoeant,Cimbrique feroces, 
Quos perfusa suo pngnax Germania Itheno 

205 Misit, ei a magQO te|lus signata Lutbero. 

Vtndelici, Rhxtique runnt, quos Suevia nutrlt, 
Quosqoe Garcniinis colliniiiat Ausiria campls» 
Qiios LycuSf et tumidis Ister prxlabitur undis ; 255 
Quique *^ suos urbes buc direxere poientes, 

210 Glaraque Teutonici coierunt nomina regni. 
Nec minus ex Italis multos, et gente Latina 
Traxerat huc rerum miratrix fama novarum; 
Goncilium, regemque novum, faciesque veren- 

[das t60 
Aspexisse dueum, famosaque mHnina nosse 

215 Optabant, populisque suis exacta referre. 

Ergo ubitanta patres audire negotia, diguum 
Insedere locum, diverso magna favore G. 

Pondera librantes, nanc hos, nunc protinus illos^ 265 
lospiciunt : Tersantque diu moresquegenusque, 

220 Ingenium, famam, fortunae simplicis usum, 
Eventum, llnemque simul, quse commoda reghi 
Inde fluant, quas damiia sui : judexne severus, 
An facilis, pius,anne ferox, largiior bonestus, 270 
Anne rapax, pacem portendat'% an arma mi- 

[netur, 

225 Omnia sollicito curarum examine pensant. 

Tandem quid peteret regni fortuna, per unum 
Dignata est aperire virum : qui nomine clarus, 275 
(Dux , comes , an praesul , dubium) formaque 

[verendus, 
Consilioque potens. et persuadere peritus, ^ 

230 Surgit . et ut magnts vocem cum corpore rebus 

Composuit, facunda pater sic ora resolvens, ^^ 

Omnia suasibili permulsit pectora voce : 
Francorom proceres, quos inclyta robora 

[regni, 
Et validas nunquam pudeat dixisse columnas, 

255 Sciiis ut e medio, dolet beu; sublatus acerbo 
Funere Chunradus vitam regnumque rcliquit : 
Nunc igiiur (vcluti cum luditur alea) prudens, 2S5 
Si qua male acciderint, ea lusor corrigit arte : 



UB. I 55S 

Sic nos humaiiae liisit quos alca sorlis, 
Consilio fati casum properenius iniqui 
Corrigere, et tanto solalia ferre dolori. 

In raanibus vestris regnuni cst : ea quippe 

[poiestas 
Ad vos more suo, semper viduaia recurrit. 
Regibus est aliis poiiundi jure p.iierno 
Certa fides , sceptrumque patris novus accipit 

[haeres. 
Nos, quibus est melior llbertas, jure veiusto 
Orba suo quotiefi vacat inclyta principe sedes, 
Quodlibet arbilrium statuendi regis habemus. 
Ex quo Rotuatium nostra virtule redemptum 
llosiibiis expulsis, ad nos justissimus ordo 
Transtulit imperiuin ; Romani glorii regnl 
Nos pcnes cst : queincunque sibi Germania rc- 

[gein 
Prxficit, hunc dives submisso vertice Roma 
Suscipit, ei verso Tiberim rcgit ordine Rhenus. 
Consulite iu medium , tantaque a plebe poten- 

[ium, 
Unum, quem tanto deceat succedere regi, 
Eligite, Ausouiain dignom gestaro coronam. 
Ast ego, si vestra, qoae sit sentenlia mentis, 
Pace monere licet, quo nostri pondera vergant 
Consilii (vos rem propius perpeodiie) promam* 

Est hic eximiae juvenis probiiaiis, et alio 
Momine majorum clarus, sed clarior actis 
Ipse suls, patrii Fridericus nominis baeres» 
Sucvos, et a veterom non longe sanguine regum, 
Quem sibi, dum supcra frueretur luce superstes, 
Rex patrous dignum gaudebat babere nepoiem, 
Multaque cognati mandare negotia regni 
Sueverat, et socium sumrois adciscere rebos. 
Quid juTcnis de laude loquar? quid fortia prlni^ 
Acta juTentutis? quid, quod peregrina secutus 
Casira Dei, prirois** tyro faoiosus in arrois 
Gessit? et invicta quanlos virtute labores 
Pertulit, expediaro ? tiroeo, ne multa loquendo 
Inveniar dixisse minus. Koiissiroa res est, 
Quaro qui forte negat, nunquaro vidisse diurnos 
Se Phoebi radios, oec Tcrno lempore flores, 
^stibus aut mediis aodisse tonitrua dicat. 
Hunc cgo rectorem fausto elamore cieri, 
Incingique sacro nitidos diademate crines, 
Et rooneo , et nunquam , fateor, roonuisse pu- 

[debit. 
Si satis hunc novi, oec roe praesagia fallunf, 
Nobilitate viget, claroque hinc sanguine regcs, 
Inde duces coniingit avos : facundia dulcis, 
Forina niiens, anirousque sugax, roanus impi- 

[gra, solers 
Consiliis, belloqoe ferox et paco modestus, 
Menle senex, aetate puer, prudentia rerum, 



VARIiE LECTIONES. 
•• Mc. B. *^ qHwque Rs. " pacem partendai (*). ,»• P. Rs.— A. rr. prmu9. — Emendat. sibi sumit ff* 



SS9 



GUNTHERl CISTERCIENSIS 



310 



CertuB amor, robasta fides , constaniia mentis A 
Nec rrangenda malis, nec sustoilenda secundis, 
Laudis amans, largiior opum, crudelibus atrox, 

290 Tranqnillus placidis, fcrus indomitusque sa- 

[perbis, 
Supplicibus facilis, justis pius, asper iniquis, 
Fortis ad instantes casus , prudensque futuri, 
Pr.'eierilique memor, sociis bonus, impius bostl, 
Hxc sunt, proceres, liaec sunt qudB regna 

[tueri 

295 Ac munire solenl : bis artibus infima crescutil, 
Maxima servantur : ni fallimur, artibus istis, 
Seque suosque reget : neque enim quas bac* 

[tcnus ultro 
El gralis coluit, sumpta mercedc relinquet. ^ 
Nam quod summa probos mutare poienlia mores 

SOO Dicitur, ei alia sumplum magis xstimo causa : 
Si quis forte sibi perversas conscius artls, 
^lngeniiqoe mali , taciiis capiator bonoris 
Temporedissimulat : cum quod cupiebat, adep- 

[tus, 
In vitium moresqne redit, mutasse videntur 

505 Immerltiquebominem violasscpulanlurbonoreSy 
Quos mpgis ille malo corrumpit et inquinat usu. 
At cuicunque bonum, el nullo violabile casu 
Ingenium natura dedit, si Ixlus bonorem 
Forie tulit, quo dignus erat, tunc tempore rapto» 

310 Illa latens probitas I;aIo pubescere fruclu 
Incipit; el sese virtutum germina produnt. 
Sic puer a tenero easlis qui moribus aevo Q 
Floret, et buncbabitum natur» vertii in usum, 
Qualis erit? quantusve putas? quae gloria regni? 

515 Quis decor imperii tanto sob principe surget? 
Ilunc ipsum voluisse suis succedcre regnis 
Et patrum, res ipsa probat, cui sanguine juticto; 
Ac velul haeredi moricns insignia nuper 
Regia, nil parva sperans de prole, reliquil. 

320 Quippe Deus, si regna diu voluisset in illa 
Stare domo, prolem potuit servasse priorem, 
Quae jam susccpio consorti roedcre regno, 
Flcbilis indigna prdecessil morte parentem. 
Nunc quoniam fatis e fratribus alter iniquis 

525 Occidit, el casu regnum fraudavit acerbo, 
Alter adbuc leneris puer esl ipale firmus in 

[annis : 
Quis melius patruo (faveat modo vestra volun- 

[las) 
Succcdat, quam quem studiis et carne propin- 

[quum 
Ipse sibi bxredem quasi desigiiasse videtur? 

530 Noverat ille quidem generosae robora mentis, 
Noveral, aique ideo regnum, quantum esset in 

[ipso, 
Tradidii, el nalo voluit praefcrre nepotem. 
Non alienus eril : nulla bic translaiio regni, 
Nulla sub ignoti redigemur jura tyranni. 

535 Adde quod antiqiia regum nuiriius in aula, 
Regia prudenter tractare ncgoiia novit. 



Adde quod el geminas poteril regnmqne dii- 

rcomque, 
Hane patris, hanc claro comingens saDgitine 

[matris, 
Conciliare domos, quat seditione frequemi 

540 Excliai impaiiens sociae discordia laudis. 

Si quis ob inTldiam studiiqiie latentis amorem, 
Tot bona secreto dissuasor inutilis astu 
Impedit, imprudensaut perfidus esse probatur. 
Sic ubi melliflua, qnisquis foit ille, disertus 

345 Voce peroravii, concordi protinus omnes 
Assensere sono : Jaeto clamore cietur 
Dux puer in regem : Friderici curia nomen 
Tota canit : moresque probos, et fortia factat 
Extollont, dlgnum sceptris, ultroque petendum, 

350 Cogendumque ferunt : alii famosa priorum 
Nomina, permistumque genus reguroque dn- 

[cumque 
Commemorant; alii studium, magnique vigo- 

[rem 
Pectoris» et placidos, sed non sine pondere, 

[inores. 
Pars operum titutos Jactant, aevique minoris 

355 Vix sequanda viris, annisque valeniibus, acta. 
Hanc ego rem penitus, quam dicere pauca, 
Tutius esse puto : non est mihi carmkiis inde 
Tanta fides, pleno scribens ut cuncta relata 
Ex^uare velim ; magnum res isu poetam 

560 Exigit, in minlmis nobis audacia rebus, 

Mox ubi rite suam proeeres Juramine sacro 
Astrinxere fidem, cuuctis, qoae postulat ordo» 
Expletls, paucisque uovo cum rege relictis, 
Discedunt» laetique suas referentur ad urbes. 

565 Sic ubi mundanis dominantia sidera rebus 
(Si modo vera eanunt, qui talla tradere gan- 

[dent 
Dogmau) propilio post plurima sxcuia signo 
Conveniunt, aliquemque boni majoris in orbe 
Proventum, pacetn terriSt hominumve salu- 

[tem, 

570 Temperiemvepoli, fidosve colentibus agros, 
Aut simile his aliquid coocordi foedere jurant : 
Inde suis iterum vicibus, versoque relapsu 
Discedunt, solvuntque cborum, repetunique pe- 

[nateSy 
Non nisi post longos iterum coitura labores. 

375 At rex prima movens, ibi re feliciter acta, 
Castra, per emensas meinorati fluminis undas, 
Classe petit celebrem famosi nominis urbem, 
Qua Mogus tumido miscet sua flumina Rheno : 
Qiii licet ipse suum pcrdat cum gurgite nonien, 

380 Dat tanien egregiae primordia nominis urbi : 
lUaque majori, cum sit popularior amni, 
Negligit, et fluvio dignatur ab hospite dici. 
Namque premens Rhenum (si credimus oinnia 

[famae) 
Nomen ab infuso recipit Moguntia Mogo« 

385 Haec urbs Francorum mediis in finibus» agrls. 



Ml LIGURINUS* — UD. t. 54i 

Yiiibas, irbusUs, popalo generosa frequenti, A Quaninm quuqne volel : gelidas hine, inde ca- 



B 



Hinc sutione sua Rhenum contingit, at inde 
Estendit rapidam flnes procul nsque Mosellaro, 
Quaenon pene minor, placidos dum perroeat 

[agros, 

590 Fmglbus et porois, el dulci rertilis uva, 

Nom^n, aquasque suas, proprio sub jure reten- 

[tans, 
Fluroinis ex gemini coufluxu noroen habentem 
SerTat adusque locum : Tictor mox Rhenus 

[utruroque 
Eripit, et mislis doroinatur fortior undis. 

395 Turribus haec eadem quondam, murisque su- 

[perba, 
Pane fuit toto sedes noiissiroa regno, 
Donec ob infanduro detestandumqne fnnirem 
Strata, luit nieritas, occiso pnesule, poenas ; 
Inde ruinosis deformis et borrida muris 

400 Testator Justasoflisnsi principis iras. 

Huic ne praecipuam celebret Germania sedem, 
InTidet, atque iocum tenet Agrippina priorem. 
Arobae roetropolcs : haec quas praeterfuit amnis 
Altior ad fontem (modo te, Basilea, remota), 

405 Aut hinc inde sitas laterallter aspicit urbes : 
Altem, qiifas eadem Rheni procul auL prope^ 

[ripa 
Possidet, aequoreis donec se misceat undis, 
Prisco jure regnnt : sic Rhenus partibds aequb 
Scindilur, et dominae solus famulatur utrique. 

410 Mox, quantum libuit ^, per eumdem defluus G 

[amnem 
Remige carpit iter : multi, magnique potentes 
Occurrunt, regemque nOTum, dominumque sa- 

[lutant. 
Ulque satis Tisum est, Rheno, ratibusque re- 

[lictis« 
Flumineos cursus CTectu mutat equorum. 

415 Inde per Ardennae saltus perTcnit ad illum 
Usque locuro, cui nomen aquis posuere prio- 

[res. 
Quae ratio facti, Tel quae sit nominis hiijus 
Causa requirenti, solum hoc ^^ opponere pos* 

[sum : 
Sunt ibi secreti lerrae, caeciqiie meaius, 

420 Dissimiliqiie modo, tacita tellure laientes *^ 

Ejaculantur aquas. Alias nam sulfure tIto 
FerTeuies, undante ferunt erumpere furoo ; 
Ast alii gelido Tcluli de fonte liquores 
Emanant, tunc ducta caTis canalibus unda 

425 Confluit in quarodam mira ratione lacunam. 
Regia ^* sic cStlidis miscentur balnea thcrmis, 
Marmoreosque gradus TCierum solenia circum 
Artificum posuit, per quos descendat iii undam. 



[lentes 

430 InTcnit, arbilrioque suo sibi temperat undas. 
Hos illis secreta locis natura Tapores 
Addiderit, manuumTe labor ^, quaeralur ab 

[iUis, 
Qui loca nola colunt : causas, secretaque re» 

[rum 
Majores ^ fido possunt audisse relatu. 

435 Hoc sibi prima loeo Teluti cunabula regni 
Carolus esse ToIens,^magno cum Fraucia re^ 
UtraqueserTiret, primam gestare coronam 
Jussit, el in sacra reges ibi sede iocari. 
Et ^' simui a nostro secessit Gallia regno, 

440 Nos priscum regni morem sePTamus ; at illa 
Jure suo g^nidet, nostrae jam nescia legis. 
Ergo ubi rauliorum turba praesente potentum, 
Non modo Gcrmauis, sed et his, quos Flan- 

[dria, 
Miserat auditae miratrix Gallia famae, [quos- 

[que 

445 Imposuit capiti gestamina regia sacra 
Amoldus, quo tunc pastore Colonia dlTes 
Gaudebat (quippe hunc TCteris sibi juris ho» 

[norem 
Vindicat ille locus), tunc sacra sede locatus^ 
Conscendit solium Tclerum Fridericus aTorum. 

450 Nec reticcre libetquaedam manisfesta scTeraa 
Pignora justitix, strictique exeropla rigoris. 
Quippe ministroruro quidam de plebe suorum, 
Dum priTatus adhuc ageret, male sanus atrocl 
Eximium clarumque ducem percellere culpa 

455 Ausus erat, jusiamque Tiri quam noTerat iram, 
rerritus ipse sui fugiebat imagine facti : 
Hic quoque gaudendi, Tcnia^ spe lusus inani, 
Intererat populo, Tultuque ignotus operio ^, 
Ac se dissimulans, humill sub Teste latebal, 

460 Ergo ubi pontifices sacram de more coronan* 

Imposuere Tiro, prostratus corpore loto, 

' Regiaque ampleclens Tcstigia, Toce gementi, 

El lacryinis, Teniam. miserandus poscere coepiL 

Moti omiies, precibusque piis instantius oranl» 

4(5 Parcat, et afflicto Tclit indulgere clienti : 
Ille snum cupiens cuoctis sancire timorem, 
Ei terrere malos, muliumque diuque rogantes 
Exaudire vlros firmaia mente negaTit. 
NeTC graTi proceres quaterentur forte repulsa, 

470 Non odio roiseri, sed slricti juris aroore, 
Exemplique loco, sese boc fecisse patentcr 
Asseruit, factique sui Tir proTidus omnem 
Sustulit InTidiam, documenlaque fortia sanxil. 
Forsitan haec alii culpenl : ego nobile factum 

475 Laudo Tiri, drgnuroque toco gestare potenti 



^ hcuH Rs. t 
A. !j8» aperio. o. 



VARIiE LECTIONES. 
hcBcf *• {rlqida, m. Rs. * *» ** Majorh s. majorum. V. * ♦• at. Rs. t ** R»^ 



»5 GUNTHERI aSTERCIENSIS tU 

Seepira iflaDVy qal 6ic animam pieuie re- A Proiinos accepto diademaie fjla plavtt. 



[pressa 
Conilriait» canciisqoe sui documenta vigoris ^ 
Certa dedit ; plus sxpe nocel sapientia legis, 
Quam rigor : Ulenocet paucis, luec inciut om- 

[nes, 
4S0 Dum se ferre soos speranl impone reatos. 
Aodierat' fortasse poer generosus, ut ollm 
ille suae primus regnalor Romulus urbls, 
Conditor imperii, teneras infringere leges, 
Atque humiles aosum saltu transmittere fos8as« 
485 Jusserat ultrlci fratrem succumbere morti, 
Dum copit aeternl fondamina ponere regni. 

lamque sui pienum soriitus cutmen honoris 
Rex puer,et animo puerilia quaeque virili 
Propulsare manu, magnisque iniendere rebus 
490 ingeoium paerile parat; non inscius olim 
Ipse sul, quantumqne oneris comlteinr bono- 

[remt 
Cceperat ex obltu clarl sentire parenlis. 
Sed nunc se soiito graviori pondere sentit 
Urgerl, multumque sibi crevisse laboris. 
495 Ut cum post multos indefessosque labores 
Alcides fesso succedere jussus Atlanti, 
Cum tot sideribus magnum miratus Olympom 
Ferre, et insolito sudaret pondere pressus. 
Ergo vlros, famosa qulbus prudentia nomen, 
500 Longaque mulurum dedil experientia rerum, 
Saepius arcanis solitos interfore rebus, 
Asciscens, magni secreu negotia regni 
PetracUua studio, de cunctis rebus agendis 
Coosulit : etpulchrumt justumve, vel otile qoid 

[8it, 
505 Qoid deceat, quid non» studiesa mente re- 

[quirit. 
Nec mora, legatos summo mandata ferentes 
Poatiflci, properare jubet, cuncusque per ur« 

[bes 
Ausoniae vulgare suos indicit honores. 
Primitias operum princeps has esse suorum' 
i5i0 Maluit, ul regni manifestos protinus hostes 
Frangeret, et justo purgaret scandala ferro 
Haud mora, Trajectum, patruo regnantc, su- 

[perba 
Afajecisse jugum cervice, piumque reccnier 
Offeiidisse vrrum factis crudelilius aiisum, 
515 Ilostill fervore petit : murosque parabat 
Indinare solo, captasque evertere turres, 
Suppliciumque reis (pietas o magna nepolis 
Judiciumque viri) patrueles fortiter irns 
Ultrici satiare manu, regnique dolorem. 
510 Sic augustonim primus sumuiusque nionar- 

[ches, 
Eximiusque nepos, crudclia f^aris olim 
Hostibus exstinctls, pius ac iortissimus ultor, 



B 



Tandem multomm vlx eluctante rogata 
525 Magnorumque ducuro, molto prios aere redero- 

[ptis 
Parcilor, eijusti ferra principis ira resedit. 
Nec melius stuliae furor 'atque superbia plebn 
Poniri poterat, qoam lanti ut caosa tumoris 
Eriperentur opes : et ^ quos opulentia renim 
530 Fecerat elatos, in se revocaret egesus. 

Inde gradu verso, gaudeutibus obvia Rhenl 
Signa ferens undis, te pulchra Colonia, Ix- 

[tain 
Laetior ingrediens : ibi digno vir piiis iilum 
Egit honore diem, quo Christus carne resum-' 

. [pu. 
535 Yictor ab infernis rediens nitidissimas uml.ris, 
Retulit eximios superaia morte triomphos. 

Postea Saxoniae flnes ingressus, ad illaui, 
Quam Martlnopolim vocat incola Teutonus ur- 

[bein. 
CoDcHinm procerom toto de corpore regni 
540 Convocat ; ot digno celebretur curia coetu 
Tempore solemni, quo Spiritus almus ab alU) 
Cum sonitu veniens in peciora sancU piorum« 
Jgnea distinctiseffudit lumina linguis. 

Huc etiam geminos, Petrum simul atqne Gui- 

fdonem, 
515 Danorom proceres, qiios inter sanguiue juii- 

[cios 
Moverai ejusdem regni dissensio litem, 
Evocat, ac Uli causam ratione diremptam, 
Terminat : ot qosedam provincia tota Guidoni 
Cederct, at regnum cam nomlue Petrus ha- 

[berei. 
550 Ergo ubl vexillo partem, qoaro dlximus, ilie, 
Hicautem gladio regnum suscepit ab ipso; 
(Hunc eteiiim longo servatum tempore niorem 
Curia nostra tenet) posito diademate Petnts 
Regaii dextra lulit alti principis eusem, 
555 Praecessitque sacram brevius diadema coro- 

[nam. 
Huc quoqtie Virginea, modo dicere fas sit, 

fab urbe 
(Nam neque barbaricum recipit iiica pagina 

[iionien, 
Nec nielius dici sine nomipe pos e videtur) 
Elccto partcs geinino de pra*sule iitein 
560 Pcrtuleratit : quas duin placide componere 

[rector 
Et revocare diu fruslra studuisset in ununi, 
Tandcm exsufflato, qui poscebatur, utroqiie, 
Tertius iiivitis datus est a principe pastor. 
Hoc ctcnim sibi jus collatum a prxsuIc*suiiiino 
565 Rege sub Heiirico testatur curla quinto : 
Ut si forte uovo cerUt de prsesuie sedes, 



^^rijforism* Rs. t ^ «i Pj». f 



VARIiE LECTIONES. 



545 UGURINUS. 

Nec valel imposiio sopiri fine querela, A 

Debeal ipse suas mox inierponere panes, 
Arbitrloque suo pasiorem ponere sedi. 
570 Nec prius elecium quemquam de jure sacran- 

[dumf 
Quam sceptro princeps regalia prssiei eburno. 
Inde Ratisponae (?eius ex boc nomen ba« 

[benli, 
Quod bona sil raiibus, Tel quod consaeyit io 

[illa 
Ponere n^ula rales : liacNoricus urbe ducalus 
575 Pnecipua gaudei) soleoinis curia cerio 

Tem[»ore mandalur, modico posl isla sequenlis . 
Temporis elapsu, lolus quo lempore mundus 
Gaudel aposiolici gemno splendore triumphi. 
Jamque viri reduces, priuceps quos m.scrat " 

[olim, 
580 Urbibus.ex Iialis, nec non a prxsule summo 
Scdis apostoliciie, relicia quaequereportanl. 

Mox ubl proposiias,quodebuilordine,causas 
Egit, el in placida rex onmia pace locavii; 
Magna sibi cupiens quaerendx semina laudio, 
585 El propagandi momenla poienlia regni, 
Protinus Hungaricos armato milite fines, 
Si placuisset idem soeiis, inirare parabaty 
Et facturus erat, ncc iuutile principis esset 
Proposilum : poteratque sno rem clauderefolo. 
590 Sed quidam, seu mente bona, monituque fldeli» 
Sive dolo, laciloque (magis quod credimus) 

[aslOy C 
Dissuasere duces : ac ne conirarius illis 
Ire videretur, nec in Iiac re commoda regDi, 
Sed privala sequi, quamvis invitus, ab alto 
595 Cessit proposito ; sic dissuadenlibus illis» 
Non sublau quidero, sed adhnc dilata voIup- 

[uis, 
Vel magni virlule patris complenda, vel alti 
Sanguinis auspiciis, naciis sua lempora rebus, 
Speraiur : nequo enlm frustra voluisse, nec 

[unquam 
GOO Couccpisse sacro prapsagla vana ruluri 

Poctore, vel quidquam lemere sperasse pulalio. 
Non lamen in tanto rerum splendore locatus 
(Usque adeo nulla esl hominis sincera volu- ^ 

[ptas) » 
Gaudta plena capit tranquillo pectore rector 
605 Quem bene compositis divino munere rebus, 
Anxia cognalae torquei discordla rixae. 
Nam duo magniflcl proceres, Henricus aler^ 

[que *• 
Nomen, et ambo pares ractis insignibus, ambo 
Majorum titulis, belluro grave prorsus, ei an- 

[ceps 
610 Et multa regni metuendum clade gerebanl 
E quibus bunc ipsum patruum geoeraverat ille 



— UB. I. 54^ 

Ausiricus ex avia Leopoldus roarchio regis 
Hunc Noricus duclor el regis avunculus idem, 
Nobilis Henricus generosa stirpe creavil. 

615 Hi trisies belli causas, et prima furoris 
Ex his nimirum traxerunt semina causis : 
Nam paterallerius, Noricorum ductor, alrorem 
Pulsus ob invidiam duduui, moresque super- 

[bos, 
Saxonlae lantum nudo sibi Jure relicto, 

620 Senseral altrices Ghonradi principis iras. 
Ereplumque sibi, regno thbuenie, ducaium 
Ante Leopoldus, nunc ejus fraier, ei idem 
Recioris patruus, pugnax Henricus habebac. 
Ulque baec una lues sauo de corpore landem 

625 Ac velul e medio nubes odiosa sereno 

Cederet, e cunctis, claro sub priucipe', regni 
Paribus Herbipoli jussi coiere poienles. 
Adfuil hic Saxon, non adfuit Auslricus, ut quj 
Judicium fugerei : dudum possessa ducalus 

650 Perdere jura limens : nam causa semper in 

[omnl 
Judicium spolialus amat, qui possidei, odtl. 
Quem tribus absenlem lotius curia regni 
Censuil ediclis in jus debere ciuri. 
Nec roinus Apvli» Galabrisque ex fiuibus 

[altl 

635 Sanguinis bic aderanl proceres : quos ille lo- 

[corum 
Invasor patriis migrare Rogerius oris 
Jusserai, et lota profugos regione fugaral : 
Multaque flebililer crudelia facta tyranni 
Dequesti, palria sese tellure fugatos, 

640 Proscriptosque bonis, indignaque plurima pas- 

[sos, 
MorlCf vel essllio, vel longo carcerls usu 
Damnaios, miseras gemitu rumpente querelas, 
Addideranl, rebusque suis a prinoipe nostro 
Aoxiliuro, et regni vindiclaro jure petebani. 

645 Mola roanus procerurot regeroque fidcliter 

[omnes 

Tam manifesla roganl, lotius scandala regnl 

Vindicet, et lantam Juris morumque rninam. 

. Accipit haec I»t0s princeps, gaudetque rogari, 

Materiamque novae seclandse laudis habere ; 

650 Signaque irans Alpes posl priroa bienni i ferre, 
Regia, communi procernm Juramine sancii : 
Ul siniul imperii sacra de sede coronam 
Sumal, et injusti ifera corrigat acta Rogeri. 
Huuc, ui fama, viruro» pariter cum fratre 

[Roberlo, 

655 Cul propter sensus agiles, anirolque vigorem 
Cognoroen Guiscardus eral, Norroannia quon- 

[dam 
Edideral : media rerum seu slirpis agenies 
Fortuna, sed menle suis ei pectore longe 



VARLE LECTIOKES. 



•• utrique Rs. 



M7 



GUNTUERI CISTEROENSIS 



548 



pRBSianles, Talidosque mana, rormaqiie ve- A 705 NoniinishsredeiD dignam,Boamnnde, reliquii* 



[nuslos» 

660 Laudis amatores, roagnarum semina rerum 
Qiiaerentes, cuptdosque suis notescere factis 
Quique magis sese claro de sanguine regumt 
Quam de privata Gallorum gente docerent. 
Bi dum sub tcneris» et idliuc crescentibus an- 

[nis, 

665 Nesclo quid valido ** tractarent pectore pul- 

[chrum, 
Ipst nimirum forluna yoce latentf 
Exhortante viros, et blanda maxima quaedam ** 
Promfttenle manu» jam spe ventara trahentes, 
Oinne solum forti patriam quique '* esse pu- 

[tarant : ^ 

670 Ausi sont tota, spretis naulibus agris, 

Demigrare domo, nomen, gentemque» domum- 

[que 
Optantes peperlsse sibi : nec Gallica tantam 
Rura, sed abruptas excelsis rupibus Alpes 
Fesiino transire gradu : tandemque per urbes 

675 lialia^, Laliasque domos, quasi debita rura, 
Apiiliam, Calabrosque viri petiere penates. 
Regia sic volucris, primas ut crescere plumas 
Artubus, et teneros durescere senserlt ungues, 
Naturae sectatur iter : Jamjamque parentum 

680 OlOcio conlemnit ali, nidoque relicto 
Egredilur, parvoqne podet latiiisse cubili ; 
Mox confisa sibi securo tuta volatu, 
Aut leporem venatur agris, aut sethere cygnum C 
Corripit, et proprios in acota rupe penates 

685 iEdificat, similesque sibi parat edere foetur. 
llla quidem tellus nullius muneris cxpers 
Fetibus arboreis uberriina, vitibus, agris, 
Urbibus, et castris, omnique decore nitebat : 
Sed vulgus stolidum, pravum, rude, futilt, va- 

[num, 

690 Oiia longa sequi solitum, fugiensque laborls, 
Mente manuque pigrum, nec pace, nec niile 

[bello. 
Ergo viri, mores hominum, cultusque locorum, 
logtniumque suum, solerti pectoris nsiu 

695 Tractantes, semperque tiros ingentla fortes 
Ausa decere rati, potiundi finibus illis 
Spem rapiunt animo : missisque fidelibns, om- "^ 

[iies 
Francigenas, quos aut humilis fortuna paren- 

[lum, 
Aut novilatis amor, seu magna audacia mentis 

700 Finibus e patriis ad pnemia magna vocavit, 
Asciscunt, totamque brevi sub lempore terram 
Virlbus, arte, dolis, multoque Ubore subacuin, 
Civibus expulsis, injustojufe teiiebanl. 
Teque sibi, patri» laudis Robertus, et alti 



Qui mox auspiciis tibi designata paternis, 
Antiocheoa manu cepisti moania victor 
FalalfS, generique luo servanda dcdisti. 
Alter at aequivocum sibi consimilemque Roge- 

[rum 
710 Progeuait : patriis, qui nunqaam (degener 

[actiSf 
Marte suo Siculis adjecit plurima regnis * 
Quin et belligeris Byzantion usque carinis 
Yectus, inauratas in regia tecta sagittas 
Ipse manu propria iuvenill fortiter arcu 
715 Misit, et Kternse laudis monlmenta reliqolt. 

Hanc lamen hlstoris seriem plerique relatu 
Confundunt, variantque suo, solique decorem 
Roberto, magni gaudent ascribere facti, 
Cumque Boamundo fortem genui&se Rogeruro 
720 Hunc perbibent, natosque suis virtutibus aro- 

[bos 
Informasse palrem : nec solum rebus in illis, 
Quas jam sors dederat, sed quas prxsaga fu- 

[luri 
Spondebat ** mens alta viro, magnique para- 

[tiis 
Haeredes in spem magnaro succedere jussos 
725 Instituisse sibi, mandataque fortia pulchrae' 
Indolis extremo pueris in fine dedisse, 
Et larga tribuisse manu, quaecunque vel hostis, 
Yel tiroidus, dignusque roinus possessor ha- 

[beret. 
Unde Boamundo noster Solymarios illam 
730 Extemijoris Libyani, Siculosque penates, 
Et claram Antiochi, quam nonduui viderat, 

[urbem 
Assignasse refert, famae valgata secutus. 
Ruroor, an historicua sit cerlior ordo, requirat 
Lector, et arobiguo scribenti grandia versa 
755 Ignoscat vati : nonduro satis iila propago, 
Et Siculae series nobis Innotuit aulae, 
Ex qua praecluro generosaro sanguine nu- 

[ptam 
Augnstas tetigisse sinus, castumque potentis 
Regis inisse tonim Ixtatur roaximus orbis. 
740 Primum posi istam vidit Yormaiia sedero 
Concilium proceruin jussu concurrerc regis. 
Huc anibo veitere duces ; sed curia nec tuiic 
Evaluit veterem procerum sopire querelam. 
Tempore mox alio rursuui revocata polentum 
745 Turba Ratisponam, studio teniavit inani, 
Pace reformata, longam compescere liiem. 
Proximus inde fuit procerum concursus in 

[ urbe 
Spirensi geminosque ducest muUumqoe diu- 

[que 



VARLE LECTIONES. 
^ cattdo 4i. Rs. t ** qunsquef ■* ciit^iie Sp. P. R. Rs, f ** Sponicbant Sp. P. R. f 



519 LlGURlNUa 

In placidos mores, solidainque reducere pa- a 

[cem 
150 Conatit longum rnislra insumpsere laborem. 
HiDc ellam rector Hanueli, principe quo 

flunc 
Porphjrrio genilo ■* , gaudebal regia sedesy 
• LegaiosLproperare jubens» de foedere pacis 
Communiqne bono, regnique ulriusqne salute 
755 Verba ferenda dedil, suadens ob facta Ro- 

[geri 
Guilhelmo» qui jam deruncti sceptra pareniis 
£t rapus servabat opes, indicere bellum. 



-. UB. n. 55U 

El quia nuper eum deprenso fuederejuncti 
Sanguinis, a prima secernere conjuge papa 

760 Jusserat» et thalami Yiduatus sorie carebat» 
Consortem dignam pariter regnique toriquo 
Ejusdem de siirpe petens, quo finnius illum 
Constringat validis in pacis foedera nodis. 
Tandem instante pio vebementer Saxone regi, 

765 Ac repetente suum penitus sine fine ducatumy 
Quem castrls adscire suis rex ipse parabat» 
Goslariam proceres, et partem litis utramque 
Evocat. Hic patruo causam rugiente, nepoti 
Reddidit evictum, servatojure, ducatum. 



LIBER SECUNDUS. 



Tertius eximio regni relicis ab ortu B 

Annus ei^t, Friderice, toi, caslrisque movendis 
Inslabat praefiia dies : lunc rura relinquens 
Saxonis, superasque petens cum milite multo 
5 Ipse sui paries regni, qua Norica lambit 
Rura Lycus » placidis factus jam mollior 

[undis, 
Non procul Augusta consedit rector ab urlie : 
Proxima Brixnoram famosi Dominis urbem, 
Aliera saxosum leiigerunt casira Tridenlum. 

10 Inde per anfraclus rigidos, angusta locorum 
Saxosis horrenda jugis, faucesque malignas 
Carpit iter : tandein longo magnoqoe laboro 
Alpibus eviciis, campos et plana jacentis 
Aspicit Ausonix » stagnoque proplnqua ja- 

[centl 

15 Tn campis Verona luis tentoria ponit. 
Sed quia defectu miles cogenie ciborum, 
Duni rigidam duro transiret limite vallem, 
£t loca nec Cererl fecunda, nec hospila Bac- 

[cho, 
lUicilo raptu sacras spoliaverat aedes ; 

20 Ante profecturis quain rex procedere castris 
Vellet, et humani iractare negotia regni, 
Instituit placare Deum, regique superno 
Seque .«uosque piis humiles supponere votis. 
Protinus ex omni colleclos agmine num- 

[roos 

25 Corrogat, alque viris commissa fidelibus aera, 
E quibus hic prsesul , comes ille » probatus d 

[uterque 
Distribui justa spoHatos sorte per omnes 
Imperat et licita^ " compensat damna rapinae. 
Nobile regis opus : quamvis peiiuria factum, 

50 Ut quondam saiicii David, excusare valeret : 
Non tanien hac io re causas attendere,8ed rem» 



Nec quid sit «icitum perpendere, sed quid ho- 

[nestum. 
Mentis quippe bonae proprium est " agnoscere 

[culpam, 
Culpa ubi nulla sobest. Tunc demum signa re- 

[vellens, 
55 Runcaliaro properat rapidis attingere castris* 
Est locus Italiae» modicum sejunctus ab urbe, 
Cui, quia pulchra situ placety iode Placentia 

[nomen^ 
Planus, et Eridanl placido junctissimos amni» 
Effundit latos spatioso limite campos : 
40 Hic quoties claram regnator lendit ad urbem 
Teotonus, Ausoniam sumpturus rite coronam» 
Ponere castra solet : ligno suspenditur alte 
Erecto clypeos : tunc praeco regius omnes 
Convocat a dominis feodalia jura tenentet. 
45 Excubias regi prima celebrare fideles 

Nocte, vetustorum debent ex more parenlum. 
At quicunque domi domino noUnte relictui, 
Defuerit, feudo privari curia censet. 
Tunc quoque nonnuUi censura vindice regni 
50 Amisere diu tali possessa reaiu. 

Quin et pontifices Halbersudensis, et ille 
Sub quo Brema fuit, taU regalia jura 
Amisere nota : personae scilicet ipsac, 
Non Umen Ecclesiae : neque enim quod pastor 

[inique 
55 Gesserit, Ecclesiae fas esl in damna refundi. 
Nunc age, de terra meinoratu plurima sacro 
Digna relaturi, positum, sedemque locorum, 
Nominibusque datis, populos» ritusque vetu- 

[stos 
(Sicut ab aifliquo vulgavit fama) canemus. 
60 Haec Apfiennini rigidis hinc rupibus, inde 
Alpibus aeriis pressa, atque cocrcita tellus 



VARLE LECTIONES. 
•^ Purphyrogcnito B. * " illiciKB. B. ^. »• deficit *o cst in A. Sp. cl R. 



351 GUNTHEW CISTERCIENSIS «« 

Loiiga,8edangasUiinion«8onilaUguraiii, A Urbs opulcoia nimis, qnamvis circumsonet 
ilinc sale Tyrrheno, Venelis hinc claudiiur 



[illam 



[undis. 

Quippe Noti rapidos aestus, Austrique Yapores, 

65 Appennine» tui sibi lemperat obice " monlis. 

At rapidum " Boream, geiidamque timentibus 

[Arclon 
Praesidio Yeniunt objeclis rupibus Alpes : 
Tyrrhenum Zepbyro, Tagus Adria tunditur 

[Euro. 
Forsitan hos aliquis, velut uno corpore, 

[nionles 
70 Jungit« et ut capiti duo bracbia subjicit uni» 
Ut Pyrenaeum yerosit nomine totum, 
Totius partes sint Apenninus et Alpes. . 

Hsc tamen .binc aliquas invasit opinio men- 

[tes : 
Nam qua belligeris toiies experta cariiiis 
75 Janua Tyrrbeni pulsatur gurgltis sslu, 
Cemuntur gemini sese contingere montes, 
Ac yelut expansis hinc inde fideliter ulnis 
Amplecti greinio populos et moenia lato* 
Hagnus, et Hesperio non ignoratus in orbe, 
80 £t multum debens antiquis vatibus, unda 
Uanc medio secat amne Padus, zonasque mi- 

[nores 
Ex una facit tsne duas, populosque bipartit, 
Quem geminisbinc inde fluens e parlibus uiida 
Dilai, et Adriacas opuientior iiifluit uiidas. 
85 Hac una tellure, triplex provincia, ternos i 
Scinditur in populos : Yenetus» Ligus, iEmi- 

[ liusque 
Jncolit : a populo rccipit provincia nomcu 
Quxiibety et multas in se complectitur urbes. 
Haec igitur duici gaudens uligine tellus, 
90 Tam Cereris, Bacchlque ferax, et mitis ollvae 
Arboris, et pecorum, nullius frugis boiioreui 
Ignorai, nulloque doicl se inunere lardain, 
iEmiliiS primam fama cognofiinus urbeni, 
Qux velut ex aquila , cuncUrum lege volu« 

[crum, 
95 Nomina clara trahens, Aquiieia rite vocaiitur. 
Hetmpoiim Ligurum dicunt, sedemque supre- 

[iiiam, . 
Quam Hediolanum Ligus incoia nomiiiai ur- 

[bem : 
Sive quod in media quadam tellure mediilla 
Oiniiibus ingenuis acerrima '* rebus abundat : 
100 Seu quod ab invento Irabit ista vocabula 

[porco, 
Lanea qui medio portabat vellera lergo. 
At quam praecipuo Venetus colit ordine se- 

[dem 
Nomine uon alio quam tellus ipsa vocatur : 



105 Pontus» clAdriacls ingeslus fluctibus agger 
Eliso modicam concesserit aequore sedem. 
Hanc vetus luliam sermo vocat ulteriorem : 
Quod media Tusci seclusa crepidine roontis 
Loiigius a pulchra Romana colonia Roma 

110 Distet, et Ausonii quidam sit terminus orbiSt 
Haec autem magno quae dauditur Appennino, 
Etruscasque domos, et claram eontinet urbem, 
Interior veterl consuevit roore vocarl. 
Hox ea quse Siculum protenditnr usqoe pro- 

[fundum 

115 Apuliam, Calabrosque sinus, Campanaque rura 
Amplectens, seu citerior, seu Graecia major 
Ante vocata fuit, mediam tamen huic quoque 

[mulii 
Connumerant, unoque duas subnomine ponunt. 
Hanc olim bellOy quem Scanzia ** miserat, 

[hostis 
120 Barbarus invasit : maribus qui marteperemptls» 
Crinibus ad inentum torva sub casside pressis, 
Cseruleaque coma barbam simulante virilem, 
Femineas armasse greges» clademque yirorum 
Inflrma supplesse manu, sic denique vlctor 
125 Haec loca femineo fertur tenuisse triumpbo. 
Hac quoque de causa signato nomine telliia 
Dicitur a longis ea Longobardia barbis. 
Protinus indigenis paulatim sanguine misto, 
Barbara plebs, praeler consuetum geiitibus 

[usum 
/50 Transiit in sociam f uscepto nomine geniem. 
Geus astuta» sagax, prudens, indiistria, so- 

[lers» 
Provida consilio, legum jurisque perita : 
Corpore, mente valens, animo vigil , ore VC'* 

[nusla, 
Hembrorum levitate vigens, patiensque laboris, 
155 Prompta nianu, sermone fluens, avidissima 

[laudis, 
Artibus atque operum studiis exculla novo- 

[rum» 
Sobria, venturi metuens, sumptuque modesta» 
Invigilans opibus, studiose parla rescrvans, 
Exiguo coiitenta cibo, fulgeniibus armis, 
140 Et niiido corpus coinponere gaudei amictu : 
Libe.rtatis ainans, pro qua nec tristia reruui 
J)ainiia, nec exlremam gaudet exborescere 

[mortem ; 
Nec regis, dominive jugo cervice volenii 
Subdiia : consulibus rerum committere sum- 

[inam 
145 Gaudct, ct boc triplici sumptos ex ordine 

( [fastum 



VARLE LECTIONES. 
•»P objUe • •• Sic A. — rr. rigidum f " ubenima. B. f " Sic A.— rr. Scandia f. f) 



555 LIGURINUS. — 

Ne pariat diiitarnus hooos) matare qaotannis, A 1^5 
Yivere quemque soae sabjecloin legibos orbis 
Cogity ei exlernos sub eodem jure poteotes 
AUigat : ot terra vix inveniatur in illa 

iaO Autcomes» aut alius civili jure soluius. 
Utqoe suis omnem depellere floibus bostem 
Possii, et armorum patriam virtute loeri, 
Qaoslibel ex bumili vulgo (quod Gallia foedom